Commentaria ac Disputationes in Primam Partem D. Thomae: De Deo Uno et Trino

1. Gregorius simpliciter partem negativam amplexatus est. — Haec quaestio fundata est in loco Pauli 1, ad Timoth. 2: Deus vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire. Ubi videtur quaestionem definire et partem affirmantem tanquam de fide certam docere. Nihilominus Gregorius, in 1, d. 46, circa finem, simpliciter negat voluisse Deum salvare, quos de facto non salvat: quia quod Deus vult, sit; praecipue quando ab ipsomet Deo principaliter faciendum est. Favetque huic sententiae Augustinus qui interdum solet testimonium illud Pauli coarctare ad solos praedestinatos, explicando illud, vel per distributionem accommodam, id est, ut intelligatur de omnibus, qui salvantur, quia nullus salvatur, nisi quem Deus salvari vult: vel ut distributio tantum sit pro generibus singulorum, quia ex omni genere seu statu hominum vult Deus aliquos salvos fieri, ut in Enchirid., cap. 103, exponit.

2. Conclusio. — Testimonio Pauli corroboratur. — Sed nihilominus dicendum simpliciter est, Deum ab aeterno voluisse salvare omnes homines, quos creare decrevit: idemque de angelis sentiendum est. Probatur ex dicto testimonio: nam si contextus Pauli sincere spectetur, constat universe loqui de omnibus hominibus. Obsecrat enim prius, orari pro omnibus hominibus et subdit: Hoc enim bonum est, et acceptum coram Salvatore nostro Deo, qui omnes homines vult salvos fieri. Sed constat mentem Pauli esse, ut pro omnibus hominibus simpliciter, sine ulla limitatione oremus: ergo cum eadem universalitate loquitur de omnibus hominibus, quando pro ratione subiungit, quod Deus vult omnes salvos fieri. Quod magis confirmat et declarat sequentibus verbis, dicens: Unus enim Deus, unus et mediator Dei et hominum homo Christus Iesus, qui dedit in redemptionem semetipsum pro omnibus nobis. In quo ultimo verbo certissimum est, loqui de omnibus simpliciter: est enim de fide Deum esse redemptorem omnium hominum: ergo eodem modo loquitur de omnibus in prioribus verbis. Patet consequentia, tum quia contextus et uniformitas verborum, et efficacia discursus ita postulat, tum etiam ex ratione, quae in verbis ipsis insinuatur. Ita enim vult Deus omnes homines salvos fieri, sicut voluit omnes redimere, cum redemptio non sit, nisi propter salutem hominum: voluntas autem redimendi omnes homines non limitatur ad omnes praedestinatos, nec limitari potest aliquo ex dictis modis, ergo nec voluntas salvandi omnes homines ita limitanda est.

3. Expositio Augustini. — Sed contra expositionem opponitur. — Scio, eundem Augustinum, libro de Corrept. et Grat., cap. 15, licet intelligat eam distributionem simpliciter de omnibus hominibus, explicare nihilominus per quamdam metaphoram, quod Deus velit omnes homines salvare, non quia ipse talem voluntatem habeat, sed quia facit nos velle et desiderare, ut omnes salventur, nam hic modus loquendi usitatus est in Scriptura. Sed huic expositioni obstat primo regula eiusdem Augustini, metaphoricam locutionem, etiam alibi usitatam, non esse facile alteri loco accommodandam, nisi necessitas litterae id postulet, sed retinendam esse proprietatem et simplicitatem verborum, quoad fieri possit, quia alias nihil certum ex Scripturae verbis haberemus. At hic nulla est necessitas recurrendi ad metaphoram, ut patebit. Quin etiam addo, illam metaphoram non esse consentaneum contextui, quia Paulus dicit, orandum esse pro omnibus, quia Deus vult omnes salvos fieri: ergo inducit nos Paulus ad desiderandum omnium salutem ex eo, quod Deus vult illam: ergo tribuit DEO hanc voluntatem, non quia in nobis illam faciat (alioquin iam supponeret, quod persuadere conatur) sed quia illam in se habet.

