Commentaria ac Disputationes in Primam Partem D. Thomae: De Deo Uno et Trino

1. Divus Augustinus, libro 10, de Civitate, cap. 15, praedestinationem significat esse ipsum librum vitae, de quo frequens est in Scriptura mentio, dicens: Non Deum liber iste commemorat, ne oblivione fallatur, sed praedestinationem significat eorum, quibus aeterna dabitur vita. Divus autem Thomas, 1. part., q. 24, artic. 1, ad 4, existimat, praedestinationem distingui ratione a libro vitae, quia praedestinatio supponitur ad librum vitae per modum obiecti, seu materiae circa quam, quia in libro vitae, id est, notitia, scribuntur, id est, cognoscuntur, quia praedestinati iam sunt. Nam ut, in citato loco, Augustinus ait: Non nescit Deus, et in hoc libro legit ut sciat, sed potius ipsa eius praescientia de illis (id est, praedestinatis) quae falli non potest, liber est vitae. Ob hanc ergo causam, ad complementum huius libri, necessarium visum est, hanc etiam comparisonem facere: et obiter simul explicare totam illam quaest. 24, divi Thomae, et metaphoram illam libri vitae, et modos aliquos loquendi divinae Scripturae circa illam.

2. Liber vitae mentis notitiam et praescientiam significat. — Liber vitae in Scriptura et cum addito et sine addito usurpatur. — Ut ergo a metaphora libri vitae incipiam, certum est mentis notitiam, seu praescientiam significare. Quam, ut explicem, adverte, solere in Scriptura nomen hoc liber metaphorice sumptum, interdum poni absolute et sine addito, ut Daniel 12: In illo tempore salvabitur populus tuus omnis, qui inventus fuerit in libro. Exod 32: Si non facis, dele me de libro, quem scripsisti. Saepius vero poni cum adiunctione vitae, ut Apocal. 20: Quicumque non est inventus in libro vitae scriptus, missus est in stagnum ignis. Aliquando vero duplex determinatio additur, ut Apoc. 21: Non intrabit in eam, nisi qui scriptus est in libro vitae agni. Aliquando etiam reperimus in sacra Scriptura, librum iustorum, ut Iosue 10. Item aliquando ponitur haec vox in singulari, ut citatis locis et aliis infra adducendis: aliquando vero in plurali: et quoties in plurali ponitur, absolute et sine determinatione ponitur, ut Daniel 7: Iudicium sedit et libri aperti sunt, et Apocalypseos 20: Vidi thronum magnum et candidum, et super eo sedentem, et omnes mortuos stantes in conspectu agni, et vidi libros apertos, etc., et infra: Et iudicati sunt mortui ex his, quae scripta erant in libris.

3. Prima opinio circa librum vitae — Non placet. — Hinc ergo orta est varietas in exponenda significatione, vel metaphora illius vocis, quam hic breviter referre et veram expositionem ponere, videtur ad nostram quaestionem expediendam necessarium. Primo igitur aliquibus visum est, non semper in huiusmodi sacrae Scripturae locis accipi metaphorice nomen libri, sed interdum proprie, pro materiali libro scripto. Beda enim, Apoc. 20, per libros in die iudicii aperiendos, intelligit libros Scripturae sacrae, quia tunc patebit verissima esse, quae de illo die Scripturae docuerant. Quae tam expositio, quod ad illum locum spectat, non videtur apta, nam subditur: Et iudicati sunt mortui ex his, quae scripta erant in libro secundum opera ipsorum. Nam autem videntur iudicandi ex his, quae scripta sunt in Scriptura sacra, quia nec ibi sunt scripta omnia iudicandorum opera, nec paenae singulis operibus respondentes: utrumque autem est scriptum in mente Dei.

4. Secunda expositio. — Aliter Burgenius, in locum Exod. 32, putat, ibi esse sermonem de libro, non per metaphoram, sed cum proprietate, id est, de quodam libro, in quo scribentur insignia facta illustrium personarum populi Israel. Cui videtur favere Hilarius, in id Psalm. 68: Deleantur de libro viventium. Et hunc putant aliqui esse librum iustorum, de quo fit mentio in libro Iosue et Regum.

