Commentaria ac Disputationes in Primam Partem D. Thomae: De Deo Uno et Trino

1. Prior sententia. — Qui ponunt in Deo positivam voluntatem excludendi a Regno coelesti omnes reprobos ante praevisa illorum mala merita futura, consequenter aiunt non dari causam reprobationis positivae ex parte talium hominum, quia reprobatio haec in illa voluntate maxime consistit. Atque ita intelligunt multi primam opinionem capite superiori relatam. Verumtamen huius sententiae fundamentum ibi satis explosum est, sententiaque illa sic explicata nullo modo probanda est.

2. Prima conclusio. — Dico ergo primo, reprobationis positivae dari causam ex parte reprobi. In hoc habet verum secunda sententia posita, capite praecedenti, quam Scotus, et alii sequuntur. Estque manifesta sententia Augustini, Epist. 105 et 106; et libro 3, contra Iulianum, capite 8, de Bono persever., cap. 8 et 14, et saepe alias, Prosperi, resp. 3 et 7, ad Gallos, et resp. 11, ad Vincent., Fulgentii, lib. 1, ad Monimum, cap. 13 et sequentibus, qui docent, Deum neminem praedestinasse ad malum aeternae poenae nisi propter culpam. Quod etiam habet Concilium Valentinum sub Lothario, cap. 3. Huc etiam spectat doctrina Damasceni saepe allata, lib. 2, de Fide, cap. 29. Deum ex se non velle malum hominibus, sed ab ipsis provocatum. Colligitur etiam ex omnibus Scripturis, quae docent, Deum neminem condemnare, nisi propter peccatum eius. Quamvis enim supra diximus, in praedestinatione, vel electione ad gloriam non esse bonam illationem a causa praemii ad causam praedestinationis, vel electionis, nihilominus hic optima est a causa poenae aeternae ad causam reprobationis ad talem poenam.

3. Ratione corroboratur. — Et ratio est, quia Deus praeparat praemium ex misericordia, et confert ex iustitia: poenam autem non potest praeparare ex misericordia: et ideo neque illam praeparat ex se voluntate absoluta. Solum ergo praeparat per iustam condemnationem: et in hac praeparatione consummatur reprobatio positiva: ergo sicut datur causa condemnationis, ita etiam reprobationis. Quod tandem manifestum est in actibus, in quibus supra diximus positam esse reprobationem hanc: nam praescientia absoluta futuri peccati supponit ex parte obiecti illud esse futurum. Sententia item finalis, quae profertur contra reprobum, in eius demeritis fundatur. Et inde tandem consequitur voluntas illa absoluta privandi illum Regno et puniendi. Ergo omnes illi actus, in quibus consistere potest positiva reprobatio, habent fundamentum ex parte hominis reprobandi.

4. Secunda conclusio. — Dico secundo Peccatum originale non est adaequate causa reprobationis eorum omnium, qui de facto damnantur. Haec assertio est evidentissima in angelis malis, qui reprobati sunt absque originali peccato. Deinde, mihi etiam certa est in illis omnibus hominibus, quibus peccatum originale in hac vita remissum est. Nam quod est causa reprobationis, est etiam causa aeternae poenae: et e converso quod non est causa aeternae poenae, non est causa reprobationis, sed peccatum originale, quod in hac vita remittitur, non est causa aeternae poenae, ergo nec est causa reprobationis illorum hominum, quibus interdum remittitur. Minor certissima est, quia remisso originali peccato, remittitur aeterna poena ei debita: semel autem remissa tali culpa et poena, nunquam amplius redit, quia dona Dei sunt sine poenitentia, ergo peccatum originale semel remissum non punitur aeterna poena: ergo non est causa aeternae poenae. Maior autem principalis argumenti ex dictis facile constat, quia quoad hoc eadem est ratio reprobationis, quae est condemnationis: quia reprobatio non sit a Deo, nisi per modum condemnationis, est enim actus vindicativae iustitiae, habens pro intrinseco termino, et quasi obiecto aeternam damnationem. Quamvis enim Deus habeat alios actus vindicativae iustitiae circa peccata, volendo in vindictam illorum alias infligere poenas: tamen donec absolute velit aeternam poenam, non reprobat hominem: hanc autem poenam nemini velle potest propter originale peccatum, quod ei remisit, seu remissurus est.

5. Effugium. — Praecluditur. — Atque haec ratio non solum probat, peccatum originale non esse adaequatam causam positivae reprobationis eorum hominum, quibus ipsum remittitur, verum etiam neque partialem, neque omnino esse causam talis reprobationis. Probatur applicando eundem discursum cum proportione, quia illi homines nullo modo damnantur propter peccatum originale, etiam ut partialem causam, ergo nec reprobantur, quia in hoc negotio eadem est ratio reprobationis, quae damnationis, ut declaratum est. Responderi potest, originale peccatum etiamsi remittendum sit, esse fontem et radicem omnium peccatorum, quae postea committuntur; item esse causam motivam, ob quam Deus iuste vult non dare illis hominibus congrua auxilia ad non committenda talia peccata, vel ad non perseverandum in illis usque ad mortem. In qua voluntate perseverat Deus, etiamsi remittat originale peccatum. Ad hoc vero respondetur, etiamsi totum concedatur, non sequi, originale peccatum esse propriam causam partialem reprobationis, quando ipsum remittitur, sed ad summum esse quamdam occasionem remotam, et removentem prohibens. Nam illa negatio auxilii congrui non est causa peccati: ergo neque est causa reprobationis, cuius peccatum est propria causa: ergo nec peccatum originale remissum dici potest causa reprobationis, etiamsi fuerit causa illius negationis auxilii.

