Commentaria ac Disputationes in Primam Partem D. Thomae: De Deo Uno et Trino

Haec est secunda huius operis pars, in qua de reprobatione dicere aggredimur: quia vero ultimus effectus seu terminus reprobationis est perpetua beatitudinis carentia, ideo ad intelligendum quo modo reprobi a consecutione beatitudinis deflectant necessarium est prius intelligere, quomodo in illam beatitudinem dirigantur, seu ordinentur per divinam providentiam, quod in hoc libro tractandum est. Et quoniam providentia supponit aliquam intentionem, seu voluntatem finis sibi proportionati, ideo dicemus prius de aeterna voluntate, quam Deus habuit de ultima salute omnium illorum, quos ad gloriam efficaciter non elegit: deinde de mediis, quae ad illum finem eis praeparavit.

1. Gregorius simpliciter partem negativam amplexatus est. — Haec quaestio fundata est in loco Pauli 1, ad Timoth. 2: Deus vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire. Ubi videtur quaestionem definire et partem affirmantem tanquam de fide certam docere. Nihilominus Gregorius, in 1, d. 46, circa finem, simpliciter negat voluisse Deum salvare, quos de facto non salvat: quia quod Deus vult, sit; praecipue quando ab ipsomet Deo principaliter faciendum est. Favetque huic sententiae Augustinus qui interdum solet testimonium illud Pauli coarctare ad solos praedestinatos, explicando illud, vel per distributionem accommodam, id est, ut intelligatur de omnibus, qui salvantur, quia nullus salvatur, nisi quem Deus salvari vult: vel ut distributio tantum sit pro generibus singulorum, quia ex omni genere seu statu hominum vult Deus aliquos salvos fieri, ut in Enchirid., cap. 103, exponit.

2. Conclusio. — Testimonio Pauli corroboratur. — Sed nihilominus dicendum simpliciter est, Deum ab aeterno voluisse salvare omnes homines, quos creare decrevit: idemque de angelis sentiendum est. Probatur ex dicto testimonio: nam si contextus Pauli sincere spectetur, constat universe loqui de omnibus hominibus. Obsecrat enim prius, orari pro omnibus hominibus et subdit: Hoc enim bonum est, et acceptum coram Salvatore nostro Deo, qui omnes homines vult salvos fieri. Sed constat mentem Pauli esse, ut pro omnibus hominibus simpliciter, sine ulla limitatione oremus: ergo cum eadem universalitate loquitur de omnibus hominibus, quando pro ratione subiungit, quod Deus vult omnes salvos fieri. Quod magis confirmat et declarat sequentibus verbis, dicens: Unus enim Deus, unus et mediator Dei et hominum homo Christus Iesus, qui dedit in redemptionem semetipsum pro omnibus nobis. In quo ultimo verbo certissimum est, loqui de omnibus simpliciter: est enim de fide Deum esse redemptorem omnium hominum: ergo eodem modo loquitur de omnibus in prioribus verbis. Patet consequentia, tum quia contextus et uniformitas verborum, et efficacia discursus ita postulat, tum etiam ex ratione, quae in verbis ipsis insinuatur. Ita enim vult Deus omnes homines salvos fieri, sicut voluit omnes redimere, cum redemptio non sit, nisi propter salutem hominum: voluntas autem redimendi omnes homines non limitatur ad omnes praedestinatos, nec limitari potest aliquo ex dictis modis, ergo nec voluntas salvandi omnes homines ita limitanda est.

3. Expositio Augustini. — Sed contra expositionem opponitur. — Scio, eundem Augustinum, libro de Corrept. et Grat., cap. 15, licet intelligat eam distributionem simpliciter de omnibus hominibus, explicare nihilominus per quamdam metaphoram, quod Deus velit omnes homines salvare, non quia ipse talem voluntatem habeat, sed quia facit nos velle et desiderare, ut omnes salventur, nam hic modus loquendi usitatus est in Scriptura. Sed huic expositioni obstat primo regula eiusdem Augustini, metaphoricam locutionem, etiam alibi usitatam, non esse facile alteri loco accommodandam, nisi necessitas litterae id postulet, sed retinendam esse proprietatem et simplicitatem verborum, quoad fieri possit, quia alias nihil certum ex Scripturae verbis haberemus. At hic nulla est necessitas recurrendi ad metaphoram, ut patebit. Quin etiam addo, illam metaphoram non esse consentaneum contextui, quia Paulus dicit, orandum esse pro omnibus, quia Deus vult omnes salvos fieri: ergo inducit nos Paulus ad desiderandum omnium salutem ex eo, quod Deus vult illam: ergo tribuit DEO hanc voluntatem, non quia in nobis illam faciat (alioquin iam supponeret, quod persuadere conatur) sed quia illam in se habet.

4. Secundo, quia si Deus facit nos velle et desiderare omnium hominum salutem, ideo profecto est, quia hoc est consentaneum voluntati eius: ergo hic effectus Dei, scilicet quod faciat nos velle omnium salutem, supponit in ipso similem voluntatem. Tertio, quia Paulus etiam ostendit hanc ipsam voluntatem Dei ex eo, quod unus est omnium Deus, qui unum mediatorem et redemptorem omnibus dedit: loquitur ergo de voluntate ipsius Dei. Accedit tandem, quod metaphora, vel proprietas verborum unius loci ex consonantia aliorum locorum, quoad fieri possit, sumenda est: at in aliis locis non insinuatur talis metaphora in simili locutione, sed verborum proprietas, ut ex dicendis constabit.

5. Verus sensus verborum D. Pauli. — Verus ergo sensus Pauli est, quem verba simpliciter, ac proprie intellecta praeseferunt, Deum quantum in se est, velle, ac cupere omnium salutem, ita ut ex parte sua nemini neget providentiam necessariam, nec relinquat viam salutis simpliciter ac per se impossibilem. Atque hunc sensum secuti sunt eo in loco Chrysostomus, Oecumenius, Theophylactus et alii Graeci, Ambrosius, Hieronymus et alii Latini ibidem, Prosper, lib. 2, de Vocatione Gentium, cap. 19 et 25, alias 7 et 8, Athanasius, lib. 3, de Assumptione hominis. Item Chrysostomus, Hom. 1, in Epistol. ad Ephes., maxime vero Damascenus, lib. 2, de Fide orthodoxa, cap. 29, D. Thomas, 1 part., quaest. 19, art. 6 et 3, contra Gentes, cap. 159. Estque iam communiter recepta sententia. Eamque tandem secutus est Augustinus, libro de Spiritu et littera, cap. 33. Ubi interrogat, si voluntas credendi donum Dei est, cur non detur omnibus hominibus, cum Deus velit omnes homines salvos fieri, et respondet: Vult quidem Deus omnes homines salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire: non sic tamen ut eis adimat liberum arbitrium, quo vel bene, vel male utentes iustissime iudicentur, quod cum sit, infideles contra voluntatem Dei faciunt, cum eius Evangelio non credunt, etc. Et in libro ad articulos sibi falso impositos, secundus erat, quod Deus nolit omnes salvare: cui respondet: Sincerissime credendum est, atque profitendum, Deum velle ut omnes homines salvi fiant, siquidem Apostolus, cuius ista est sententia, sollicite praecipit, quod in omnibus Ecclesiis fidelissime custoditur, ut Deo pro omnibus hominibus supplicetur, etc. Quae verba habentur apud Prosperum ad obiectiones Vincentianas, responsione secunda.

6. Atque hanc veritatem confirmant alia testimonia Scripturarum, in quibus Deus confitetur, se nolle mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat. Ezechiel, 18 et 33. Item in quibus dicit se stare ad ostium et pulsare, Apocalyp. 3, et illuminare omnem hominem venientem in hunc mundum, Ioan. 1, et similia, quae plane ostendunt hanc divinam voluntatem. Quam etiam colligunt interpretes, et ex illo Oseae 13: Perditio tua ex te, tantum ex me auxilium tuum. Perinde enim est, ac si dixisset, Auxiliari tibi volui, adducere te ad salutem volui, ideoque perditio tua originem ex te habuit, non ex me. Quod certe verum non esset, si Deus ex se non vellet salvare, etiam illos, qui pereunt. Quocirca, licet non sit omnino certum, verba illa Pauli hunc solum sensum admittere, quod scilicet Deus velit aliquo modo sibi proprio salutem omnium hominum sine exceptione, vel limitatione ad praedestinatos: quia expositiones ab Augustino datae, eius auctoritate fiunt aliquo modo probabiles. Hoc tamen intelligendum puto, dummodo alter sensus tanquam verus et maxime litteralis non excludatur, hoc enim efficaciter probant omnia quae adduximus.