5. Reiicitur. — Sed neque illo loco videtur satis accommodata proprietas illius vocis: tum quia ibi dicitur, de libro quem scripsisti, ille autem liber virorum illustrium non videtur fuisse peculiariter a Deo scriptus, imo tunc nullus erat materialis liber singulariter a Deo scriptus, quia nondum erant Scripturae: tum etiam, quia statim Deus subiungit: Qui peccaverit mihi, delebo eum de libro meo. Ubi etiam illa particula, meo, habet eamdem vim et indicat altio rem esse librum, et peculiari modo divinum et quasi per antonomasiam librum Dei appellatum, quae omnia adaptari non possunt ad materiale librum. Tertia expositio. — Item significatur illis verbis, neminem deleri ab illo libro, nisi per peccatum, quod maxime convenit libro iustorum scripto in mente Dei. Posset quidem dici liber ille metaphorice intelligendus, non tamen pro libro ad praedestinationem, vel iustitiam coram DEO pertinente, quia sic nimium videretur excessisse Moyses in sua petitione: sed pro libro, in quo Deus apud se recensuerat duces et principes illius populi, in cuius capite Moysen posuerat, ita ut sensus sit, vel fac hoc, vel aufer a me hoc munus, in quo me constituisti: quo ablato deleretur de libro illo. Estque satis probabilis expositio. Quarta expositio Augustini. — Non est tamen contemnenda expositio Augustini, quaestione 247, in Exodum, ut de libro etiam spiritualis vitae intelligatur et per exaggerationem; quasi dixerit Moyses, aut hoc fac, aut non me numera inter amicos tuos. Non quod id voluerit, aut vere elegerit, sed ut significaret, tam impossibile esse, ut non speraret a DEO id, quod petebat, quam ut timeret privari amicitia eius, sine culpa.

6. Quinta interpretatio eiusdem Augustini. — Non satisfacit. — Sexta expositio. — Non probatur. — Verior expositio. — Supponimus ergo ut verius, locutionem illam esse metaphoricam. Ipsa enim metaphora etiam varie explicatur. Et imprimis de libris in plurali dictis, Augustinus 20, de Civitate, capit. 14, exponit, libros aperiendos in die iudicii, esse sanctos ipsos et electos, qui ad iudicium cum Christo venient. Dicuntur autem libri, quia in eorum vita et moribus observantia praeceptorum Dei cognoscetur, et constabit fuisse possibilem hominibus, et ita per illorum comparationem alii iudicabuntur et condemnabuntur. At, licet metaphora sit ingeniosa, non videtur accommodata locis sacrae Scripturae, ubi invenitur: nam in Apocalyps. 20, statim subditur: Et iudicati sunt mortui ex his, quae scripta erant in libris, secundum opera ipsorum. Agitur ergo de libris, in quibus scripta sunt talia opera. Unde alii per libros conscientiam omnium iudicandorum intelligunt, in quibus singulorum opera, sive bona, sive mala demonstrabuntur. Quae metaphora probabilis etiam est, et ita non improbatur a Hieronymo, Daniel 7, sed non omnino probatur, quia revera in conscientiis hominum non manent scripta omnia ipsorum opera, sed facile oblivionis traduntur. Et quamvis Deus tunc sua omnipotenti virtute, unicuique daturus sit actualem et evidentem notitiam omnium, quae in hac vita gessit, iuxta illud Pauli ad Roman. 2: Testimonium reddente illis conscientia ipsorum, etc. In die cum iudicabit Dominus occulta hominum; tamen illud non tam erit aperire libros iam scriptos, quam illos de novo scribere, vel quasi transcribere in notitiis singulorum. Recte igitur librorum nomine intelliguntur illi, qui in notitia et mente Dei indelebiter manent conscripti.

