Commentaria ac Disputationes in Primam Partem D. Thomae: De Deo Uno et Trino

Quamvis praedestinatio et reprobatio ita sint coniunctae, et aliquo modo subordinatae, ut vix possit una sine alia perfecte intelligi, aut explicari eamque ob causam soleant a Doctoribus promiscue tractari: nihilominus maioris claritatis gratia de unaquaque separatim dicemus, et deinde illas inter se comparabimus. Atque ita hoc opus in tres praecipuas partes dividemus. Prima erit de Praedestinatione, quia nobilior est reprobatione, et ex primaria Dei voluntate est per se intenta; unde ad reprobationem quodammodo, ut finis ad media, (omnia enim propter electos, etiam reproborum promissio, et procreatio) et ut habitus ad privationem comparatur. Unde necesse est, illam primam partem coeteris esse copiosiorem, ideoque in tres libros illam distribuemus, atque in primo de praedestinationis essentia, in secundo de illius causis, in tertio vero de eiusdem effectibus disputabimus. Deinde, ut divinae reprobationis iustitia melius intelligatur, quartum interponemus librum, in quo de divina providentia supernaturali cum hominibus, quos Deus non praedestinat, disseremus. Quintus ergo Liber reprobationem explicabit. Sextus vero praedestinationem cum reprobatione conferet, ut in altera divina misericordia, in altera vero divina iustitia magis elucescat. Atque ita totam huius mysterii doctrinam his sex libris, pro captu nostro, Deo bene iuvante, comprehendemus. Curabimusque in illa tradenda, eam dicendi, ac disputandi rationem tenere, quam solet exacta scientiae cognitio postulare. Nam licet hoc praedestinationis negotium abditissimum sit, solaque fide teneatur, atque humanam scientiam transcendat: tamen suppositis fidei principiis conandum nobis est in eo explicando scientiae methodum observare, ut commodius de tanto mysterio aliquid investigare possimus. Non quidem divina consilia perscrutando, ac si ab humano ingenio possint comprehendi: sed venerando potius altitudinem divitiarum sapientiae, et scientiae Dei, et incrustabilia eius iudicia cum admiratione suscipiendo, et hac fide supposita, rationem aliquam, et intelligentiam huius mysterii cum divina gratia investigando.

In hoc primo libro, explicata prius significatione vocis, et tractata quaestione, an si praedestinatio, quid illa sit quamve essentiam, vel rationem formalem habeat inquirimus. Quia vero (ut videbimus) praedestinatio in actu, vel actibus mentis divinae consistit (sub mente intellectum et voluntatem comprehendendo), et omnis actus mentis habet obiectum, seu materiam, circa quam versatur; ideo consequenter videbimus, qualis actus praedestinatio sit, et in qua materia versetur, et an actus intellectus et voluntatis comprehendat, et quanam illi sint, et in quibus illorum principalis ratio praedestinationis posita sit. Quae omnia in hoc primo libro comprehendemus.

1. Non defuerunt, qui praedestinationem in Deo esse negaverint, ut colligitur ex Prospero in responsione ad obiectiones Gallorum, capite primo, et ex Augustino, libro secundo, de Bono perseverantiae, capit. 14, putabant enim praedestinationem nihil aliud esse, quam fatum, quo posito, libertas arbitrii tollitur.

2. Nihilominus certum de fide est, praedestinationem Deo convenire. Ita docent praedicti Patres, et supponit Tridentinum, Sess. 6, cap. 12, et canon. 16, quatenus definit, neminem posse esse certum de sua praedestinatione, nisi ei specialiter reveletur. Et convincitur ex Paulo ad Rom. 1 et 8, 1 ad Corint. 2, et ad Ephes. 1, quibus locis praedestinationem sub hac eadem voce Deo attribuit et sub aliis nominibus electionis, propositi, praescientiae. Idem habetur ex multis aliis locis, quae postea commemorabo.

3. Vox praedestinatio exponitur. — Ratio ex re ipsa, constabit ex dicendis: nunc solum declaratur ex vocis significatione. Vox enim praedestinatio composita est a verbo Destino, quod apud latinos varias habet significationes. Duae tamen, vel tres sunt praecipuae ad rem praesentem. Aliquando enim significat mittere, aliquando designare ad aliquod munus, saepius vero animo proponere et statuere. Et quidem divus Thomas, 1 p., quaest. 23, art. 1, quem sequitur Durandus 1, d. 41, quaest. 1, praedestinationis nomen a prima significatione derivat. At vero Alex. Alensis, 1 p., quaest. 28, Memb. 1, et alii, potius existimant sumendam esse ex ultima. Tamen in re non potest esse diversitas, quia praedestinatio non significat exteriorem missionem, seu transmissionem, in vitam aeternam, ut omnes fatentur et sumitur ex Paulo ad Rom. 8, ubi praedestinationem a glorificatione distinguit, et ab illis actionibus, per quas homo re ipsa et exterius (ut sic dicam) transmittitur in vitam aeternam, ut sunt vocatio et sanctificatio. Ergo etiam si praedestinatio transmissionem significet, non tamen in re exercitam, sed mente conceptam, ut etiam divus Thomas notavit, articulo secundo ad 2.

4. Praedestinatio an sit. — Hinc ergo evidenter constat, esse in Deo praedestinationem, quia multi sunt, qui divina virtute et auxilio transferuntur in vitam aeternam: necesse est autem, ut hoc fiat ex voluntate, praescientia et providentia Dei; ergo praecedit in Deo ratio, seu conceptio, ac voluntas illius transmissionis, quae in tempore fit: illa autem significatur nomine praedestinationis. Nam ad hoc significandum, verbo, Destino, addita est particula Praedestinationis. Circa quam est breviter advertendum, posse significare, vel solam antecessionem aeternitatis ad tempus, vel etiam ordinem aliquem, seu prioritatem rationis inter ipsos actus divinae scientiae et voluntatis. Et hoc posteriori modo sumitur a multis theologis, cum de praedestinatione tractant et recte ut existimo. Tamen in hoc sensu non est res pertinens ad fidem, saltem aperte definitam, quod detur talis praedestinationis modus. Tum quia haec divisio signorum in divina mente et prioritatis, seu ordinis rationis inter actus voluntatis et intellectus non pertinet ad dogmata fidei, sed ad disputationem mere theologicam: tum etiam, quia in hoc sensu aliqui Catholici intellexerunt, non dari in Deo absolutam praedestinationem, seu praeparationem gratiae, vel gloriae respectu alicuius hominis, ante praescientiam absolutam futurorum actuum, seu futurae cooperationis liberi arbitrii. Vel saltem non habuisse Deum talem modum propositi, seu praedestinationis circa omnes qui in tempore salvantur. Quae opiniones hactenus non sunt ab Ecclesia damnatae, nec censuram aliquam, aut notam merentur, licet falsae sint, ut postea videbimus.