7. Ratione explanatur. — Unde etiam constat, conclusionem positam tanquam certam, et extra omnem opinionem accipiendam esse, quia est satis in Scriptura expressa, et communi Sanctorum Patrum consensu recepta. Ratione autem declaratur, quia Deus universam humanam naturam (idemque est de angelica) creavit propter supernaturalem finem, ergo voluit, ut quantum in ipso esset, omnes homines illum finem consequerentur. Probatur consequentia, quia aliter se habuit divina voluntas erga humanam naturam, quam si in puris naturalibus, et propter solam naturalem beatitudinem illam condere voluisset: in nullo autem alio potest esse discrimen, nisi quia nunc praeter voluntatem dandi homini, vel angelo talem naturam, habuit etiam voluntatem dandi eis talem beatitudinem, quantum in ipso esset, a quo fine nullum individuum ex parte sua excepit, vel exclusit, ut statim declarabitur.

8. Insurgit difficultas. — Prior opinio. — Quaeri enim hic potest, an habuerit Deus hanc voluntatem salvandi omnes homines ante praevisum lapsum Adae, vel etiam post illum. Quidam enim solum priori modo aiunt voluisse salvare omnes homines, secundum primam naturae humanae institutionem, in qua recepit Adam pro omnibus hominibus iustitiam, per quam salvari possent: non tamen habuisse Deum similem generalem voluntatem circa omnes homines, postquam illos lapsos in Adam praenovit, quia non omnibus offert sufficientia media, quibus salventur, ut in multis infantibus videtur manifestum, et de aliquibus adultis infidelibus videtur verisimile. Atque hunc dicendi modum insinuat Driedo, de Captivitate et Redemptione generis humani, tract. 1, cap. 4, ad 2.

9. Difficultatis decisio. — Nihilominus certum existimo, in utroque signo, et circa homines in utroque statu habuisse Deum hanc voluntatem. Nam de priori id convincit ratio facta de ordinatione totius naturae in illum finem. Et declaratur etiam ab effectu, quia Deus condidit totam humanam naturam in Adam, illique in capiti dedit iustitiam pro tota posteritate, nullo individuo excepto: illa autem iustitia cum auxiliis sibi debitis erat principium sufficiens ad beatitudinem supernaturalem consequendam; ergo signum est, datam esse ex voluntate salvandi omnes. Confirmatur, quia si aliquis fuisset exclusus ab illa voluntate, pariter exclusus esset a participatione originalis iustitiae, etiamsi Adam in illa permansisset: ergo ille tunc non contraheret peccatum originale in Adam, nec carentia originalis iustitiae haberet in eo rationem privationis, sed mere negationis: at hoc non potest de aliquo homine affirmari trahente originem ex Adamo: ergo nullus potest etiam excludi ab illa generali voluntate salvandi homines. Atque haec ratio cum proportione applicata, probat de angelis malis, nam si Deus non habuisset erga illos hanc voluntatem, non ordinasset illos in supernaturalem beatitudinem: ergo nec fuisset in illis culpa, non tendere in illam per debita media, quod dici non potest. 40 De posteriori autem signo, seu statu hominum in natura lapsa, id convincit locus Pauli 1, ad Timot. 2. Nam ibi clare loquitur de omnibus iam lapsedis, nam pro illis omnibus, prout nunc sunt, orari praecipit, et pro illis, pro quibus Christus se in redemptorem obtulit. Et de hac voluntate maxime loquuntur Patres supra citati, ita exponentes verba Pauli. Idemque sumitur ex D. Dionysio, cap. 2, de Divin. nomin. et 9, de Coelesti hierarch., Irenaeo, lib. 4, contra haereses, cap. 71, ubi affert alia loca Scripturae, et Scholiastes ibi congerit alia loca Patrum, et plura referam in sequentibus. Tandem probatur a posteriori ex universali redemptione Christi Domini, nam Deus post praevisum originale peccatum ordinavit Christum in redemptionem omnium hominum, haec autem ordinatio, seu hoc universale medium fuit effectus illius universalis voluntatis, qua voluit Deus, quod in ipso est, salutem omnium hominum: ergo hanc voluntatem habuit etiam post praevisum originale peccatum. Patet consequentia: voluntas Dei, quatenus antecessit praescientiam absolutum originalis peccati, ex se non petebat omnium redemptionem, et illa priori voluntate stante poterat Deus non mittere universalem redemptorem: ergo habuit novam voluntatem nostro modo intelligendi, liberandi omnes homines a lapsu, et ad eum finem dandi universalem redemptorem. Quomodo autem haec voluntas in omnibus locum habeat, ex sequentibus constabit.

1. Certum est, voluntatem illam non fuisse per absolutum, et efficax decretum divinae voluntatis, quae ab aliquibus voluntas simpliciter beneplaciti, ab aliis voluntas consequens dicitur. Quia id, quod Deus sic vult, infallibiliter impletur. Nam de hac voluntate scriptum est. Dominum quaecumque voluit, fecit, et illud: Voluntati eius, quis resistet? at constat, hanc voluntatem non impleri in omnibus hominibus: ergo non potest esse ita absoluta, seu praedefinitiva voluntas.

2. Quaedam opinio. — Hinc vero intulerunt aliqui, voluntatem illam non esse per proprium, et formalem actum volendi, qui in Deo sit, quia Deus non habet actum voluntatis imperfectum, qui velleitas dicitur, perfectus autem et absolutus non est, ut diximus: ergo non est proprie actus volendi. Dicunt ergo esse voluntatem signi, quae tantum est metaphorica, seu interpretativa. Quia scilicet ita se gerit Deus cum omnibus hominibus, ac si illum actum voluntatis haberet. Ita sentit Caietanus ad Timoth. 2, et Marsilius 1, d. 45. Alii vero aiunt Deum non habere talem actum formalem, et proprium voluntatis, qui ad felicitatem omnium hominum in se ipsa terminetur, propter rationem factam quod Deus non habet talem voluntatem, quae consequatur effectum illum: voluntas autem, quae potest frustrari effectu, imperfecta est, et in Deum non cadit. Addunt vero nihilominus, habere Deum voluntatem dandi media sufficientia, quae propria est, et formalis in Deo, et ab illa denominari Deum volentem salutem omnium. Ita sentiunt multi scholastici in 1, distinct. 45 et 46. Ratio vero est, quia illa voluntas habet effectum, et ita in suo genere est perfecta, et ideo habet locum in Deo, estque virtualis voluntas finis, saltem in mediis et causis universalibus, ut sunt iustitia originalis, Christi redemptio, Sacramenta, verbum Dei, generalia auxilia, etc. Et ideo merito potest ratione huius voluntatis dici Deus, velle salutem omnium.

3. Prima assertio. — Dico vero primo, habere Deum in se proprium et formalem actum seu affectum voluntatis, quo vult et cupit omnium hominum salutem. Probatur primo argumento sumpto ex verbis Pauli citatis, adiuncta generali regula Scripturae, verba eius esse cum proprietate intelligenda, ubi materia, vel circumstantia litterae non cogunt ad metaphoram. Quod praesertim locum habet, quando Scriptura saepe ita loquitur, et nullibi explicat metaphoram, ut etiam hic invenitur, ut iam ostensum est, et patebit amplius ex sequentibus. Deinde, ita sentiunt Patres supra relati, maxime Chrysostomus, hom. 7, in 1, ad Timothaeum, et hom. 1, in ad Ephes. et Damascenus, lib. 2, de Fide, cap. 29 et 30. Tandem declaratur ratione, quia voluntas, quae appellatur metaphorica semper supponit aliquam propriam: ergo etiamsi in praesentí admittamus metaphoricam voluntatem circa salutem reproborum, non est propria neganda.

4. Probatur ratione. — Explico antecedens: dicitur enim voluntas metaphorica voluntas signi, id est, signum aliquod externum, quo indicatur aliquid, quod Deus vult: hoc autem signum semper supponit in Deo aliquem affectum. Ut, verbi gratia, praeceptum Dei dicitur voluntas signi Dei, quia significat, velle Deum id, quod praecipit: quod necesse est, verum esse secundum aliquam propriam voluntatem, alioqui non esset verum signum. Illa autem voluntas non semper est efficax circa opus ipsum, quod praecipitur, sed est vel complacentia in bonitate talis operis, vel voluntas obligandi ad illud faciendum. Et hoc semper reperitur in omnibus signis divinae voluntatis. Ita ergo hic, si circa salutem reproborum est aliqua voluntas signi, seu aliquod signum voluntatis divinae, cum necesse sit illud esse verum signum, in Deo indicat aliquam veram voluntatem, a qua procedunt illa signa, quae nobis indicant, Deum, quantum in se est, velle salutem talium hominum.