7. Cur libri pluraliter dicantur, et quid in eis scriptum sit. — Prima sententia Hieronymi. — Sed cur libri in plurali appellantur, cum notitia Dei una et simplicissima sit? quae item res, vel personae in illis libris descriptae sunt? Quoad priorem interrogationem attinet, facile ac generatim responderi potest, et librum illum in re esse unum, propter simplicissimam Dei notitiam, quod significatur, cum absolute in singulari nominatur: ut in Psalm. 130: In libro tuo omnes scribentur. Ex virtute, ac ratione esse plures, quatenus plurium hominum vel etiam ordinum, tam angelorum, quam hominum facta continent. In particulari vero respondendo simul ad alteram interrogationem, ait Hieronymus in Daniel 7, illos libros esse duos, unum bonorum cum suis bonis operibus, alterum malorum, cum peccatis eorum et priorem ait esse librum vitae, posteriorem vero consequenter indicat esse librum mortis. Quia vero Scriptura non tribuit Deo librum mortis, (ut infra cum divo Thoma dicemus) subiungit divus Hieronymus, librum bonorum esse in Deo, librum autem mortis esse in diabolo, tanquam accusatore illorum, Apocalypseos 12, et ob hanc causam nomina bonorum dici, scripta esse in coelis, Luae decimo; de malis autem dici: Recedentes a te in terra scribentur, Ierem. 17, Quia vero in Apocalypsi dicitur, mortuos iudicatos esse ex his, quae scripta sunt in libris, verisimile profecto est, libros illos omnes esse in DEO, quia, ut ex Augustino supra referebam, Deus non legit in aliquo libro extra se, ut iudicium ferat: igitur libri per quos iudicat, non sunt extra notitiam eius.

8. Secunda sententia. — Et ideo alii simpliciter fatentur, dari in DEO librum malorum, sicut bonorum et mortis, sicut et vitae. Quod significare visus est Basilius, Isai. 4, ubi cum dixisset esse in coelesti Ierusalem librum, in quo electi spiritualiter scribuntur ad vitam, subiungit, necessarium esse scire: Utrum ne sint quidam, qui scribantur quidem, non item ad vitam, sed iuxta sententiam Ieremiae dicentis, desertores in terra scribentur. Iuxta hunc igitur sensum duae intelligi debent scriptiones; una eorum est qui ad vitam, alia eorum est, qui scribuntur ad perditionem. Verum est, non satis exprimere Basilius utramque scriptionem esse in Deo, nam potius allegando Ieremiam ait, malos in terra describi, Nazianzenus etiam, orat. 9, ad Iulianum, num. 41, librum viventium, pereuntiumque commemorat: qui iuxta supra dicta, facile possunt ratione distingui, et consequenter propriis nominibus appellari. Et in eamdem sententiam facit, quod dicit Euthymius, in id Psal. 68: In libro tuo omnes scribentur, metaphoram libri absolute positam in sacra Scriptura significare solere generalem praescientiam, in qua, tam boni, quam mali scribuntur. Unde eadem praescientia et per modum unius libri in singulari interdum significatur, propter simplicitatem et unitatem eius: interdum per modum plurium, propter diversitatem obiectorum et personarum. Ratione item hoc suadetur, quia non est dubium, quin reprobi sint praesciti a Deo. Cur ergo eorum praescientia, claraque notitia non recte per metaphoram, liber appellabitur? Quod si ita est, profecto liber mortis recte dicetur, quia qui in illo scripti sunt, non nisi ad mortem secundam sunt praecogniti. Respondet D. Thomas metaphoram libri non ita ad hanc praescientiam, sicut ad illam electorum accommodari, quia licet scribi in illo libro soleant, qui admittuntur ad militiam, vel ad societatem, aut rem publicam, non tamen confici solet liber, in quo scribantur, qui a militia republica, vel societate expelluntur. Sed contra hoc est, quia in recta gubernatione, non solum sit catalogus eorum, qui digni sunt praemio, sed eorum, qui poena et praesertim morte plectendi sunt.