5. Igitur ut assertio posita fidei certitudinem habeat, sumenda est particula prae, ut dicat solum antecessionem aeternitatis ad tempus, quo sensu procedit optime ratio facta, estque non solum certa, sed etiam evidens, suppositis dogmatibus de glorificatione iustorum. Et ita expresse illam particulam explicuit Alensis, loco citato, articulo primo, idemque significavit Durandus 1, distinctione 40, quaest. 1, dicens, rationem destinationis in finem supernaturalem praeexistere in Deo antequam res fiant, et propter hanc antecessionem ad rem ipsam, vocari praedestinationem, quod sumpsit ex D. Thoma, articulo primo. Solum ergo sub hac significatione et generali ratione certum nunc relinquitur, in Deo esse praedestinationem.

6. Deus solus praedestinare potest. — Imo, ut recte adnotavit Durandus hinc etiam concluditur, Praedestinationem, ut nunc de illa loquimur, soli Deo posse convenire. Nam praedestinatio significat rationem ordinis, seu transmissionis infallibilis creaturae rationalis in vitam aeternam: solus autem Deus potest ordinare hoc modo rem creatam in finem, tum propter excellentiam illius finis, tum etiam propter infallibilem et efficacem praeordinationem, quae postulat infinitam sapientiam et omnipotentiam Dei, ergo praedestinatio et in Deo est et soli illi convenire potest.

1. Ratio dubitandi esse potest, quia praedestinatio definitur ab Augustino, quod sit, Praescientia et praeparatio beneficiorum Dei, etc., de bono perseverant, capite decimo-quarto. Et quamvis praescientia sit aeterna, tamen praeparatio, per quam ratio praedestinationis completur, videtur esse temporalis erit. Minor quoad posteriorem partem probatur, quia artifex, qui deliberat de aedificio faciendo, non dicitur praeparare ad aedificium faciendum, donec materiam ex qua conficiendum est, congregare incipiat, et Rex non dicitur praeparare ad bellum, donec pecuniam congregat, arma emat, convocet milites; ergo similiter Deus non dicitur praeparare hominibus beneficia, donec illa conferre incipiat; ergo praeparatio, ac proinde etiam praedestinatio non dicit actum solum, immanentem et aeternum, sed involvit etiam aeternam et temporalem.

2. Prima assertio. — Dicendum vero est primo. Praedestinationem esse actum immanentem in Deo, quem praedestinantem denominat intrinsece, rem autem circa quam versatus extrinsece, denominat praedestinatam. Haec assertio est divi Thomae, dicta quaestione vigesima tertia, articulo secundo, ubi in hoc sensu defendit praedestinationem nihil ponere in praedestinatis, sed in praedestinante. Et quidem quoad priorem partem spectat, intelligit nihil ponere in praedestinatis formaliter, quia non est forma illorum, eis inhaerens: effective autem aliquid ponit in illis, ut infra constabit declarando praedestinationis effectus. Relinquitur ergo, praedestinationem esse intrinsece in ipso Deo praedestinante: nam in aliquo esse debet intrinsece, ergo cum non sit in re praedestinata, necesse est, ut sit in Deo. Dices, praedestinationem dicere de formali respectum rationis, quia nec in Deo, nec in alio est intrinsece. Respondeo, praedestinationem in se aliquid esse reale, licet a nobis concipi, aut explicari non possit, nisi per modum respectus rationis. Nam vere et in re Deus praedestinat et praedestinatio ipsa est vera causa realis plurium effectuum. Denique, quoad hoc eadem est ratio praedestinationis, quae est voluntatis et praescientiae Dei, prout circa creaturas versantur. Unde etiam constat, praedestinationem non posse esse in Deo, nisi actum immanentem, ut notavit divus Thomas, dicto articulo ad primum: tum quia praedestinatio non significat aliquid per modum actus primi, sed per modum actus ultimi et vitalis, sicut praescientia, electio et huiusmodi, ut ex ipsa vocis significatione et omnium sensu constat: tum etiam quia (ut statim dicam) praedestinatio dicit quid liberum: nihil autem denominatur liberum in Deo, nisi id, quod illi convenit per modum actus immanentis: reliqua enim attributa omnia ex necessitate illi conveniunt.

3. Secunda assertio. — Secundo dicendum est, Praedestinationem esse actum aeternum et secundum totam rationem suam ex aeternitate convenire Deo. Est res certa, colligiturque ex illo ad Ephesios primo. Elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, et subdit inferius: Qui praedestinavit nos, utique tunc, quando nos elegit. Unde subdit inferius: Praedestinati secundum propositum eius, qui operatur omnia secundum consilium voluntatis suae; et ad hoc ipsum alludit Paulus ad Romanos, octavo, dicens: Nam quos praescivit et praedestinavit, etc., et hos praedestinatos, statim vocat electos, dicens: Quis accusabit adversus electos Dei? Est ergo aeque aeterna praedestinatio, ac praescientia, vel electio. Et sic etiam primae Corinth. secundo. Sapientia incarnata dicitur, praedestinata ante saecula in gloriam nostram. Quibus locis omnes Patres agnoscunt, praedestinationem esse aeternam, et Augustinus, de praedestinatione Sanctorum, capite decimo, et de Bono perseverantiae capite decimo, quarto. Fulgentius, libro primo, ad Monim., cap. 12 et 13.

4. Ratio assertionis. — Ratione vero declaratur ex dictis, capite primo. Quia illa particula Prae, significat antecessionem divinae praedestinationis ad effectum eius, qui est transmissio in gloriam, quae, mediante gratia, in tempore sit. Illa autem antecessio non potest esse per durationem finitam, sed per aeternitatem, cuius ratio est, quia nihil potest convenire Deo ex tempore; praeter denominationes extrinsecas, seu revelationes rationis provenientes ex actuali effectione, seu existentia creaturarum; praedestinatio autem non dicit huiusmodi denominationem, cum antecedit existentiam effectus creati, ad quem dicit habitudinem: ergo necesse est, ut conveniat Deo ante temporis initium. Alioqui mutaretur Deus, si nunc praedestinaret et non antea, cum praedestinare illi non conveniat ex mutatione creaturae.

