Commentaria ac Disputationes in Primam Partem D. Thomae: De Deo Uno et Trino

Cum reprobatio et praedestinatio suo modo oppositae sint, et in ea oppositione reprobatio ad praedestinationem, tanquam privatio ad habitum comparetur, ex his quae de praedestinatione diximus, facile erit omnia quae ad reprobationem pertinent, breviter expedire, quia privatio ex habitu, et unum oppositorum per aliud facile dignoscitur. Ideoque illa omnia, quae de praedestinatione diximus, in hoc libro comprehendemus. Dicemus ergo imprimis de actibus qui ad reprobationem concurrunt, et in quibus consistit, deinde causas et effectus eius declarabimus.

1. Reproborum nomine significant theologi omnes homines, vel angelos, qui aeternam beatitudinem non assequuntur. Quae vox in hac significatione fortasse non invenitur expresse in Scriptura: nam ubicumque de reprobis fit mentio, potest absolute pro improbis illa vox accipi, ut Eccl. 9: Speciem mulieris multi admirati, reprobi fiunt, id est, improbi, sic 1 ad Cor. 9: Castigo corpus meum, etc., ne ipse reprobus efficiar: quamvis hic locus optime posset in Scholastica proprietate intelligi, ut Anselmus exponit. Quidquid autem sit de voce, res ipsa de fide certa est dari, videlicet, multos homines reprobos quibus dicitur Matth. 25: Ite maledicti in ignem aeternum. Qui etiam ad Rom. 9, vocantur Vasa irae, et 2, ad Tim. 2: Vasa in contumeliam. Cur autem hos homines damnari Deus permiserit, postea videbimus.

2. An sit reprobatio. — Hinc etiam spectando ad rem ipsam, eodem modo certum est, reprobationem dari: quia reprobus per reprobationem constituitur seu denominatur talis. Est autem reprobare, aliquid reiicere, praesertim comparatione alterius. Unde duo possunt in reprobatione intelligi. Unum est exterior separatio et abiectio reprobi, quomodo de Christo dicitur Ps. 117: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, et Marci 8, et Lucae 17: Oportet illum multa pati et reprobari a gentibus. Atque hoc modo reprobatio exterior eorum qui damnantur, fiet in ultimo iudicio, vel particulari, vel generali. Unde constat de fide, reprobationem quoad hanc partem esse. Hoc autem exterior reprobatio supponit interiorem, quae iudicio et voluntate fit, iuxta illud Isaïae 7: Ut sciat reprobare malum et eligere bonum. Nam haec reprobatio est opus intellectualis agentis, et ideo ab intellectu et voluntate oriri debet. Et sic etiam constat, reprobationem in mente divina reperiri, quia Deus ipse est, qui exterius reprobat: reprobat autem ex interno iudicio et voluntate, ideoque reprobatio nomine odii, et praescientiae, aut alio simili in Scriptura significatur, ut videbimus. De hac ergo reprobatione interiori agimus, nam alia pertinet ad executionem divinae providentiae.

3. Hinc sequitur primo, reprobationem hanc aeternam esse, sicut de praedestinatione diximus. Probatur, quia quidquid Deus in tempore exequitur, ab aeterno decrevit et mente concepit: neque enim potest aliquid de novo velle aut intelligere: sed Deus in tempore exequitur hanc reprobationem: ergo ratio eius ex aeternitate praecessit in mente Dei. Unde etiam concluditur, hanc reprobationem formaliter in solo DEO esse: in creatura vero, id est, in hominibus reprobatis, ponere solum denominationem extrinsecam. Formaliter (inquam) quia effective aliquos effectus intrinsecos in creatura ponit, ut postea videbimus. Ratio vero est, quia nihil est aeternum, nisi in DEO: reprobatio autem est aeterna, ergo tantum in Deo est intrinsece.

4. In Deo non est proprie reprobatio. — Addunt vero nonnulli theologi, etiam in DEO non esse proprie reprobationem, sed tantum per metaphoram, ad eum modum quo voluntas signi metaphorice appellatur voluntas, ut videre licet in Aureolo in 1, distinctione 41, articulo tertio, propositione quarta. Ratio esse potest, quia actus odii vel similes, quos significare potest reprobatio, non sunt in DEO proprie, sed per metaphoram. Verumtamen quidquid sit de particularibus actibus, de quibus postea videbimus, tamen absolute et simpliciter loquendo, omnino certum est, reprobationem proprie et non tantum per metaphoram in DEO esse. Primo quidem, quia probabile est, reprobationem magis pertinere ad praescientiam, quam ad voluntatem. Deinde, quia supra ostensum est, voluntatem metaphoricam semper supponere in Deo aliquam propriam. Denique quia effectus reprobationis propriissime sunt a Deo et a providentia eius: ergo non possunt non supponere aliquam propriam cognitionem et voluntatem, a qua procedant, quia hoc est de necessitate omnium effectuum Dei, pertinetque ad perfectionem et nullam involvit perfectionem.

5. Reprobatio in aliquo immanenti Dei actu consistit. — Tertio sequitur ex dictis, reprobationem positam esse in aliquo actu immanente Dei, aliquo modo libero, sive sit intellectus, sive voluntatis, sive utriusque. Probatur, quia reprobatio absolute loquendo posset non esse in Deo: nam si voluisset, potuisset ita omnia disponere, ut nullus homo vel angelus damnaretur: ergo reprobatio non ex necessitate simpliciter Deo convenit: ergo libere. Nihil autem est in Deo liberum et aeternum, nisi actus immanens Dei, cum certo respectu ad creaturam, ergo talis est reprobatio. Rursus actus immanens in Deo non est nisi intellectus vel voluntatis, ut per se constat: ergo. Potest autem utrique actui nomen reprobationis accommodari. Nam reprobatio approbationi opponitur: approbamus autem aliquid primo per iudicium rationis, quo de bonitate, veritate vel dignitate eius recte iudicamus: et e converso, reprobamus id, de quo aliter iudicamus. Sicque communi usu dicimur reprobare illam opinionem, quam falsam esse iudicamus. Quomodo potest etiam intelligi illud Psalm. 32: Reprobat cogitationes populorum. Per voluntatem etiam dicimur approbare aliquid, quando illud tanquam conveniens eligimus. Et e converso nolitio huic electioni opposita dici solet reprobatio. Atque hoc modo reprobatio mali opponitur electioni boni, in illis verbis Isaiae 7: Ut sciat reprobare malum et eligere bonum. Ergo in divina providentia nomen hoc reprobationis utrique actui accommodari potest. Nam in Deo et est iudicium aeternum de malo merito et indignitate pravorum hominum, et est voluntas reddendi condignam poenam: uterque ergo actus potest reprobatio appellari: certumque est in negotio reprobationis utrumque requiri, ut ex dicendis amplius constabit.

1. Vulgaris reprobationis distinctio in negativam et positivam. — Quaestio haec non videtur magni momenti, quia magis ad usum vocis, quam ad rem novam pertinere videtur. Tamen, ut sciamus quomodo nobis loquendum sit, supponenda est quaedam vulgaris distinctio duplicis reprobationis, positivae et negativae. De positiva procedit praesens quaestio, nam haec sine dubitatione consistit in positivo actu: nam reprobatio negativa in carentia alicuius actus, per se et in rigore salvatur. Quis autem actus ille sit, cuius carentia vocatur negativa reprobatio, in capite sequenti constabit. Nam ex ibi dicendis facile intelligetur, hanc reprobationem negativam nihil aliud esse, praeter carentiam divinae electionis seu singularis dilectionis praedestinatorum. Unde etiam facile constabit, sicut electio praedestinatorum est in voluntate, ita reprobationem hanc negativam in voluntate ponendam esse: quia privatio et habitus circa idem proxime versantur. Igitur in praesentî capite de sola positiva reprobatione tractamus.

2. Aliquorum placitum. — Aliud placitum. — Tertium placitum. — Hic loquendi modus eligitur. — Dixerunt ergo aliqui, aequaliter ex utroque actu intellectus et voluntatis constare reprobationem, quia sine utroque esse non potest. Alensis, 1 part., quaestione 29, memb. 2, Richardus, in 1, distinct. 41, art. 3, quaest. 1, Marsilius, quaest. 41, art. 1, nota 4 et 5. Alii praecipue tribuunt reprobationem voluntati, ut Durandus in 1, dist. 40, q. 2, et alii quos referam capite sequenti. Et videtur favere D. Thomas, quaest. 6, de Veritate, art. 1, in fine. Fundamentum statim proponam. Alii vero principaliter ponunt reprobationem in intellectu. Quod magis sentit D. Thomas, 1 part., quaest. 23, art. 2 et 3, et omnes eius discipuli. Et favet usus theologorum, nam fortasse ob hanc causam reprobos, quasi per antonomasiam vocant praescitos. Et mihi etiam probatur hic loquendi modus, propter duo. Primum est, quia verbum ipsum reprobandi proprius et principalis dicitur de iudicio intellectus: ille enim est, qui primo aliquem reprobat, dum iudicat illum parvum et beatitudine indignum. Secundo propter rem ipsam: opinor enim Divinum intellectum habere primarias partes in hoc negotio reprobationis, et voluntatem habere absolutum decretum circa illam, nisi quodammodo obligatam, ut sic dicam, a iudicio intellectus: merito ergo dicetur reprobatio ad intellectum principaliter pertinere.

3. Obiectio. — Sed obiiciet aliquis, opposita versantur circa idem: reprobatio autem et praedestinatio sunt opposita: ergo in eadem potentia et eodem ordine collocandae sunt. Item reprobatio est pars providentiae, sicut praedestinatio: vel ergo providentia principaliter est in intellectu, vel in voluntate: si primum, ibi erit etiam reprobatio principaliter, tamen eadem ratione erit etiam praedestinatio. Si secundum, utraque etiam erit ponenda principaliter in voluntate: non ergo recte a nobis dividuntur.

4. Diluitur. — Respondeo, notandum esse discrimen inter praedestinationem et reprobationem, et in tota hac materia prae oculis habendum. Nam in praedestinatione duos ordines distinximus, scilicet intentionis et executionis. Prior dici potest proprie praeparatio finis et mediorum, in qua praeparatione propria ratio praedestinationis posita est. Posterior vero executionis ordo magis est coniunctus cum effectu praedestinationis: et potest proprie approbatio appellari, quae ut talis est, incipit a iudicio divino praevidente merita, et consummatur in voluntate dandi praemium pro illis. Reprobatio igitur proprie sumpta pro reprobatione positiva (nam de negativa, si quae est, infra dicetur) opponitur praedestinationi, quatenus approbatio est, non quatenus est praeparatio. Nam in reprobatione non invenitur intentio Dei antecedens, qua velit damnationem ut finem, in quem dirigat propria media, ut iam ostendemus, sed invenitur iudicium de hominis merito malo, eiusque indignitate et voluntas retribuendi, quod illi debetur: et ideo non est necesse, si praedestinatio incipit a voluntate, quod inde etiam incipit reprobatio positiva, sed sicut approbatio incipit a iudicio, ita etiam reprobatio. Et per hoc responsum est ad principalem difficultatem.

5. Ad confirmationem respondetur. — Ad confirmationem concedendum est (imo ex dictis sequitur) reprobationem esse partem providentiae, non proprie subiectivam, sed obiectivam, et quasi integralem, ut de praedestinatione declaravimus. Quia ad divinam providentiam pertinet non solum conferre beneficia et praemia bene merentibus, sed etiam supplicia male operantibus: utramque enim est ad perfectam gubernationem necessarium, quanquam diverso modo. Illud enim prius est per se conveniens et necessarium, posterius vero ex suppositione alicuius mali, quia non est per se, ac simpliciter bonum, sed ad vindicandum aliud maius malum. Addit vero divus Thomas, 1 part., q. 23, art. 3, etiam pertinere ad universalem providentiam supremi gubernatoris dirigentis res in fines suos, permittere, ut aliquae deficient a suo fine consequendo, quia ad universalem providentiam spectat, sinere, ut res operantur modo sibi connaturali, et consequenter, ut impediatur, vel deficient, si hoc sit naturae earum consentaneum. Cuius permissionis rationes alias postea videbimus.