9. Resolutio. — Verumtamen, licet de re significata nulla possit esse controversia, cum constet in Deo esse praescientiam electorum et reproborum, et esse unam ratione diversam ab alia: nec etiam loquendo de possibili (ut sic dicam) negari possit, quin metaphorae illa libri, vel librorum possit ad utramque praescientiam accommodari, tamen loquendo de usu Scripturae, probabilius est, in ea non esse usum illius metaphorae ad significandum specialiter librum reproborum, quod sit in mente, vel notitia DEI. Reperimus quidem in Scriptura totam praescientiam Dei appellatam librum absolute et sine adiectione ulla, ut videtur clarum in illis verbis Psalm. 68: Et in libro tuo omnes scribentur. De quo libro intelligendum est illud, quod Ecclesia in prosa defunctorum ait: Liber scriptus proferetur, in quo totum continetur, unde mundus iudicetur. Nam in illo libro, non tantum personae iudicandae, sed etiam omnia illarum opera describuntur, ex quibus iudicandae sunt. Nihilominus tamen, interdum etiam liber absolute dictus significat praescientiam electorum, ut evidenter constat ex verbis Danielis duodecimo: In illo tempore salvabitur populus tuus omnis, qui scriptus fuerit in libro. Si enim ibi liber in illa generalitate acciperetur, non esset verum dicere salvandos iri omnes, qui in illo libro fuerint descripti: saepius vero illa metaphorica vox accommodatur solis praedestinatis, per adiunctionem aliquam, ut ad Philip. 4: Quorum nomina sunt in libro vitae, quam ponit Paulus, ut specialem praerogativam illorum Sanctorum, de quibus loquebatur: nulla autem esset, si omnes etiam reprobi in illo libro scripti essent. Et idem est sensus aliorum locorum, in quibus eadem particula additur.

10. Unde obiter colligo, illam particulam, vitae, non significare (ut ita dicam) chartam, vel materiam, in qua scriptio illius libri facta est, sed obiectum, seu terminum scriptionis talis libri, ita ut non dicatur liber vitae, quia in ipsa vita per essentiam scriptus sit. Hic enim sensus est violentus, magisque quadrare potest ad illa verba Lucae 10: Gaudete, quia nomina vestra scripta sunt in caelis. Nam caelorum nomine significari videtur ipsa essentia Dei, quae est caelum per essentiam, seu nominando contentum a continente, vel locatum a loco et designando chartam illius scriptionis. At cum dicitur liber vitae, non hoc significatur, sed obiectum, id est, quinam in libro illo describantur, scilicet qui vitam et salutem consequuntur. Quia si liber vitae denominaretur ex eo, quod in Deo est, qui est ipsa vita, etiam reprobi essent scripti in libro vitae. Augustinus autem 20, de Civit., cap. 14: Legit liber vitae, uniuscuiusque, et ita vitam illam esse putat, quam hic gerimus, id est, opera huius vitae. At particula illa Uniuscuiusque, non est in textu, et ideo non cogit, nec etiam sustineri potest. Tum quia illo modo etiam reprobi essent scripti in libro vitae uniuscuiusque, contra illud, Non ingredientur in eam (id est, Ierusalem coelestem) qui non sunt scripti in libro vitae, Apocalyp. 20 et 21, tum etiam quia mox docebimus alios esse libros conscientiarum, seu operum huius vitae a libro vitae immortalis et aeternae: ergo liber vitae a termino nominatur, qui est liber praedestinatorum ad aeternam vitam.

11. Cum vero additur in libro vitae agni, fortasse aliquis existimet fieri, ad coarctandum sermonem ad solos homines praedestinatos, nam specialiter hominum vita Agno attribuitur, quia per agnum illam consecuturi sunt. Sed ego existimo etiam angelos salvos et praedestinatos esse per Christum, et ideo etiam illorum nomina scripta esse in libro vitae Agni. Et certe sermo Ioannis, in toto illo cap. 21, Apoc. et de tota Civitate coelesti Ierusalem, quae ex angelis et hominibus constat, et illam vocat sponsam agni et de illa concludit, non pertinere ad illam nisi qui scripti sunt in libro vitae agni: ergo in singularem gloriam Christi illa secunda adiectio additur, quoniam omnis vita, totaque beatorum gloria illius est peculiari titulo, quia per merita illius comparatur.