5. Secunda assertio. — Dico secundo. Haec voluntas Dei non solum est de mediis, seu effectibus gratiae, qui revera futuri sunt circa hos homines, sed etiam de ipsa aeterna beatitudine, etiamsi illam consecuturi non sint: imo nostro modo intelligendi circa illam prius versatur, deinde circa alia. Haec sententia his assertionibus exposita, est (ut opinor) D. Thomae, 1 part., quaest. 19, art. 6, ad 1, Durandi 1, distinctione 47, quaest. 1. Probatur autem haec secunda propositio, quia Deus confert his hominibus dona gratiae, quaecumque illa sint, propter hunc finem, ut per illa consequantur vitam aeternam, si velint, vel quantum est, ex parte ipsius Dei: ergo necesse est, ut supponatur in DEO intentio aliqua illius finis: intentio autem est vera voluntas, quae circa finem ipsum versatur: ergo primum antecedens per se notum est, et frequenter habetur in Scriptura. Consequentia autem patet, tum quia operatio propter finem, dicit relationem ad finem, quae dicit originem ex intentione finis. Tum etiam, quia Deus dat eisdem hominibus principia et concursus, quibus condemnari possunt, imo de facto dum male eis utuntur, damnantur, et tamen non dat propter illum finem, quia illum non intendit: ergo, ut Deus det aliquid propter finem, non satis est velle illud obiectum, quod potest ducere hominem in illum terminum, sed necesse est, Deum talem finem intendere, ad quem aliud obiectum referatur.

6. Effugium praecluditur. — Nec satis est dicere, ipsa media gratiae natura sua tendere in illum finem, ut Deus illa conferendo, dicatur ea donare propter illum finem. Primo quidem, quia hic modus operandi propter finem non est agentis a proposito, et ideo non est tribuendus Deo. Deinde, quia multa sunt media, quae non natura sua, sed voluntate Dei in illum finem referuntur, ut, verbi gratia, Passio Christi, institutio Sacramenti, et similia, quae si Deus voluisset, potuissent ad salutem tantum praedestinatorum ordinari. Denique quia, ut in superioribus tetigi, etiam ipsam fidem et charitatem potuisset Deus dare hominibus, ut recte operentur in hac vita, sine voluntate dandi gloriam et sine ordinatione ad illum finem ex parte Dei: necessaria est ergo ex parte Dei illa specialis intentio. Quae in hoc ipso includitur, quod Deus voluit ordinare naturam humanam in omnibus suis individuis ad supernaturalem beatitudinem consequendam, neque ab ea intentione destitit propter peccatum primi hominis superveniens.

7. Aliqua notatu digna sentiuntur. — Ut autem hic actus melius intelligatur et aliarum opinionum fundamenta solvantur, nonnulla dubitanda sunt. Primum est, an hic actus sit liber, vel necessarius in Deo. Aliqui enim theologi indicant esse actum necessarium, nam ex eo solum putant ponendum esse in Deo, quod beatitudo hominis cuiusque apprehensa non solum ut possibilis, sed etiam ut futura, non potest displicere Deo, cum bona sit, nec etiam potest divina voluntas mere negative se habere, et quasi suspensa manere circa tale obiectum, ut supponunt: ergo necessarium omnino est, ut Deus velit tale obiectum. Hic autem actus non potest esse, nisi simplex complacentia, cum non sit actus efficax: ergo est actus necessarius, cum Deus necessario habeat cognitionem seu repraesentationem talis obiecti. Sequitur etiam haec opinio ex alio principio, quod Deus non potest habere actum liberum circa obiectum creatum, nisi ex vi talis actus immediate resultet aliqua mutatio in tali obiecto; ex hoc autem actu nulla resultat mutatio in obiecto, non est ergo actus liber.

8. Ego vero censeo, talum actum esse liberum DEO. Haec sententia est (ut opinor) theologorum et Patrum, quos capite praecedenti retuli. Non enim colligunt hanc voluntatem in DEO ex aliqua naturali necessitate, sed ex revelatione et modo loquendi Scripturae et ex effectibus, qui sicut libere fiunt, ita ostendunt liberam voluntatem Dei. Item, si haec voluntas esset necessaria, non esset speciale beneficium Dei, nec teneretur homo gratias agere Deo propter hunc amorem quem erga illum habuit, ordinando illum ad beatitudinem supernaturalem. Imo ulterius sequitur, non potuisse Deum creare hominem, quin ordinaret illum ad supernaturalem beatitudinem: quod esse falsum, suppono ex materia de gratia. Sequela patet, quia creando illum, non potuit non habere illum actum complacentiae circa beatitudinem eius apprehensam ut possibilem, etiamsi nunquam extitura esset, ut patet ex praedicta opinione et applicando rationem eius: per hanc autem voluntatem solam dicitur Deus ordinare hominem ad illum finem, nam si alia requiritur, illa est libera, et illa est de qua nos agimus. Simile argumentum est, quod iuxta illam sententiam, non magis Deus vult beatitudinem reprobi, quam daemonis, quia etiam beatitudo Luciferi apprehensa, vel ut possibilis, vel (quod in idem redit) ut possibiliter existens, abstrahendo ad hoc, quod futura sit, non displicet Deo, quia est de se bona, ergo placet eodem modo: et similia exempla possent multiplicari. Ratio vero a posteriori est, quia quidquid sit de illa simplici complacentia necessaria, sive asseratur vere, sive non, praeter illam necessarius est actus, quo Deus vere intendat huic homini talem finem. Hic autem actus non potest esse necessarius Deo, nam ex vi illius aliquid ad extra operatur, si creatura non ponat impedimentum: nullus autem voluntatis actus inferens ex se operationem ad extra potest esse Deo necessarius, ut per se manifestum est, et magis haec ratio ex sequenti dubitatione constabit.

9. Secunda difficultas. — Prior opinio. — Secundo dubitari potest an haec voluntas sit in Deo tantum simplex complacentia, vel sit etiam actus per modum prosecutionis. Hac enim distinctione utuntur Gregorius et alii theologi supra, et ad rem explicandam conferre potest. Nam in voluntate intelligi potest actus quo placet rei bonitas, sive possibilis, sive existens cognoscatur, ita tamen, ut qui in illa complacet, non intendat illam facere, aut procurare, et talis dicitur simplex complacentia; quando autem voluntas aliquo modo proponit rem illam facere, aut obtinere, dicitur tali actu prosequi rem: et talis est intentio et reliqui actus, qui ex illa sequuntur. Aliqui ergo significant, hanc Dei voluntatem solum esse priori modo, quia si esset ex se ordinata ad opus, vel esset absoluta, et sic semper habere effectum, vel esset conditionata, et sic de praesentia non esset vera voluntas, sed tunc futura esset, quando conditio poneretur, ut dum quis dicit, si Petrus veniret, hoc facerem, tunc quidem nihil facit, sed posita conditione, ponenda esset actio.

10. Assertio. — Ratione confirmatur. — Ulterius confirmatur. — Nihilominus assero talem voluntatem esse per modum prosecutionis et quantum est ex se, inducere operationem. Probatur, quia omnis intentio finis est actus huiusmodi, nam illa posita, necesse est ut voluntas eligat media et illa exequatur, quantum exigit intentio, ut constat ex 1, 2, et hoc est, actum esse prosecutivum: sed hic actus voluntatis divinae est vera intentio, ut dictum est, ergo. Et declari potest ex differentia inter hominem prout nunc creatus est et prout crearetur in puris naturalibus. Nam tunc in Deo posset intelligi illa simplex complacentia naturalis: Deus autem ex vi illius nullum supernaturale medium conferret homini sic creato, imo habere posset propositum absolutum non dandi aliquid huiusmodi, nunc vero ita vult hominibus illum finem, ut ex vi huius voluntatis necessario det aliqua media supernaturalia, ut constabit latius in sequentibus: ergo talis voluntas non est pura complacentia, sed prosecutio aliquo modo ordinata ad rei effectum. Confirmatur et declaratur, nam si in Deo est aliqua simplex complacentia, quae non supponat scientiam visionis de re iam existente, seu futura, solum est de re possibili. Nam licet dicatur esse de apprehensa ut existente, revera id solum est, quatenus ipsummet existere apprehenditur ut possibile, et ita solum repraesentatur Deo per scientiam simplicis intelligentiae. Unde ex vi illius complacentiae talis res non ordinatur ad existendum, et ideo talis complacentia fortasse potest actus necessarius. Voluntas autem, de qua nunc agimus, non ita se habet, sed per illam vult Deus, vel ut Chrysostomus loquitur, desiderat, ut talis beatitudo hominis sit: et ideo quantum est ex parte Dei, ordinatur tale bonum ad existendum: ergo plus habet hic actus, quam simplex complacentia.