6. Hinc ergo fit, ut non solum propria reprobatio positiva ad providentiam pertineat, sed etiam id, quod ad talem reprobationem necessario supponitur, ut est permissio peccati. Sed diverso modo: nam haec providentia permissiva ex suo genere non necessario fundatur in aliqua praescientia absoluta futurorum, sed divina voluntate, ut videbimus: reprobatio autem supponit semper praescientiam absolutam alicuius effectus, cuius Deus non est causa. Et ob hanc rationem, sive providentia tota principaliter tribuatur intellectui, sive voluntati, tamen haec pars eius, quae est reprobatio positiva, primarias partes habet in intellectu. Nullum enim est inconveniens, quod respectu alicuius totius, quoad unam partem eius, unus actus sit principalior, respectu vero alterius partis alius actus sit prior et praecipuus, ut per se manifestum est. Ut autem haec omnia clariora fiant, explicandi in particulari sunt actus voluntatis et intellectus divini, qui in reprobatione interveniunt.

1. Prior opinio. — Nonnulli theologi sentiunt, in sua voluntate eundem ordinem servasse Deum cum reprobis, quem habuit cum electis. Atque ita in eodem signo rationis, in quo Deus elegit efficaciter quosdam ad gloriam, voluisse etiam absolute et simpliciter, ut alii non consequantur gloriam. Ita sentit Durandus, in 1, d. 40, q. 2, numer. 6, et indicat Corduba, lib. 1, qu., q. 56, notab. 2, opin. 5, quamvis sub dubio. Idemque defendunt aliqui moderni, eamque maxime amplexi sunt haeretici huius temporis, praesertim Calvinus et Beza, eamque tribuunt Augustino, libro 1, ad Simplician., q. 2, et libro 11, Genes. ad Litteram, cap. 10, et Prospero, libro 1, de Vocatione Gent., cap. 21, sed immerito, ut infra clare ostendam. Fundamentum praecipuum sumitur ex verbis illis ad Rom. 9: Iacob dilexi: Esau autem odio habui. Nam illud odium oppositum fuit amori, et non minus efficax quam illud: quia est tam absolutus actus voluntatis divinae, sicut actus amoris: ergo infallibiliter infert, et virtute continet reprobationem: nam sicut ille amor est de bono gloriae, ita odium de malo carentiae gloriae. Et tamen de utroque dicitur aequaliter, antequam quidquam boni aut mali egissent. Ergo in eodem signo rationis habuit Deus utrumque actum.

2. Unde etiam potest formari ratio, nam voluntas Dei non manet suspensa, nec mere negative se habet circa aliquod obiectum: ergo quibus non voluit in illo signo efficaciter dare gloriam, voluit absolute non dare: quia negatio unius voluntatis est (ut ita dicam) positio alterius. Et confirmatur, nam sicut Deus ex se voluit dare gloriam praedestinatis ad ostensionem gratiae suae, ita voluit non dare aliis, vel ad ostensionem potentiae et iustitiae suae in illis, vel ad ostensionem gratiae in aliis. Nam priorem finem indicavit Paulus in eodem capite nono, dicens de Pharaone: In hoc ipsum excitavi te, ut ostendam in te virtutem meam, id est, potentiam: et universalis de reprobis subiungit: Si Deus volens ostendere iram, et notam facere potentiam suam, etc. Posteriorem vero finem proponit idem Apostolus, dum ait: Liberum esse figulo facere vas in honorem vel in contumeliam ex eadem massa, et ita Deum fecisse reprobos, ut ostenderet divitias gratiae suae in vasa misericordiae: ergo Deus ex se, atque adeo in primo signo rationis, quando nullam inaequalitatem viderat in hominibus, habuit praeconceptiones hos fines generalis providentiae suae, et in virtute tantum illorum, sicut hos elegit, ita voluit alios a regno eiicere.

3. Secunda opinio. — Secunda opinio moderatior est, Deum non ita se habuisse circa omnes reprobos, tamen circa aliquos habuisse hanc voluntatem, quam non tam ex Scriptura, quam ex effectibus probant. Nam aliqui sunt ita derelicti a Deo, ut non solum non salventur, sed etiam nec salvari possint, potestare proxima et in particulari, ut maxime patet in his parvulis, quibus non potest humano modo applicari baptismus: idemque est suo modo in adultis, ad quos lux Evangelii non pervenit, ne fortasse inspiratio divina supernaturalis. Nam (ut saepe dixi) media ostendunt intentionem finis: haec autem media talia sunt, ut infallibiliter habeant coniunctam exclusionem a Regno: ergo signum est, Deum absoluta voluntate illam intendisse, saltem circa huiusmodi homines.

4. Tertia opinio. — Alii denique moderantur hanc sententiam, dicentes, Deum ex se neminem voluisse absolute excludere a Regno, nec ante, nec post praevisum lapsum humanae naturae in Adamo; esse tamen quamdam diversitatem inter haec duo signa, seu hos duos status, quod, ante praevisum originale peccatum in humana natura, Deus non solum neminem excludit a Regno sua absoluta voluntate, verum potius erga omnes habet affectum simplicis voluntatis salvandi omnes: eodem modo se habuit erga angelos ante praescientiam peccati. At post praevisum lapsum humanae naturae, licet nullum etiam statim voluerit eiicere a Regno efficaci voluntate, non tamen circa omnes habuit illum simplicem affectum cupiendi eis beatitudinem aeternam, sed circa plures habuit huiusmodi simplicem affectum voluntatis dandi illis regnum, quantum est ex se. Circa nonnullos vero aiunt, post praevisum originale peccatum habuisse Deum voluntatem simplicem, et quasi desiderium eiiciendi illos a Regno, propter originale peccatum, et ex hac voluntate impedivisse, ne illis posset applicari remedium contra illud peccatum. Quod maxime affirmant de his parvulis, quibus non potest tale remedium applicari. Et fundamentum est, quia haec impotentia, seu impedimentum, quod in tempore contingit, non evenit, sine divina providentia, quae non tantum est permittens, sed etiam ordinans, quia ille effectus saepe sit sine peccato, et quidquid peccatum non est, non est tantum permissum, sed etiam ordinatum a DEO: ergo signum est hoc medium esse volitum a DEO propter illum finem, intentum saltem per simplicem voluntatem.

5. Ad explicandam ergo veritatem praemitto, vel suppono, posse esse sermonem de omnibus, vel ante, vel post praevisum peccatum Adae. Et in priori consideratione sub hominibus etiam angelos comprehendo, quia una est omnium ratio. Sub posteriori vero peccatum Adae, (quod proprium est humanae naturae) considerari potest, vel praecise, ut fuit in Adam in quo omnes peccavimus, vel ut iam communicatum, et participatum a singulis per proprium originale peccatum uniuscuiusque. Quae duae considerationes conferre possunt ad alios effectus infra tractandos, tamen in praesentí quaestione eandem rationem habent: et ideo absolute sub lapsu humanae naturae utramque rationem comprehendemus.

6. Prima assertio. — Dico ergo primo. Ante praevisum Angelicum peccatum vel humanum respective, Deus non habuit absolutum decretum excludendi a Regno coelesti aliquam intellectualem creaturam. Hanc veritatem ita existimo certam, ut contrariam iudicem improbabilem, et alienam a sana doctrina. Docuit illam D. Thomas, quaest. 6, de Verit., art. 1, ad ultimum, Scotus in 1, dist. 41. q. 1, ad finem ubi ait sine crudelitate non posse aliud cogitari. Idem Basolis, dist. 40, q. 1. Ferrarius 3, contra Gent., cap. 161, et Corduba supra non est alienus ab hac sententia, quam ita defendit Catherinus, lib. 2, de Praedestinatione, in principio, ut oppositam dicat esse horribilem, et omnium piorum aures verberare: ipsumque Augustinum eam ut impiam detestari, lib. 6. Hipognosticon, Horatius etiam, lib. 3, locorum Cathol., cap. 8, ob hanc causam de Calvino ait, quod Deum atrocem et ferocem confingat, Stapleton., in c. 9, Epist. ad Rom., vers. 20, § Nunc igitur, et § Imo, et seq., et infra vers. 30, dicit, hunc fuisse execrabilem sensum Calvini, Deum iniquitatis et iniustitiae arguentis. Similiter Viguerius, in Instit. Theolog., cap. 20, § 8, vers. 2, dicit sententiam illam divinae iustitiae repugnare. Multa similia, et magis acerba in eam sententiam profert Ioannes a Bononia, lib. de Praedestinatione, sparsim. Et Flaminus Nobilius, lib. 1, de Praedestinat., c. 7. Quae non ideo refero, ut has omnes exaggerationes, et censuras approbem, et meas faciam (earum enim iudicium aliis committo) sed solum ut sensum catholicorum theologorum proponam, qui non poterit non multum permovere lectorem.

7. Probatur autem haec sententia primo ex illis verbis, Sap. 1. Deus mortem non fecit, nec delectatur in perditione viventium, cum similibus supra adductis, in quibus Scriptura semper significat Deum ex se nemini mortem, praesertim spiritualem, vel damnationem velle quod verum non esset, si ex se, et non provocatus a creaturis, tale decretum habuisset. Dicunt aliqui, illa testimonia intelligenda esse quantum ad poenam inferni, quae includit poenam, et alias deordinationes et miserias, quae sunt in inferno, non vero quoad simplicem carentiam visionis beatae. Quia illa visio non debetur humanae naturae: et ideo potuit Deus pro sua libertate eam negare quibus voluit. Sed est falsa responsio, quia prima ac praecipua poena, in qua consistit mors secunda animae, est perpetua privatio illius beatitudinis, et consequenter etiam divinae gratiae, et in eadem consistit propria damnatio quoad substantiam. Unde parvuli, qui sine applicatione remedii contra originale peccatum moriuntur, vere damnantur, et moriuntur morte secunda, ratione huius solius privationis. Neque enim talis carentia habet nunc rationem negationis in aliquo homine, sed privationis et poenae, quia licet beatitudo aeterna non debeat naturae secundum se spectatae, debetur tamen naturae ut elevatae ad illum finem, si peccatum non obstet, ex divina ordinatione.

8. Secundo sumitur haec veritas ex Concilio Arausicano, can. 25, et Tridentino, sess. 6, can. 17. Quatenus damnant dicentes, Deum praedestinasse aliquos ad malum, sicut praedestinavit alios ad bonum. Quod licet ab aliquibus intelligatur de praedestinatione ad malum culpae (quod posset nobis sufficere, ut statim dicam) tamen Concilia, si attente legantur, etiam loquuntur de praedestinatione ad aeternam damnationem, quam scilicet Deus ex sola sua voluntate decreverit, sine praecedente culpa. Quod aperte declaravit Prosper ad obiectiones Vincentianas, responsione undecima. Hinc etiam Patres, quos in principio huius operis retuli, qui aliquando distinguunt praedestinationem ad vitam et ad mortem, differentiam constituunt, quia priorem Deus habet ex se, posteriorem autem minime, donec praevideat peccata hominum, ut videre licet in Concilio Valentino sub Lothario, cap. 5, et in Fulgentio, l. 1 ad Monimum, c. 13, et idem plane sentit Augustinus de praedestinatione Sanctorum, c. 11, ubi affert illud Psal.: Misericordiam, et iudicium cantabo tibi Domine, quia praedestinatio ad vitam ex misericordia est, alio ex iudicio; et ideo in epist. 105 et 106, et lib. 3, contra Iul., cap. 18, et lib. 11 Genes. ad litteram, cap. 11, et saepe alias dicit, Deum non prius esse ultorem, quam homo in peccato sit.

9. Ratio. — Unde tertio argumentor sic ratione, quia si Deus habuit voluntatem excludendi aliquos a Regno, vel voluit hoc facere sola potentia, vel iustitia. Primum dici non potest secundum fidem, alias tales homines excludendi essent a Regno, etiamsi nihil peccassent, quia Deus absolute id voluit ex sola potestate et dominio. Si vero dicatur secundum, cum illa iustitia sit vindicativa, non vult Deus illam ex se, sed propter peccata hominum, iuxta doctrinam Damasceni, libro 2, de Fide, cap. 29, et ob rationem superius tactam quia si vellet Deus absolute exercere hanc iustitiam, nondum praevisa culpa, virtute vellet, et ordinaret ipsam culpam, quod Deo repugnat.