12. At vero nunquam inveniemus in Scriptura, aut nomen libri absolute positum pro praescientia reproborum specialiter sumi, aut cum aliquo peculiari addito poni ad specialem librum mortis, vel malorum significandum. Et hoc solum significare voluit D. Thomas cum dixit non dari librum mortuorum. Et ad hoc est satis congrua eius ratio, quia non solent scribi in libro peculiari illi, qui excluduntur a militia, sed illi tantum, qui admittuntur. Cum vero replicatur etiam solere describi in libro, qui puniuntur, certe nec id videtur admodum consuetum. Quod si inter homines interdum sit, ideo est, quia indigent illa memoria ad aliquid providendum in futurum, vel utendum illa Scriptura tanquam exemplari ad puniendos similes. Quae ratio in Deo cessat et ita etiam cessat fundamentum illius metaphorae, quoad hanc partem. Accedit praeterea, quod iuxta phrasim Scripturae, electos suos dicitur Deus peculiariter nosse: Novi Dominus, qui sunt eius, 2, ad Tim. 2, quo etiam spectat illud Psal. 1: Novit Dominus viam iustorum: et illud ad Rom. 11: Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. At reprobos potius ignorare dicitur et nescire, iuxta illud, Nescio vos. Unde de reprobis dicitur, Ps. 68. Cum iustis non scribantur. Nam electos novit Deus scientia approbationis, eosque tanquam sibi peculiariter dilectos, in proprio et singulari libro describit, ut illorum etiam peculiarem curam se habere ostendat. Reprobi autem, licet non possint non esse in scientia Dei, propter infinitatem eius, non tamen illis tribuitur peculiaris liber, quia eorum scientia est scientia reprobationis: Unde potius deleri dicuntur de libro. Denique hac ratione nomina electorum scripta dicuntur esse in caelis, Lucae 10. At reproborum potius inde dicuntur deleta, et scripta in terra, Ierem. 17. Unde Hieronymus supra, librum illorum vocat terrenum, et illum ponit in manu accusatoris potius quam Dei.

13. Obiectio. — Responsio. — Solum in illo loco Apocal. 20, liber, imo et libri in plurali, videntur tribui solis reprobis, qui mortuorum nomine videntur ibi significari: nam dicitur: Et libri aperti sunt, et alius liber apertus est, qui est vitae: ergo liber vitae est distinctus a libris aliis: ergo in illis libris non sunt descripti electi, alias includerent in se librum vitae, ergo illi libri solum reprobos continent: datur ergo in Scriptura non solum liber, sed etiam libri proprii et speciales reproborum. Respondeo, imprimis falsum esse ibi nomine mortuorum intelligi reprobos, non enim de spiritualiter, sed de corporaliter mortuis et resuscitatis, sive ad vitam, sive ad poenam, sermo ibi est, ut constat ex illis verbis: Vidi mortuos magnos, et pusillos stantes apud thronum Dei: et infra. Et iudicati sunt mortui ex his, quae scripta sunt in libris, etc. Non enim solum reprobi, sed etiam praedestinati iudicandi sunt. Item inferius subditur: Et dedit mare mortuos, qui in eo erant, et mors, et infernus dederunt mortuos suos. Quibus verbis resurrectio corporum mortuorum describitur, ut per se notum est, et late exponit Augustinus, 20, de Civit., cap. 14 et 15, et expositores in eum locum. Igitur et libri illi, per quos mortui iudicantur, tam ad praedestinatos, quam ad reprobos pertinent: nam omnes iudicantur secundum opera ipsorum.