11. Ad rationem in contrariam respondetur. — Unde ad rationem in contrarium respondeo, voluntatem illam esse actum aliqua ex parte efficacem, quatenus obligat Deum (ut sic dicam) ad ponenda media, quae ad ipsum spectant, non esse tamen actum omnino absolutum, sed conditionem includere in obiecto, ut communiter docent theologi, imo et Sancti, Ambrosius, Chrysostomus et alii 1, ad Timoth. 2, aiunt, Deum velle salvare hominem, si homo velit, vel aliter ex Chrysostomo ad Romanos 9. Deum velle, quantum in ipso est. Nec sequitur, illum actum non esse de praesentis veram voluntatem, quia conditio non ponitur ex parte subiecti, quomodo solet suspendere actum, sed ponitur ex parte obiecti ad limitandum illud. Nam licet Deus velit nunc tale obiectum esse, non tamen vult omni modo, nec sine illa limitatione, sed solum quantum exigere potest sufficiens providentia eiusdem Dei. An vero illa voluntas dicenda sit beneplaciti, nec ne, quaestio esse potest de modo loquendi, nam haec vox ab aliquibus sumitur pro absoluto et efficaci proposito Dei, quo sensu constat non esse voluntatem beneplaciti. Latius tamen et satis proprie iuxta vim vocis, Beneplacitum, dici potest quidquid placet Deo et quod cupit, ut fiat, quantum in ipso est. Hoc ergo modo continetur illa voluntas inter voluntates beneplaciti, sicque necessarium non est omnem voluntatem beneplaciti habere effectum, sed absolutam semper; conditionatam autem, solum conditione impleta. Nec vero sequitur hanc voluntatem esse imperfectam, quia non est in Deo ex impotentia habendi maiorem voluntatem, si velit, sed ex libertate, et ideo potius pertinet ad perfectionem Dei, ut possit ita velle.

12. Insurgit ultima difficultas. — Ultimo vero inquiri potest, an haec voluntas sit aequalis respectu omnium, in quibus non habet effectum. Nam citati Patres videntur ita loqui, et ideo comparant Deum Soli, qui ex se aeque paratus est ad illuminandum omnes, ut videre licet in S. Ephrem in principio suorum operum. Comparant etiam medico, qui paratus est ad curandum omnes, Ambros. 1, ad Timoth. 2. In contrarium vero est, quia effectus, seu media, quae dantur his hominibus, non sunt aequalia, ut experientia constat: dictum est autem supra, differentiam electionis mediorum indicare diversitatem intentionis, quia servant inter se proportionem.

13. Resolutio quaestionis. — Respondeo, rem esse incertam et utramque partem posse facile defendi. Nam imprimis illa aequalitas, de qua loquuntur sancti, non est intelligenda simpliciter, quia de omnibus hominibus absolute loquuntur, sed solum quoad hoc, ut DEUS quantum est ex se, neminem excludat a Regno, voluntate antecedente. Et deinde intra illum modum volendi sub conditione nihil repugnat, Deum, quantum est ex se, velle huic dare decem gradus gloriae, alii centum, etc. Quod sane in angelis reprobis verisimile est, supposita communi sententia, Deum illis dedisse gratiam iuxta proportionem naturalium: nam inde probabiliter infertur, cum eadem proportione ordinasse illos ad gloriam, et ita communiter etiam creditur, illis fuisse praeparatas sedes inaequales, ad quam tandem assumpti sunt homines praedestinati. In hominibus autem non est omnino eadem ratio, quia non habent in natura illam inaequalitatem, nec Deus in danda illis gratia talem proportionem observat. Neque etiam ratio supra tacta de inaequalitate mediorum in his hominibus cogit, quia potuit illa inaequalitas ex aliis causis oriri: fortasse enim multa auxilia dantur reprobis occasione praedestinatorum potius, quam directe et per se propter illos. Fortasse igitur Deus ex se voluit indifferenter hos salvare, quamvis (ut dixi) aliud etiam possit facile defendi.

1. Dubitandi ratio. — Ratio difficultatis est, quia id, quod Deus ab aeterno proponit faciendum ab ipso in tempore, cum effectu sit: sed in tempore non datur gratia sufficiens omnibus non electis, cum tamen a solo Deo dari possit: ergo signum est non esse provisam ab aeterno pro omnibus. Consequentia evidens est. Minor inductione constat, quia nec reprobis semel iustificatis datur gratia sufficiens ad perseverandum usque ad mortem in iustitia, nec fidelibus omnibus peccatoribus datur spiritus poenitentiae, ut iustificentur, nec infideles illuminantur supernaturaliter, modo sufficiente, imo et necessario ad salutem. Maior autem etiam probatur, quia id, quod Deus providet faciendum per causas secundas impediri, ipso Deo permittente: at quod faciendum est ab ipsomet Deo, a nemine impediri posset, si ipse id dare decrevisset, ac providisset: ergo signum est non providisse, quod non dat.

2. Assertio. — Nihilominus absolute dicendum est, Deum providisse omnibus his hominibus media aliquo modo sufficientia, ut possint consequi salutem. Haec est sententia communis theologorum, quos citavi capite secundo tam pro nostra, quam pro contraria sententia: et intelligitur conclusio de omnibus lapsis in Adamo, nam de priori statu nulla est difficultas. Probat autem primo, quia Scriptura de his hominibus loquitur, quoties habet has universales propositiones sine exceptione, Deus illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ioan. 1. Quod licet de naturali lumine rationis ab aliquibus intelligatur, revera tamen intelligendum est de lumine gratiae, et fidei, ut ex communi sententia Patrum ibi tradunt Iansenius, Toletus et Maldonatus, et ex materia, et contextu satis constat. Facit etiam illud Christi Domini Matt. 11. Venite ad me omnes, qui laboratis, etc. Et illud 2, Petri 3: Nolens aliquem perire. Videri etiam possunt, cap. 12, 13 et 14. Sap., ubi variis modis, et verbis haec veritas traditur.

3. Secundo, ex his, et aliis locis ex professo probat hanc veritatem Prosper, lib. 2, de Vocatione Gentium, a principio, et praesertim, c. 8, alias 20 et sequentibus. Et idem habet ad obiectiones Gallorum, in 8, resp., et ad obiectiones Vinc., resp. 2 et 7, qui liber solet tribui Augustino sub titulo, Ad articulos sibi impositos. Favet etiam idem Augustinus, l. 3, de libero Arbitrio, dicens hominibus imputari, quod Deum volentem sanare, contemnunt. Quod confirmat, l. de Natura et gratia, c. 67, docuit etiam Chrysostomus, hom. 55, in Gen. et 7, in Ioan. Cyrillus, l. 1, in Ioan., c. 11, et optime Basilius in regulis fusius disputatis, regula 2. Et multa alia ad hoc confirmandum ex Scriptura, et Patribus sumi possunt ex cardinali Bellarmino, l. 2, de Gratia, cap. 5.

4. Tertio hoc ostendo ex illo principio: Deus neminem deserit, nisi prius deseratur ab ipso, quod fuit Augustini, libro de Natura et gratia, cap. 26. Et in eo conveniunt Prosper, dict. resp. 7, ad Vinc., et Fulgentius, lib. 1, ad Monimum, cap. 13, et tandem probavit Concilium Tridentinum, sess. 6, cap. 11 et 13. Quamvis Concilium de solis iustificatis loquatur, quia de illis certius est. Alii vero Patres generaliter loquuntur, et cum proportione accommodari debet ad singulos status, seu ordines hominum, ut in sequentibus declarabo. Nunc ex absoluta illa locutione, ita concludo. Quia si Deus ex se aliquibus hominibus denegasset auxilium sufficiens profecto deseruisset illos, priusquam esset desertus ab ipsis, quia nulla est maior desertio in hac vita, quam denegatio auxilii sufficientis: quam si Deus ex se vult, non expectat causam ex parte hominis: ergo non prius homo deserit Deum. Imo nec vere potest dici homo, deserere Deum: quia ut vere homo Deum deserat, cum auxilio sufficiente supponi debet. Ultimo confirmari hoc potest ratione supra facta de universali redemptione Christi Domini, quam cum aliis et modum etiam huius sufficientiae explicabo melius, satisfaciendo rationi dubitandi in principio positae, unde etiam confirmabitur haec veritas.