5. Obiectio. — Bifariam obiectioni occurritur. — Dices, Praedestinatio est pars providentiae: at providentia non est aeterna, sed temporalis, quod patet, quia providentia est posterior creatione, quia rebus iam creatis consulit, ut dixit Nemesius, in libro de Opificio hominis, capite quadragesimo secundo, creatio autem temporalis est, ergo. Respondeo primo, quidquid sit de providentia, quatenus procurat bonum rebus iam existentibus; nihilominus praedestinationem ratione illius antecessionis, quam particula Prae indicat, abstrahere ab existentia rerum, quae praedestinantur, ut optime dixit D. Thomas, articulo 2, ad 2, ac proinde esse aeternam. Secundo dicitur, etiam providentiam formaliter sumptam aeternam esse, ut idem D. Thomas, docuit, quaest. 22, art. 1, ad 2. Nam, licet executio providentiae temporalis sit, ad quam videtur Nemesius respexisse, tamen voluntas et ratio existens in mente Dei, per quam in tempore omnia gubernat, aeterna est, et illa vocatur providentia.

6. Qualis praeparatio sit praedestinatio. — Ad rationem ergo dubitandi in principio positam, respondetur, eamdem aequivocationem esse in verbo Praeparandi, est enim praeparatio quaedam exterior, qualis esse solet, vel dispositio aliqua materiae, vel saltem ipsiusmet materiae remotae congregatio, ut solet esse in humana praeparatione ad aedificium aliquod; et talis praeparatio quatenus in aliquo Dei opere intelligi potest, temporalis est, ut probat ratio facta. Potestque exemplum adhiberi in creatione hominis, nam ante illam Deus quodam modo praeparavit materiam, formando corpus de limo terrae, quae praeparatio non minus temporalis fuit, quam ipsa creatio. Alia est praeparatio mere interna in mente gubernatoris, seu provisoris, ut dicitur homo esse paratus ad respondendum, quando mente praevidit difficultates et praevenit responsiones earum, dicitur etiam quis paratus ad dandum, quando propositum voluntatis habet dandi tali tempore. Hoc ergo posteriori modo dicitur praedestinatio, praeparatio in mente et voluntate Dei, nam et praenovit omnia media, per quae potest salvare electos suos et per voluntatis suae propositum illa eis praeparavit et talis praeparatio aeterna est. In idem redit quod D. Thomas dixit, d. art. 2, ad tertium, duplicem esse praeparationem, aliam patientis, aliam agentis, illamque esse aliquid in materia, quae praeparatur, et ideo esse temporalem, hanc vero esse tantum in ipso agente: et in agente per intellectum, et voluntatem solum esse praeconceptionem rationem agendorum, vel voluntatis propositum ad agendum, et ideo huiusmodi praeparationem in Deo esse aeternam, talemque esse praedestinationem.

7. Addit vero Alensuis, dicta quaest. 28 Mem. 1, art. 3, differentiam inter Deum et creata agentia; quod agentia creata indigent aliqua externa materia ad agendum: et ideo tunc maxime dicuntur praeparari ad opus, quando materiam aliquo modo praeparant, vel disponunt saltem remote. Ad Deum non indiget ad agendum externa materia, sed sola sua potentia, per quam est in sufficienti actu primo, et habet ex se omnia requisita ad agendum si velit, et ideo non indiget alia praeparatione, praeterquam suae voluntatis proposito, ac deliberatione, quae aeterna est.

1. Rationes dubitandi. — Ratio dubitandi esse potest, quia, in capite primo, diximus praedestinationem ex necessitate Deo convenire; quod autem ex necessitate alicui convenit, liberum illi non est. Item diximus praedestinationem esse aeternam, quod autem aeternum est, immutabile est, ac necessarium, non ergo liberum. Item praedestinatio relata ad intellectum pertinet ad rationes rerum agendarum, quae ex necessitate sunt in mente Dei: relata vero ad voluntatem, est amor quidam, seu voluntas salvandi aliquos homines, quae necessario Deo convenit, saltem suppositione facta, quod voluerit Deus homines creare. Quomodo enim potuit bonitas eius non aliquos praedestinare?

2. Duplex necessitas in actu praedestinationis intelligi potest, una simpliciter, id est, nulla facta suppositione, alia ex hypothesi aliqua. Rursus illa prior intelligi potest vel absoluta necessitas, quomodo convenit Deo esse sapientem, iustumque, etc. Vel tantum necessitas congruitatis, vel convenientiae, quomodo dicimus necessarium fuisse Incarnationem ad redemptionem generis humani.

3. Prima assertio. — Primum ergo dicendum est absolute, ac simpliciter loquendo, praedestinationem non convenire Deo necessario, sed esse actum liberum Dei. Et res de fide certa. Sumitur ex Paulo ad Roman. 8: Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, iis qui secundum propositum vocati sunt sancti, utique secundum propositum liberum voluntatis Dei, non ex aliqua necessitate; unde subdit: Nam quos praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, etc. Indicans differentiam inter verum filium et fratres eius, quod ille solus talis est per naturam et ex necessitate, ii vero praedestinatione, ac proinde libera Dei voluntate. Unde paulo inferius, praedestinatos vocat electos Dei, dicens: Quis accusabit adversus electos Dei? Electio autem actus liber est, ergo et praedestinatio. Quod apertissime idem Paulus confirmat ad Ephes. 1, dicens: Praedestinati secundum propositum eius, qui operatur omnia secundum consilium voluntatis suae, quibus verbis voluntatem Dei liberam significavit, ut in propria relectione circa locum illum disserui.

4. Idem docent Augustinus, Prosper, Fulgentius et alii, dicentes: Ea Deum praedestinasse, quae fuerat ipse facturus. Quomodo loquitur etiam Damascenus, lib. 2, de Fide, cap. 30. Est autem de fide certum, quae Deus facit, libere facere: ergo quae praedestinat, libere praedestinat. Item providentia Dei libera est: ergo multo magis praedestinatio. Denique quamvis praedestinatio aeterna sit, dicit tamen respectum ad res temporales: sed hic respectus non ex necessitate Deo convenit, quia terminus eius posset simpliciter non esse: ergo nec praedestinatio necessario Deo convenit: ergo libere. Quin potius, ut Augustinus saepe docuit, in hoc actu maxime cernitur libertas divinae voluntatis, quia non solum liberum ei fuit praedestinare, aut non praedestinare: sed etiam pro libera voluntate sua hunc potius, quam illum praedestinavit. Propter etiam quod vocatur hoc opus, maximum opus gratiae et liberalitatis ab Augustino, de Praedestinatione Sanctorum, cap. 15, et saepe alias de quo latius in lib. 3.