14. Alia responsio. — At vero hoc non obstante, concedendum est libros illos distinctos esse aliquo modo a libro qui vitae esse dicitur: quomodo autem, et ipsi plures sint et a libro vitae distinguantur, ita declaro. Nam alius est liber personarum, alius actionum vel operum: liber vitae est personarum, in quo scribuntur electi et praedestinati, quatenus tales sunt: ideoque per antonomasiam dicitur hic, vel absolute liber, vel liber Dei, aut caelestis, vel vitae. In quo libro possumus intelligere, describi electos prius quam in alio describantur eorum merita, quia ex vi solius gratuitae electionis ad gloriam, et gratiam congruam descripti manent in praescientia Dei in numero salvandorum, unde sicut electio non est ex meritis, ita nec haec descriptio. Quia vero illa electio non est complenda, nisi per merita, quia gloria in effectu non est danda, nisi propter merita, ideo necessarius est alius liber in quo opera describantur, in quo etiam necesse est demerita scribi, quia ad exactum iudicium omnium operum notitia, et comparatio necessaria est. Sic ergo distinguitur liber vitae a libris per quos fit iudicium. Qui etiam possunt unus liber appellari, respiciendo ad unitatem et simplicitatem scientiae Dei: tamen propter varios respectus in plurali nominantur, quia sunt libri conscientiarum, ut ait Hieronymus, initio Psal. 88. Et licet ipse significet (sicut de Augustino etiam supra retuli) uniuscuiusque conscientiam esse librum eius, atque adeo illos libros non tam esse in Deo quam in mentibus iudicandorum: tamen recte intelligere possumus, notitiam quam Deus habet de conscientiis singulorum, esse libros per quos iudicat: qui plures dicuntur per respectum ad plures conscientias, sicut dicuntur plures ideae. Alia etiam ratio occurrit, videlicet, ut respectu operum iudicandorum duo requirantur libri, quorum alter facta, alter ius contineat: Deus enim in sua aeternitate prius secundum rationem ius conscripsit, praemia et poenas operum taxando, ut scilicet, qui sic peccaverit, sic puniatur, qui aliter peccaverit, tali poena afficiatur, et cum proportione de meritis et praemiis. Deinde in alio signo singulorum opera, et facta futura in notitia sua praehabuit. Hi ergo duo libri in iudicio aperiendi sunt, ut factum ex uno probetur, ex altero ius dicatur. Aliter exponit Gregorius, 24, Moral., cap. 6, alias 9, et aliter Augustinus, 20, de Civit., cap. 14 et 15.

15. Resolutio totius quaestionis. — Relinquitur ergo ex his omnibus, librum vitae per metaphoram significare aeternam notitiam quam Deus habet de omnibus qui vitam aeternam consecuturi sunt. Ex quo facile est, quaestionem a nobis propositam definire, et librum vitae cum praedestinatione conferre. Multum enim inter se similia sunt tamque coniuncta, ut non immerito potuerit Augustinus de illis, tanquam de uno et eodem attributo loqui: in rigore tamen recte divus Thomas dixit ratione differre. Utrumque autem non difficile constabit, explicando ea in quibus inter se convenire vel differre videntur. Conveniunt ergo primo, quia personae omnes quae in libro vitae scriptae sunt, praedestinatae sunt, et non plures, neque pauciores: et e converso, quotquot sunt praedestinati, sunt in illo libro scripti. Hoc patet ex verbis Danielis 12: Salvabitur omnis qui inventus fuerit scriptus in libro. Exclusiva vero additur Apocalyps. 13 et 17, ubi dicuntur adorasse bestiam omnes quorum non sunt scripta nomina in libro vitae Agni. Et clarius, cap. 20: Qui non est inventus in libro vitae scriptus, missus est in stagnum ignis. Et cap. 21, dicitur de coelesti Ierusalem: Non intrabit in eam, nisi qui scripti sunt in libro vitae Agni. Quicumque ergo in libro illo sunt scripti, salvantur: et qui non salvantur, ibi non sunt scripti: at qui non salvantur, praedestinati non sunt, et omnes qui salvantur praedestinati sunt, ut supra contra Catherinum diximus: ergo quoad hoc convertuntur inter se praedestinatio et liber vitae: unde ulterius in hoc etiam inter se conveniunt, quod, sicut de praedestinatione diximus, ita etiam liber vitae est actus aeternus immanens DEI ac omnino liber, id est, non necessarius, sed pendens ex arbitrio DEI: unde, vel est ipsa praedestinatio, vel secundum rationem proxime ad illam consequitur.