5. In ratione facta tres difficultates attinguntur. — Tres ergo difficultates in illa ratione attinguntur. Prima est de reprobis semel iustificatis, quia illis non datur perseverantiae donum: nam qui recipit hoc donum, perseverat, teste Augustini, toto libro de Bono persever. et de Correptione, et gratia: isti autem non perseverant, ergo non recipiunt hoc donum: ergo carent medio necessario ad salutem, quia tale est donum illud, nam sine illo nullus salvatur, nec salvari potest, ut sentit Augustinus, lib. de Correp. et Grat., c. 12, et Concilium Tridentinum, sess. 6, ergo isti nec potestatem, nec auxilium sufficiens ad salutem obtinendam recipiunt.

6. Ad primam difficultatem respondetur. — Ad hanc difficultatem concedimus imprimis, ad perseverandum in gratia necessarium esse speciale Dei auxilium, quod donum perseverantiae vocatur ex Concilio Tridentino, sess. 6, can. 22, Arausicano, can. 10 et 17. Deinde dicimus, hoc donum ex parte Dei paratum esse omnibus iustis, si faciant, quod possunt cum auxilio, quod iam habent et facere debent ad illud consequendum. Et ita etiam ex hac parte omnes habent paratum auxilium sufficiens ad salutem. Ita docuit aperte Concilium Tridentinum, sess. 6, cap. 13. Sequiturque ex dicto principio, quod maxime verum habet in hominibus iustis, quia non deseruntur a Deo, iuxta illud Psalm. 36: Dominus amat iudicium, et non derelinquet sanctos suos. Et 2, Paralip., cap. 15: Si quaesieritis eum, invenietis: si autem dereliqueritis eum, derelinquet vos. Et ratio est manifesta, quia perseverare nihil aliud est, quam servare praecepta et non peccare: iustus autem semper habet auxilium sufficiens ad non peccandum, alias ei non imputaretur.

7. Obiectio. — Diluitur. — Dices, habere quidem auxilium sufficiens ad vitanda singula peccata, non vero collectionem eorum multo tempore, quod necessarium est ad perseverandum. Respondeo imprimis, perseverantiam brevissimi temporis posse sufficere ad vitam aeternam, ut si iustificatio fiat in vita. Deinde, ita recipit iustus auxilium ad vitandum, verbi gratia, primum peccatum, ut sic, tunc faciat quod in ipso est, et oret Deum, recipiat maius auxilium ad continuandam perseverantiam, quod si semper oret, semper etiam inveniet paratum maius auxilium, et ita semper est in potestate eius obtinere hoc auxilium, etiam ad collectionem et pro multo tempore. Imo etiam saepe praedestinati in executione obtinent hoc donum praedicto modo, quamvis aliquando etiam liberalius praeveniantur a Deo, ut constat ex 1, 2, quaest. 114, art. ult., ubi latius de hac re, et nonnulla diximus, lib. 3, de auxiliis, cap. 11.

8. Secunda difficultas. — Secunda difficultas est, de reprobis peccatoribus, etiam fidelibus, qui in hac vita ita deseruntur, ut converti non possint, ut de Pharaone loquitur Augustinus, in expositione inchoata Epist. ad Rom., prop. 62, ubi tantam dicit fuisse illam impotentiam, ut inobedientia iam non imputaretur. Quod eadem ratione dicendum erit de omnibus excaecatis et obduratis, et consequenter de omnibus reprobis, saltem pro aliquo ultimo tempore vitae. Quia sufficiens auxilium ad conversionem peccatoris incipit ab excitatione gratiae: sed excitatio haec non semper datur, sed certis temporibus, ergo datur aliqua ultima, ergo post illam manet peccator sine auxilio sufficiente toto reliquo tempore vitae.

9. Haec difficultas expeditur. — Haec difficultas breviter expeditur, quia praecipua eius pars late tractata est in materia de poenitentia. Dico ergo imprimis, omnes fideles peccatores habere pro aliquo tempore huius vitae auxilium ita sufficiens ad iustificationem, et consequenter ad salutem, ut solum per eos stet, quo minus salutem consequantur, et hoc satis esse in rigore, ut vere dicatur DEUS velle eos salvare et providere illis media necessaria ad salutem. Deinde dicitur, etiam pro toto tempore huius vitae habere reprobos aliquo modo hoc auxilium sufficiens, quia licet non pro quolibet instanti, vel qualibet parte temporis illud in se actu recipiant, Deus ex parte sua paratus est illud dare per ordinaria et convenientia media suae providentiae, quod satis est, ut in tomo de Poenitentia late dixi.

10. Ultima eiusdem difficultatis pars dirimitur. — Unde ad ultimam partem propositae difficultatis, quae contra hoc procedebat, concedendum est, dari aliquam excitationem ultimam in hac vita, quod commune est reprobis et praedestinatis regulariter. Unde non possunt reprobi ob hanc causam conquiri de insufficientia auxilii, nam interdum, ac saepe habent sufficiens, sibique imputant, si illi resistunt. Nam ad providentiam Dei solum spectat dare huiusmodi vocationem temporibus opportunis. Unde, sicut in discursu vitae contingit, ut inter primam et secundam excitationem, nulla occurrat opportunitas, ita in fine vitae, ab eo instanti, in quo datur ultima excitatio, usque ad instans mortis, potest non occurrere opportuna occasio vocandi. Et forte, quia Deus hoc praevidit, ideo non statuit dare aliam vocationem, cum alioqui ex se sit paratus ad vocandum in omni occasione opportuna, et hinc est quod illa excitatio fuerit ultima.

11. Et fere ad eundem modum dicendum est de altera parte, quae pertinet specialiter ad homines induratos, excaecados, etc. Nam ex parte Dei nemini denegatur omnino auxilium sufficiens tempore opportuno, et non posito impedimento: homo autem est, quia resistit et fit impotens ad salutem consequendam, quia vult. Ut saepe loquitur Augustinus, praesertim de Correptione et Grat., cap. 12, et sequentibus. Et ita etiam in his verum habet, non deseri a Deo, nisi quia prius deserunt Deum: quod semper intelligendum est de desertione actuali et ex suppositione impedimenti voluntarii, non tamen de desertione omnimoda ex parte Dei, ita ut Deus statuerit, vel aliquos homines non vocare, etiam tempore opportuno, vel non iuvare illos ad non peccandum, et non ponendum impedimentum, si ipsi velint. Hoc enim modo neminem Deus in hac vita deserit, ut pie credimus, de qua re in citato loco de Poenitentia late dictum est.

12. Tertia difficultas. — Tertia difficultas est de infidelibus nunquam ad fidem vocatis. Multi enim sunt huiusmodi, quibus non videtur Deus providisse modum, seu ordinariam viam, per quam supernaturalem vocationem obtineant, quia nec ipsi possunt se ad illam praeparare, nec extrinsecus offertur, quia nullus ad eos praedicator missus est: Quomodo autem audient sine praedicante? Non est ergo illis provisio vocatio secundum ordinariam legem: at sine vocatione salvari non possunt: ergo non est illis sufficienter provisum ad salutem.

13. Varii sunt in hac difficultate modi dicendi. — Ratio. — In hac difficultate varii sunt modi dicendi. Quidam putant, hos omnes nunquam recipere supernaturalem vocationem, vel illuminationem in se ipsis: ac proinde illos omnes consideratos in particulari cum circumstantiis occurrentibus, credere non posse, propter impedimenta: Nihilominus tamen, Deum antecedenti voluntate voluisse omnium eorum salutem, et pro illis providisse remedia generalia, et per se sufficientia. Quod si fortasse in particulari haec applicari non possunt, non tenetur Deus miraculoso modo subvenire: esset autem miraculum, si vel fides revelaretur sine ministerio hominis, dicente Paulo ad Roman. 10: Quomodo audient sine praedicante? Vel si homo aliquis extraordinario et miraculoso modo illuc produceretur. Quae sententia fundari potest in Augustino 4, contra Iulian., cap. 8, et aliis locis, in quibus quoad hoc negotium aequiparat parvulos et adultos, constat autem multis parvulis non aliter providisse Deum, ut capite sequenti videbimus. Idem sentit Prosper 1, de Vocat. Gent., cap. 13, et lib. 2, per multa capita. Nec dissentit D. Thomas 2, 2, quaest. 2, art. 5, ad 1, dum ait, aliquos privari auxilio seu vocatione ad fidem, propter impedimentum peccati, et interdum propter solum originale. Ratio denique est, quia ex generalibus locutionibus Scripturae: Deus illuminat omnem hominem, et similibus, non amplius colligitur, quam quod Deus per generales causas id praestet omnibus. Unde tam de parvulis, quam de adultis intelliguntur, ut circa verba citata notavit Maldonatus Ioan. 1. Non inveniuntur autem aliae promissiones specialiores factae pro his adultis.

