Commentaria ac Disputationes in Primam Partem D. Thomae: De Deo Uno et Trino

1. Occasio quaestionis ex causa infantium. — Unum ex praecipuis argumentis, quo Augustinus uti solet ad excludendam omnem causam praedestinationis ex parte hominis praedestinati, sumitur ex causa infantium. Videmus enim mirabilem in eis diversitatem, non solum, quia multi salvantur, alii non salvantur sine propriis meritis: verum etiam, quia quibusdam singulari Dei providentia procuratur salutis remedium, dum in hac vita conservantur, donec baptizentur, etiamsi necesse sit vel miraculose eos conservare, vel speciali providentia ministros Sacramentorum adducere, aut aquam praeparare vel quidpiam simile. Alii vero ita videntur destituti ut praemature rapiantur, priusquam baptizentur, vel baptizari possint. Haec autem diversitas non potuit non esse praescita et aliquo modo praedestinata, vel permissa a Deo, id est, praedestinata ex parte eorum qui salvantur, permissa ex parte eorum, qui condemnantur: et tamen in eis non invenitur diversitas meritorum vitae praeteritae, quae nulla fuit, ut vidimus; nec etiam vitae praesentis, quia in illa nunquam usuri sunt ratione, ut mereri possint; nec denique vitae post hanc futurae, quia status illius vitae non est merendi, sed obtinendi praemium meritorum. Unde actiones futurae in illa vita in Sanctis praedestinatis, non sunt causa, sed potius fructus et quasi ultimus effectus praedestinationis eorum. Hinc ergo concludit Augustinus, in infantibus esse clarissimam gratuitam praedestinationem absque causa morali ex parte illorum, ut videre licet in libris de Praedest. Sanct., et de Bono persever., et passim contra Pelagianos.

2. Error Semipelagianorum. — Ad fugiendam ergo vim huius discursus, dixerunt Semipelagiani, Deum non tantum cognoscere quod infantes facturi sint in hac vita mortali, eo brevius tempore, quo vivunt, sed etiam quid essent acturi, si diutius vixissent, et ad aetatem adultam pervenissent. Ex illis ergo operibus reddebant causam praedestinationis eorum, quibus remedia salutis applicantur. Nam praescivit Deus, optima merita fuisse habituros, si vixissent et propter illa eos praedestinavit. Ita referunt Prosper et Hilarius in Epistolis ad Augustinum, quae ante librum de Praedestinatione Sanctorum habentur. Et idem supponit idem Augustinus, libro de Praedestin. Sanctor., cap. 12 et 13, et libro de Bono persever., cap. 9 et 10, et Epist. 105 et 106, et iterum Prosper, lib. 1, de Vocat. Gent., cap. 7, alias 22. Sunt etiam, qui asserant, Pelagium antea in eadem sententia fuisse, sed hoc non constat, nec a dictis Patribus refertur. Quin potius Augustinus, de Praedestin. Sanctor., cap. 13 et 14, diserte negat Pelagium id sensisse, vel esse consequens ad eius doctrinam. Idemque repetit, lib. 1, de Anim. et eius origine, cap. 12. Quisquis autem fuerit huius sententiae auctor, in hoc videtur cum Origene convenisse, quod putavit, ad iustitiam Dei pertinere, ut illa diversitas non fiat a Deo pro sola sua voluntate, sed necessario supponendum esse ex parte infantium diversitatem aliquam meritorum, ut liberetur Deus a personarum acceptione. Unde quia de facto nulla poterant invenire merita in parvulis, confugerunt ad illa, quae habituri essent, si diutius viverent.