16. Et quidem, si praedestinatio soli voluntati tribuatur, clara est distinctio rationis. Nam metaphora libri clare significat aliquid ad intellectum pertinens. Nam sicut loqui, ita et scribere munus est intellectus: unde Aristoteles etiam dixit, hominis intellectum esse tanquam tabulam rasam, in qua nihil est depictum, seu scriptum; unde tunc incipit in eo depingi, quando imagines rerum in eo imprimi incipiunt: tunc autem incipit in se scribere, quando incipit nosse. Sic ergo liber Deo attributus in intellectu eius est, nihilque est aliud, quam catalogus omnium salvandorum in mente, seu notitia DEI conscriptus. Sic ergo, sicut intellectus ratione distinguitur a voluntate, ita liber vitae a praedestinatione: et sicut praescientia absoluta futurorum praedefinitorum a DEO, consequitur secundum rationem ad voluntatem eligentem, seu praefinientem, ita etiam liber ex praedestinatione sequitur: et cum illa necessario coniunctus est. Eo enim ipso, quod Deus hos elegit ad beatitudinem, eosdem in notitia sua conscripsit, tanquam infallibiliter salvandos. Si autem praedestinatio referatur ad intellectum, non apparet tam necessaria, neque tam facilis distinctio. Quia vero D. Thomas, licet praedestinationem in intellectu ponat, nihilominus librum vitae ratione ab illa distinguit, declarari in hunc modum potest. Quia liber solum dicit quasi speculativam notitiam, seu intuitionem salvandorum: est enim (ut dixi) veluti catalogus quidam talium personarum: praedestinatio autem dicit iudicium practicum dictans et dirigens executionem mediorum infallibilium, quae ad salutem electorum per voluntatem approbata sunt. Et ita etiam liber vitae perfectus et completus (ut sic dicam) supponit praedestinationem, ut constituentem illi obiectum eius. Ita ergo in rigore praedestinatio et liber vitae comparantur: licet ob summam coniunctionem interdum tanquam idem censeantur.

17. Difficultas. — Una vero superest difficultas, quia liber vitae non videtur ita firmus et certus sicut praedestinatio, et ideo non videntur esse tam connexa quantum diximus. Antecedens declaratur, quia ex praedestinatione nullus auferri potest: Nam, quos ita praescivit ut etiam praedestinaverit, illos infallibiliter magnificabit, ex ad Roman. 8, et ideo per exaggerationem dicitur Matth. 14: Ita ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi: sed quia certissime id non fiet additur: Verumtamen propter electos breviabuntur dies illi: unde est illud 1, Ioan. 2: Non erant ex nobis, si enim fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum. At de libro vitae deleri possunt, qui in eo scripti sunt, ut supponi videtur Exod. 32, Psal. 68 et Apocal. 3.

18. Satisfit. — Hoc dubium expeditur facile dicendo, phrasim esse Scripturae, negationem per modum affirmationis explicare, sicut dicitur Deus odio habere quem non diligit peculiari modo. Ita ergo aiunt Ansbertus et Haymo, Apoc. 3, deleri de libro vitae, nihil aliud esse, quam non scribi in illo. Ita enim videtur exponi in eodem Psalm. 68, cum dicitur: Deleantur de libro viventium et cum iustis non scribantur. Nam posteriora verba videntur interpretari priora: Igitur verbum delendi non in ea proprietate sumitur, qua significat auferre id, quod semel scriptum fuit, sed ut significat negationem scribendi: et ita non differt in hoc a praedestinatione, nam etiam potest dici aliquis a praedestinatione exclusus. Unde in hoc sensu, quod in Apoc. 3, dicitur: Qui vicerit, sic vestietur vestimentis albis, et non delebo nomen eius de libro vitae: perinde est ac si diceretur: Consequetur vitam ad quam est praedestinatus. Estque sententia valde similis illi 2, Pet. 1: Satagite ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis.