14. Dicta sententia reiicitur. — Haec sententia non continet errorem, nec temeritatem: nihilominus mihi non probatur, tum quia theologifrequentius aliter sentiunt: tum etiam quia est nimis rigorosa: nam Scriptura plus significat de divina providentia circa homines adultos. Nam cum illi per proprios actus possint et salvari, et condemnari, videtur ad providentiam Dei spectare, ut non tantum generatim, sed etiam in particulari, singulos adiuvet, si ipsi impedimenta non posuerint.

15. Secunda sententia. — Est ergo secunda sententia extreme contraria, nullum esse hominem ratione utentem, qui non aliquando illuminetur in hac vita, ita ut ex vi talis vocationis interioris possit, si velit, immediate credere per fidem sufficientem ad salutem, atque adeo supernaturalem, tam ex parte obiecti materialis, quam formalis. Quae sententia videtur sumi posse ex patribus in principio huius capitis relatis, habent enim locutiones, quae videntur hoc probabiliter suadere. Et ratio est, quia non repugnat, imo videtur facile fieri posse ministerio angelorum, quos Deus dedit custodes talium hominum, quantumcumque infidelium, in ordine ad beatitudinem eorum: ergo credendum est ita fieri.

16. Non admittitur. — Haec opinio prae se fert pietatem quamdam, sed non potest fundari satis, nec facile credi. Suppono enim, fidem de aliquo obiecto supernaturali esse necessariam ad salutem. Videtur autem clarum et certum, multos esse homines, quibus tale obiectum in hac vita non revelatur, ut de multis nationibus gentium et Scriptura significat, et homines experiuntur. Nec dici potest, eos accipere talem revelationem, quamvis postea omnino illam ignorent: quia licet homo possit ignorare interiorem modum operandi in suis actibus, scilicet, an sit naturalis, vel supernaturalis: tamen obiecta proposita et apprehensa, non potest ignorare, saltem pro eo tempore, pro quo illi actu proponuntur. Unde etiam potest illa memoria retinere, quamvis fidem illis non adhibuerit: alias inutilis esset talis revelatio: nam si ignoratur, parum, aut nihil ad fidem deserviet, multoque minus poterit obligationem inducere.

17. Aliqui declarant hanc sententiam. — Alii ergo ita declarant hanc sententiam, ut dicant omnes infideles recipere interiorem vocationem gratiae, ut credere possint supernaturaliter, saltem illa, quae de DEO naturaliter cognosci possunt, ut DEUM esse et colendum esse. Non quia illa fides sufficiat ad salutem, sed quia si homo illam receperit, per illam se disponet, ut de supernaturalibus etiam obiectis illuminetur, et sic tandem iustificetur. Soletque haec opinio D. Thomae tribui, sed alia est eius sententia, ut statim referam. Potest autem haec tribui Prospero, lib. 1, de Vocatione Gent., c. 5, quatenus dicit: Hos Gentiles recepisse propheticas voces, et praecepta legalia in elementorum obsequiis et testimoniis. Alludens ad illud Pauli, act. 14. Non enim sine testimonio reliquit semetipsum, significansque, Deum fuisse usum his creaturis, non tantum ad tribuendam cognitionem naturalem: sed etiam ad elevandum hominem ad cognitionem supernaturalem earumdem rerum, quae per creaturas cognosci possunt: quomodo etiam aliqui exponunt, c. 2, Epist. ad Rom.

18. Adhuc sic declarata non probatur. — At vero haec etiam sententia, licet probabilis fortasse sit, mihi est creditu difficilis, tum quia vix credo posse intelligi, quod aliquis eleveatur ad credendum supernaturaliter aliquod obiectum, alias naturale, nisi recipiat etiam eiusdem obiecti revelationem supernaturalem: tum etiam, quia inveniuntur multi Gentiles, qui penitus ignorarunt omnia, etiam illa, quae de Deo naturaliter cognosci possunt, ita ut neque apprehensionem, nec conceptionem illorum habuerint.

19. Assertio. — Dicendum ergo est, quamvis homo non possit suis viribus praepari ad divinam vocationem, posse tamen illi impedimentum ponere peccando, et hanc esse causam, ob quam multi infideles actu non recipiunt vocationem supernaturalem, id est, proxime sufficientem ad actum fidei supernaturalis. Nihilominus tamen Deum, quod in se est, paratum esse ad vocandum, et illuminandum omnes. Unde, quicumque non posuerit impedimentum de facto illuminabitur, seu vocabitur, vel exterius per homines, ita disponente Deo res humanas, ut id sine miraculo fieri possit, per aliud genus gratuitae providentiae: vel certe interius illuminando ministerio angelorum, quod non est omnino miraculosum, sed pertinens ad supernaturalem providentiam, ut sumitur ex Augustino 1, ad Simplicianum, q. 2. Hoc igitur modo recipiunt hi homines a Deo sufficiens auxilium, saltem antecedente voluntate.

20. Quod si quis dicat, hoc ipsum, id est, non ponere impedimentum, non esse in potestate horum hominum: respondendum est, ad hoc ipsum iuvari a Deo per aliquam providentiam gratiae, per quam licet non eleventur ad operandum aliquid supra naturam, iuvantur saltem ad non violandam legem naturae, et omnino resistendo huic gratiae, incapaces fiunt altioris: quod si hac uterentur, licet non mererentur supernaturalem vocationem, neque ad illam se disponerent, saltem eam non impedirent, et ita opportuno tempore daretur eis sufficiens vocatio. Et haec sententia sic exposita est D. Thomae, q. 14, de Verit., art. 11, ad 5, et sumitur ex 3, contra Gentes, c. 159 et 1, 2, q. 89, art. 6, Alensis, 3, p., q. 69, memb. 3, art. 1. Adria, quodlib. 4, art. 1, et ex aliis theologis allegatis in lib. 2, si ad bonum sensum trahantur. Est etiam haec sententia D. Prosperi, in libr. de Vocat. gentium, praesertim in c. 8, alias 20, et sequentibus. Colligitur etiam ex locutionibus Scripturae supra citatis, et ex eo quod Paulus ignorantiam attribuit semper culpae eorum gentilium, ut ad Eph. 4. Alienati a via Dei per ignorantiam, quae est in ipsis, propter caecitatem cordis ipsorum. Solum posset hic obiici, quia sequitur, ignorantiam fidei non esse invincibilem in his omnibus, sed de hoc alias. Nunc breviter neganda est sequela, quia licet illi re ipsa ponant impedimentum, tamen hoc ipsum ignorant, scilicet hoc esse impedimentum: et ideo in hoc specialiter non peccant. Atque hoc modo in his hominibus salvatur etiam illud principium, ut non deserantur a Deo, nisi quia ipsi deserunt Deum.

1. Ratio dubitandi. — De infantibus est peculiaris difficultas, propter eos qui ita videntur remedio salutis destituti, ut eis non possit per humanam industriam, vel diligentiam applicari. Sic enim accidit imprimis omnibus his qui in maternis visceribus moriuntur: deinde illis qui in ea occasione et dispositione nascuntur, ut priusquam possit aqua, verbi gratia, inveniri, vel minister vocari, qui baptizare sciat, moriuntur. Denique eadem ratio est de omnibus qui sine culpa alicuius, casu aliquo sine Sacramento decedunt. De quibus ita potest formari argumentum, illi omnes carent remedio, et non propter voluntatem propriam, quia illius non sunt capaces, nec propter voluntatem parentis aut alterius hominis, quia ibi non voluntas, sed impotentia humana fuit, quia ibi nulla culpa, neque negligentia parentis vel alterius intercessit, ut supponimus: ergo non potest ille effectus referri nisi in voluntatem Dei qui res ita disposuit, ut non posset tale remedium tali infanti applicari, ut sentit Augustinus, de Natura et Gratia, c. 8, et de Bono persever., c. 12, et de Correp. et Gratia, c. etiam 12, ergo simpliciter fatendum est, Deum nullo modo providisse his parvulis de remedio sufficiente.

2. Confirmatur ex comparatione ad adultos. Si enim Deus homini adulto non ponenti impedimentum, negaret omne auxilium ad salutem, diceremus plane, sua sola voluntate non dare, ac proinde non providisse illi sufficientia media: at nunc, quia non negat nisi ponenti impedimentum, dicimus ex parte sua omnibus dare, et omnibus providisse: sed illi parvuli non ponunt impedimentum per suam voluntatem, ut constat, nec per voluntatem parentum, quia non ponitur in voluntate eorum, imo saepe illis facientibus quantum possunt, deest facultas applicandi remedium, ergo non potest hoc tribui humanae voluntati, sed divinae, quae ex se noluit his providere de sufficienti remedio contra originale peccatum, solum propter peccati originalis malitiam.