3. Nec solum in parvulis, verum etiam in multis adultis rationem et causam praedestinationis ad similia conditionata merita revocabant. Nam licet alio modo etiam erraverint Semipelagiani, ponendo causam omnium priorum effectuum praedestinationis, ex parte liberi arbitrii, et in aliquo actu eius, futuro aliquando, et a Deo absolute praeviso, ante totam praedestinationem, ut infra videbimus: nihilominus tamen, posuerunt meritum illud conditionate praevisum concurrere aliquo modo ad causam praedestinationis. Duplex enim differentia inter homines, qui salvantur et damnantur considerari potest, non quod utraque inter omnes intercedat, sed quaedam in his, alia in aliis. Una est, quia quibusdam praedicatur Evangelium, seu fides, aliis, non praedicatur, nec ad ipsam fidem sufficienter excitantur exterius. Alia est, quod ex his, quibus annuntiatur fides, quidam credunt, alii non credunt: et huc etiam spectat, quod ex credentibus, quidam poenitentiam agunt, alii non agunt, et ex agentibus poenitentiam, alii perseverant usque in finem, alii non perseverant. Quoad hanc ergo totam posteriorem diversitatem ponebant ipsi causam in aliquo bono affectu, vel conatu liberi arbitrii, qui in re ipsa tempore, vel natura praecedit et in aeternitate praevisus est a Deo scientia visionis ante initium praedestinationis: de qua parte huius erroris dicemus postea.

4. Primam vero diversitatem non poterant in universum revocare in bonum usum antecedentem ipsam praedicationem Evangelii. Quia licet possit interdum praecedere, ut illi putabant, et alii de Cornelio Centurione existimaverunt, Act. 10, tamen non est id necessarium, nec ipsimet Pelagiani id dicere ausi sunt. Nam est evidens, saepissime praedicatum esse Evangelium impiis et sceleratis, iuxta illud: Inventus sum a non quaerentibus me. Et inter varias gentes, aeque infideles et iniquas, quibusdam praedicari citius, aliis tardius, aliis nunquam. Hanc ergo diversitatem attribuebant operibus talium hominum, non quae praedicationem Evangelii antecederent, sed quae essent subsecutura, si fieret, his enim non praedicari dicebant, quia credituri non essent, licet praedicaretur: illis vero praedicari, quia praevisi sunt credituri, his vero citius, quia in hoc tempore isti credituri erant, alii in alio. Unde necesse est ut talis praescientia conditionata tantum fuerit, quia in illo signo nondum Deus decreverat, ut talibus hominibus praedicaretur Evangelium. Ergo nec per absolutam scientiam praevidere poterat bonum usum, seu effectum talis praedicationis, ut iam praesentem in aeternitate, quia haec praescientia supponit illud decretum: ergo solum esse poterat praescientia conditionata, qua Deus praescivit, si talibus hominibus dedero praedicationem, bono affectu illam recipient. Unde obiter intelligitur, bonum motum naturalem erga doctrinam fidei, per externam praedicationem propositam, dupliciter esse positum ab istis causam praedestinationis. Primo, respectu antecedentis praedicationis Evangelii, ut conditionaliter praevisum: secundo, respectu subsequentis gratiae, quam faciebant pedissequam liberi arbitrii, ratione huius praevii boni affectus, seu conatus. Quae omnia satis colliguntur ex Augustino, locis citatis, nam licet non tam clare et distincte referantur, tamen revera haec fuit illorum sententia, et ex eodem fundamento, quia putabant non posse aliter vitari in Deo acceptationem personarum.

5. Expeditur error Semipelagianorum. — In hac vero Semipelagianorum sententia, tria vel quatuor notari possunt. Primum est, quod Deo tribuebant illam conditionatam scientiam de futuris actibus liberi arbitrii, ante totum decretum praedestinationis. Et inter alia hoc etiam in Semipelagianis nonnulli moderni reprehendere non dubitarunt. Imo etiam dixerunt, illud fuisse inventum Pelagii aut reliquiarum eius, ut libertati arbitrii causam omnis boni tribuerent. Verumtamen neque Augustinus, nec Prosper, vel Hilarius, neque D. Thomas, aut aliquis ex antiquis theologis, ex hoc capite reprehendit Semipelagianos, quod Deo hanc scientiam attribuerint, sed ex hoc, quod male illa usi fuerint, ut mox dicemus. Non est ergo haec scientia a Semipelagianis inventa, sed in Scriptura sacra est praedicata, et a sanctis Patribus recognita, ut alibi est ostensum. Unde sicut Sripturam sacram non infamant haeretici, eo quod ad errores fundandos illa abutantur, ita nec cedit in illius scientiae infamiam, quod Semipelagiani illam agnoverint et crediderint, etiam si male usi fuerint illa, quod videndum superest.