10. Unde in hoc est notanda differentia, et convenientia inter voluntatem dandi gloriam, et excludendi ab illa si utraque supponatur antecedente praescientiam futurorum operum. Nam sicut intentio dandi gloriam ut coronam iustitiae, virtute includit voluntatem dandi bona merita, et ideo ex vi illius necesse est, ut Deus illa det et procuret, ita voluntas efficax excludendi a Regno, virtute includeret voluntatem dandi, et procurandi mala merita, quae necessaria sunt, ut illa exclusio fiat ex vindicativa iustitia, sicut praeordinata esse dicitur. Differunt autem hae virtuales voluntates, quod prior est consentanea divinae bonitati, posterior autem minime. Deus enim non solum velle aut procurare non potest homini mala merita, verum etiam nec permittere ex illo affectu ut homo cadat, et regnum amittat, quia talis intentio per se spectata non est Deo digna, ut constat.

11. Secunda assertio. — Dico secundo. Postquam praevisum Adae peccatum et originale, quod ab illo omnes homines contrahunt, non statim Deus propter illud solum, et in illo eodem signo rationis exclusit a Regno per absolutum voluntatis suae decretum omnes homines, qui de facto damnantur, imo nec eorum aliquem. Hanc assertionem intendunt etiam theologi, et doctores superius citati, loquuntur enim de hominibus in praesenti statu naturae lapsae constitutis, de quibus etiam, ut opinior, Concilia, et sancti loquuntur, propter quod non minus veram assertionem hanc, quam praecedentem, esse sentio. Ut autem probetur, praesertim quoad ultimam partem, in qua dicimus nullum hominem ita exclusisse Deum a regno definito consilio, oportet distinguere inter peccatum originale ut praecise contractum, vel ut durans in homine toto tempore vitae usque ad mortem, et ut sic praevisum. Nam considerando peccatum originale hoc posteriori modo, non est dubium, quin voluerit Deus ab aeterno excludere multos homines a regno propter solum peccatum originale: non tamen in illo primo signo rationis, in quo lapsum Adae praenovit, sed postquam praescivit illos homines perseveraturos in illo usque ad mortem. Nam secundum fidem in tempore hoc facit Deus: quidquid autem in tempore facit, ab aeterno decrevit. Estque illa voluntas iustissima, ad vindicativam iustitiam spectans, supposito pacto cum Adamo inito. Nunc autem non ita consideramus originale peccatum, sed priori modo, id est, ut praecise contractum, et sistendo in illo signo rationis, in quo talis lapsus humanae naturae fuit praecognitus, in quo in rigore solum praevisi sunt homines, ut lapsi in Adamo. Nam post illam scientiam, nostro more intelligendi et loquendi, decrevit Deus redimere universum humanum genus quoad sufficientiam: de illo ergo eodem signo dicimus, Deum in signo illo neminem exclusisse a Regno propter solum lapsum Adae, sic praevisum.

12. Probatur assertio. — Probatur assertio primo, quia in illo signo Deus voluit, quantum est ex se, salvare omnes homines lapsos: sed cum illa voluntate repugnat decretum excludendi a regno omnes, qui non salvantur, si attribuatur Deo ex se solo, cum sola praevisione originalis peccati. Quod probatur, nam voluntas simplex alicuius boni, et absoluta nolitio eiusdem boni tunc non repugnat, quando non utraque habetur ex sola libertate volentis, sine alia causa, vel conditione, tamen quod posita eadem conditione ex parte personae, aliquis velit quantum est ex se aliquod bonum ei conferre, et simul velit absolute, et simpliciter non dare illi tale bonum, repugnantia est manifesta. Quia qui absolute non vult, simpliciter, et quantum est ex se non vult; velle autem ex se, et non velle etiam ex se, repugnantia est. Ita vero est in proposito: nam posito originali peccato, Deus absolute voluit omnibus dare remedium salutis, atque adeo liberare omnes ab illo lapsu, quantum in ipso erat: ergo fieri non potest, ut in eodem signo rationis, et absque alia conditione, vel causa praevisa simul efficaciter voluerit non admittere ad Regnum tantam hominum multitudinem, quia hae duae voluntates plane repugnant, ut declaratum est.

13. Atque haec ratio non solum probat primam partem assertionis, scilicet, non habuisse Deum talem voluntatem circa omnes homines, qui de facto non salvantur: sed etiam probat secundam, circa nullum illorum talem voluntatem habuisse. Quia ostensum supra est circa omnes homines lapsos, nullo excepto, habuisse Deum illam voluntatem salvandi unumquemque ex parte sua, non obstante originali peccato: ergo haec voluntas non admittit aliam circa aliquem: ergo circa neminem omnino habuit Deus voluisset non admittere aliquos ad regnum post praevisum originale peccatum, ergo habuisset illam voluntatem in poenam originalis peccati praevisi: nam talis voluntas dicitur esse ex iustitia vindicativa, et ideo ponitur post peccatum originale praevisum, et non antea. Illud autem non potest esse universaliter verum, quia multi reprobi non eiiciuntur a Regno propter peccatum originale, ut constat de omnibus illis, quibus in hac vita originale peccatum remittitur, qui propter illud non puniuntur, praesertim poena aeterna vitae futurae: ergo circa illos non potuit Deus habere voluntatem illam punitivam. Nam quod in tempore non sit, nec Deus ab aeterno efficaciter illud voluit: alias divina voluntas absoluta non impleretur, quod repugnat.

14. Obiectio. — Respondetur. — Dices, aliqui damnantur propter solum originale peccatum: ergo saltem illi potuerunt in illo signo excludi. Respondetur negando consequentiam: quia illud peccatum, ut praecise contractum, nunquam est in tempore sufficiens ratio privationis beatitudinis in perpetuum, sed ut durans in homine usque ad mortem eius: ergo propter illud ut sic praevisum, non habuit Deus talem voluntatem. Alias ex vi illius voluntatis obligaretur Deus ad impediendum ne tale peccatum tolleretur ab illis hominibus, et procurandum ut duraret usque ad mortem. Unde illam etiam durationem virtute Deus voluisset per talem voluntatem, quae omnia absurda sunt, et a fortiori hoc ipsum constabit ex sequente assertionem.

15. Tertia assertio. — Probatum. — Dico tertio, Deus ex se et voluntate simplici non appetivit aliquem hominem privare aeterna gloria, etiam post praevisum originale peccatum. Haec assertio est contra tertiam opinionem, et licet non videatur tam certa assertio, sicut praecedentes, quia theologi, de illa non ita expresse loquuntur: mihi tamem omnino vera videtur et eadem proportionem sequi ex positis fundamentis. Primo quia cum illo affectu Dei salvandi omnes et singulos, quantum est ex se, quod Chrysostomus etiam ardens desiderium appellavit, cum hoc (inquam) repugnat non tantum voluntas absoluta, sed etiam simile desiderium contrarium, seu contrarii obiecti, quando utrumque habetur stante eadem cognitione et eisdem causis et rationibus. Maxime cum supra dixerimus, hoc desiderium salutis non esse in Deo qualemcumque complacentiam, sed veram prosecutionem per modum intentionis, quoad hoc efficacis, ut obliget Deum ad danda media ex se sufficientia: ergo fieri non potest, ut Deus simul et ex se habuerit similem intentionem circa contrarium malum eiusdem personae. Unde auctores illius tertiae opinionis ideo ponunt in Deo hoc desiderium damnationis aliquorum, praesertim parvulorum, propter solum originale peccatum, quia putant, Deum non habuisse desiderium salutis eorum, neque ulla media sufficientia eis contulisse. Verum tamem quam est falsum hoc fundamentum, ut supra ostendi, tam falsum est, Deum habuisse tale desiderium damnationis illorum hominum.

16. Corroboratur. — Et confirmatur, nam si qua esset ratio ponendi hunc actum in Deo, maxime quia in tempore multi de facto impediuntur, ne obtinere possint remedium originalis peccati. At hinc nullum argumentum sumitur, quia non est necesse, imo nec creditibile, quod tale impedimentum proveniat ex directa intentione Dei hoc procurantis, ne tales homines consequantur remissionem peccati originalis. Alioqui Deo tribuendum esset impedimentum salutis ut sic, et duratio perpetua in statu peccati, non solum ut permitenti, sed etiam ut procuranti, quod mihi videtur absurdissimum et contra illas generales regulas: Perditio tua ex te, tantummodo ex me auxilium tuum. Et quod: Deus neminem deserit, donec deseratur.

17. Nec refert, quod tale impedimentum saepe proveniat ex effectu per se bono inculpabili, quem effectum Deus non tantum permittit, sed etiam vult. Nam, licet hoc possit esse verum de illo effectu per se considerato, vel in ordine ad alios fines universi: tamen ut est impedimentum salutis et remissionis peccati, seu, quod idem est, ut est occasio durationis in statu peccati, sic tantum est permissus, quia involvit aliquo modo malitiam culpae. Tandem, si Deus haberet talem effectum, frustra diceremus esse simplicem et non absolutam voluntatem. Tum quia nec virtute, nec formaliter includeret conditionem, nulla enim assignari potest: tum etiam, quia ex vi illius dicitur Deus applicare media, quibus infallibiliter talis homo non salvetur, quod est signum absolutae voluntatis: si ergo hanc non habet, nec simplicem effectum, aut desiderium habet.

18. Ad argumenta. — Fundamenta secundae et tertiae opinionis soluta sunt ex dictis. Ad respondendum autem fundamentis primae opinionis, oportet explicare, quem actum voluntatis habuerit DEUS circa reprobos in illo signo, quod in sequente capite melius praestabimus.

1. Terminus reprobationis est aliquod malum. — Duplex malum, scilicet, culpae et poenae. — Duo certa stabiliuntur. — Reprobationis terminus est aliquod malum hominis, qui reprobatur: nam inter alia in hoc distinguitur reprobatio a praedestinatione, quod illa in bonum, haec in malum terminatur. Sicut autem praedestinatio proprie sumpta solum est ad supernaturale bonum, ita reprobatio dicitur in ordine ad malum illi oppositum: et ideo utraque censetur pertinere ad ordinem providentiae supernaturalis: praedestinatio quidem ut perficiens, et quasi complens illum ordinem, reprobatio vero ut deficiens ab illo in obiecto, seu termino suo. Quo fit, ut hic solum agendum sit de actibus intellectus et voluntatis DEI, qui versantur circa malum ipsius reprobi: nam de actibus, per quos vult illi bonum, iam dictum est libro praecedente. Duplex autem est hoc malum, scilicet, culpae et poenae, de quibus duo tanquam certa supponenda sunt. Primum est, ante omnem actum voluntatis divinae antecedere praescientiam utriusque mali, et ut possibilis, et ut futuri sub conditione. Praescit enim Deus omnem culpam, quam reprobus commissurus est, si in hac, vel illa occasione libertati suae permittatur absque alia specialiori gratia, et consequenter etiam praescit durationem illius culpae, et poenam ex illa consequendam, si talis etiam conditio permittatur. Tamen haec tota praescientia non pertinet intrinsece ad reprobationem, nam similem habet Deus de multis praedestinatis, solum ergo ad totam providentiam supponitur.

2. Alterum, quod ut certum proponitur. — In quo sita sit difficultas. — Secundo est certum, voluntatem divinam circa illa duo mala, culpae et poenae, ita se habere, ut malum culpae per se et directe nullo modo velit, quia hoc pugnat cum bonitate eius, quod est de fide certum, ut latius tractavi in lib. 2, de Auxiliis. Malum autem poenae directe vult Deus, non tamen ex se illud vult, sed ex ratione iustitiae, supposita culpa, ut saepe dictum est. Quamvis autem Deus non velit malum culpae, permittit tamen illud. Videndum ergo superest, quos actus voluntatis habeat Deus, tam circa mala poenae, quam circa mala culpae, quae in reprobis futura sunt.