19. Alia responsio. — Aliter D. Augustinus, in Psal. 68, intelligit verbum delendi positive (ut sic dicam) seu prout significat deletionem eius, quod scriptum semel fuit; dicit tamen hoc modo nihil deleri de libro vitae, quod reipsa in eo scriptum fuerit, sed solum secundum spem, vel opinionem hominum, ita ut deleri dicantur, qui sperabant, vel putabant se esse scriptos in libro vitae, et postea intelligent ibi non fuisse scriptos, et ita delentur potius ex libro scripto in mente sua, quam ex notitia Dei. Et in eumdem fere modum interpretantur phrasim illam Ambrosii, Apoc. 3, Ruperti, lib. 4 in Exod., cap. 29. Neque est aliena ab alio usu Scripturae, quae aliquando de rebus loquitur, non prout in se sunt, sed prout sunt in opinione hominum, ut Ioann. 5, dicit Christus: Si ego testimonium perhibeo de me ipso, testimonium meum non est verum, utique opinione vestra. Atque in hoc sensu nulla etiam est differentia inter praedestinationem et librum vitae, quia etiam potest quis deleri de praedestinatione, quam falsa fide, opinione aut spe sibi promittebat, sine operibus: unde, cum in Apocalypsi promittit Deus, qui vicerit, non delebo eum, perinde est, ac si diceret, non tantum sua spe, vel hominum opinione, sed vere et re ipsa erit scriptus in libro vitae. Neque per huiusmodi promissionem, aut comminationem significatur, incertitudo aliqua, vel praedestinationis, vel libri vitae, sed solum significatur, executionem utriusque pendere ex operibus nostris cum gratia Dei factis. Et ita est probabilis haec expositio, quamvis nimis metaphorice explicet deletionem illam.

20. Propter quod divus Thomas, dicta quaest. 24, art. 3, dicit dupliciter aliquos scribi in libro vitae, aut solum quoad vitam gratiae temporalis, aut etiam quoad vitam gloriae, seu perpetuae gratiae: de his, qui hoc posteriori modo scripti sunt, constat non posse deleri de libro vitae, de prioribus autem posse: unde consequenter significat, librum vitae, interdum sumi pro libro solius vitae aeternae, et ita non admittere deletionem: interdum pro libro vitae gratiae, vel temporalis, vel abstrahendo a temporali et aeterna, et sic admittere deletionem. Non permutationem ipsius libri, sed permutationem conscriptorum in ipso eo modo, quo Deus dicitur nunc nescire, quod antea sciebat, quia res mutantur, id est, nunc nescit esse iustum, quem antea sciebat esse iustum, quia ille peccando iustitiam amisit. Et sic distinguunt aliqui librum vitae, a libro iustorum, ut ille sit tantum praedestinatorum, hic omnium, qui aliquando iusti sunt. Unde consequenter dicendum est, vel praedestinationem solum coniungi cum libro vitae simpliciter dicto, id est, vitae gloriae et aeternae. Vel certe ipsam praedestinationem etiam esse duplicem, unam simpliciter, quae habet coniunctum librum vitae simpliciter: alteram secundum quid, id est, ad gratiam, vel fidem temporalem, et ab hac etiam posse cadere hominem, sicut potest deleri de libro vitae. Et ita nullum erit inter haec discrimen, quoad hanc partem, si cum proportione sumantur. Et haec expositio est etiam probabilis, et eam sequuntur Anselmus et Lyrandus, Apocal. 3.

21. Solum habet nonnullam difficultatem haec expositio quoad phrasim, et usum Scripturae, in qua absolute profertur, eos omnes salvari, qui scripti sunt in libro vitae: ac proinde videtur, nunquam sumi librum vitae, nisi pro libro vitae aeternae. Ut ex locis supra citatis, Daniel 12, Apoc. 20 et 21, et ad Philip. 4, constare potest. Quod etiam supponere videntur Augustinus, Ambrosius, Rupertus et alii Sancti citati. At divus Thomas, in dicto, art. 3, extendit descriptionem libri vitae, ut sic: Conscriptio ordinatorum in vitam aeternam, quae latior est, quam conscriptio praedestinatorum, per quam, in art. 1, librum vitae definierat. Ad hoc autem tacite D. Thomas respondet, librum quidem vitae solum esse vitae aeternae, ut art. 1, etiam declarat. Tamen in illo posse aliquem describi, vel simpliciter, id est, secundum praedestinationem, vel secundum quid, id est, secundum ordinationem gratiae. Quae doctrina in se quidem vera, est et de possibili non repugnat cum metaphora libri vitae: tamen de facto, et iuxta usum Scripturae, liber vitae videtur esse conscriptio praedestinatorum, ut art. 1, in Corp. et ad 1, definierat idem divus Thomas, et sic necessarium erit, alterutram ex duabus primis expositionibus retinere.