6. Tertia assertio. — Dico tertio. In parvulis, quibus peccatum originale nunquam remissum est, causam positivae reprobationis esse ipsum originale peccatum, non quatenus praecise contractum, sed quatenus durans et perseverans usque ad mortem, et sub ea conditione a DEO praevisum. Prior pars clara est, quia eadem est causa ex parte hominis reprobi, suae reprobationis, quae est suae damnationis, ut saepe dictum est: sed in his parvulis tota causa damnationis eorum est originale peccatum: ergo idem est causa reprobationis. Et inde probatur facile altera pars, quia peccatum non est causa damnationis, nisi sub ea conditione, si usque ad mortem perseveret, quae includitur in illa conditionali sententia a Christo lata: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei: Ergo similiter peccatum originale non est causa reprobationis, nisi supposita illa conditione praevisa, scilicet quod perseveraturum sit usque ad mortem. Iam enim saepe dictum est, quoad hoc eamdem esse rationem de causa reprobationis, et condemnationis. Quod de peccatis actualibus statim confirmabimus.

7. Aliquorum sententia non probatur. — Nec probanda est illorum sententia, qui ab hac generali regula quosdam parvulos excipiunt: quia illa exceptio nulla probabili ratione fundata est: et ratio facta aeque de omnibus procedit. Nam, ut supra visum est, Deus non habuit absolutam voluntatem excludendi aliquem parvulum a Regno ex vi solius peccati originalis, donec praevidit, ex aliis generalibus, et ordinariis causis eventurum, ut in eo peccato, et absque applicatione remedii morentur, ipso permittente, quod Deus permittere decrevit ex sua generali providentia, ac libera voluntate: quae permissio pertinet potius ad reprobationem negativam, quam ad positivam. At positive nunquam Deus voluit antecedenter, ut sic dicam, et ex se non applicare alicui parvulo tale remedium, aut infantem illum perseverare in originali peccato usque ad mortem, et ideo nec reprobare positive ullum voluit, donec praevidit perseverantiam eius in originali peccato, ut dictum est. Unde potest assertio ampliari ad adultos, in quibus peccatum originale est interdum causa reprobationis, saltem partialis, quatenus in illo peccato simul cum aliis usque ad mortem perseverant, et non alias: quia, ut dixi, si ante mortem remittatur, nullo modo erit propria causa, etiamsi propter alia peccata quis reprobetur.

8. Ultima assertio. — Ultimo ergo dico, in adultis causam reprobationis esse peccatum finale, sive unum, sive multiplex, sive originale, sive actuale mortale, sive utrumque simul, si usque ad mortem non remittuntur. Ita docent auctores supra citati, et specialiter videri possunt Bellarminus, lib. 2, de Gratia, et libero Arbitrio, cap. 16, Horantius, lib. 5 locorum Catholicorum, cap. 9, qui dicunt, hanc esse Augustini sententiam. Ratio vero est eadem, quia eadem est causa reprobationis positivae, quae est causa damnationis: adulti autem non condemnantur propter peccata originalia, vel actualia, nisi impleta illa conditione: Si in illis usque ad mortem perseverent; quae sub illa continetur: Nisi paenitentiam egeritis, omnes simul peribitis. Nam sicut merita non sunt in effectu causa glorificationis, nisi sub illa conditione a Concilio Tridentino posita, Si in gratia decesserit: ita neque ullum peccatum est causa perditionis adulti, nisi sub dicta conditione durationis eius usque ad mortem: ergo sub eadem est causa reprobationis, et non alias. Sicut autem causa adaequata condemnationis consurgit ex toto cumulo peccatorum, quae ante mortem non remittuntur, ita etiam causa reprobationis omnia illa complectitur, et ille cumulus nomine finalis peccati significatur. Et sicut de parvulis dicebamus, ita multo maiori ratione de adultis dicendum est, non posse Deum velle ex se perseverantiam hominis adulti in statu peccati mortalis usque ad mortem, quia hoc esset ex se velle malum culpae, ut recte significavit Augustinus, de Correptione et Gratia, cap. 13, et Prosper ad obiectiones Gallorum, responsione 2. Praevidet ergo Deus statum adulti in peccato usque ad mortem, et tunc reprobat illum, atque hoc modo peccatum finale est causa reprobationis.

9. Dilucidantur verba Pauli. — Neque contra doctrinam hanc urgent verba illa Pauli, Antequam quidquam boni, aut mali egissent, etc., quia, ut dixi, sufficienter explicantur de negativa reprobatione, seu non praedestinatione. Instant vero aliqui urgendo illa verba, Fecit quaedam vasa in honorem, et quaedam in contumeliam. Nam haec videntur significare ordinationem positivam. Et ideo Augustinus, epistol. 106, putat necessario supponere culpam saltem originalem. Sed revera illa satis non est in hominibus, ut ostendi, et in angelis non habet locum. Igitur illa etiam verba necessario intelligenda sunt negative, vel permissive, id est, fecit vasa in contumeliam, scilicet, non fecit in eum honorem, ad quem alia praeparavit, vel fecit vasa, quae praescivit suis operibus futura esse in contumeliam, idque libere permisit. Solet enim Scriptura loqui de permissione tanquam de positiva actione, vel praecepto, ad declarandum certitudinem eius, et omnino pendere ex divina voluntate.