3. Opinio Aureoli. — Potest autem hoc loco imprimis referri opinio Aureoli in 1, d. 41, art. 3, dicentis, Deum non habere aliquem proprium actum voluntatis suae circa malum reprobi, sed quidquid Deo attribuitur tanquam volenti, vel nolenti tale malum, solum per metaphoram tribui: quia ita se habet in exterioribus effectibus, ac si vellet illud. Quod ex parte secutus est Durandus, in 4, d. 17, q. 7, dicens, in Deo non esse propriam displicentiam peccati, neque iram contra peccatorem. Et videntur fundari, quia hi actus circa malum includunt imperfectionem. Verumtamen, licet de quibusdam actibus in specie dubitari possit, an secundum proprietatem in Deo inveniatur, ut sunt, verbi gratia, odium, aut ira, de quibus infra aliquid attingemus, tamen de actu voluntatis absolute negari non potest, quin Deus proprie et sine metaphora habeat aliquem actum voluntatis circa reprobum. Nam ut minimum habet voluntatem efficacem et absolutam privandi illum beatitudine et puniendi aeterna poena, saltem post praevisa eius peccata, quia hic effectus causatur a Deo in tempore: ergo voluit illum ex aeternitate. Item ille actus nullam omnino includit imperfectionem, sed potius habet perfectionem iustitiae vindicativae. De hoc ergo actu dubitari non potest. An vero habeat etiam alios, et quo ordine rationis, dicendum iam est.

4. Secunda opinio. — Fundamentum stabilitur. — Est igitur secunda opinio Scoti in 1, dist. 41, circa finem, dicentis, Deum in primo et secundo signo, in quo voluit praedestinatis et gloriam ut finem et gratiam efficacem ut medium, circa reprobos mere negative se habuisse. Ubi consequenter significat, nullum actum positivum voluntatis circa illos habuisse, donec praeviso peccato, voluit illos punire. Et hoc sensu distinguit duas reprobationes, negativam, quae antecedit praescientiam peccati et positivam, quae subsequitur. Fundamentum illius est: quia Deus in primo signo, verbi gratia, non habuit voluntatem dandi reprobis gloriam, alias essent electi: nec etiam voluit illos privare gloria, quia hoc non vult ex se, ut supra probatum est: ergo mere negative se habuit. Neque hoc censetur inconveniens in uno signo aeternitatis. Quando enim dicitur divina voluntas, non manere quasi suspensa, ita ut nihil statuat de aliquibus effectibus, an sint vel non sint futuri, intelligendum, id est, secundum realem durationem aeternitatis. Hoc autem modo in praesenti non manet suspensa Dei voluntas: quia in posteriori signo ex aeternitate habuit voluntatem non dandi beatitudinem his hominibus, in priori autem signo praescindere ab utroque actu, non est inconveniens. Hanc opinionem Scoti aliqui moderni impugnant, existimo etiam in vero sensu fuisse locutum.

5. Scoti sententia explanatur. — Et imprimis ibi non negat, in illo primo signo habuisse Deum circa reprobos voluntatem illam antecedentem et simplicem salvandi illos, quam aliis locis admittit, ut supra vidimus: sed solum agit de voluntate efficaci dandi, vel tollendi gloriam, et quoad hanc convincit ratio facta, neutram habuisse Deum circa reprobos in illo signo. Secundo probabilius censeo, DEUM in illo signo ita non elegisse reprobos ad gloriam, ut positivum actum voluntatis habuerit non eligendi illos, seu volendi non eligere: quod non latuit Scotum. Nam in 1, d. 47, expresse ponit hunc actum sub probabilitate: vocat tamen illum reflexum. Unde cum alibi ait, negative se habuisse Deum, intelligit quoad actus directos, tamen haec ipsa negatio volita est per actum reflexum. Ratio huius est, quia licet voluntas possit non velle hoc, aut illud, per solam suspensionem actus, ut in nobis philosophi admittunt, tamen tunc illa omissio seu carentia actus est tantum virtute, seu interpretative voluntaria, quia scilicet voluntas potest velle et non vult cum advertentia. Si autem accedat voluntas positiva non agendi, vel non eligendi, iam illa omissio erit directe et formaliter voluntaria. At hic modus agendi, vel non agendi ex se perfectior est. Ergo probabilius est ita se gerere Deum in non eligendis reprobis. Maxime, quia illo actu infinito voluntatis suae potest Deus formaliter et expresse hanc negationem velle, sine ulla mutatione, vel additione, sed eodem modo, quo vult caetera.

6. Tertio dicendum est, non praeparasse Deum his hominibus illam specialem providentiam gratiae, quam praedestinatis confert, ac proinde ante praescientiam absolutam futurorum peccatorum actualium non elegisse illos ad gratiam congruam, et hanc ipsam negationem actu positivo voluisse. Probatur quia quod Deus in tempore non donat, in aeternitate non praeparat: his autem hominibus non dat in tempore hanc specialem providentiam, ut supponimus, ergo neque illam ex aeternitate praeparavit. Rursus, quod Deus in tempore non facit, ab aeterno voluit non facere, non solum per carentiam actus, sed etiam per directum voluntarium, ex ratione supra facta: ergo hanc etiam voluntatem habuit Deus circa hos homines. At haec voluntas non supponit necessario culpam ex parte hominis, quia non est voluntas puniens, sed cuiusdam generalis providentiae gratiae: ergo non est necesse, ut supponat praescientiam absolutam futurorum, ergo habuit illam Deus in illo priori signo post voluntatem non praeeligendi eosdem homines ad gloriam.

7. Aliquorum placitum. — Haec sententia censetur probabilis. — Aliqui tamen existimant, non habuisse Deum hanc voluntatem, donec praevidit peccatum Adae, quod est probabile, maxime propter sententiam Augustini, de qua infra. Non est tamen fundanda haec sententia in hoc, quod peccatum sit ratio, vel conditio necessaria ad talem voluntatem: nam in angelis non praedestinatis habuit Deus similem voluntatem, absque praecognitione alicuius peccati. Sufficiens ergo ratio ad hanc voluntatem est, quod Deus nulli debet gratiam suam et potest eam distribuere prout voluerit. Nec sola voluntas finis obligabat ad maiorem gratiam conferendam, ut ex dictis in superiori libro constat. Supposita ergo illa sententia, ratio eius sumenda est ex modo providentiae, quam Deus habere voluit cum hominibus. Nam ante praevisum originale peccatum, in providentia gratiae ordinaria nullum fecit discrimen, sed omnibus sufficienter providit per iustitiam originalem, eius tamen amissione praevisa, electis ad gloriam voluit dare specialem gratiam congruam: aliis vero eam noluit praeparare.

8. Quoddam notatu dignum. — Est tamen in hoc caute observandum, cum dicimus voluisse Deum non dare congruam gratiam, non esse intelligendum, directe voluisse, ut illa gratia, quam dat, non sit congrua, quia hoc vel ad culpam hominis pertinet, scilicet ad malum usum gratiae et resistentiam liberi arbitrii, vel certe in parvulis (extendendo ad illos locutionem) pertinet ad impedimentum salutis: neutrum autem Deus directe vult, aut intendit, ut supra dictum est. Duo ergo includuntur in illa voluntate. Unum est: quod licet Deus praevideat alias gratias futuras esse congruas his hominibus, si eis darentur, nihilominus eas dare non vult, quia eas non debet et secundum communem providentiae modum, quem immutare non vult, non se offert occasio illas tribuendi. Aliud est, quod praevidet Deus gratias ordinario cursu, ut tali modo conferendas illis hominibus, non esse futuras illis congruas, et nihilominus illas tantum dare vult et reliquum defectum permittit. Atque in his actibus continetur reprobatio, quae dici solet negativa et commode diceretur non praedestinatio, quia per eam Deus nondum excludit hominem, sed tantum illum non specialiter eligit ad gloriam, vel gratiam.

9. Explicatur locus Pauli. — De hac reprobatione intelligendus est locus Pauli, quem supra in hunc locum remisi ad Rom. 9. Esau autem odio habui. Nam ibi odium non significat proprium et formale odium, de quo dicitur Sapient. 10. Nihil odisti eorum, quae fecisti: quia hoc modo impossibile est, ut Deus odio habeat suam creaturam, praesertim antequam aliquid mali culpae in ea praevideat, ut in eo loco Pauli supponitur, iuxta expositionem superius datam. In illis ergo verbis odium nihil aliud significat, quam voluntariam carentiam illius amoris specialis, quo Deus prosecutus est Iacob et praedestinatos. Hoc enim solet haec vox saepe significare in Scriptura Luc. 14. Qui non odit patrem suum aut matrem, etc. id est, qui non illos minus amat, quam me. Sicut etiam Deus dicitur obdurare, solum quia non specialiter miseretur, ut dixit Augustinus 1, ad Simplic., quaest. 2. Verum est, Augustinum aliquando exponere illum locum de odio vindicativae iustitiae propter peccatum originale, quod dicit fuisse praevisum in Iacob et Esau: quia Paulus solum dicit: Antequam quidquam boni, aut mali egissent, non antequam quidquam mali contraxissent. Quae expositio est probabilis, sed non necessaria, ut latius videbimus capite septimo.

10. Difficultas manet in verbis Pauli. — Respondetur. — Sed adhuc manet difficultas in aliis verbis Pauli supra etiam relictis: In hoc excitavi te, ut ostendam potentiam meam. Et, si Deus volens ostendere iram, etc. Nam ex his videtur colligi, ante dictam reprobationem negativam, habuisse Deum intentionem alicuius mali circa hos homines. Respondetur nihilominus Deum non habuisse talem intentionem, neque hanc colligi ex verbis Pauli, sed potius oppositum, ut patet ex illis verbis. Sustinuit in multa patientia vasa irae. Prius ergo supponit, homines se fecisse vasa iniquitatis: et Deum expectasse illos. Ubi etiam adiungendum est illud ad Rom. 2. Ignoras, quia benignitas Dei ad paenitentiam te adducit. Non ergo sustinuit, ut puniret, sed ut parceret: videns autem homines impaenitentia sua thesaurizare sibi iram, tandem voluit illos punire. Unde illa particula, ut, in eo loco non significat causam finalem, sed solam consecutionem posito alio. Quod est frequens in Scriptura, quando circumstantia loci et materiae id postulat, Ioan. 10. Ut qui vident, caeci fiant. Et Isaïae 6, ac Luc. 8, ut videntes non videant, etc. Et haec est expositio communis Patrum ad dicta loca Pauli.

11. Ultimo, post dictam reprobationem negativam subsecuta est ordine rationis reprobatio positiva, quae in tribus actibus contineri videtur. Primus est absolutae praescientiae, qua Deus praevidit peccatum illud, vel peccata futura in talibus hominibus usque ad finem vitae, de qua nihil novum addendum occurrit. Secundus actus est etiam intellectus et consistit in iudicio practico, et quasi sententia Dei finali, qua decernit Deus, hunc hominem esse dignum, qui excludatur a Regno et puniatur aeterna poena condigna. Nam stantibus legibus divinae iustitiae et posita praedicta praescientia, naturaliter sequitur hoc iudicium, quod etiam necessarium est, ut voluntas recte velle possit. Et in hoc actu ponunt aliqui reprobationem positivam, quia secundum legem ordinariam ex vi illius homo infallibiliter damnabitur et est probabile. Tamen, quia effectus Dei non est simpliciter futurus, donec Deus illum velit, et quia non obstante illo iudicio, posset Deus de potentia absoluta non punire hominem: ideo ad complementum reprobationis necessarius est tertius actus, qui est voluntas absoluta damnandi reprobum, qui est potissimus actus vindicativae iustitiae.

12. Dubium. — Opinio. — Alia opinio. — Eligitur opinio. — De hac autem voluntate dubitari solet, an sit verum et proprium odium Dei circa tales homines. D. Thomas 1, contra Gentes, cap. 99, generaliter credit non esse odium proprium, sed metaphoricum. Alii vero contendunt esse proprium odium, quia est voluntas mali, ut vere malum est talis poenae. Existimo tamen rem pertinere ad modum loquendi. Placetque quod D. Thomas, ait. 1, p. q. 20, art. 2, illud non esse odium hominis, quia non est ex displicentia ipsius hominis, vel naturae eius, esse tamen odium peccatoris, ut peccator est, ex contraria ratione.