3. Propter haec Gregorius, 1, d. 46, q. 1, docuit absolute, Deum positive, et ex se, noluisse plures infantes salvare, ut illis de sufficienti remedio contra originale provideret. In eamdemque sententiam inclinat Driedo, de Captiv. et Redemptione gen. human., tract. 5, cap. 3. Referuntur etiam pro eadem sententia D. Thomas, 4, d. 9, q. 1, ad 1, et Gabriel, d. 4, q. 2, art. 3, dub. 2, et Richardus 1, d. 46, art. 7, et Soto, lib. 2, de Nat. et grat., cap. 10, in fine. Sed revera id non dicunt, sed potius oppositum supponunt, ut statim dicam. Potest vero haec sententia confirmari, quia licet Deus instituerit generale remedium baptismi, si tamen res ita Deus disposuit, ut licet parentes faciant quantum possunt, non possint applicare baptismum, nec Deus ad hoc speciale auxilium conferat, dici non potest Deus providisse illis parvulis de sufficienti remedio, quia baptismus non est remedium nisi ut applicandus, et ut sic est impossibilis, quia applicatio est impossibilis: ergo non potest dici, tales parvulos habuisse auxilium sufficiens, cum neque in se, neque in parentibus illud habuerint.

4. Assertio. — Sed licet fortasse magna pars huius controversiae sit in modo loquendi, simpliciter dicendum censeo, Deum ex parte sua voluisse his infantibus salutem aeternam, ac proinde providisse illis omnibus absque ulla exceptione media de se aliquo modo sufficientia ad salutem aeternam. Hanc censeo esse communiorem sententiam theologorum, quam ita declaro. Nam prima eius pars pertinet ad aliud generale dogma supra tractatum: Deus vult omnes homines salvos fieri, sub quo parvuli omnes a theologis comprehenduntur eo ipso, quod non excipiuntur: ita vero de illo scribunt D. Thomas, Scotus, et alii superius relati, et communiter reliqui in 4, d. 4 et 6, et in 1, q. 45 et 46. In particulari vero de parvulis ita loquitur Bellarminus, lib. 2, de Grat., c. 5, ad finem, et Vega, lib. 5, in Trident. c. 6, ad finem. Videturque expressa sententia Prosperi, lib. 2, de Vocatione gent., c. 8, alias 32. Quae maxime fundatur in illo testimonio Pauli: Deus vult omnes homines salvos fieri, cum omnibus, quae de illo et similibus supra tradita sunt.

5. Effugium. — Diluitur. — Respondent aliqui, verba illa Pauli limitanda esse ad adultos, quia statim Paulus subdit, et in agnitionem veritatis venire; quod non nisi adultis convenire potest. Sed hoc nullius momenti est: nam Augustinus, lib. 4, contra Iulian., etiam parvulos, qui iustificantur et salvantur, ait: Venire in Regnum Dei, ubi certa est, veritatis agnitio. Et aliis locis saepe docet, parvulos baptizatos credere habitu, licet non credant actu: ergo eodem modo dici possunt venire in agnitionem veritatis. Neque obstat verbum veniendi, quod significare videtur voluntariam fidei susceptionem. Quia etiam parvuli dicuntur venire per voluntatem parentum, iuxta morem loquendi Ecclesiae. Itaque per posteriora verba non limitantur priora, quae in rigore, et proprietate universalia sunt. Et praeterea, ponderationes supra factae ad parvulos extenduntur, scilicet quia cum Paulus ait, pro omnibus esse orandum, vel Christum esse redemptorem omnium, parvulos sub ea distributione comprehendit. Atque ita intellexerunt locum illum expositores, et Augustinus, supra: Numquid (ait) parvuli homines non sunt, ut non pertineat ad id quod dictum est, vult omnes homines salvos fieri.

6. Responsum. — Ex hoc ergo principio, et priori assensionis parte concludimus posteriorem. Nam qui vult finem, si prudenter agat, vult etiam media sufficientia ad finem, saltem eo modo, quo vult finem, alioqui vel formaliter, vel virtute, et vellet, et nollet: ergo, si Deus ex se voluit omnibus parvulis finem aeternae beatitudinis, voluit etiam, et praeparavit sufficientia media, quantum est de se. Respondent aliqui, illud assumptum esse verum de intentione finis efficaci et absoluta, non vero de voluntate, quae tantum est simplex complacentia, qualis est illa voluntas, qua Deus vult omnes salvos fieri. Probatur assumptum, quia cum aliquis in naufragio metu mortis proiicit merces in mare, simplicem quidem affectum habet non proiiciendi, quam explicare solemus illis verbis, nollem proiicere, et tamen nullum medium applicat ad non proiiciendum, sed potius totus est in proiiciendis mercibus: ergo signum est, simplicem affectum non inferre applicationem mediorum: ergo, quamvis Deus simplici affectu velit aeternam salutem horum parvulorum, non recte inde infertur, quod det illis sufficientia media ad eamdem salutem: imo cum priori affectu stat efficax, et absoluta voluntas non applicandi media necessaria, ut exemplum adductum manifeste declarat.

7. Reiicitur. — Verumtamen haec responsio aliena est a mente antiquorum theologorum: omnes enim existimant, illas voluntates esse inter se connexas, et ideo fere omnes ex priori inferunt posteriorem ut capite praecedenti vidimus. Gregorius vero, qui ausus est posteriorem negare, consequenter etiam negavit priorem. Et declaratur primo ratione: Nam si voluntas illa, quam Deus habet de salute horum parvulorum, non infert ex se collationem, ut oblationem sufficientium mediorum, non magis Deus vult hos parvulos lapsos in peccato originali salvos fieri, quam voluerit angelos malos post lapsum in peccatum salvare, quia etiam in illo obiecto, scilicet, sanctificatione, et glorificatione illorum angelorum simpliciter complacere potest, quia per se spectatum optimum est. Quamvis ergo ad illum effectum nulla media applicare voluerit, illam complacentiam simplicem habere potest: est ergo eadem ratio. Simile argumentum est, quod eodem modo dici posset Deus velle unionem hypostaticam omnium naturarum, hominum et angelorum, quia si ad veritatem illius locutionis sufficit affectus, vel complacentia adeo simplex, ut neque inferat media, neque ullo modo inclinet ad opus, sed respiciat tantum bonitatem, vel pulchritudinem obiecti secundum se, profecto maiori ratione, complacet Deus in illo obiecto universali unionis hypostaticae, et ad illud simpliciter afficitur, quam ad universalem salutem omnium parvulorum.

8. Ad rationem contrarium respondetur. — Praeterea in responsione illa, et in exemplo, quod in ea adducitur, quaedam latet aequivocatio, et fit transitus a voluntate simplici, et conditionata dandi media, quantum est ex parte Dei, ad voluntatem absolutam et efficacem. Nos enim non dicimus, Deum absolute, et efficaciter velle dare cum effectu omnibus his parvulis omnia media proxime sufficientia ad salutem, sed solum paratum esse, quantum est ex se, ad danda illa, et consequenter id velle saltem simplici affectu, et voluntate includente conditionem. Et hanc tantum voluntatem dicimus necessario sequi ex priori voluntate salvandi omnes, etiamsi non sequatur voluntas efficax dandi media, ut per se constat. Atque tantum hoc ultimum probat exemplum allatum.

9. In quo etiam considerandum est, in illa voluntate imperfecta proiicendi merces, quae velleitas, vel simplex affectus appellatur, conditionem includi formaliter, seu virtute, propter quod etiam voluntas conditionata appellatur, quia eius obiectum est hoc, non proiiciam merces, si cum eis possum evadere periculum. Sub hac ergo ratione habet illa voluntas rationem intentionis, non absolutae, et efficacis, sed cum illa limitatione, si possum salvari. Et ita ex vi illius intentionis applicantur media, quae illi fini sub eadem conditione possunt deservire: nam qui habet illum affectum, procurat, omnibus modis evadere periculum retinendo merces, quantum potest. Non pertinet autem ad illam intentionem applicare media ad non proiiciendas merces cum periculo salutis, et navis, quia ille affectus non extenditur cum tanta perfectione ad illum finem. Sed ad summum infertur ex illa intentione quaedam praeparatio animi ad applicandum illa media, et resistendum proiectioni, si periculum cesset, ut conditio impleatur. Quae consideratio in omni simili effectu, qui versatur circa obiectum simpliciter possibile, et quod secundum se potest per media obtinere, locum habet et verissima est.