6. Secundo ergo notari potest in illa sententia, quod illa opera, quae sub conditione praevisa ponebant, ut causam praedestinationis ad totam gratiam et gloriam, dicebant esse opera, quae futura fuissent a libero arbitrio, suis viribus et sine adiutorio gratiae operante. Quae, quoad hanc partem coincidit cum haeresi Pelagiana et cum alia parte eiusdem Semipelagiani erroris, quod bonus affectus moralis ad fidem exterius praedicatam, sit initium salutis et causa primae gratiae auxiliantis, quae homini tribuitur. Qui error ex professo infra tractandus est et impugnandus: et quae ibi dicentur, a fortiori procedent contra hanc partem huius erroris, ideoque plura de illa hic dicere non est necesse.

7. Deum neminem iudicare ex meritis solum sub conditione futuris. — Tertio ergo: notatur in Semipelagianis, quod actionibus nunquam futuris, vel solum sub conditione futuris, verum rationem meriti et moralis causalitatis tribuerent, et hic error est, qui proprie ad hunc locum pertinet, quemque Augustinus maxime in his haereticis admiratur, ac reprehendit. Summa rationum eius est. Primo, quia si Deus iudicaret hominem ex operibus, quae nunquam commissurus est, quia illa commissurus fuisset si permitteretur: falso dixisset apostolus: Refert unusquisque, prout gessit in corpore suo. Quia etiam refert, prout non gessit, sed gesturus esset, si durasset in corpore. Secundo parum referret ponderatio Pauli: Antequam quidquid boni, vel mali egissent, maleque intulisset, non ex operibus, sed ex vocante: quia potuisset discrimen fundari in operibus, quae facturi essent, si hoc, vel illud facere permitterentur. Tertio, frustra propter electos breviarentur dies persecutionis Antichristi, ut dicitur Matth., 24 capite, quia non propterea minus puniendi essent, propter peccata, quae commissuri essent, si persecutio duraret, et tamen Christus ait, propter electos breviandos esse dies illos, utique, ut salventur: quia nisi breviati fuissent, non fieret salva omnis caro. Quarto, quia alias praematura mors, qua homo divina providentia praevenitur tempore, quo est iustus, ne a gratia cadat, non esset divinum beneficium, quia nihilominus puniendus esset propter peccata, quae commissurus esset, si viveret. Consequens autem est contra illud Sap. 4: Raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius. Quo testimonio saepe ad rem hanc utitur Augustinus, de Correption. et Grat., cap. 8, lib. 2, contra duas Epistolas Pelagian., cap. 7, de Anim. et eius origine, cap. 12, et libro de Praedestinatione Sanctorum, cap. 14, specialiter ostendit, et illud esse canonicum, et authenticum, et illo ad eandem rem fuisse usum Cypriani, lib. de Mortalit., sub fine. Et sumi potest ex Hieronymo, dialogo tertio, contra Pelagian., Gregorio, 27, Moral., capite secundo, Nyssenio, orat. de Infan., qui praemature rapiuntur., Prospero, dicto libro primo, de Vocatione Gent., viginti-uno capite.

8. Evasio. — Refellitur. — Dicerent tamen fortasse adversarii, huiusmodi opera, quae praevidentur tantum futura si homo viveret, non esse quidem sufficientem causam, quae obliget divinam iustitiam ad reddendum homini praemium, vel poenam condignam, talibus operibus reddendam, si fierent, esse tamen posse rationem sufficientem ad denegandam gratiam aliquam, et e converso si opera sint bona, posse esse causam non cogentem, ut ita dicam, sed aliquo modo inducentem ad gratiam conferendam. At enim, si isti solum intelligerent, haec opera sic conditionaliter praecognita posse movere per modum finis, vel ad dandam gratiam qua bona fiant, vel ad tollendam occasionem, et si necesse sit, vitam, ne mala fiant, nulla esset nobis cum illis disceptatio: nam et Paulus dixit, elegit nos, ut essemus Sancti, et Sapiens dixit: Raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius. Et uterque ostendit, hunc esse proximum finem a Deo intentum per hoc genus providentiae. Et hoc sensu interdum utuntur Patres consideratione illorum operum, ut reddant rationem divinae providentiae erga infantes, ut videre licet in Nyssenio supra. Et Augustinus aliquando ex illis sumpsit rationem Adventus Christi Domini in hoc tempore potius, quam in alio, ut libro de Sex-questiōibus, contra Paganos, quaest. 2. Quam non omnino reprobat, libro de Praedestinatione Sanctorum, cap. 9, sed dicit non esse primariam rationem, sed revocandam esse ad gratuitam Dei electionem. Quod in Nyssenio et aliis Patribus observandum est.

