Commentaria ac Disputationes in Primam Partem D. Thomae: De Deo Uno et Trino

1. In hac difficultate quatuor distinguenda sunt. — Ratio dubii. — Hactenus dictum est de causis huius electionis quae extra Deum, ut Deus est, excogitari possunt: nunc superest brevissime inquirendum, an ex parte ipsiusmet Dei, ac sapientiae et bonitatis eius ratio aliqua huius electionis dari, aut excogitari possit. In qua re quatuor distinguenda sunt. Primum est, quod Deus efficaciter elegerit aliquos, ut infallibiliter salventur: secundum est, quod non ita elegerit omnes creandos, sed quosdam tantum ex illis: tertium, quod illi fuerint in tanto numero et non in maiori: quartum, quod fuerint hae personae et non illae. De singulis breviter dicam, advertendo hic a nobis quaeri rationem aliquam praeter solam libertatem divinae voluntatis: nam quod Deus pro sola sua libertate, etc., consilio voluntatis suae, haec omnia fecerit, manifestum est; an vero pura libertas fuerit, unica ratio omnium iustorum decretorum, vel ultra illam aliam habuerit Deus, hoc inquirimus; videtur enim spectare ad summam sapientiam et bonitatem, ut in omnibus determinationibus liberis, et circumstantiis earum aliqua speciali ratione ducatur et quod non sit sola pro ratione voluntas, nam hic videtur esse rationabilior et prudentior operandi modus. In contrarium vero est, quia non videtur talis ratio posse semper reperiri, aut excogitari.

2. Prima assertio. — Circa primum dicendum est, non defuisse Deo rationes plures, ob quas sua voluntate efficaci aliquos ad consecutionem gloriae infallibiliter destinaverit ex se, et ante praevisa eorum merita. Qui existimant, hanc electionem in angelis factam non esse, nec in hominibus pro statu innocentiae futuram fuisse, totam rationem huius assertionis reddunt ex lapsu naturae humanae per peccatum originis, et ex debilitate, ac fragilitate virium, quam inde contraxit. Quia nisi ex massa corrupta Deus elegisset aliquos infallibiliter salvandos in tali, ac tanto perfectionis gradu, pauci, vel nulli salvarentur, et cum multis imperfectionibus, et lapsibus, vixque ullus perveniret ad excellentem gradum sanctitatis, et ideo convenientissimum fuit, ut Deus pro ratione sapientiae suae, et copiosum numerum elegerit, et gradus gloriae distribuerit, cum varietate, et excellentia decentissima et convenientissima. Quae ratio contemnenda non est, estque consentanea Augustino, lib. de Correctione et Gratia, cap. 11 et 12.

3. Electio per se habet locum in angelis. — At vero supponendo (ut nos credimus) electionem per se habere locum in omni statu, tam angelorum, quam hominum, rationes eius sumere necesse est ex aliis attributis divinis, quae per se relucent et manifestantur in operibus Dei, eas vero tetigimus supra, libro primo, explicando necessitatem divinae praedestinationis. Praecipua vero est ostensio divinae gratiae, libertatis, et dominii. Quam attingit Paulus verbis illis. In laudem gloriae gratiae suae. In nulla enim re magis ostendit Deus, se non ex debito aliquo, vel merito hominis haec supernaturalia dona conferre, quam eligendo, quos vult efficaciter ad gloriam. Deinde, quia dicebat ad perfectionem, et pulchritudinem regni coelestis ut ex directa, et efficaci intentione divina in tali numero, pondere, et mensura totum constitueretur ex talibus membris, sub tali capite, in talibus gradibus, seu mansionibus constitutis, ut ostenderet Deus divitias gloriae suae in vasa misericordiae, ut ait Paulus ad Rom. 9. Praeterea, ex parte divinae misericordiae, et bonitatis potest reddi ratio, quia hic actus est maximae misericordiae, et ostendit valde divinam bonitatem: nam ordinatur ad magnam communicationem illius. Item declarat magnam perfectionem divinae sapientiae et prudentiae, dum infallibilitatem divini decreti, cum mutabilitate humanae libertatis ita coniungit, ut illud hanc non destruat, et haec illud non impediatur.