10. Ad hunc ergo modum philosophandum est de illo simplici affectu divinae voluntatis circa aeternam salutem horum parvulorum, habet enim rationem cuiusdam intentionis illius finis, quatenus per media comparari potest. Non tamen est intentio absoluta, sed includens aliquam conditionem, quam his verbis explicamus: Volo, quantum est ex me, seu ex parte mea. Sub qua conditione voluntas illa est efficax, seu habet virtutem efficacis, quando conditio impletur, quia conditionalis, impleta conditione, transit in absolutam. Unde fit, ut voluntas illa duo necessario operetur: unum est, ut si quae sunt necessaria ad salutem, quae a solo Deo pendent, et sunt accommodata capacitati parvulorum, ut eis aliquo modo conferri valeant, illis necessario offerantur, et quantum ipsi capaces sunt, conferantur. Sic Christus pro illis mortuus est, et pro eisdem aeque, ac pro illis redemptionem suam obtulit. Item pro eis baptismum instituit, et quantum in ipso est contulit, et sic de aliis huiusmodi mediis. Et ratio est, quia in his mediis impletur conditio, quantum in Deo est, cum illa non pendeant, nisi ab ipso: ergo respectu illorum voluntas illa transit in absolutam, et efficacem.

11. Aliud, quod dicta voluntas operatur, est, quod in his mediis, quae pendent a causis secundis, ut est applicatio baptismi, et similia, Deus ex vi illius voluntatis, quae in eo supponitur, non potest peculiari, aut directa providentia impedire illam applicationem seu executionem talium mediorum, alioqui iam ageret contra illam conditionem, quantum in se est. Unde potius ex vi huius effectus cogitur (ut sic dicam), ad offerendum quantum in se est ordinarium auxilium, vel concursum ad talem applicationem ex parte sua necessarium. Et hoc satis est, ut dicatur, ex se velle etiam haec media praestare, saltem voluntate antecedente et simplici, ac proportionata intentioni finis. Non tamen cogitur, ex vi illius affectus circa finem, immutare ordinem aliarum causarum, ut talia media cum effectu applicentur, quia hoc excedit limitationem illius affectus, et conditionem in eius obiecto inclusam.

12. Et quidem priorem partem huius discursus non obscure confirmat Paulus, cum immediate post illa verba subiungit: Unus enim Deus, unus et mediator Dei, et hominum homo Christus Iesus, qui dedit in redemptionem semetipsum pro omnibus nobis. Ac si diceret, ideo se dedit in redemptionem pro omnibus, quia omnes salvari vult. Unde etiam concluditur argumentum supra in simili factum: Christus redemit hos parvulos sufficienter: ergo et pro eis obtulit mortem suam, quae in suo genere est remedium de se sufficiens ad salutem, et per illam eis meruit, quantum in ipso est, reliqua sufficientia media, per quae salus applicari solet.

13. Evasio. — Reiicitur. — Respondent aliqui, Christum dici redemptorem horum parvulorum, non quia pro eis obtulerit passionem suam, sed quia pretium passionis de se erat sufficiens etiam pro illis, et causa illorum erat communis cum aliis hominibus. At hoc satis non est, ut Christus vere et proprie dicatur redemptor, etiam quoad sufficientiam talium hominum: quod est contra communem sententiam theologorum. Quam expresse tradit Prosper ad primam obiectionem Vincentii, et ad nonam Gallorum, et sumitur ex illo 1, Ioan. 2. Ipse est propitiatio pro peccatis nostris, non pro nostris autem tantum, sed etiam pro totius mundi, et 2, ad Corinth. 5. Erat Deus in Christo mundum reconcilians sibi. Et ad Rom. 5. Sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem, sic et per unius iustitiam in omnes homines in iustificationem vitae. Sequela patet, quia non satis est pretium esse sufficiens, nisi offeratur: nam etiam pro daemoniis erat sufficiens valor in Passione Christi, et non propterea Christus fuit redemptor eorum etiam quoad sufficientiam. Parumque referret causam esse communem, si oblatio pretii non fuisset pro omnibus communis. Ut si mille homines essent captivi ob eandem causam, et quispiam dives potens ad redimendum omnes, solum pro quingentis pretium offerret, et alios nullo modo liberare vellet, non diceretur redemptor eorum, etiam quoad sufficientiam. Imo tunc clara esset exceptio et limitatio, ac mere voluntaria.

14. Respondent, Christum quidem affectu simplici desiderasse, ut sua merita his etiam parvulis prodesent. Patrem autem hoc non acceptasse, neque ordinasse. Sed hoc non recte dicitur. Primo, quia non minus Deus voluntate divina, quam Christus humana, voluit salutem et redemptionem omnium, iuxta illud Ioan. 3. Sic Deus dilexit mundum, et illud 1, ad Tim. 4. Deus est salvator omnium, utique quoad sufficientiam, maxime fidelium, quoad efficaciam. Unde si Christus habuit illam voluntatem, ut revera habuit, in ea se conformavit voluntati divinae, per quam acceperat munus universalis Redemptoris: quod per eam generalem oblationem exequebatur. Unde, non solum pro parvulis, qui fuerunt post adventum ipsius Christi, suam passionem obtulit, ut quidam volunt, sed etiam pro omnibus, qui a principio mundi fuerunt, quia omnium fuit universalis redemptor, et illa oblatio necessaria ad redemptionem, ut dictum est. Nec refert, quod illis iam non posset applicari fructus passionis, nam satis est, quod suis temporibus fuerit eis parata salus propter Christum, quantum est ex parte Dei, et universalium mediorum, quae ad hoc instituebantur, in quo fere eadem est ratio de adultis, qui superioribus temporibus damnati fuerant. Satis ergo constat, omnibus parvulis data esse generalia remedia necessaria ad salutem, quae ex sola Dei, et Christi voluntate, ac institutione dependent.

15. Altera vero pars de mediis quae ex causis secundis pendent, et per illas applicantur, satis declarata est in superioribus. Duas enim partes continet, una est, Deum non habuisse voluntatem efficacem, et absolutam dandi talia media, quae est evidens ex ipsis effectibus, et probatur optime argumentis in principio factis: Nihil tamen ad praesentem causam refert, quia ex intentione finis solum antecedente, et inefficaci non sequitur talis voluntas mediorum. Alia pars est, quod Deus simili voluntate antecedente, et quantum est de se cuperet applicari talia media etiam his parvulis, non quidem omni modo possibili, nam hoc pertineret potius ad efficacem voluntatem, sed per ordinarias causas, nam hoc satis est ad voluntatem antecedentem Dei, ut generalis provisoris. Hoc ergo satis est, ut dicatur Deus providisse sufficientia remedia etiam pro his parvulis, et ex parte sua nulli posuisse impedimentum, licet illud permiserit in multis, in quibus praevidit ex aliis causis fuisse eventurum. Quod magis patebit respondendo ad obiectiones in principio factas.

16. Prima erat de parvulis, qui moriuntur in utero: propter quam Caietanus existimavit parvulos illos propter orationes parentum, vel per aliud remedium posse sine baptismo salvari. Et Gabriel et alii indicant, posse hoc de divina pietate sperari. Certum tamen est eos de lege non salvari, nec habere aliud remedium: et hoc est quod docent S. Thomas et Richardus et late Soto, et Vega. Hic vero addit, illos non esse privatos omni remedio, tum quia possent salvari baptismo sanguinis, si mater propter Christum occideretur: tum etiam, quia possunt parentes precibus obtinere a Deo, ut prius in hanc lucem exeant, quam moriantur. Dico tamen satis esse, ut Deus et baptismum ita institui voluerit, ut quacumque ratione eis applicetur (sive diviso utero matris iure, vel iniuria, illa vivente, vel post mortem eius, sive quocumque alio casu) eis prodesset, et quod ordinaverit causas, in quibus esset virtus per se sufficiens ad hunc effectum. Nam, licet in particulari contingat impediri, non pertinet ad generalem providentiam immutare cursum earum, quod (ut dixi) satis est ad voluntatem Dei antecedentem. Idemque dicendum est de quocumque alio casu, in quo est moraliter, vel humano modo impossibilis applicatio baptismi: nam illud impedimentum, quatenus tale est, semper est ex permissione divina, non ex directa ordinatione: quae permissio supponit praescientiam, et addit voluntatem non tollendi illa impedimenta, sed ordinandi illa ad altiores fines providentiae. Et solum hoc ait Augustinus in citatis locis.