9. At Semipelagiani non potuerunt in hoc sensu loqui, praesertim in causa infantium, quia talia opera nunquam futura sunt in eis: ergo nec a Deo fuerunt aliquo modo intenta per modum finis. Probatur consequentia in eorum sententia, dicebant enim, Deum ante adultam aetatem rapere infantem, qui bona facturus esset, si ad illam aetatem perveniret, propter illa iustificando illum, non tamen gratiam illi praeparando, ut illa faciat, quae nunquam facturus est, non ergo sunt finis alicuius gratiae collatae, sed meritum. Similiter, eum, quem vidit male operaturum, non ut mala opera non faceret, illum rapuit, sed potius gratiam illi denegavit, quia mala facturus esset, si viveret. Unde omnino volebant hanc gratiae collationem, vel denegationem esse retributionem operum sic praevisorum sub conditione, etiamsi nunquam futura sint, nec putabant aliter posse reddi rationem iustae providentiae erga infantes. Merito ergo ab Augustino impugnantur, ex illo principio, quod Deus non iudicat homines, nec punit, vel praemiat illos ex talibus operibus: Quod primo aperte colligitur ex Scripturis citatis. Ratio autem a priori est, quia conditionalis, ut aiunt, nihil ponit in esse: haec autem opera tantum conditionaliter praesciuntur futura: ergo nihil ponunt in homine: ergo non reddunt illum poena, vel praemio dignum. Iniustum enim esset, absolutam (ut sic dicam) seu realem et existentem poenam imponere, propter opera conditionata et concepta potius seu possibilia, quam existentia, vel futura. Unde etiam de Pelagio refert Augustinus, quod interrogatus, cur Deus creaverit hominem, vel angelum, quem praesciebat peccaturum: respondit, quia iniustum videretur illos punire, propter opera nunquam futura: talia enim essent illa peccata sub conditione praevisa, si Deus decrevisset, neque hominem, neque angelum creare; quam responsionem Augustinus laudat. Eadem ergo ratione, opera bona nunquam futura non sunt aliqua retributione digna. Accedit, quod de quovis homine praescit Deus bene operaturum cum his circumstantiis et male cum aliis: ergo quoad has conditionales est quaedam aequalitas inter ipsos homines: ergo ex illis non potest sumi ratio diversae providentiae circa illos, sed divini fuit beneplaciti huic dare gratiam accommodatam, ut consequeretur salutem efficaciter, non vero alteri. In quo nulla cernitur iniustitia, quia respectu praedestinati magna est gratia et beneficium: respectu vero alterius non est iniuria, quia non negatur aliquid debitum. Imo, si iam erat praevisum peccatum originale (ut Massilienses concedebant) ex illo sumitur sufficiens, ratio iustitiae, maxime respectu parvulorum, qui non praedestinantur, ut infra suo loco dicemus.