13. Aliud dubium. — Placet posterior modus loquendi. — Simili modo dubitari solet, cum Paulus vocet saepe hunc actum iram Dei, an illa appellatio propria sit, vel metaphorica. Nam Lactantius, libro de Ira Dei, ex professo contendit, Deum habere veram et propriam iram in peccatores. Quia ira nihil aliud est, quam appetitus vindictae ob laesionem, vel iniuriam ab alio illatam. Divus Thomas autem 1 p., q. 20, art. 1, ad 4, dicit, iram non proprie Deo attribui, quia supponit tristitiam, iuxta illud Aristoteles 2, Rhetoricor, cap. 2 et 4: Qui irascitur, dolet. Et haec sententia est magis recepta: quia ira etiam in nobis non fit sine aliqua animi commotione. Differentia vero etiam est in vocis significatione. Quia tamen haec accipienda est ex communi usu, ideo placet posterior locutio. Dummodo admittamus, iram non ita duci metaphorice de Deo, sicut tristitiam, poenitentiam et similes. Nam tristitia neque est in Deo, nec significat actum, qui in Deo sit, sed effectum aliquem similem illi, qui in nobis oriri solet ex tristitia. Per iram vero significamus aliquem proprium actum DEI habentem convenientiam analogam cum ira hominis in eo, quod est intrinsecum illi, scilicet, in appetitu vindictae. Solumque differt, quod in Deo non habet illam causam, quam habet in nobis, scilicet tristitiam: et quia ex vi illius vocis significatur ille actus sub denominatione a tali causa, ideo quantum ad hoc dicitur actus ille non esse propria ira, sed propria vindicta.

1. Error Manichaeorum. — Explicata natura reprobationis, breviter dicendum est de causis et effectibus eius. Constat autem ex his, quae de praedestinatione diximus, hic solum tractare de causa ex parte hominis, per quam sibi aliquo modo meruerit reprobationem suam, obiter vero etiam dicemus de causa ex parte DEI. Omitto autem imprimis errorem Manichaeorum, qui in quoddam principium summe malum referebant totam causam eorum hominum, qui damnantur: et Priscilianistarum, qui hoc tribuebant fato et cuidam naturali necessitati: item Calvinii et sequacium, qui ita hoc tribuunt voluntati divinae, ut illam faciant primam causam et radicem totius culpae et perditionis reproborum. Contra hos enim errores aliis locis ex professo disputatur: et videri possunt, quae diximus in libro primo et secundo de Auxiliis.

2. Opinio negans. — Inter Catholicos ergo multi negarunt dari causam reprobationis ex parte hominis. Huius opinionis videtur esse D. Thomas, 1 p., q. 23, art. 5, nam in solut., ad 3, videtur in hoc aequiparare reprobationem praedestinationi. Idem tenet Ferrariensis 3, contra Gentes, cap. 161, Durandus in 1, dist. 41, q. 2, praesertim num. 14, Gregorius, art. 2, conclus. 4 et 5, Marsilius, quaest. 41, art. 2, Driedo in Concordia, 1 p., cap. 3, Adamus ad Rom. 9, et multi ex modernis scriptoribus. Fundamentum est, locus satis tractatus ad Rom. 9. Et ratio, quae ex dictis de praedestinatione sumitur, est. Nam si daretur causa reprobationis ex parte hominis, esset in libera potestate eius reprobari et non reprobari: ergo in eadem potestate esset praedestinari et non praedestinari: nam haec duo immediata esse censentur: omnes enim, qui non reprobantur, praedestinantur: ergo posset homo esse causa suae praedestinationis, nimirum, existens causa suae non reprobationis. Additur etiam alia ratio, quia homo non est causa primi effectus reprobationis, vel permissionis peccati, vel negationis auxilii congrui: ergo non est causa totius reprobationis, atque adeo nec reprobationis, simpliciter et absolute.

2. Secunda sententia extreme contraria. — Alii fuerunt in sententia extreme contraria, scilicet dari ex parte hominis causam totius reprobationis, etiam quoad negationem praedestinationis. Hanc tenent omnes auctores, qui affirmant dari in praedestinatis causam suae praedestinationis, ut sunt Henricus, Ockham, Gabriel et alii: loquunturque consequenter. Qui putant Deum voluntate sua non fecisse discretionem electionis inter homines ex se aequales, sed eos elegisse ad gloriam, quos aliquo modo magis dispositos praescivit: ergo e contrario aliquos reliquit propter aliquam causam ex parte illorum, quae fuerit vel illorum culpa, vel carentia illius dispositionis.

4. Media opinio. — Aliqui vero, praesertim ex modernis auctoribus, admittunt causam reprobationis, quamvis praedestinationis negent et illam esse dicunt originale peccatum. Quia illud ex se fuit sufficiens causa derelictionis divinae: ergo quos Deus deseruit, propter hanc causam deseruit, quamvis multos alios habentes eandem causam deserere noluerit, quod in illis misericordiae divinae tribuendum est, in aliis vero iusto iudicio. Atque ita absolute datur causa reprobationis in his, qui deseruntur, quamvis comparationis non detur, scilicet, cur hi potius quam illi deserantur. Et hoc modo interpretantur sententiam divi Thomae et putant etiam esse divi Augustini: quia multis in locis videtur ita loqui de separatione electorum ex massa perditionis per misericordiam, et derelictionis aliorum in suo lapsu per iudicium.

5. Prima conclusio. — Suppositis autem principiis a nobis iam traditis resolutio huius questionis facilis est: Aliter enim loquendum est de causa reprobationis positivae, et aliter de causa non praedestinationis, seu reprobationis negativae: de hac ergo posteriori nunc agimus, de alia in sequenti capite dicemus. Dico itaque primo, ex parte reprobi nullam dari causam reprobationis negativae, nec rationem voluntatis Dei de non praeeligenda tali persona efficaciter ad gloriam. Quoad hoc verum habet prima sententia, quam etiam sequuntur Scotus et alii. Recteque fundatur in loco Pauli ad Rom. 9: Antequam quidquam, etc., usque ad illud: Esau autem odio habui, cum expositione superius a nobis data. Et iuxta hanc assertionem intelligitur illa admiratio Augustini: Cur hunc trahat, et illum non trahat, noli iudicare, etc., tract. 26, in Ioan.; et Epist. 165: Cur hunc liberet et non illum. Et de Corrept. et Gratia, cap. 8 et 13. Nam si respiciamus ad hos effectus in executione, videtur dari causa ex parte hominum. Et ideo aliqui non moventur hac admiratione Augustini, nam ille trahitur, quia Deo movetur, et ipse se moveri sinit, alter vero non trahitur, quia licet a Deo moveatur, ipse resistit. Tamen, licet hoc sit verum in executione, nihilominus respiciendo ad praeparationem et praeelectionem Dei, magnam habet admirationem, quod hunc potius, quam illum praeelegerit, cuius rei nullam causam Augustini in hominibus invenit. Quam intelligentiam docte notavit Soto, lib. 1, de Natura et Gratia, cap. 15.

6. Obiectio. — Enervatur. — Secunda obiectio. — Responsum redditur. — Dices, hinc solum probari, non dari causam comparationis unius prae alio, non tamen absolute non dari causam non electionis. Respondeo, hoc convincendum esse, adiuncta ratione. Quia in eo signo, in quo praedestinati fuerunt electi, non habebant culpam ullam a Deo praevisam: ergo et reliqui, qui non fuerunt electi, non habebant culpam praevisam in eo signo, in quo electi non sunt: ergo ex parte sua non habuerunt causam suae non electionis. Prima consequentia patet, quia in eo signo, in quo facta est discretio inter illos, erant illi aequales inter se, ut probat etiam exemplum Pauli de figulo et luto. Et confirmatur aperte in angelis, in quibus nulla culpa praecessit ante divinam permissionem, et a fortiori, neque ante voluntatem non eligendi ad gloriam; de hominibus autem possent aliter sentire qui putant electionem praedestinatorum factam esse post praevisum originale peccatum, ut statim in simili dicemus, nos autem supra ostendimus etiam hominum electionem factam esse ante praevisum originale peccatum: ergo etiam in hominibus nulla fuit supposita culpa in eo signo, in quo Deus voluit hos eligere, et non alios. Secunda vero consequentia patet: quia ex parte hominum, vel angelorum nulla potest cogitari causa seu ratio talis voluntatis divinae praeter culpam. Dicet aliquis, sufficientem causam esse, quod in tali creatura nulla est ratio, ob quam Deus debeat illam eligere. Respondeo, hic non esse sermonem de huiusmodi ratione negativa, sed de causa aliqua morali, quae ex parte creaturae addita sit et possit movere DEUM ad talem volitionem. Praesertim, quia Deus neminem eligit, eo quod teneatur, aut quia creaturae ob suam capacitatem naturalem debeatur talis electio: ubi autem affirmatio non est causa affirmationis, neque opposita negatio potest proprie dici causa negationis.

7. Ex verbis D. Prosperi obiectio. — Mens Prosperi explanatur. — Contra hanc vero assertionem obiici possunt verba Prosperi in responsione tertia, ad Gallos, ubi de reprobis sic loquitur: Non necessitatem puniendi habuerunt, quia praedestinati non sunt, sed ideo non praedestinati, quia tales futuri ex voluntaria praevaricatione praesciti sunt. Similia habet responsio septima. Dico tamen, usum esse termino negativo propositivo, ex contextu enim constat loqui de ipsa reprobatione positiva. Nam, quia illa semper coniuncta est cum negatione praedestinationis, ideo solet unum pro alio usurpari extra rigorosam disputationem.

8. Secunda assertio. — Hinc ulterius assero, necessarium non esse dari causam ex parte reprobi, ob quam Deus noluerit illi dari gratiam congruam, seu media in sua praescientia infallibilia ad obtinendam salutem. Hoc probari potest eodem discursu, quia nulla culpa necessario supponitur ex parte creaturae ad hanc Dei voluntatem. Item, quia prima permissio peccati non potest habere causam ex parte reprobi, ut recte dicit prima opinio, et manifeste constat ex dictis capite praecedenti: in permissione autem includitur negatio dicti auxilii. Denique, in angelis est hoc manifestum, quia in eodem signo, in quo Deus voluit dare his angelis hanc gratiam praevenientem, illis vero illam, in angelis electis nulla praecesserat culpa: ergo neque in aliis, erant enim in illo signo aequales quoad meritum, vel demeritum.

9. De hominibus autem potest probabiliter dici, peccatum originale sufficientem causam fuisse non dandi hanc gratiam his, quibus eam Deus dare noluit: quia nos supra diximus, distributionem (ut sic dicam) gratiae praevenientis, etiam in divina voluntate, factam esse post praescientiam originalis peccati. Et quamvis hoc fuerit aequale in omnibus, et ideo non potuerit esse ratio dandi gratiam congruam his potius, quam illis, tamen absolute erat ex se sufficiens ratio negandi gratiam congruam his, quibus eam Deus negare vellet: ergo credibile est etiam respexisse Deum ad hanc rationem, cum illam habuit voluntatem. Sic enim voluntas illa non erit ex absoluta potestate, sed etiam ex iustitia: quando autem commode fieri potest, Deus vult, seu operatur secundum omnem rationem virtutis. Et hoc est, quod saepe insinuat Augustinus in discretionem hominum ex massa perditionis, cuius loca statim referam.

10. — Obiectio. — Diluitur. — Dices. Multi sunt homines reprobi, quibus peccatum originale remittitur: ergo in illis non potest hoc peccatum esse causa huius negationis gratiae congruae, quia Deus non punit peccatum remissum. Respondeo negando consequentiam, quia licet Deus non puniat peccatum remissum privatione gloriae, aut gratiae iustificantis, vel auxiliantis necessariae, et sufficientis, saepe tamen negat uberiores gratiam, seu specialem, et non debitam providentiam propter peccatum semel commissum, etiamsi iam remissum sit. Nam ex materia de poenitentia constat, cum culpa non semper remitti omnem poenam quod maxime verum est de poenis huius vitae et extraordinariis, et de facto constat, remisso originali peccato per baptismum, non dimitti poenam mortis, neque alias poenalitates huius vitae. Ergo ita potuit Deus absolute inferre hanc poenam, quibus voluit propter talem culpam, quae poena nunquam tolleretur, etiamsi remittatur culpa. Sicut etiam contingit aliquem virum iustum, qui a Deo recipiebat multa specialia auxilia propter actuale peccatum privari illa speciali gratia, et quamvis postea per poenitentiam restituatur ad iustitiam, non ideo statim restitui ad antiquam familiaritatem, vel specialem protectionem Dei.