5. Praedestinatio in hac vita ignota. — Atque hinc oritur (ut hoc obiter notemus) quod licet certissimum sit, praedestinationem esse in Deo, omnino tamen incertum nobis sit, an praedestinatio sit huius, vel illius hominis. Quo sensu definivit Tridentinum, sess. 6, cap. 12, et can. 15 et 16, neminem posse esse certum de sua praedestinatione absque speciali revelatione. Ratio enim est, quia hoc pendet ex libera Dei voluntate, cuius determinationem nos cognoscere non possumus, donec vel effectum eius completum videamus, vel revelationem eius habeamus: effectus autem praedestinationis non completur usque ad gloriam, et ideo in hac vita sine revelatione cognosci non potest. Haec autem revelatio regulariter non fit, ne vel praedestinati negligentes fiant, vel reprobi desperent, ut dixit divus Thomas, d. quaestione vigesima tertia, articulo primo, ad quartum. Haec vero intelligenda sunt de certa cognitione: nam probabilis et per coniecturas, aliqualis haberi potest per varia signa praedestinationis, quae postea agentes de effectibus eius, enumerabimus.

6. Secunda assertio. — Secundo dicendum est. Si semel supponamus aliquos homines cum effectu consecuturos esse vitam aeternam, necesse est praedestinationem esse in Deo, ita ut licet absolute necessaria non sit, ad tales effectus necessaria sit. Hoc sensu locuti sumus in primo capite, et eodem loquitur divus Thomas, dicto articulo primo, et Alensis ac caeteris scholastici. Ut autem ratione probetur assertio, intelligenda est de praedestinatione absolute dicta, et abstrahendo a modo eius, seu a particularibus quaestionibus, videlicet, an sit aliquo modo ex praevisis meritis, nec ne; et an supponat intentionem efficacem dandi gloriam, quae totam praedestinationem antecedit ordine rationis, vel sit absque illa. In his enim peculiaribus modis, seu proprietatibus praedestinationis difficilius est necessariam connexionem invenire inter talem vel talem praedestinandi modum et effectum ultimum praedestinationis, pendetque illa res ex variis quaestionibus infra tractandis. Assertio ergo intelligenda est de praedestinatione simpliciter dicta, prout definitur ab Augustino, de Bono persev., cap. 14, quod sit, Praescientia et operatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur quicumque liberantur. Unde ipse ibi concludit: Tam necessariam esse praedestinationem, quam est necessaria praescientia: At vero si in tempore futurum est, ut aliqui homines beatitudinem consequantur, necesse est ut in Deo praecedat aeterna praescientia talis effectus, ergo et quod praecedat praedestinatio. Item, non potest talis effectus aliquando evenire, nisi Deus ab aeterna voluntate sua illum praeparaverit, ergo si futurus est effectus, necessario praecedit in Deo praeparatio illius, ergo praedestinatio. Denique non potest res aliqua suum finem consequi, nisi per divinam providentiam, ergo multo minus possunt homines consequi beatitudinem sine providentia Dei, tali fini accommodata; sed praedestinatio nihil aliud est, quam huiusmodi providentia, ergo sine praedestinatione non possunt homines talem finem consequi, ergo necessaria est praedestinatio ad talem effectum.

7. Obiectio. — Responsio. — Angelos ex omnibus ordinibus praedestinari. — Tertio dicendum est, licet absolute loquendo, et absque ulla suppositione, praedestinatio non fuerit simpliciter necessaria, nihilominus fuisse aliquo modo necessariam, necessitate congruentiae et convenientiae cum divina bonitate et sapientia. Probatur, quia valde congruum, atque conveniens fuit, ut Deus et humanum genus crearet, et illud ad supernaturalem finem ordinaret, sed convenientissimum etiam fuit, ut species humana in aliquibus saltem individuis consequeretur finem propter quem a Deo creata fuit, ne videretur frustra creata, vel ad malum praedestinata, vel ne Deus videretur impotens ad salvandam illam, ac denique, ut Deus ab hac creatura sua perfecte glorificaretur in statu beatitudinis; ergo conveniens fuit et maxime decens, divinam bonitatem, aliquos ex hominibus glorificare in tempore, et consequenter in aeternitate praedestinare. Dices. Nonne Deus plures species angelorum ad illam beatitudinem ordinavit, in quibus speciebus nullum individuum praedestinavit: cur ergo non potuit idem facere cum specie humana? Respondeo, potuisse quidem, non tamen id fuisse conveniens propter rationem factam. Nec est eadem ratio de speciebus angelicis (si verum est, in singulis earum tantum esse unum individuum), quia potuit aliunde esse conveniens, non omnes angelos praedestinare, et ex illa hypothesi idem est non praedestinare unum angelum et non praedestinare totam speciem eius. Unde iuxta illam sententiam, ita comparantur quoad hoc negotium species angelorum inter se, sicut individua hominum. Si autem in singulis speciebus angelorum sunt plura individua, probabile est, ex omnibus speciebus angelorum aliquos fuisse praedestinatos. Sicut etiam est verisimilius ex omnibus Hierarchiis, et ex omnibus angelorum ordinibus, aliquos praedestinatos fuisse, id enim magis declarat sapientiam, bonitatem et potentiam Dei et ad maiorem pulchritudinem status beatifici pertinet.

8. Praedestinatio an necessaria in statu innocentiae. — Urgebit aliquis, quia Deus in statu innocentiae nullum hominem praedestinavit, sed totam speciem humanam labi et quantum in ipsa erat, beatitudinem amittere, permisit: non ergo possumus dicere, fuisse convenientius, aliquos in illo statu praedestinare: ergo nec absolute id dici potest de specie humana in ordine ad beatitudinem. Respondeo, dupliciter intelligi posse, Deum non praedestinasse aliquos homines in statu innocentiae. Primo, id est, non praedestinasse illos ad ipsum innocentiae statum in hac vita obtinendum stabiliter, quasi praeservando illos, ne illum statum amitterent. Secundo, id est, non praedestinasse homines illius status ad beatitudinem cum effectu consequendam. In priori sensu verum est, quod assumitur, nam alios homines praeter Adam et Evam, nec ad habendum illum statum efficaciter ordinavit: neque etiam ipsos Adamum et Evam, quantum ad perseverantiam in illo statu: neutrum enim horum praedestinavit Deus: si enim praedestinasset, infaillibiliter factum fuisset. Ex hoc autem sensu non potest sumi argumentum ad praedestinationem simpliciter, quae est ad gloriam, quia ille status innocentiae non erat terminus, seu finis ultimus, ad quem homo creabatur, sed erat quaedam via tendendi in aeternam, ac supernaturalem felicitatem. Non est autem inconveniens, quod tota species humana in uno suo individuo, posita in quadam via breviori et faciliori ad aeternam vitam consequendam, illam amiserit, quia non propterea desperata et reproba relicta est. Potuit enim Deus alia via, asperiori quidem, sed fortasse utiliori, eam ad felicitatem perducere. Bene autem probat ratio facta, supposita institutione humanae naturae ad felicitatem aeternam, et lapsu totius naturae ab illo primo statu innocentiae, fuisse valde conveniens, ut Deus illam redimeret, modumque alium consequendi beatitudinem illi praeberet. Imo convenientius iudicavit Deus (quantum ex eius operibus intelligi potest) hoc modo illam salvare, quam in statu innocentiae illam sine peccato conservare.