4. Secunda assertio. — Circa secundum dicendum est, ex parte Dei, eiusque infinitae reddi posse aliquas causas seu rationes, ob quas non omnes homines, vel angelos ad aeternam salutem consequendam efficaciter praeordinavit, sed solum ex omnibus aliquos elegerit. Ita docet D. Thomas, dicta quaest. 23, art. 5, ad 3. Sufficitque nunc ratio illa generalis de ostensione gratiae, et summi dominii, ac liberalitatis Dei. Nam haec omnia non tam evidenter, et mirabiliter ostenderentur in dilectione omnium quam in dilectione quorundam, prae aliis, absque ratione ulla, vel inaequalitate ex parte ipsorum. Accedit, quod ad specialem ostensionem vindicativae iustitiae necessarium fuit, non omnes sic diligere: Sed hoc iam magis spectat ad rationes reprobationis, quam praedestinationis, et ideo inferius libro quinto melius tradetur.

5. Tertia assertio. — Circa tertium, et quartum dicendum est, nullam posse a nobis reddi rationem etiam ex parte Dei sumptam praeter eius liberam voluntatem, cur elegerit homines, vel angelos in tanto numero salvandos, et efficaciter vocandos, potius quam in maiori, vel minori: et cur potius in his numero personis, quam in aliis, vel ex possibilibus, vel ex his, quas nunc creat, et reprobae sunt. In hoc etiam conveniunt theologi, nam licet in verbis fortasse differant, vel in modo explicandi hanc electionem immediate in ordine ad gloriam, vel ad gratiam efficacem seu congruam: nihilominus absolute in hoc conveniunt, quod illa electio gratuita, quae ex parte hominum non habet rationem, ex parte etiam Dei non habet aliam, quae nobis nota sit, praeter divinam voluntatem. Nullus enim hactenus illam reddidit: signum ergo est, non posse ab hominibus cognosci. Item, quae ratio potest ab hominibus reddi, cur Deus ex infinitis angelis, quos creare potuisset, hos potius voluerit creare, quam alios? Item, cur ex infinitis humanitatibus possibilibus hanc potius elegerit ad unionem hypostaticam, quam aliam? Numquid non erat possibilis alia tam perfecta in naturalibus, et tam capax illius beneficii, et tam apta, et idonea ad omnes fines illius mysterii, sicut illa? Item, cur Deus creando homines, et angelos, illos potius creare voluit in hoc momento, quam in alio, in hoc ordine rerum magis quam in alio? Vel cur (quod est D. Thomae exemplum) ex duabus portionibus materiae primae, in prima creatione hanc creavit sub forma ignis, et illam sub forma aquae, magis quam e contrario? Certe sicut in his et similibus non potest ratio ab homine reddi, ita nec de Praedestinatorum gratuita electione, quoad numerum personarum, tam formali, quam materiali.

6. Dubitari autem potest, an hoc ideo sit, quia in re ipsa nulla est alia ratio, vel proveniat ex debilitate humani ingenii, quod non omnes rationes divinae providentiae comprehendit. Aliqui enim existimant, revera non deesse rationem aliquam ex parte Dei, etiamsi nunc nos lateat. Augustinus enim in Enchiridio, cap. 95: Tunc (inquit) non latebit, quod nunc latet, id est, in beatitudine, cur, scilicet, ille potius quam iste fuerit assumptus, cum causa una fuerit ambobus. At divus Thomas, 1 part., quaest. 23, art. 5, ad 3, plane docet, in re nullam subesse aliam causam vel rationem, praeter voluntatem Dei. Quia ratio et exempla adducta videntur ostendere, non solum non esse nobis notam aliam rationem, verum etiam in re ipsa inveniri non posse. Quia, si ex parte eorum, inter quos fit electio, est omnimoda aequalitas in ordine ad omnes fines possibles divinae providentiae, etiam ex parte omnium attributorum Dei erit aequalitas, sola voluntate excepta, quia sola libera est. Et non est dubium, quin Deus pro sua libertate possit ex duobus obiectis omnino aequalibus sub omni ratione, unum pro sua libertate eligere, et non aliud, quia hoc spectat ad perfectionem libertatis, et non est irrationabile, quia ratio ipsa dictat, non posse, nec debere aliter fieri. Unde mihi probabilissimum est, in negotio divinae praedestinationis ita accidisse. Nec Augustinus oppositum significat, sed solum ait, hoc ipsum, quod nunc latet, vel obscure cognoscitur, quod scilicet sola Dei voluntas fuerit huius varietatis ratio, tunc clare videndum esse, et sine dubitatione.