11. Dubium. — Explanatur. — Sed quaeret tandem aliquis, an huius voluntatis, seu reprobationis negativae detur aliqua causa saltem ex parte Dei? Respondeo, si in particulari loquamur de his hominibus, vel angelis comparisone illorum, nullam esse, vel certe nullam a nobis assignari posse, sicut dictum est de praedestinatione; est enim eadem ratio, quia in personis est aequalis dignitas, vel indignitas, et quidquid in uno operatur Deus ad manifestanda sua attributa, potuit operari in alio. Tamen in communi habuit sine dubio Deus multas rationes, ob quas noluit omnes eligere eodem modo, et consequenter voluit aliquos non eligere. Quae rationes sumendae sunt vel ex manifestatione divinae gratiae in electis, vel ex parte libertatis, ut Deus relinqueret creaturas omnibus modis libere operari et ostenderet fragilitatem suarum virium naturalium. Alia vero ratio, quae sumi solet ex manifestatione iustitiae Dei vindicativae, non est ita accipienda, ut ante praescientiam absolutam futuri peccati habuerit Deus intentionem, vel voluntatem absolutam manifestandi hanc iustitiam, quia ut dictum est, Deus ex se non habet hanc voluntatem, alioqui virtute vellet ipsam culpam. Solum ergo habuit Deus voluntatem illam post praevisam culpam, antea vero praecognovit, se posse hoc bonum elicere ex peccato, si ab homine fieret, et solum habuit voluntatem conditionatam ita se gerendi cum homine, si ipse peccaret.

1. Prior sententia. — Qui ponunt in Deo positivam voluntatem excludendi a Regno coelesti omnes reprobos ante praevisa illorum mala merita futura, consequenter aiunt non dari causam reprobationis positivae ex parte talium hominum, quia reprobatio haec in illa voluntate maxime consistit. Atque ita intelligunt multi primam opinionem capite superiori relatam. Verumtamen huius sententiae fundamentum ibi satis explosum est, sententiaque illa sic explicata nullo modo probanda est.

2. Prima conclusio. — Dico ergo primo, reprobationis positivae dari causam ex parte reprobi. In hoc habet verum secunda sententia posita, capite praecedenti, quam Scotus, et alii sequuntur. Estque manifesta sententia Augustini, Epist. 105 et 106; et libro 3, contra Iulianum, capite 8, de Bono persever., cap. 8 et 14, et saepe alias, Prosperi, resp. 3 et 7, ad Gallos, et resp. 11, ad Vincent., Fulgentii, lib. 1, ad Monimum, cap. 13 et sequentibus, qui docent, Deum neminem praedestinasse ad malum aeternae poenae nisi propter culpam. Quod etiam habet Concilium Valentinum sub Lothario, cap. 3. Huc etiam spectat doctrina Damasceni saepe allata, lib. 2, de Fide, cap. 29. Deum ex se non velle malum hominibus, sed ab ipsis provocatum. Colligitur etiam ex omnibus Scripturis, quae docent, Deum neminem condemnare, nisi propter peccatum eius. Quamvis enim supra diximus, in praedestinatione, vel electione ad gloriam non esse bonam illationem a causa praemii ad causam praedestinationis, vel electionis, nihilominus hic optima est a causa poenae aeternae ad causam reprobationis ad talem poenam.

3. Ratione corroboratur. — Et ratio est, quia Deus praeparat praemium ex misericordia, et confert ex iustitia: poenam autem non potest praeparare ex misericordia: et ideo neque illam praeparat ex se voluntate absoluta. Solum ergo praeparat per iustam condemnationem: et in hac praeparatione consummatur reprobatio positiva: ergo sicut datur causa condemnationis, ita etiam reprobationis. Quod tandem manifestum est in actibus, in quibus supra diximus positam esse reprobationem hanc: nam praescientia absoluta futuri peccati supponit ex parte obiecti illud esse futurum. Sententia item finalis, quae profertur contra reprobum, in eius demeritis fundatur. Et inde tandem consequitur voluntas illa absoluta privandi illum Regno et puniendi. Ergo omnes illi actus, in quibus consistere potest positiva reprobatio, habent fundamentum ex parte hominis reprobandi.

4. Secunda conclusio. — Dico secundo Peccatum originale non est adaequate causa reprobationis eorum omnium, qui de facto damnantur. Haec assertio est evidentissima in angelis malis, qui reprobati sunt absque originali peccato. Deinde, mihi etiam certa est in illis omnibus hominibus, quibus peccatum originale in hac vita remissum est. Nam quod est causa reprobationis, est etiam causa aeternae poenae: et e converso quod non est causa aeternae poenae, non est causa reprobationis, sed peccatum originale, quod in hac vita remittitur, non est causa aeternae poenae, ergo nec est causa reprobationis illorum hominum, quibus interdum remittitur. Minor certissima est, quia remisso originali peccato, remittitur aeterna poena ei debita: semel autem remissa tali culpa et poena, nunquam amplius redit, quia dona Dei sunt sine poenitentia, ergo peccatum originale semel remissum non punitur aeterna poena: ergo non est causa aeternae poenae. Maior autem principalis argumenti ex dictis facile constat, quia quoad hoc eadem est ratio reprobationis, quae est condemnationis: quia reprobatio non sit a Deo, nisi per modum condemnationis, est enim actus vindicativae iustitiae, habens pro intrinseco termino, et quasi obiecto aeternam damnationem. Quamvis enim Deus habeat alios actus vindicativae iustitiae circa peccata, volendo in vindictam illorum alias infligere poenas: tamen donec absolute velit aeternam poenam, non reprobat hominem: hanc autem poenam nemini velle potest propter originale peccatum, quod ei remisit, seu remissurus est.

5. Effugium. — Praecluditur. — Atque haec ratio non solum probat, peccatum originale non esse adaequatam causam positivae reprobationis eorum hominum, quibus ipsum remittitur, verum etiam neque partialem, neque omnino esse causam talis reprobationis. Probatur applicando eundem discursum cum proportione, quia illi homines nullo modo damnantur propter peccatum originale, etiam ut partialem causam, ergo nec reprobantur, quia in hoc negotio eadem est ratio reprobationis, quae damnationis, ut declaratum est. Responderi potest, originale peccatum etiamsi remittendum sit, esse fontem et radicem omnium peccatorum, quae postea committuntur; item esse causam motivam, ob quam Deus iuste vult non dare illis hominibus congrua auxilia ad non committenda talia peccata, vel ad non perseverandum in illis usque ad mortem. In qua voluntate perseverat Deus, etiamsi remittat originale peccatum. Ad hoc vero respondetur, etiamsi totum concedatur, non sequi, originale peccatum esse propriam causam partialem reprobationis, quando ipsum remittitur, sed ad summum esse quamdam occasionem remotam, et removentem prohibens. Nam illa negatio auxilii congrui non est causa peccati: ergo neque est causa reprobationis, cuius peccatum est propria causa: ergo nec peccatum originale remissum dici potest causa reprobationis, etiamsi fuerit causa illius negationis auxilii.

6. Tertia assertio. — Dico tertio. In parvulis, quibus peccatum originale nunquam remissum est, causam positivae reprobationis esse ipsum originale peccatum, non quatenus praecise contractum, sed quatenus durans et perseverans usque ad mortem, et sub ea conditione a DEO praevisum. Prior pars clara est, quia eadem est causa ex parte hominis reprobi, suae reprobationis, quae est suae damnationis, ut saepe dictum est: sed in his parvulis tota causa damnationis eorum est originale peccatum: ergo idem est causa reprobationis. Et inde probatur facile altera pars, quia peccatum non est causa damnationis, nisi sub ea conditione, si usque ad mortem perseveret, quae includitur in illa conditionali sententia a Christo lata: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei: Ergo similiter peccatum originale non est causa reprobationis, nisi supposita illa conditione praevisa, scilicet quod perseveraturum sit usque ad mortem. Iam enim saepe dictum est, quoad hoc eamdem esse rationem de causa reprobationis, et condemnationis. Quod de peccatis actualibus statim confirmabimus.

7. Aliquorum sententia non probatur. — Nec probanda est illorum sententia, qui ab hac generali regula quosdam parvulos excipiunt: quia illa exceptio nulla probabili ratione fundata est: et ratio facta aeque de omnibus procedit. Nam, ut supra visum est, Deus non habuit absolutam voluntatem excludendi aliquem parvulum a Regno ex vi solius peccati originalis, donec praevidit, ex aliis generalibus, et ordinariis causis eventurum, ut in eo peccato, et absque applicatione remedii morentur, ipso permittente, quod Deus permittere decrevit ex sua generali providentia, ac libera voluntate: quae permissio pertinet potius ad reprobationem negativam, quam ad positivam. At positive nunquam Deus voluit antecedenter, ut sic dicam, et ex se non applicare alicui parvulo tale remedium, aut infantem illum perseverare in originali peccato usque ad mortem, et ideo nec reprobare positive ullum voluit, donec praevidit perseverantiam eius in originali peccato, ut dictum est. Unde potest assertio ampliari ad adultos, in quibus peccatum originale est interdum causa reprobationis, saltem partialis, quatenus in illo peccato simul cum aliis usque ad mortem perseverant, et non alias: quia, ut dixi, si ante mortem remittatur, nullo modo erit propria causa, etiamsi propter alia peccata quis reprobetur.

8. Ultima assertio. — Ultimo ergo dico, in adultis causam reprobationis esse peccatum finale, sive unum, sive multiplex, sive originale, sive actuale mortale, sive utrumque simul, si usque ad mortem non remittuntur. Ita docent auctores supra citati, et specialiter videri possunt Bellarminus, lib. 2, de Gratia, et libero Arbitrio, cap. 16, Horantius, lib. 5 locorum Catholicorum, cap. 9, qui dicunt, hanc esse Augustini sententiam. Ratio vero est eadem, quia eadem est causa reprobationis positivae, quae est causa damnationis: adulti autem non condemnantur propter peccata originalia, vel actualia, nisi impleta illa conditione: Si in illis usque ad mortem perseverent; quae sub illa continetur: Nisi paenitentiam egeritis, omnes simul peribitis. Nam sicut merita non sunt in effectu causa glorificationis, nisi sub illa conditione a Concilio Tridentino posita, Si in gratia decesserit: ita neque ullum peccatum est causa perditionis adulti, nisi sub dicta conditione durationis eius usque ad mortem: ergo sub eadem est causa reprobationis, et non alias. Sicut autem causa adaequata condemnationis consurgit ex toto cumulo peccatorum, quae ante mortem non remittuntur, ita etiam causa reprobationis omnia illa complectitur, et ille cumulus nomine finalis peccati significatur. Et sicut de parvulis dicebamus, ita multo maiori ratione de adultis dicendum est, non posse Deum velle ex se perseverantiam hominis adulti in statu peccati mortalis usque ad mortem, quia hoc esset ex se velle malum culpae, ut recte significavit Augustinus, de Correptione et Gratia, cap. 13, et Prosper ad obiectiones Gallorum, responsione 2. Praevidet ergo Deus statum adulti in peccato usque ad mortem, et tunc reprobat illum, atque hoc modo peccatum finale est causa reprobationis.

9. Dilucidantur verba Pauli. — Neque contra doctrinam hanc urgent verba illa Pauli, Antequam quidquam boni, aut mali egissent, etc., quia, ut dixi, sufficienter explicantur de negativa reprobatione, seu non praedestinatione. Instant vero aliqui urgendo illa verba, Fecit quaedam vasa in honorem, et quaedam in contumeliam. Nam haec videntur significare ordinationem positivam. Et ideo Augustinus, epistol. 106, putat necessario supponere culpam saltem originalem. Sed revera illa satis non est in hominibus, ut ostendi, et in angelis non habet locum. Igitur illa etiam verba necessario intelligenda sunt negative, vel permissive, id est, fecit vasa in contumeliam, scilicet, non fecit in eum honorem, ad quem alia praeparavit, vel fecit vasa, quae praescivit suis operibus futura esse in contumeliam, idque libere permisit. Solet enim Scriptura loqui de permissione tanquam de positiva actione, vel praecepto, ad declarandum certitudinem eius, et omnino pendere ex divina voluntate.

1. Primo certum est, reprobationem habere aliquos effectus, quia reprobatio est pars providentiae: providentia autem Dei habet aliquos effectus ad extra, imo ex aliquibus effectibus cogimur attribuere Deo hanc partem, seu rationem providentiae. Hinc etiam secundo certum est, effectus reprobationis esse effectus Dei, quia et Deus est ipsamet ratio providentiae suae, et est auctor illorum effectuum, quorum providentia est causa: ergo nihil potest esse effectus reprobationis, quod non sit etiam effectus Dei.