9. Unde si dicatur Deus, nullum hominem in statu innocentiae praedestinasse, quia nullum voluit ab illo statu innocentiae ad gloriam transmittere. Respondemus, satis esse, quod per alium viae statum homines aliquos in felicitatem aeternam tandem transmittat. Si autem quis urgeat, quia etiam de hoc ipso nihil statuerat Deus, pro illo signo rationis, in quo decrevit creare homines in illo innocentiae statu. Respondetur imprimis, hoc esse incertum, saltem quoad voluntatem efficacem salvandi aliquos homines, et fortasse illos in particulari, qui nunc praedestinari sunt: de qua re infra est dicendum. Quoad media vero mirum non est, quod in eo signo illa non decreverit; quia media illius status non erant futura efficacia ad perducendum homines ad gloriam. Unde licet admittamus pro illo signo Deum non elegisse aliquem hominem efficaciter ad gloriam, nihil ad praesentem causam refert, quia non antecedit haec electio (iuxta aliam sententiam), sed consequitur praedestinationem et praescientiam mediorum. Et ideo cum praedestinatio mediorum efficacium non potuerit in illo signo consummari, nec electio potuit in eodem signo locum habere. Nec inde inferri potest, praedestinationem aliquorum non fuisse per se convenientissimam, quia convenientia eius non consistit in hoc, quod in tali, vel tali signo rationis fiat; sed in hoc, quod in aeternitate fiat seu habeatur.

10. Quod si quis inde inferre velit, non fuisse futuram praedestinationem hominum, si status innocentiae durasset, ac proinde per se, ac simpliciter spectatam non esse ita convenientem, ut suavis ordo divinae providentiae et sapientiae illum requirat. Respondetur, negando assumptum: Nam si status innocentiae duraturus fuisset, sine dubio aliqui homines in illo consequerentur vitam aeternam. Et hoc probat ratio facta, quia hoc est per se conveniens, pertinetque maxime ad providentiam in omni statu. Pro illis autem, qui tunc salvarentur, etiam esset necessaria praedestinatio: quia non possent sine praescientia et aeterna voluntate Dei salvari, et in his consistit praedestinatio. Quocirca si Deus per scientiam conditionatam praescisset, hominem in illo statu creatum non fuisse lapsurum, sed conservaturum illum pro sua posteritate, consequenter praevidisset plures modos vocandi et auxiliandi hominibus in illo statu quibus infallibiliter salvarentur, si eis tribuerentur: et aliquam multitudinem hominum ad gloriam efficaciter eligeret et illa media efficacia eis dare praeordinaret. Nunc vero, quia talem scientiam de duratione illius status non habuit, praedestinationem suam post praevisum originale peccatum complevit, vel ordinavit. Et ita etiam probat ratio facta, supposita praescientia lapsus humanae naturae, fuisse per se convenientissimam praeordinationem reparationis eius, cum praedestinatione aliquorum, qui cum effectu ultimum fructum illius reparationis consequerentur. Constat igitur, praedestinationem hominum, vel angelorum, per se ac simpliciter spectatam convenientissimam esse et quodam modo necessariam, secundum congruentem rationem divinae providentiae, appellari posse.

11. Solvuntur argumenta. — Ad rationes ergo dubitandi patet solutio ex dictis. Non enim dicimus praedestinationem esse necessariam necessitate opposita libertati, sed, vel ex suppositione, quae libertatem non tollat, sed potius illius usum supponat, vel solum secundum congruentiam. Neque esse aeternum repugnat actui libero, quia respectus rationis, quo completur liber actus (nostro intelligendi modo) potest esse aeternus, immutabilis enim est postquam semel existit, quod ad aeternam durationem satis est. Ultima vero ratio probat necessitate congruentiae non maiorem: nam rationes rerum prout sunt in scientia Dei, ante decretum voluntatis non habent rationem praedestinationis, ut postea videbimus. Voluntas vero seu decretum efficax salvandi aliquos, non est necessario coniunctum cum voluntate creandi aliquos necessitate simpliciter, sed solum necessitate congruentiae.

1. Cum in Deo non sit actus immanens, nisi intellectus, vel voluntatis, constat ex dictis in capite secundo, praedestinationem esse aliquem ex his actibus, vel utrumque simul, quod statim in quirendum videbatur. Quia vero commune est actibus utriusque facultatis habere obiectum, seu materiam circa quam versentur, a qua solent rationem suam et determinationem recipere: ideo commodius visum est prius exponere materiam, circa quam versatur praedestinatio, deinde quos actus circa materiam illam habeant voluntas et intellectus praedestinantis, ac inde tandem facilius definietur, in quo actu praedestinatio sita sit et quae sit veluti specifica ratio eius: hanc enim solent accipere immanentes actus, saltem secundum nostrum intelligendi modum ex materia, circa quam versantur, et ex ratione sub qua in illam tendunt.

2. Personae divinae non praedestinantur. — Materia praedestinationis creata. — Porro cum dictum sit, praedestinare esse actum liberum Dei, plane consequitur, materiam praedestinationis non esse divinitatem ipsam, nec divinas personas, ut tales sunt, seu in ordine ad proprietates, vel notiones illis intime convenientes. Ratio est, quia haec non conveniunt Deo libere, sed omnino necessario. Unde non conveniunt Deo per liberam voluntatem suam, sed per naturam: quae autem praedestinantur, pendent ex libera voluntate Dei, nam hac ratione dicitur praedestinatio esse actus liber: ergo natura personae, aut proprietates divinae non praedestinantur. Unde Augustinus, tractatu 105, in Ioannem, circa finem, de Christi praedestinatione edisserens: Recte (inquit) dicitur non praedestinatus secundum id, quod est Verbum Dei, Deus apud Deum. Ut quid enim praedestinaretur, cum iam esset, quod erat sine initio, sine termino sempiternus? Illud enim praedestinatum erat, quod nondum erat, ut sic suo tempore fieret, quemadmodum ante omnia tempora praedestinatum erat, ut fieret. Et ideo dixi, non praedestinari divinas personas, ut tales sunt, quia secundum naturam assumptam praedestinari possunt. Unde subdit ibidem Augustinus: Quisquis Dei Filium praedestinatum negat, hunc eumdem filium hominis negat; et ob eamdem causam dixi, non praedestinari personam divinam in ordine ad proprietates, vel notiones illi intime convenientes, quia in ordine ad extrinsecam naturam, aliquo modo id dici potest; ut, verbi gratia, Verbum esse praedestinatum, ut caro fieret. Quanquam ea denominatio magis directe cadat in humanitatem, quae praedestinata est, ut Verbo uniretur, quam in Verbum ipsum. Propria ergo materia praedestinationis est res aliqua creata et in tempore futura, ut, in citato loco, Augustinus ait, et libro de Praedestinatione Sanctorum, cap. 10, dicens: Praedestinatione novit Deus, quae fuerat ipse facturus.