10. Ratio diversae providentiae circa infantes. — Atque ex his satis reprobari est hic error et solutum eius fundamentum, quantum ad infantes spectat. Ex quo recte quidem inferitur, quaestionem hanc de causa praedestinationis ex parte hominis praedestinati, vel electionis ex parte electi, nullum habere locum in his infantibus, qui ad aetatem adultam non perveniunt. Atque ita hoc argumento solet concludere Augustinus, in his parvulis dubitari non posse de gratuita, mereque libera Dei electione quorundam prae aliis ad gloriam et efficacem gratiam. Quia non potest habere fundamentum in operibus eorum, sive antecedentibus illorum conceptionem, quia nulla fuerunt; sive sub conditione futuris, quia revera futura non sunt; sive absolute futuris aliquando, quia haec tantum futura sunt post hanc vitam, ubi nullum est meritum. At non defuerunt haeretici (teste eodem Augustino, Epistola 116) asserentes, habere infantes in uteris maternis aliquos actus bonos, propter quos praedestinari possunt. Asserebantque exemplum de Iacob, et Esau in ventre matris luctantibus, meliusque afferre possent de Ioanne Baptistae in utero Elisabeth exultante. Et hunc errorem, ferunt, etiam nunc haereticos nostri temporis excitasse.

11. Infantes actus liberos non habere. — Facile tamen hoc etiam subterfugium ab eodem Augustino eodem loco refellitur: quia valde absurdum est, omnibus parvulis attribuere in illa aetate liberos, et humanos actus, cum usu rationis careant, sine quo actus liber et humanus exerceri non potest. Dicere tamen, omnibus accelerari supernaturaliter usum rationis, eisque interius fidem praedicari, sine exteriis praedicante, non solum voluntarium est, sed etiam doctrinae fidei, et communi Ecclesiae sensui contrarium, et Apostolo dicenti de Iacob et Esau: Cum nondum quidquam boni, vel mali egissent. Unde recte Augustinus supra de illis dixit: Luctam illorum in utero matris, non fuisse arbitrium, sed prodigium. De Ioanne autem Baptista, nos pie non Ambrosio et aliis Patribus credimus, exultationem eius fuisse quidem arbitrium, sed non sine prodigio et speciali privilegio, ita tamen ut totum illud fuerit potius singularis praedestinationis eximius effectus, quam causa, sicut de adultis inferius dicemus. Quocirca etiamsi daremus, infantes habere in uteris maternis bonos actus, si illi tales essent, quales ad pietatem et iustitiam Christianam esse oportet, effectus essent praedestinationis, non causa: si vero tales non sunt et imperiissime finguntur contra omnem rationem naturalem, et sine testimonio divino, imo contra illud: et adhuc tales actus non possent esse praedestinationis causa eadem ratione, quae nec in adultis esse possunt, ut infra ostendemus, est enim evidenter eadem utrorumque ratio.

12. Quamvis autem causa infantium quantum ad ipsos pertinet, sufficienter hoc modo concludatur, adhuc tamen superest difficultas, an ex parte eorum, sub quorum cura nascuntur et moriuntur, sive parentes sint, sive tutores: sive in universum amici, aut benefactores, detur aliqua causa praedestinationis eorum. Certum est enim secundum finem, hos parvulos non salvari, nisi per Christi meritum eis applicatum. Certum item est, applicationem hanc fieri oportere per aliquam actionem humanam et liberam alicuius hominis, qui pueri curam gerit, vel suscipit. Ex quo item est certum, illam voluntatem, seu cooperationem liberam talis hominis adulti esse aliquo modo causam salutis parvuli, sive vocetur causa meritoria de congruo, quod necessarium non est, licet non repugnet, ut infra dicetur: sive vocetur ministerialis causa, ut revera est, et constat ex materia de Sacramentis: sive vocetur conditio sine qua non, quod satis ad praesens sufficit, quia negari non potest, quin eo modo, quo concurrit, sit causa moralis et valde conferens. De hac ergo causa salutis explicandum superest, an sit etiam causa praedestinationis vel electionis talis parvuli, qui cum effectu salvatur, vel potius sit electionis eius, ac praedestinationis effectus. Et quoad hanc partem quaestio haec in parvulis eandem difficultatem, eandemque rationem dubitandi et decidendi habet, quam habet in adultis, et non pertinet ad praesentem dubitationem de meritis conditionatis, nunquam futuris, sed ad quaestionem de merito praedestinationis per aliquas actiones huius vitae, et ideo infra commodius tractabitur.