4. Secundo, quia si Deus facit nos velle et desiderare omnium hominum salutem, ideo profecto est, quia hoc est consentaneum voluntati eius: ergo hic effectus Dei, scilicet quod faciat nos velle omnium salutem, supponit in ipso similem voluntatem. Tertio, quia Paulus etiam ostendit hanc ipsam voluntatem Dei ex eo, quod unus est omnium Deus, qui unum mediatorem et redemptorem omnibus dedit: loquitur ergo de voluntate ipsius Dei. Accedit tandem, quod metaphora, vel proprietas verborum unius loci ex consonantia aliorum locorum, quoad fieri possit, sumenda est: at in aliis locis non insinuatur talis metaphora in simili locutione, sed verborum proprietas, ut ex dicendis constabit.

5. Verus sensus verborum D. Pauli. — Verus ergo sensus Pauli est, quem verba simpliciter, ac proprie intellecta praeseferunt, Deum quantum in se est, velle, ac cupere omnium salutem, ita ut ex parte sua nemini neget providentiam necessariam, nec relinquat viam salutis simpliciter ac per se impossibilem. Atque hunc sensum secuti sunt eo in loco Chrysostomus, Oecumenius, Theophylactus et alii Graeci, Ambrosius, Hieronymus et alii Latini ibidem, Prosper, lib. 2, de Vocatione Gentium, cap. 19 et 25, alias 7 et 8, Athanasius, lib. 3, de Assumptione hominis. Item Chrysostomus, Hom. 1, in Epistol. ad Ephes., maxime vero Damascenus, lib. 2, de Fide orthodoxa, cap. 29, D. Thomas, 1 part., quaest. 19, art. 6 et 3, contra Gentes, cap. 159. Estque iam communiter recepta sententia. Eamque tandem secutus est Augustinus, libro de Spiritu et littera, cap. 33. Ubi interrogat, si voluntas credendi donum Dei est, cur non detur omnibus hominibus, cum Deus velit omnes homines salvos fieri, et respondet: Vult quidem Deus omnes homines salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire: non sic tamen ut eis adimat liberum arbitrium, quo vel bene, vel male utentes iustissime iudicentur, quod cum sit, infideles contra voluntatem Dei faciunt, cum eius Evangelio non credunt, etc. Et in libro ad articulos sibi falso impositos, secundus erat, quod Deus nolit omnes salvare: cui respondet: Sincerissime credendum est, atque profitendum, Deum velle ut omnes homines salvi fiant, siquidem Apostolus, cuius ista est sententia, sollicite praecipit, quod in omnibus Ecclesiis fidelissime custoditur, ut Deo pro omnibus hominibus supplicetur, etc. Quae verba habentur apud Prosperum ad obiectiones Vincentianas, responsione secunda.

6. Atque hanc veritatem confirmant alia testimonia Scripturarum, in quibus Deus confitetur, se nolle mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat. Ezechiel, 18 et 33. Item in quibus dicit se stare ad ostium et pulsare, Apocalyp. 3, et illuminare omnem hominem venientem in hunc mundum, Ioan. 1, et similia, quae plane ostendunt hanc divinam voluntatem. Quam etiam colligunt interpretes, et ex illo Oseae 13: Perditio tua ex te, tantum ex me auxilium tuum. Perinde enim est, ac si dixisset, Auxiliari tibi volui, adducere te ad salutem volui, ideoque perditio tua originem ex te habuit, non ex me. Quod certe verum non esset, si Deus ex se non vellet salvare, etiam illos, qui pereunt. Quocirca, licet non sit omnino certum, verba illa Pauli hunc solum sensum admittere, quod scilicet Deus velit aliquo modo sibi proprio salutem omnium hominum sine exceptione, vel limitatione ad praedestinatos: quia expositiones ab Augustino datae, eius auctoritate fiunt aliquo modo probabiles. Hoc tamen intelligendum puto, dummodo alter sensus tanquam verus et maxime litteralis non excludatur, hoc enim efficaciter probant omnia quae adduximus.