3. Rem dici praedestinatam dupliciter. — Rursus sciendum est, duobus modis posse rem aliquam denominari praedestinatam: primo tantum in ordine ad esse, vel fieri: quomodo gloria, vel fides dici potest praedestinata, sicque intelligi potest illud Act. 4: Convenerunt Herodes et Pilatus cum gentibus facere, quae manus tua et concilium tuum decreverunt fieri. Secundo vero modo dicitur una res praedestinata ad aliquid aliud praeter suum esse, ut dicitur homo praedestinatus ad gratiam, vel gloriam; quomodo accipi potest illud, quod de sapientia Evangelicae praedestinationis dicitur 1, Corinth. 2: Quam praedestinavit Deus in gloriam nostram. Ex his vero duobus, quae in tali locutione includuntur sub praedestinatione, unum appellari solet obiectum, aliud terminus praedestinationis. Res enim illa, quae proprie et immediate praedestinari dicitur, obiectum praedestinationis vocatur: effectus autem, vel finis ad quem dicitur praedestinari, appellatur terminus talis praedestinationis. Oportet tamen advertere, inter has duas res, in diversis sensibus, seu generibus causarum, posse intercedere quamdam reciprocationem, seu denominationem mutuam; nam, dum una res praedestinatur ad aliquem terminum, etiam terminus ipse praedestinatur, ut sit, et in suo genere potest dici praedestinari cum habitudine ad rem aliam, cuius est finis. Ut, verbi gratia, homo dicitur praedestinatus ad visionem beatificam: visio autem ipsa dici potest praedestinata ad felicitatem hominis, id est, ut sit forma intrinsece beatificans hominem formaliter.

4. Quaestionis resolutio. — Proprie tamen et secundum receptum usum loquendi, praedestinatio, de qua nunc loquimur, respicit tanquam obiectum, in quod immediate cadit, personam aliquam, eamque denominat praedestinatam ad aliquem terminum. Et ita, respondendo formaliter ad quaestionem propositam, dicendum est, solam personam creatam esse proprium obiectum praedestinationis, de qua nunc loquimur, seu esse rem, quae proprie praedestinari dicitur. Hoc maxime videtur pertinere ad usum vocis, et ideo satis probatur ex usu et modo loquendi theologorum. Potest autem reddi ratio ex his quae notat D. Thomas, in dicto art. 1, quaest. 23. Nam praedestinatio proprie significat ordinationem efficacem alicuius in ultimum finem superantem naturam eius. Nulla autem res proprie ordinatur in huiusmodi finem nisi persona creata, ergo. Maior supponitur ex usu vocis et ex eo, quod ad naturalem finem naturaliter res tendit, nec indiget, ut ab alio transmittatur per peculiarem providentiam naturae superadditam, quam praedestinatio significat vel requirit. Minor autem declarabitur in sequentibus punctis.

5. Prima illatio. — Nam hinc sequitur illam praedestinationis denominationem, qua res dicitur absolute praedestinari, utique ad esse, vel fieri, esse minus propriam et in rigore non esse illam, de qua nunc loquimur. Probatur, quia per hoc quod res ordinatur ad esse, vel fieri, non ordinatur ad aliquid quod superet naturam eius: quia nihil magis postulat unaquaeque natura quam esse et consequenter etiam fieri. Propter quod dixit divus Thomas, in capit. 1, ad Roman. lect. 3. Praedestinari nihil aliud est, quam ante in corde disponere quid sit de re aliqua faciendum. Potest autem aliquis de futura re, seu operatione disponere, uno modo quantum ad ipsam rei constitutionem. Sicut artifex disponit facere domum; alio modo quantum ad usum, vel gubernationem rei et ad hanc (inquit) secundam praedispositionem pertinet praedestinatio, non ad primam. Ex quo primo concludit ea, quae pertinent ad constitutionem rei ipsius non proprie praedestinari. Unde, cum nihil magis pertineat ad constitutionem rei quam existentia, non dicitur proprie res praedestinari propter solam ordinationem ad existendum. At vero cum res dicitur praedestinari absolute solum id dicitur ratione existentiae: non est ergo illa propria denominatio praedestinationis, prout nunc de illa loquimur. Quia vero negari non potest quin sit in Deo aeterna rei praeordinatio ad existendum, per absolutum decretum voluntatis suae, cui in intellectu correspondet ratio aeterna seu idea, per quam talis res in tempore sit, ideo nomen praedestinationis ad huiusmodi actum significandum extenditur. Ad tollendam autem verborum ambiguitatem, in his rebus potius nomine praedestinationis quam praedestinationis utemur. Quod significavit Caietanus 1. Cor. 2. Nam verba illa, Quam praedestinavit, etc., exponit, id est, praedefinivit et in aeterno suo decreto fieri proposuit.

6. Secunda illatio. — Secundo sequitur, propriam praedestinationem, de qua agimus, non esse accidentium, sed substantiarum, ac proinde solam substantiam proprie praedestinari: de accidentibus vero solum late dici prout omnis praefinitio praedestinatio dicitur. Ratio est, quia praedestinatio proprie dicitur de re, quae ordinatur ad finem assequendum: consequi autem finem est proprium substantiae, nam accidentia potius esse solent, vel media, aut instrumenta, per quae substantia consequitur finem, vel ad summum esse solent ipsa formalis consecutio finis. Igitur praedestinari simpliciter convenit rei substantiali, non accidentibus. Item, quia licet accidentia ordinentur ad substantiam tanquam ad finem, cuius gratia fiunt, ideoque suo modo dici possint praeordinari et praedefiniri propter talem finem, tamen ille finis non est supra naturam ipsorum accidentium, nam totum esse accidentium in tali habitudine intrinseca sibi et connaturali positum est, et ideo illa praeordinatio non est proprie praedestinatio, prout de illa nunc agimus. Quod adeo verum est, ut in ipsis etiam accidentibus supernaturalibus verum habeat. Nam licet illa sint supernaturalia homini, tamen naturale illis est habere ordinem ad finem supernaturalem. Unde gratia non proprie praedestinatur ad gloriam, nam eo ipso quod praedefinatur ut sit, ordinatur ad gloriam ex natura sua; homo vero, cui tam gratia, quam gloria supernaturalis est, propriissime dicitur praedestinari ad gloriam per gratiam: est itaque praedestinatio proprie substantiarum, non accidentium.

