Commentaria ac Disputationes in Primam Partem D. Thomae: De Deo Uno et Trino

1. Omnes qui lethali peccato e vita discedunt, sunt reprobi. — Prima collatio. — Suppono, omnes, qui moriuntur, vel terminant vitam suam in mortali peccato, esse reprobos. Ne oporteat hic impugnare errores asserentium, vel omnes, vel aliquos damnatorum aliquando fore salvandos, et consequenter iam esse praedestinatos, ex quo non parum augeretur praedestinatorum numerus. Sed quod posuimus, est de fide: et errores illi, in materia de Purgatorio, et aliis locis ex professo impugnantur. Hoc ergo posito, plures comparationes hic fieri possunt. Prima est inter solos angelos, an plures fuerint praedestinati, quam reprobi. Ad quam theologi communiter affirmative respondent cum S. Thoma, 1 part., quaest. 63, art. 9, ad 1, quod iuxta unum probabilem sensum significatur in Apocal. cum dicitur, Draconem traxisse secum tertiam partem stellarum. Rationem infra insinuabo.

2. Secunda collatio. — Secunda comparatio est inter homines, absolute de omnibus loquendo, qui a principio mundi usque ad finem fuerunt et futuri sunt. Et hoc modo est communis et vera sententia, numerum reproborum esse maiorem. Quae sumitur ex illo Matth. 7: Arcta est via, quae ducit ad vitam, pauci sunt qui intrant per eam. Ob hanc enim causam solent in Scriptura electi paucorum nomine significari. Quomodo multi intelligunt illud Psalm. 17: A paucis de terra divide eos: et illud Eccles. 17: De negligentia tua purga te cum paucis. Unde 4, libro Esdrae, c. 8, dicitur: Hoc saeculum fecit Deus propter multos, futurum autem propter paucos. Et infra clarius: Multi quidem creati sunt, sed pauci salvabuntur. Qui liber licet non sit canonicus, habet tamen magnam auctoritatem. Et ibidem declaratur exemplo. Sicut terra (inquit) dat multam materiam, ex qua fiant fictilia, paucam vero ex qua fiant aurum et argentum, etc. Nam propterea fortasse in Scriptura electi dicuntur vasa aurea, et comparantur gemmis et lapidibus pretiosis, quia sicut haec sunt rara, ita etiam illi.

3. Deinde quasi inductione id facile ostendi potest. Quia si consideremus statum hominum usque ad CHRISTI adventum, in eo rara erat cognitio DEI et sanctificatio. Post Christi autem adventum innumerae rationes, vel non credunt, vel etiam nondum audierunt Evangelium: et ex his, qui credunt, magna pars condemnatur, ut statim dicam: ergo pensatis omnibus, sine dubio est multo maior numerus reproborum. Rationem autem reddit divus Thomas, 1 part., quaest. 23, art. 7 et 1, 2, q. 71, art. 2, ad 3. Primo ex conditione humanae naturae quae composita est ex appetitibus quodammodo contrariis, et obiecta, quae possint inclinare ad malum, sunt magis familiaria et proportionata. Ad quod accedit deordinatio relictae a peccato originali: propter quod supra dicebamus, originale peccatum esse causam aliquo modo, vel occasionem reprobationis multorum hominum. Deinde sumi potest ratio ex altitudine et excellentia finis, ad quem consequendum homo ordinatur per media, quae multum etiam excedunt vires hominis, praesertim lapsi. Quae rationes sunt optimae ex parte hominis: tamen ex parte Dei profundum est hoc consilium sapientiae eius, neque aliud dicere possumus, nisi per hoc ostendere voluisse Deum excellentiam gratiae suae in electis, ut Paulus significavit.

