Commentaria ac Disputationes in Primam Partem D. Thomae: De Deo Uno et Trino

1. Supponimus utrumque numerum esse certum. Nam de Praedestinatis ait Paulus 2, ad Timoth. 2: Firmum fundamentum Dei stat, novit Dominus, qui sunt eius; et Ecclesia in quadam oratione dicit: Deus, cui soli cognitus est numerus electorum in aeterna felicitate locandus. Eademque ratio est de numero reproborum, quia scientia Dei est aeterna, sive bona, sive mala, quae in tempore eventura sunt, illi sunt ab aeterno certa. Unde in hoc non potest esse dissensio inter Catholicos, quamvis aliqui oppositum tribuant Catherino et Massiliensibus. Sed illi in alio sensu locuti sunt, ut constabit.

2. Potest vero obiici, quia praedestinatio et reprobatio non est certa et infallibilis: ergo nec numerus potest esse certus. Antecedens patet, quia quod est infallibile, est inevitabile, quod inevitabile necessarium, sed haec non possunt tribui praedestinationi vel reprobationi: ergo neque illud. Hoc solum propono ad explicandos terminos. Nam certum et infallibile connotant habitudinem ad scientiam: et ideo simpliciter et sine distinctione tribui possunt, et debent praedestinationi, et numero praedestinatorum, inevitabile autem et necessarium dicunt habitudinem ad causalitatem et effectum, et ideo non sunt admittenda sine distinctione sensus compositi et divisi, in sensu declarato in superioribus. Unde id, quod est certum, non semper est simpliciter inevitabile in ordine ad suam causam proximam, sed solum ex suppositione, quod iam sit causa praevisa hoc faciens, quae est illa suppositio, de qua dixit Aristoteles: Quod est, quando est, necesse est, esse.

3. Dubium. — Prima opinio. — Hoc ergo posito, dubitant theologi de modo huius certitudinis. In quo Catherinus distinxit inter numerum praedestinatorum et salvandorum, et de priori dixit, esse certum in decreto voluntatis divinae: imo et esse necessarium, ut supra vidimus: de posteriori autem dixit non esse certum in voluntate Dei, sed in sola praescientia omnium actionum humanarum, a principio vitae usque ad finem. In qua sententia videntur fuisse Massilienses, ut colligitur ex Epistola Hilarii ad Augustinum, in illis verbis: Illud pariter non accipiunt, ut eligendorum, recipiendorumque esse definitum numerum velint, scilicet, in decreto voluntatis Dei, ut Augustinus docebat. Unde a fortiori idem dicunt hi auctores de numero reproborum.

4. Impugnatur haec opinio. — Haec vero opinio supponit imprimis malam divisionem in numerum salvandorum et praedestinatorum, contra quam supra ostendi, omnes salvandos esse praedestinatos. Deinde supponit duo principia falsa. Unum est, non omnes, qui salvantur, esse praeelectos: aliud est, Deum non praescire sub conditione futura contingentia, priusquam circa salutem hominum aliquid decernat: et ideo non oportet plura contra hanc sententiam dicere.

5. Alii ergo moderni acriter impugnantes hanc opinionem, in aliam extremam inciderunt, dicentes. Utrumque numerum, tam praedestinatorum, quam reproborum esse certum in decreto quodam voluntatis Dei, quod antecessit omnem praescientiam futurorum, tam absolutam, quam conditionatam. Verumtamen haec opinio satis in superioribus impugnata est: quia neque circa reprobos Deus potuit convenienter habere tale decretum ante praescientiam absolutam, nisi velimus Deum facere auctorem totius mali, neque etiam locum habet tale decretum circa praedestinatos ante praescientiam conditionatam, nisi laedatur libertas arbitrii. Denique unusquisque iuxta modum praedestinationis, quem fingit, tale etiam admittit fundamentum huius certitudinis: et ideo necesse non est per singulas opiniones discurrere, aut impugnare illas, quia ex fundamento, id est, ex modo praedestinationis expugnandae sunt.

6. Prima assertio. — Nos igitur ex modo praedestinationis, quem posuimus, consequenter dicimus, in numero praedestinatorum duo considerari posse, scilicet, ut non sit maior et ut non sit minor. Dico ergo primo. Ex vi illius decreti, quo Deus eligit ad gloriam tales personas, certum est numerum praedestinatorum esse futurum in tanta multitudine et non in minori. Probatur, quia cum sit absolutum decretum, deficere non potest. Haec vero certitudo non repugnat libertati praedestinatorum, propter scientiam conditionatam, quam supponit, ut saepe declaravi.

7. Secunda assertio. — Secundo dico, quantum ad aliam partem, quod scilicet ille numerus non sit futurus maior, certitudo sumenda est ex alia voluntate, qua Deus statuit non eligere plures, nec praeparare aliis media efficacia, quia ante hanc voluntatem in nullo principio est infallibilis negatio maioris numeri. Unde consequenter fit, ut in hac posteriori voluntate, supposita etiam conditionata praescientia et voluntate creandi tantam multitudinem angelorum, vel hominum, sit etiam certus reproborum numerus, non propter efficaciam talis voluntatis, quam positive habeat circa effectus reprobationis, vel circa culpam, quae est causa eorum: sed propter scientiam conditionatam, cum decreto permittendi conditionem, ut supra etiam declaratum est.

8. Ex quo tandem intelligitur differentia, quam D. Thomas, hic art. 7, ponit inter numerum praedestinatorum et reproborum. Nam priorem dicit esse certum ex singulari quadam praedefinitione divina, ita enim et merito vocavit praeelectionem DEI. Posteriorem etiam dicit non esse certum ex tali praefinitione. Quaeri vero potest, an sit ex aliqua. In quo distinguendum est (cum Caietano ibi) de reprobis, ut sint homines, vel angeli: vel ut sint reprobi. Nam priori modo numerus eorum est certus ex aliqua praefinitione Dei, id est, ex aliqua absoluta voluntate Dei: nam ille effectus talis est, ut DEUS illum facturus sit, et magna ex parte ipse solus: unde talis etiam est, ut ex se, et absolute possit eum velle. Non existimo autem, etiam in hoc esse aequalitatem inter reprobos et praedestinatos (licet oppositum censeat Caietanus,) nam praedestinatorum numerus per se praefinitus est, reproborum autem propter bonum ipsorum praedestinatorum, ut expresse ibi docuit divus Thomas, et fuit sententia Augustini 4, contra Iulianum, cap. 4; et ideo illa prior voluntas merito vocatur singularis praefinitio. Ut autem tales homines, vel angeli reprobi sint, non est certus eorum numerus ex praefinitione talis effectus, sed ex permissione, supposita conditionata praescientia, ut supra declaratum est. Dico autem non esse certum hunc numerum ex praefinitione talis effectus, nam si quis vocet praefinitionem, voluntatem, quam Deus habuit non praeeligendi hos homines, nec praeparandi eis auxilia congrua, etiam est certus ille numerus ex vi talis praefinitionis. Modus tamen loquendi est improprius et minime usitatus, quia cum illa voluntas non sit de effectu positivo, sed tantum de quadam negatione, ad permissionem potius pertinere censetur.