7. Tertia illatio. — Obiectio. — Occurritur obiectioni. — Tertio ex dictis consequitur, non omnium substantiarum esse proprium praedestinari, sed rationalium, vel intellectualium tantum: nam inanimata, vel irrationalia non sunt obiecta capacia praedestinationis, ut dict. quaest. 23, notavit divus Thomas, art. 4 ad 3. Et ratio est, quia substantiae carentes intellectu non ordinantur ad beatitudinem, nec ad supernaturalem finem, cum illius non sint capaces. Dices; interdum ordinari substantiam inanimatam ad effectum superantem naturam eius: ut, verbi gratia, aqua ad lavandum animam, etc., ergo poterit cum omni proprietate dici aquam fuisse praedestinatam ab aeterno ad lavandam animam in lege gratiae, sicut etiam dici possunt Sacerdotes praedestinati ad consecrandum corpus Christi in lege nova. Respondeo, verum quidem esse, haec omnia esse ordinata a Deo ex aeternitate per supernaturalem providentiam, non tamen per propriam praedestinationem, ut nunc de illa loquimur. Tum quia non est necesse illam providentiam descendere in singulis rebus ad singula individua, per specialem praedefinitionem, seu electionem, qualis in praedestinatione hominis intercedit, secundum doctrinam D. Thomae, dict. quaest. 23, art. 6. Tum etiam, quia ordinatio ad supernaturalem effectum, non est tanquam ad ultimum finem talis rei, sed potius totum illud est quoddam medium ad beatitudinem hominum ordinatum. Praedestinatio autem proprie dicta, ut nunc de illa loquimur, dicit ordinationem efficacem rei, quae praedestinari dicitur, ad suum finem ultimum consequendum, et ideo non cadit nisi in substantiam intellectualem.

8. Praedestinatio proprie cadit in personam, non vero in naturam. — Quarto concluditur ex dictis, huiusmodi praedestinationem proprie cadere in solam personam, non vero in naturam ut sic, etiam si rationalis, vel intellectualis sit. In qua re duae extremae sententiae notandae sunt. Prima fuit Scoti 3, dist. 7, ubi sentit, Christi humanitatem, vel animam primo, ac praecipue fuisse praedestinatam ad excellentem beatitudinem et rationem illius fuisse etiam praedestinatam ad unionem hypostaticam. Secunda est aliquorum Thomistarum dicentium, naturam ut sic, seu humanitatem nullius praedestinationis esse capacem. Sed quoniam res haec proprie spectat ad materiam de Incarnatione, et in 1 t., 3 p., disp. 50, sect. 3, tractata est, ideo breviter censeo, naturam, verbi gratia, humanitatem proprie praedestinari ad unionem hypostaticam. Nunc autem non de illa praedestinatione loquimur, sed de praedestinatione ad beatitudinem, et ideo ab illa naturam, ut naturam, excludimus. Natura enim per se non ordinatur ad beatitudinem, sed persona in illa subsistens. Quia beatitudo in operatione consistit: operatio autem proprie est suppositi, non naturae, ut latius in citato loco.

9. Addidi vero in assertionem, hanc personam debere esse creatam, seu creabilem, quia persona divina (ut dixi) secundum se non est capax praedestinationis, cum per se et essentialiter beata sit. Quod est certissimum in propria natura, in extranea vero et assumpta videtur posse praedestinari. Et ita loquitur de Christo Augustinus in illo tractatu 105, in Ioan., in fine, ubi exponens illa verba: Clarifica me Pater claritate, quam habui priusquam mundus fieret, apud te, illa exponit de claritate et honore Christi hominis, ut sic, quam in praedestinatione habuit ex aeternitate. Aliqui tamen nolunt etiam hunc modum praedestinationis Christo tribuere, quia supposita assumptione humanitatis, tota gloria est illi connaturalis et res non dicitur praedestinari ad naturalem finem, seu proprietatem, sed ad supernaturalem. Quae ratio probat quidem, hanc praedestinationem Christi esse superioris ordinis, et non esse omnino condistinctam ab illa, qua praedestinatus est Filius Dei naturalis, sed cum illa coniunctam: non tamen probat non esse veram praedestinationem. Est tamen alterius considerationis, ut citato loco tertiae partis videri potest. Hic ergo solum agimus de praedestinatione personarum creatarum.

10. Angelos praedestinari. — Loquor denique absolute de persona creata et non de humana, vel angelica, quia utraque est capax praedestinationis, ut D. Thomas supra ad 1 notavit: quia etiam angeli ordinantur ad supernaturalem beatitudinem. Solet tamen obiici, quia (iuxta Augustinum) non praedestinatur, nisi qui peccato, subiacet: nam ideo dixit Augustinus: Praedestinationem esse propositum miserendi. Angeli autem sancti nunquam subiacuerunt peccato et qui peccaverunt, non praedestinantur. Propter quod aliqui distinguunt duplicem praedestinationem. Una est, quae simpliciter ordinat ad bonum: et hanc dicunt habere locum in angelis. Alia est, quae liberat a miseria peccati: quam dicunt esse propriam hominum. Ita fere Bonaventura in 1, dist. 40, circa litteram. Sed non est necessaria distinctio, simpliciter enim accidentarium est ad praedestinationem, quod persona fuerit in peccato, necne. Et illa verba: Quod praedestinatio sit propositum miserendi, apud Augustinum non reperiuntur, quamvis interdum declaret praedestinationem per verbum liberandi: sed loquitur de praedestinatione hominum, et ut divus Thomas advertit, de liberatione etiam per praeservationem intelligi potest.

1. Variae quaestiones. — Diximus, materiam, circa quam praedestinatio versatur, duo comprehendere: scilicet personam, quae praedestinatur, quae vocatur obiectum praedestinationis: et rem, seu bonum, ad quod praedestinatur, quod terminus eiusdem praedestinationis appellatur. Cum ergo in praecedente capite obiectum praedestinationis explicuerimus, superest ut in praesenti de illius termino dicamus. De quo multa quaeri solent, quae hic breviter expedienda sunt: scilicet, an terminus praedestinationis esse possit malum culpae, vel poenae, vel solum aliquod bonum per se expectabile et an quodlibet bonum, vel solum illud, quod supernaturale est et inter supernaturalia, an sola beatitudo vel gratia, an vero alii actus boni possint sufficienter praedestinationem terminare.