4. Tertia collatio. — Prima sententia. — Tertia comparatio est inter homines fideles, seu Christianos, an plures salventur, quam damnentur, vel e converso. In qua re sunt diversae sententiae. Quidam pie credunt plures salvari ex his: quod tenuit Sylvester in Rosa aurea, circa Dominicam Septuagesimae, in fine. Et solet ad hoc afferri parabola Matthaei 21. Ubi in convivio Patris familias unus tantum inventus est carens veste nuptiali, Matth. autem 21, ex decem virginibus quinque fuerunt fatuae et quinque prudentes. Congruentia vero esse potest, quia ex Christianis plures moriuntur, receptis Sacramentis, quorum virtute facile iustificantur: ergo verisimile est plures ex his salvari.

5. Posterior verior. — Contraria sententia communior est, nimirum, ex Christianis plures esse reprobos, quam praedestinatos. Quod aperte affirmat D. Gregorius, hom. 19, in Evang., et Augustinus, lib. 3, contra Cresconium, cap. 66, et lib. 4, c. 53, ita exponens parabolam de tritico et palea. Nam per arcem (ut ait) significatur Ecclesia, et per paleam significantur reprobi: constat autem maiorem esse multitudinem paleae, quam tritici. Idem sentit Chrysostomus, hom. 40, ad populum, et 65, in Matth. Glossa et expositores communiter, circa illa verba Matth. 12 et 22: Multi sunt vocati, pauci vero electi: et circa parabolam de semente, cuius tantum quarta pars fructum attulit. Luc 8. Denique Caietanus exponens dictam parabolam de Virginibus, dicit, etiam ex illis, qui in Ecclesia mediocriter vivunt, et aliquam curam habent conscientiae suae, dimidiam partem damnari: quod valde rigorosum est. Rationes, seu signa huius excessus sumuntur ipsa experientia, et usu quotidiano et propensione ad pravos mores. Nam sine dubio plures ex Christianis male vivunt, et raro perseverant in statu gratiae, et verisimile valde est ita mori, sicut vivunt.

6. Res quidem dubia est. Mihi autem videtur distinctione utendum. Possumus etiam Christianorum nomine intelligere omnes illos, qui nomine CHRISTI gloriantur, profitenturque se in illum credere, cum tamen inter eos multi sint haeretici et apostatae, ac schismatici. Et loquendo in hac generalitate probabile mihi est, maiorem esse numerum reproborum: et hoc modo intelligo omnia, quae in secunda opinione afferuntur. Confirmarique potest, quia haeretici et apostatae semper fuerunt in magno numero, quia adiuncto numero impiorum fidelium male morientium, plane excedit numerum sancte morientium. At si per Christianos intelligamus solos illos, qui intra Ecclesiam Catholicam moriuntur, verisimilius mihi est plures illorum salvari, in lege gratiae. Ratio est, quia imprimis ex his, qui moriuntur ante adultam aetatem, maxima multitudo decedit cum Baptismo: ex adultis vero, licet maior pars hominum saepius moraliter peccet, tamen saepius resurgunt, et ita cadendo et resurgendo vitam transigunt. Tandem vero in fine pauci sunt, qui per Sacramenta non praeparentur ad mortem et de peccatis doleant, saltem per attritionem: hoc autem sufficit, ut in eo tempore iustificentur. Et postquam iustificantur, facile solent illo parvo tempore perseverare sine novo peccato mortali: ergo pensatis omnibus, verisimile est plures ex his Christianis salvari.

7. Quarta comparatio. — Quarta comparatio fieri potest inter totum numerum reproborum et praedestinatorum, prout ex angelis et hominibus constat. Item fieri potest angelorum ad homines, sive inter reprobos inter se, sive inter Praedestinatos. Totam vero hanc comparisonem existimo nobis esse ignotam, quia neque in Scriptura, neque in Patribus aliquod principium habet et coniecturae non possunt esse nisi infirmae. Totumque pendet ex illa quaestione, an numerus angelorum, quem Deus creavit, sit maior, vel minor, quam totus numerus hominum multiplicandus usque ad diem iudicii. In qua ego nihil certum neque satis probabile affirmare possum: tractari vero solet in materia de angelis, et ideo illam omitto.