2. Peccatum non potest inter reprobationis effectus numerari. — Ex quo tertio concludunt theologi omnes cum Magistro in 1, distinctione 40, et D. Thoma, 1 p., quaest. 23, art. 3, peccatum non posse esse effectum reprobationis, quia non potest esse effectus Dei, et nihil est ex reprobatione, quod non sit a Deo. Unde hanc differentiam omnes constituunt inter praedestinationem et reprobationem, quod cum merita sint causa ultimi effectus praedestinationis, et demerita sint etiam causa ultimi effectus reprobationis, nihilominus merita sunt effectus praedestinationis, demerita autem non sunt effectus reprobationis, quia merita sunt ex divina intentione et praeparatione, demerita autem non sunt hoc modo ex Deo, quia repugnat bonitati et voluntati eius.

3. Neque oportet in hoc distinguere inter peccatum quod tantum est culpa, vel quod est etiam poena prioris culpae, ut nonnulli distinxerunt: sed non recte, quia peccatum sub nulla ratione potest esse effectus Dei, et consequenter nec reprobationis. Quia licet daremus in aliquo peccato addi relationem, seu denominationem poenae, talis poena in particulari sumpta intrinsece includeret rationem culpae, quam Deus nec velle, nec ordinare potest, ut sit. Et ideo admissa tali poena, negandum potius esset, Deum esse causam eius. Verius tamen est, ipsam culpam non esse poenam, sed permissionem culpae, vel negationem auxilii congrui ad vitandam culpam, quod longe diversum est, ut iam dicam. Atque eodem modo loquendum est de ordinatione in statu culpae et de duratione: nam haec omnia quatenus formaliter includunt malum culpae, non possunt esse effectus Dei, et consequenter nec reprobationis. Permissio autem illorum a Deo est: an vero sit etiam a reprobatione, videbimus. Et de hoc puncto videri possunt quae late tractavi, l. 2, de Auxiliis, c. 4.

4. Effectus reprobationis ad duo capita revocantur. — Sitne permissio peccati, reprobationis effectus. — Quarto denique colligo ex dictis, omnes effectus reprobationis ad duo capita revocari posse, scilicet malum poenae, et permissionem mali culpae non quod omne malum poenae aut omnis permissio mali culpae sit effectus reprobationis, nam per se constat non ita esse: sed e converso quod omnis effectus reprobationis necessario debeat contineri sub aliquo ex dictis capitibus. Ratio est, quia reprobatio est ad malum, omne autem malum aut est poenae, quae potest esse directe a Deo, aut est culpae, quae potest saltem permitti, vel non impediri a Deo. Videndum ergo superest, quaenam mala ex his, vel quae permissiones ex reprobatione oriantur. Primum ergo, ac praecipuum dubium est de permissione futuri peccati. In quo est prima opinio simpliciter affirmans, omnem permissionem peccati reprobi esse effectum reprobationis eius. Ita significat D. Thomas, dicto art. 3, ad 2, et art. 5, ad 3, Durandus, in 1, dist. 41, q. 2, Gregorius, q. 1, art. 1, Marsilius, q. 41, art. 1, Driedo in Concordia, 1. p., q. 3. Fundamentum esse potest, quia haec permissio est effectus divinae providentiae, et non est effectus praedestinationis: ergo reprobationis. Quia tota providentia circa homines his duabus partibus concluditur. Confirmari potest, quia licet haec permissio non sit causa peccati, et consequenter non sit etiam causa ultimi effectus reprobationis, est tamen occasio aliquo modo, vel proprius loquendo, est removens id, quod posset impedire illos effectus: ergo ut sic, cadit sub providentiam totius reprobationis: nam haec providentia complectitur non solum proprias causas reprobationis, sed etiam omne id ex quo sequi potest aliquo modo reprobatio.

5. Impugnatur haec sententia. — Haec vero sententia habet specialem difficultatem in prima permissione, quae in homine nullam supponit culpam, nam illa non potest habere rationem poenae, nec pertinere ullo modo ad vindicativam iustitiam, sed reprobatio tota pertinet ad hanc iustitiam ut diximus: ergo illa permissio nullo modo potest pertinere ad reprobationem. Et confirmatur maxime in prima permissione peccati humanae naturae, nam illa communis fuit reprobis et praedestinatis: sicut etiam peccatum illud ex se aeque omnibus nocuit, ergo non potuit permissio illa esse effectus reprobationis.

6. Secunda sententia. — Propter haec est secunda sententia, quae distinguit inter primam permissionem et subsequentes: et de illa fatetur non esse effectum reprobationis propter rationes factas; de caeteris autem affirmat. Quia secunda permissio (et sic de aliis) iam supponit culpam ex parte hominis, unde potest esse poena prioris peccati, iuxta illud ad Rom. 2: propter quod tradidit illos Deus in reprobum sensum: ergo potest esse effectus reprobationis. Et confirmatur, nam talis permissio incipit iam pertinere ad obdurationem peccatoris: obduratio autem est effectus reprobationis, ut sumitur ex ad Rom. 9, et docet saepe Augustinus, praesertim de Bono perseverant., cap. 14. Sicut praedestinationis effectus (inquit) est gratiae appositio, ita reprobationis aeternae quodam modo esse videtur obduratio. Ubi notanda est illa particula, quodam modo, quae ad hoc posita videtur, ut indicetur differentia. Nam praedestinatio est causa propria et per se gratiae: reprobatio autem non sic est causa obdurationis, sed solum quia illam non impedit, quatenus est causa non miserendi, ut dixit idem Augustinus, lib. 1, ad Simplician., quaest. 2, illud autem non misereri, est permittere: ergo reprobatio est causa huius permissionis.

7. Haec sententia non admittitur. — Duplex permissio peccati distinguitur. — Haec vero sententia imprimis non habet locum in reprobatione angelorum, in qua non fuit prima et secunda, sed unica permissio, quia propter primum peccatum damnati sunt. Deinde, non videtur habere locum in parvulis, qui propter solum peccatum originale reprobantur: nam sicut in illis est unum tantum peccatum, tantum etiam esse videtur unica permissio. At in his distingui potest duplex permissio, una cadendi vel contrahendi originale peccatum (haec namque licet in rigore distingui possent, tamen secundum communem legem, et secluso privilegio non separantur, et ita nunc pro una illas reputo) altera ergo est permissio durandi in peccato originali usque ad mortem. Dici ergo potest, licet prior non sit reprobationis effectus, hanc posteriorem esse effectum. Sed hoc habet quidem locum quoad reprobationem negativam, ut statim dicam, non vero quoad positivam, de qua dicti auctores loquuntur. Et praeterea non potest eorum sententia procedere in permissionibus illorum peccatorum, quae integre et omnino multis reprobis in hac vita remittuntur. Nam supra dixi effectum praedestinationis necessarium esse, ut in re ipsa; et de facto conferat ad aeternam beatitudinem: ergo consimili ratione, et servata proportione pertinebit ad effectum reprobationis, ut nocumentum inde resultans perpetuo duret: ac peccata quae omnino remittuntur, non inferunt perpetuum nocumentum: ergo permissiones eorum, etiamsi sint post alias non erunt effectus reprobationis.

8. Alii aliter distinguunt. — Quapropter aliter distinguunt de permissione. Nam, aut peccatum inde resultans est causa aeternae damnationis vel non: si primum, illa permissio est effectus reprobationis propter priores rationes, et quia nihil illi deest ad veram rationem effectus: de posteriori autem negant propter ultimam rationem factam, sed adhuc prius membrum non videtur posse subsistere. Quia etiamsi culpa subsequens ad permissionem sit causa damnationis aeternae, nihilominus ipsa permissio non est culpa: et quamvis sit non impediens causam, tamen non ex hac intentione a Deo volita est permissio, ut tandem sequantur culpa et damnatio: diximus autem supra, de ratione effectus praedestinationis esse, ut fiat ex intentione aeternae salutis, ad quam tendit praedestinatio: ergo de ratione etiam effectus reprobationis erit, ut sit ex intentione damnationis aeternae, in qua consistit proprius et ultimus reprobationis effectus: ergo neque illa permissio potest esse effectus reprobationis positivae.

9. Aliter distinguendum est. — Mihi ergo aliter distinguendum occurrit de ipsa reprobatione. Est enim reprobatio positiva, et negativa voluntaria Deo per positivum actum, quam nos supra non praedestinationem appellavimus. Primo ergo dicendum est, effectum reprobationis positivae non incipere a permissione peccati, sed a poena, quae permanet in futura vita propter peccatum, vel ab alia, quae cum illa necessario coniuncta sit. Prior pars de permissione sequitur necessario ex dictis. Nam ostendimus hanc reprobationem incipere a praescientia finalis peccati: ergo quidquid ex parte Dei antecedit hanc praescientiam, non potest esse effectus reprobationis, quia effectus non praecedit causam: sed voluntas permittendi peccatum, et ipsa permissio, ut praecognita antecedit praescientiam peccati futuri, quia non potest esse peccatum, nisi prius sit permissum, ergo permissio peccati non potest esse effectus reprobationis positivae. Et haec ratio probat in universum de permissione omnis peccati, quia probat de permissione ultimi, et finalis peccati, ergo a fortiori de aliis. Deinde, ratio etiam supra facta apud me est efficax, quia non est effectus huius reprobationis, nisi qui a Deo fit ex intentione iam deliberata damnandi hominem propter peccata sua, sicut dictum est (proportione servata) de praedestinatione: permissio autem peccati non procedit ex hac intentione divina, cum haec intentio fundetur in culpa hominis, non utcumque spectata, sed ut iam desperata, et finali: ergo.

10. In hac vita nullus est effectus reprobationis positivae. — Atque hinc intelligitur, in hac vita nullum esse effectum huius reprobationis positivae, sed eius effectus incipere in futura vita statim, ac homo incipit puniri, seu tradi tortoribus, ut puniatur. Hoc attingitur in secunda parte assertionis. Et confirmatur, quia post praedictam finalis peccati praescientiam, sequitur divinum iudicium contra huiusmodi reum, seu peccatorem, et deinde voluntas puniendi illum: sed ante hanc voluntatem non incipiunt effectus huius reprobationis: ergo incipiunt ab illa. At ex hac voluntate per se tantum sequitur poena alterius vitae quae est pure vindicativa. Nam poenae huius vitae, quantum est ex parte Dei, medicinales esse possunt; si homo velit converti: ergo sola poena alterius vitae est reprobationis effectus.

11. Solum potest ab hac regula excipi ipsa mors in tali statu, quae mors in hac vita contingit, et solet esse poena praecedentium peccatorum. Propter quam ego addidi ultimam partem assertionis, quia haec poena ita est coniuncta cum aeterna, ut quasi eadem cum illa connumerari possit. Oportet tamen advertere, huiusmodi mortem aliquando evenire ex speciali ordinatione, et causalitate Dei, ut, verbi gratia, in Dathan et Abiron, et tunc talis poena est propriissime effectus reprobationis positivae: nam ante illam praevisam intelligimus Deum decrevisse damnare hunc hominem propter talia peccata, et ad hoc ordinasse illam mortem: quod est veluti tradere hominem adhuc viventem in manibus inimici, et tortoris. Regulariter autem non ita fit, sed mors in tali statu provenit ex generalibus causis, permittente Deo. Et tunc non antecedit ad talem permissionem praescientia absoluta finalis peccati ut sic: quia per ipsam mortem fit illud peccatum finale: unde solum antecedit conditionata praescientia, qua Deus praenovit, peccatum illud esse futurum finale, si permittat, et non impediat talem mortem hominis: et ideo tunc illa mors, seu poena non est proprie effectus reprobationis positivae, quia ante illam mortem permissam, et praevisam, ut absolute futuram, nondum intelligitur sententia, nec decretum damnandi talem hominem.

12. Permissio peccati, est effectus reprobationis negativae. — In permissione peccati duo includuntur. — Secundo dicendum est, permissionem peccati specialis, et proprii hominis reprobi esse effectum reprobationis negativae, seu non praedestinationis. In hoc sensu intelligo sententiam divi Thomae, et aliorum. Ut autem intelligatur, et probetur, advertendum est in permissione peccati duo includi, unum est positivum, scilicet concursus, quem Deus vult dare voluntati ad efficiendum actum peccati, si velit: et quoad hoc nunquam permissio dicitur proprie effectus alicuius reprobationis, quia est effectus communis providentiae, quam Deus ut prima causa, et universalis gubernator quodammodo debet causis secundis. Item patet, quia illa non est effectus reprobationis positivae, ut ostensum est: neque etiam negativae, quia ex negatione per se non sequitur aliquid positivum.