13. Ultimus error Semipelagianorum impugnatur. — Superest, ut de altero membro pertinente ad adultos, seu de quarto puncto, quod in hac sententia Semipelagianorum notari potest, pauca dicamus. Asserebant enim etiam, in adultis dari posse aliquo modo causam praedestinationis ex meritis eorum sub conditione praevisis, saltem quoad externam fidei, seu supernaturalem doctrinae praedicationem, cui causae tribuebant, quod uni provinciae, vel genti praedicetur Evangelium et non alteri. In quo praeter errorem supra in secundo puncto notatum, quod loquebantur de bono affectu a solis naturalibus viribus liberi arbitrii profecto, (contra quem infra disputandum est): in eo etiam excedebant, quod eidem operi tribuebant duplex praemium. Unam antecedens praescientiam absolutam talis operis, quod est praedestinatio ad habendam praedicationem Evangelii, aliud subsequens absolutam praescientiam, quod est ipsa fides, vel corroboratio in illa, ita ut habeatur, sicut oportet. Nam quia Deus praesciebat hos homines bono affectu suscepturos Evangelium, si illis praedicaretur, decrevit, ut illis praedicaretur, et ita ille effectus sic praevisus fuit ratio meritoria illius effectus exterioris gratiae. Postquam autem Deus decrevit illis praedicari Evangelium: vidit in eis per scientiam visionis et absolutam, bonum affectum ad sacram doctrinam, vel aliquam etiam naturalem fidem, et propterea decrevit dare gratiam ad credendum sicut oportet. Hoc autem sine dubio est, ultra aequitatem iustitiae, quam isti maxime tueri profitebantur. Et praeterea ponebant praemium antecedere ad meritum, non solum in actuali existentia, sed etiam in absoluta praescientia Dei, quod esse contra veram rationem meriti, infra ostendemus.

14. Denique quod ex talibus operibus non possit sumi ratio meritoria discernendi electos a non electis, facile ex dictis in praecedenti puncto convincitur. Nam respectu eorum, qui credituri non sunt, illa incredulitas, saltem ut voluntaria et culpabilis nunquam futura est: quia illis de facto non est praedicandum Evangelium, (ponitur enim in hypothesi ita Deum decrevisse) ergo iuxta dicta, tale opus non potest esse ratio demeritoria talis effectus. Respectu autem eorum credituri sunt, quamvis fides de facto sit futura, si Deus voluit illis praedicari Evangelium: tamen ut praevisa ante hanc voluntatem, non potuit esse ratio meritoria talis praedicationis, quia ut sit non supponebatur futura absolute, ergo tantum est ratio finalis. Dat enim Deus praedicationem, ut credatur, tamen hoc ipsum supponit voluntatem et decretum Dei circa talem finem, quod non potuit in ipsomet fine fundari tanquam in ratione meritoria.

15. Praeter haec omnia, sententia haec repugnat Scripturis: nam legimus saepe praedicari Evangelium his, qui non sunt credituri, ut praedixit Christus, Matth. 10, et Lucae 9, et accidisse legimus Actorum 13 et 18, et in ipsamet Christi praedicatione facta Iudaeis, ut ipse conqueritur, Matth. 11. E contrario autem videmus non praedicari his, qui credituri erant, si eis proponeretur, iuxta illud Ezech. 3: Si ad eos mittereris, audirent te, et Matth. 11: Si in Tyro et Sidone, etc. Quem locum late expendit Augustinus, citatis locis. Dicet forte aliquis, illa opera Tyriorum et Sidoniorum nunquam fuisse futura, nos autem hic loqui de operibus aliquando futuris. Sed hoc nihil obstat: tum quia licet tractemus quasi materialiter (ut sic dicam) de operibus futuris, non tamen formaliter ut absolute futuris, quia pro illo signo nondum ut talia praevidentur, sed tantum ut sub conditione futura, et in eis, ut sic praecise spectatis, debet ratio meriti iuxta Semipelagianos considerari. Tum etiam, quia si Deus voluisset, ut Tyriis et Sidoniis, praedicaretur Evangelium, eo ipso illa opera, quae supponebantur tantum sub conditione, futura essent et praeviderentur ut absolute futura: est ergo de illis eadem ratio.