7. Ratione explanatur. — Unde etiam constat, conclusionem positam tanquam certam, et extra omnem opinionem accipiendam esse, quia est satis in Scriptura expressa, et communi Sanctorum Patrum consensu recepta. Ratione autem declaratur, quia Deus universam humanam naturam (idemque est de angelica) creavit propter supernaturalem finem, ergo voluit, ut quantum in ipso esset, omnes homines illum finem consequerentur. Probatur consequentia, quia aliter se habuit divina voluntas erga humanam naturam, quam si in puris naturalibus, et propter solam naturalem beatitudinem illam condere voluisset: in nullo autem alio potest esse discrimen, nisi quia nunc praeter voluntatem dandi homini, vel angelo talem naturam, habuit etiam voluntatem dandi eis talem beatitudinem, quantum in ipso esset, a quo fine nullum individuum ex parte sua excepit, vel exclusit, ut statim declarabitur.

8. Insurgit difficultas. — Prior opinio. — Quaeri enim hic potest, an habuerit Deus hanc voluntatem salvandi omnes homines ante praevisum lapsum Adae, vel etiam post illum. Quidam enim solum priori modo aiunt voluisse salvare omnes homines, secundum primam naturae humanae institutionem, in qua recepit Adam pro omnibus hominibus iustitiam, per quam salvari possent: non tamen habuisse Deum similem generalem voluntatem circa omnes homines, postquam illos lapsos in Adam praenovit, quia non omnibus offert sufficientia media, quibus salventur, ut in multis infantibus videtur manifestum, et de aliquibus adultis infidelibus videtur verisimile. Atque hunc dicendi modum insinuat Driedo, de Captivitate et Redemptione generis humani, tract. 1, cap. 4, ad 2.

9. Difficultatis decisio. — Nihilominus certum existimo, in utroque signo, et circa homines in utroque statu habuisse Deum hanc voluntatem. Nam de priori id convincit ratio facta de ordinatione totius naturae in illum finem. Et declaratur etiam ab effectu, quia Deus condidit totam humanam naturam in Adam, illique in capiti dedit iustitiam pro tota posteritate, nullo individuo excepto: illa autem iustitia cum auxiliis sibi debitis erat principium sufficiens ad beatitudinem supernaturalem consequendam; ergo signum est, datam esse ex voluntate salvandi omnes. Confirmatur, quia si aliquis fuisset exclusus ab illa voluntate, pariter exclusus esset a participatione originalis iustitiae, etiamsi Adam in illa permansisset: ergo ille tunc non contraheret peccatum originale in Adam, nec carentia originalis iustitiae haberet in eo rationem privationis, sed mere negationis: at hoc non potest de aliquo homine affirmari trahente originem ex Adamo: ergo nullus potest etiam excludi ab illa generali voluntate salvandi homines. Atque haec ratio cum proportione applicata, probat de angelis malis, nam si Deus non habuisset erga illos hanc voluntatem, non ordinasset illos in supernaturalem beatitudinem: ergo nec fuisset in illis culpa, non tendere in illam per debita media, quod dici non potest. 40 De posteriori autem signo, seu statu hominum in natura lapsa, id convincit locus Pauli 1, ad Timot. 2. Nam ibi clare loquitur de omnibus iam lapsedis, nam pro illis omnibus, prout nunc sunt, orari praecipit, et pro illis, pro quibus Christus se in redemptorem obtulit. Et de hac voluntate maxime loquuntur Patres supra citati, ita exponentes verba Pauli. Idemque sumitur ex D. Dionysio, cap. 2, de Divin. nomin. et 9, de Coelesti hierarch., Irenaeo, lib. 4, contra haereses, cap. 71, ubi affert alia loca Scripturae, et Scholiastes ibi congerit alia loca Patrum, et plura referam in sequentibus. Tandem probatur a posteriori ex universali redemptione Christi Domini, nam Deus post praevisum originale peccatum ordinavit Christum in redemptionem omnium hominum, haec autem ordinatio, seu hoc universale medium fuit effectus illius universalis voluntatis, qua voluit Deus, quod in ipso est, salutem omnium hominum: ergo hanc voluntatem habuit etiam post praevisum originale peccatum. Patet consequentia: voluntas Dei, quatenus antecessit praescientiam absolutum originalis peccati, ex se non petebat omnium redemptionem, et illa priori voluntate stante poterat Deus non mittere universalem redemptorem: ergo habuit novam voluntatem nostro modo intelligendi, liberandi omnes homines a lapsu, et ad eum finem dandi universalem redemptorem. Quomodo autem haec voluntas in omnibus locum habeat, ex sequentibus constabit.