13. Duplex voluntas Dei consideratur. — Secundo est in permissione peccati negatio auxilii, quod Deus videt fore congruum ad impediendum tale peccatum, si vellet illud dare et nihilominus non vult: vel potius vult non dare. Ubi rursus potest duplex voluntas Dei considerari. Una est, quae proxime, et immediate respicit ipsam permissionem, seu negationem auxilii tanquam obiectum: et in hac constat, talem negationem esse effectum talis voluntatis, eo modo quo negatio potest habere causam, non per influxum positivum, sed per subtractionem influxus. Et hoc satis esset ad probationem conclusionis: quia illa voluntas non dandi tale auxilium pertinet ad reprobationem negativam, ut supra declaratum est: ergo si permissio quoad hoc est effectus huius voluntatis, est etiam effectus reprobationis negativae. Altera voluntas est magis remota, scilicet voluntas non praeeligendi hunc hominem ad gloriam, et de hac posset esse maior dubitatio, an haec causalis sit vera: Deus permittit hunc peccare, quia non elegit illum ad gloriam. Nam cum illa prior negatio non sit intentio finis, sed potius negatio intentionis, non videtur habere causalitatem aliquam in posteriorem negationem.

14. Nihilominus divus Augustinus saepe loquitur illo modo, ut videre libet de Bono perseverantiae, c. 14, ubi dicit, reprobo non dari vocationem efficacem, quia non fuit altiori modo a massa perditionis discretus. Et est probabile, quia hic modus causalitatis non est positivus, sed negativus, eo scilicet modo, quo negatio est causa negationis, quando affirmatio est causa affirmationis: ita vero est in praesentia. Nam electio ad finem est ratio dandi media efficacia, seu infallibilia ad illum: ergo negatio illius electionis erit suo modo ratio non dandi media, quae cognoscuntur congrua, et infallibilia ad illum finem consequendum: neque in hoc superest nova difficultas.

15. Dixi autem, hoc intelligendum esse de permissione speciali, et propria reprobi, propterea, quae tacta sunt inter referendas alias sententias. Nam permissio communis originalis peccati seu peccati Adae, non potest vere attribui reprobationi alicuius: et aliae etiam esse possunt ex communi providentia, maxime quando peccata, quae fiunt positis talibus permissionibus, nihil de facto conferunt ad effectum reprobationis: nam quoad haec recte procedebant rationes factae contra secundam sententiam.

1. In hac quaestione de solis adultis habetur sermo. — Quaestio habet tantum locum in adultis, ut per se constat, quia parvuli non sunt capaces libertatis. Et quantum ad rem attinet, nullam habet difficultatem, suppositis quae diximus. Aut enim agimus de libertate quoad potestatem operandi bonum, vel quoad potestatem vitandi malum, aut etiam committendi illud, vel omittendi necessarium bonum. De potestate committendi malum, vel non operandi bonum, nulla est disputatio: nam huiusmodi actus sine dubio reperiuntur in reprobis: ergo et potestas ad illos. Unde potius quaeri potest, quomodo quoad hos actus non sit necessitas.

2. Igitur quoad aliam potestatem operandi bonum et cavendi malum, quod non sit ablata per reprobationem positivam, probatur aperte ex dictis: quia haec reprobatio supponit malum usum illius potestatis, quia supponit culpam praevisam: ergo impossibile est, ut tollat potestatem ad talem usum, alias se ipsam destrueret. Item quoad hoc eadem ratio est de hac reprobatione et de praescientia Dei, quia haec reprobatio supponit praescientiam absolutam futuri eventus: praescientia autem non tollit libertatem vel potestatem ullam, quia supponit effectum futurum et illum videt, sicut futurus est. Ergo similiter, etc. Denique haec reprobatio non habet in hac vita aliquem effectum in ipso homine in ordine ad actus humanos eius, ut supra ostensum est: ergo non potest dare vel auferre potestatem, neque immutare liberum modum operandi in hac vita.

3. Idem facile potest demonstrari de reprobatione negativa, seu negatione praedestinationis: quia propter illam non privatur homo auxilio sufficiente ad operandum bonum, et vitandum malum, ut in praecedentibus ostensum est: ergo ex parte gratiae non tollitur libertas ad non peccandum. Deinde, per voluntatem non eligendi vel non dandi vocationem congruam, Deus nihil positivum operatur in voluntate humana, quia volitio Dei solum est de quadam negatione: ergo ex vi illius non mutatur naturalis modus agendi voluntatis humanae: ergo nec necessitatur, nec determinatur ad non operandum bonum, vel ad operandum malum. Manet ergo integra libertas, non obstante reprobatione. Hic vero occurrebat prolixa disputatio cum his, qui docent, physicam praedestinationem voluntatis humanae a solo Deo factam, necessariam esse ad opera peccatorum. Sed de illa controversia nihil in hoc opere tractandum duxi, videantur dicta in libro secundo de Auxiliis.

4. Cum ergo haec, quae ad rem spectant, vera sint, in modo loquendi superest difficultas, an absolute verum sit, esse in potestate hominis, qui damnatur, non solum non damnari, sed etiam non reprobari, imo et non carere praedestinatione. Nam pars affirmativa videtur aperte ex dictis sequi. Et, ut intelligatur difficultas, sumi debet verbum illud, Potest, non tantum in sensu diviso, sed etiam in composito. Quoad hoc tamen est differentia inter reprobationem affirmativam et negativam: nam in positiva supponitur absoluta praescientia futuri eventus, scilicet, perseverantiae in peccato usque ad mortem: et consequenter etiam includitur absoluta voluntas Dei damnandi hominem: et ideo in hac reprobatione manifestum est, facta illa suppositione, non posse cum illa componi contrarium eventum. Hinc ergo fit, in sensu composito ex parte obiecti sumpto, ut supra declaravi, illas locutiones esse falsas, idque sine praeiudicio libertatis: quia suppositio, quae ponitur, est omnino consequens et nullo modo antecedens, et ita a subiecto ipso nullam tollit libertatem.

5. Idem probatur de negativa. — At vero in reprobatione negativa secus esse videtur, quia illa nec supponit praescientiam absolutam futuri eventus, neque etiam voluntatem absolutam damnandi hominem: ergo ex vi huius reprobationis non repugnat, neque implicat contradictionem, quod cum illa simul ponatur, in re ipsa futura salus hominis, cum hoc nec sit contra praescientiam DEI, nec contra divinam voluntatem: ergo loquendo de hac reprobatione, admittendae sunt omnes illae locutiones, etiam in sensu composito, et compositionem ponendo in obiecto. Quod si hoc admittatur, sequitur ulterius, in potestate hominis non praedestinati esse, facere, ut sit praedestinatus, iuxta illud quod referri solet ex Augustino (sed apud illum non reperitur). Si non est praedestinatus, fac ut praedestineris. Est enim consecutio evidens: quia si in potestate hominis est, non esse reprobatum, ergo et esse praedestinatum positive, quia haec duo immediate opponuntur et carentia reprobationis non tollitur, nisi ponendo praedestinationem. Consequens autem repugnat his quae in superioribus dicta sunt. Quia si est in hominis potestate facere ut praedestinetur: ergo est in eius voluntate, ut in simili argumentatur Augustinus, 1 Retract., cap. 21, et saepe alias: ergo homo per voluntatem suam potest dare causam suae praedestinationi. Ideo enim potest aliquo modo dare suae iustificationi et glorificationi causam, quia per potestatem et voluntatem suam cum auxilio divinae gratiae potest aliquid facere, quo iustificetur et glorificetur: ergo si potest aliquid facere, quo praedestinetur, poterit esse causa suae praedestinationis, cuius contrarium dictum est.

6. De his locutionibus varii modi dicendi. — De his locutionibus disputant inter se moderni theologi, et aliqui existimant, omnino negandas esse propter rationem factam, et quia dictum est a nobis, reprobationem negativam non habere causam ex parte hominis, sed pendere ex sola libera voluntate Dei: id autem, quod huiusmodi est, non est in potestate hominis constitutum. Alii vero existimant, necessarium esse admittere illas locutiones, quia alias perditio hominis non esset ultimate in ipsum resolvenda, sed in Deum, qui illum non praedestinavit, ac perinde esset non praedestinari a Deo, et reprobari, quia aeque impossibilis fieret salus posita, non praedestinatione ac reprobatione positiva. Nec putant hinc sequi, posse dari causam praedestinationis totius, quia semper supponitur praeveniens auxilium ex parte Dei, ut dicere possimus, esse in potestate talis hominis non carere praedestinatione. Sed solum sequitur, esse in potestate hominis facere, ut tale auxilium ad praedestinationem pertineat, et effectum eius consequatur. Hoc autem omnino verum his auctoribus videtur, quia in potestate hominis est facere, ut illud auxilium sit efficax, quia in potestate hominis est, ut habeat effectum vel non habeat: si autem sit efficax, erit auxilium praedestinationis: ergo est in potestate hominis facere, ut tale sit.

7. Haec posterior sententia recte et consequenter defenditur ab his auctoribus, qui praescientiam conditionatam non admittunt; et inter eos illam maxime secutus est Catherinus. Qui consequenter asseruit, plures non praeelectos, neque ex determinata intentione Dei, ita efficaciter vocatos, ut infallibiliter converterentur, de facto converti et salvari. Verumtamen haec sententia multa supponit, quae a nobis nullo modo probari possunt. Unum est, non dari praescientiam certam futurorum sub conditione. Aliud est, salvari de facto aliquos homines non praeelectos ad gloriam ante praescientiam absolutam futurorum operum. Tertium est, non praedefinire Deum absolute et in particulari conversionem, et perseverantiam eorum, qui salvandi sunt, ante absolutam praescientiam eius. Nisi enim haec omnia supponantur, seu contraria ut vera recipiantur, repugnantiam involvit illa sententia ut rationes factae ostendunt.

8. Conclusio. — Dico ergo, non esse in potestate hominis, cum non electione divina, seu cum non praedestinatione, aut (quod idem est) cum reprobatione negativa, actu ponere seu componere suam aeternam salutem. Haec resolutio facile constabit explicando magis fundamentum prioris opinionis, et alterius fundamento satisfaciendo. Ut ergo ratio illius sententiae comprehendatur, est prae oculis habenda illa distinctio de reprobatione positiva et negativa. Quia non reprobari positive eodem modo est in potestate hominis, quo non condemnari, vel salvari, quia iam ostendimus, in hac materia optimum argumentum sumi ab ipsa damnatione ad reprobationem positivam, quia haec non opponitur immediate praedestinationi, sed approbationi, seu glorificationi. At vero reprobatio negativa immediate opponitur praedestinationi, et ideo non magis potest esse in libera potestate hominis una, quam alia. Ex quo aperte sequitur, facta suppositione non praedestinationis, non posse simul cum illa componi salutem hominis, quae solis praedestinatis contingit.

9. Difficultati satisfit. — Ad difficultatem autem positam respondetur, quamvis non supponatur absoluta scientia in Deo, neque etiam decretum expellendi a Regno huiusmodi personas, supponi tamen scientiam conditionatam, quae adiuncta voluntate permittendi lapsum, seu non dandi tale auxilium, quod futurum esse congruum praescitur, transit in absolutam, et hoc satis est, ut effectus sit infallibilis. Neque inde sequitur, Deum ex se, et ex voluntate sua reprobare huiusmodi homines positiva reprobatione, sed solum sequitur, ex se non praedestinare, et velle permittere culpam, quod verum est nullumque habet inconveniens. Denique parum refert, quod sit in potestate hominis actu operari cum auxilio iustificante Dei, et quod si id faciat, auxilium iam erit congruum et efficax. Nam cum Deus praeviderit hominem non fuisse usurum tali potestate, simul cum illa potestate est infallibile tale auxilium non futurum congruum, nec efficax. Non est autem in hominis potestate facere, ut Deus sibi praeparet illud auxilium, quod novit futurum esse congruum, sed hoc omnino pendet ex libera Dei voluntate.