16. At Rupertus ibi, lib. 9, de Gloria et honore filii hominis, dicit, Tyrios et Sidonios non fuisse veram poenitentiam acturos, sed humanam ad vitandum temporale supplicium: et ideo non deisse Deum illis talia auxilia. Quae omnino, inquit, daturus fuisset Christus, si illi essent veram poenitentiam acturi; alias non vere diceretur, velle eos salvare. Sed imprimis expositio est aliena a verbis textus, et a communi expositione: imo Christus dixit, In cilicio et cinere, ut poenitentiam exaggeraret. Unde Augustinus, libro de Bono persever., cap. 6, de Tyriis et Sidoniis ait, fuisse salvandos a Deo, si opera nunquam futura, et sub conditione praevisa, essent retributione digna. Et infra ait, dubitari non posse, eos fuisse credituros, cum Dominus attestetur, fuisse acturos magnae humilitatis poenitentiam. Illud etiam verbum apud Ezechielem, Audirent te, veram fidem significare solet in Scriptura. Deinde falsum est, necessario fuisse danda talia auxilia, si bene illis essent usuri. Quia ut recte notavit Abulensis ibi, quaest. 83, illa auxilia non erant tantum sufficientia, sed abundantiora, quae non dat Deus omnibus, quantumcumque sint bene illis usuri. Neque hoc pertinet ad voluntatem generalem, qua Deus vult omnes homines salvos fieri: nam ex illa solum nascuntur auxilia sufficientia; alia vero supponunt specialem voluntatem, et dilectionem quae non potest in talibus operibus fundari, ut ostendum est.

17. At enim, refert Augustinus, dicto libro de Bono persever., cap. 9, disputatorem quemdam Catholicum de Tyriis et Sidoniis respondisse, ideo Deum non decrevisse, ut illis praedicaretur Evangelium, licet praeviderit, si praedicaretur, eos fuisse credituros, quia simul praevidit non fuisse in fide permansuros, sed turpius postea lapsuros. Quam fere sententiam invenio in Origene, lib. 3, Periar., cap. 1. Eam vero inconstantia et contradictionis actue redarguit Augustinus. Nam si illis credituris non est praedicatum Evangelium, ne gravius postea cadendo delinquerent; ergo illud providentiae genus favor potius quidam fuit, quam poena; ergo non punit Deus peccata sub conditione praevisa, sed potius illa excusat: ergo nec reddit praemium pro bonis operibus sic praevisis. Deinde si Deus praevidens lapsuros Tyrios post fidem, voluit eorum maiorem ruinam evitare, nonne melius cum eis ageret, ad fidem eos trahendo per Evangelii praedicationem, et statim eos rapiendo, ne malitia mutaret intellectum eorum? Aut cur non potius hoc meruissent per fidem, quam adhiberent de facto Evangelio praedicato, quam potuerint demereri praedicationem Evangelii per inconstantiam in fide sub conditione tantum praevisam. Maxime, quia iuxta eorum doctrinam, eadem fides sub conditione praevisa potest esse ratio obtinendi praedicationem Evangelii, et postea exhibita, vel absolute praevisa potest esse meritum aliorum subsequentium donorum.

18. Unde etiam apparet in illo dicendi modo quaedam contradictio, nam idem peccatum apostasiae a fide, vel recidivi post poenitentiam praevisum sub conditione dicitur esse causa demeritoria praedicationis Evangelii, quam ipsa fides futura merebatur, et simul dicitur esse causa, ob quam Deus non dat talibus hominibus maiorem occasionem ruinae. Praeterea cum non sit minus meritoria fides, quam sit demeritoria inconstantia in fide: quomodo inconstantia, quae posterius futura praevidetur potest impedire, ne fides prius futura suum praemium consequatur? Accedit tandem, quod eadem ratione dici potest praescivisse simul Deum, post illum lapsum, et recessum a fide semel concepta, acturos illos iterum poenitentiam, et in ea permansuros, et sic poterimus in infinitum procedere, si licentia datur huiusmodi causas sine fundamento confingendi. Est ergo huiusmodi genus causae prorsus absurdum, temere excogitatum, et Catholicae doctrinae aperte contrarium.