2. Prima assertio. — Malum culpae non est terminus praedestinationis. — Principio igitur pro certo statuendum est, malum culpae non posse esse praedestinationis terminum: itaque Deus neminem ad malum culpae praedestinat. Hoc est de fide, definitum in Concilio Arausicano 2, c. 25, sumiturque ex Tridentino, sess. 6, cap. 17, et late tractatur a Fulgentio, libro primo ad Monimum. Tradit etiam Augustinus, libro de Praedestinatione Sanctorum, capite decimo. Ubi hac ratione dicit praescientiam latius patere, quam praedestinationem: Quia Deus solum ea praedestinat quae ipse est facturus, praescit autem etiam quae non est facturus, neque praedestinat, ut peccata. Et hac ratione, libro quinto, de Civitate, capite nono ait: Deum esse auctorem omnium potestatum, non vero omnium voluntatum. Quia malarum voluntatum auctor non est, et consequenter nec illas praedestinat, nec per suam praescientiam facit quod futurae sint, sed quia futurae sunt, illas praescit, ut ibidem, capite decimo, subiungit. Ratio vero est, quia sive praedestinatio ad intellectum pertineat, sive ad voluntatem, certum est aliquo modo involvere voluntatem, ita ut Deus praedestinare non dicatur, nisi quae simpliciter vult fieri. Deus autem non vult peccatum fieri, ergo nec praedestinat illud, ergo neque hominem, ut peccet, seu malum faciat: alioqui enim praedestinaret peccatum ipsum. Confirmatur, quia voluntas permissiva non satis est ad praedestinationem, sed secundum fidem Deus tantum permittit hominem peccare, non facit nec inducit eum, ut peccet: ergo non praedestinat. Denique hac ratione ostendimus in libro secundo de Auxiliis, Deum praefinire mala culpae, et omnia ibi adducta hanc veritatem confirmant.

3. Secunda assertio. — Secundo dicendum est, licet in aliquo vero sensu, dici possit Deus, praedestinare aliquos homines ad malum paenae: non tamen in sensu propriissimo et rigoro, in quo nunc loquimur. Prior pars ponitur propter Augustinum, qui interdum absolute dicit aliquos esse a Deo praedestinatos ad gehennam, ut patet in Enrichid., capite 100, et lib. 15 de Civitate, cap. 1, et lib. 21, cap. 24. Et ita intelligendus est, si alicubi dixerit absolute, aliquos esse praedestinatos ad interitum, ut libr. de Perfect. Iust., sicut illum exposuit Fulgentius, dicto lib. 1, ad Monimum. Et eodem modo loquitur Isidorus, lib. 2, de Summo bono, cap. 6, et indicat Concilium Valentinum sub Lothario, cap. 3. Sed in hoc genere locutionis advertendum est, illam particulam Prae, dicere antecessionem aeternitatis ad tempus, non voluntatis divinae ad praescientiam eius. Sic enim verum est, quod Concilium Arausicanum et Tridentinum definierunt: Deum potestate sua neminem ad malum praedestinasse. Quod ego intelligo etiam de malo paenae et aeternae miserae, ut in secunda parte huius materiae latius ostendam. Expendo tamen verbum illud, Poteslate sua, quo significatur, Deum ex sola potentia et voluntate neminem ad malum aeternae miserae ordinasse. Id vero non excludit, quin ex iustitia aliquos in aeternum punire decreverit. Hoc autem decretum supponit praescientiam culpae, propter quam homo dignus est tali poena. Ideoque tale decretum non potest dici praedestinatio in ordine ad praescientiam, sed ratione aeternitatis comparatae ad talem effectum: et ita loquuntur dicti Patres, nam expresse declarant, praedestinationem illam supponere dictam praescientiam.

4. Ex his ergo patet prior pars assertionis. Nam dicta locutio in priori sensu vera est. Et ratio illius est, quia Deus vere dicitur praedestinare illa, quae absoluta et efficaci voluntate sua aeternitate ordinavit et facere decrevit, saltem eo sensu, quo particula, Prae, dicit, antecessionem aeternitatis ad tempus: sed Deus absoluta voluntate decrevit punire, quos peccatores et usque ad finem in peccatis permanuros esse, praescivit: ergo eos, ut impios, recte dicitur ad poenam praedestinasse. Atque haec ratio a fortiori praecedit de quacumque alia poena.

5. Posterior item assertionis pars ex eadem doctrina declaratur, quia Deus dicitur propriissime praedestinare hominem, quando ex se et ex sua benevolentia et affectu et non tantum provocatus ex praescientia alicuius operis ipsius hominis, illum ordinat efficaciter ad aliquem finem, vel terminum homini convenientem et commodum: sed illa praeordinatio ad poenam non est huiusmodi, non est ergo propriissima praedestinatio. Maior declaratur primo ex Scriptura, quoties enim in ea praedestinationis vox reperitur, in bonam partem accipitur, ut patet ex locis saepe citatis: ideoque in hac significatione est iam usurpata haec vox apud scholasticos, cuius ratio patebit ex dicendis. Declaratur 2, ex quadam doctrina Damasceni, l. 2, de Fide, cap. 29, quam indicavit Chrysostomus, homilia 1, in ad Ephes. Duplíciter Deum aliquid velle hominibus, scilicet, vel ex se tantum et ex sua propensione, vel provocatus et quasi coactus ab ipsis hominibus. Priori modo vult eis bona, posteriori autem mala paenae. Praedestinatio igitur propriissime dicta, ad priorem modum voluntatis spectat, et ideo circa bona versatur, et in malum paenae non cadit.

6. Tertia assertio. — Praedestinationis decretum absolutum. — Hinc ergo dicendum est tertio, terminum praedestinationis, semper esse aliquod bonum, ad quod homo ex peculiari Dei affectu ordinatur. Haec assertio ex Scriptura sumitur. Ubicumque enim verbum praedestinandi ponitur, in bonam partem accipitur. Ita etiam praedestinationem definit Augustinus, libro de Praedest. Sanctorum, cap. 10, et Bono persever., cap. 14, et hic etiam est usus scholasticorum. Patetque ex dictis a sufficienti partium enumeratione, patebitque amplius ex dicendis. Nunc ad maiorem explicationem addendum est, quia voluntas boni aliquando esse potest absoluta, aliquando vero tantum simplex affectus, quem velleitatem vocant: praedestinationem non quemcumque affectum boni, sed absolutum eius decretum dicere, vel includere. Hinc enim est illud Pauli ad Romanos, cap. octavo: Quos praedestinavit, hos vocavit, iustificavit, magnificavit. Ubi praedestinatos absolute dictos ad bonum intelligit et tali modo, ut finem eonsequantur. Hinc etiam est illud Augustini, capite decimoquarto, de Bono perseverantiae. Praedestinatio est praeparatio beneficiorum, versatur ergo circa bonum, quibus certissime liberantur, versatur ergo per absolutam voluntatem. Denique, et nomen ipsum praedestinationis hoc prae se fert, et communis usus ita obtinuit.

7. Solum potest quis dubitare ex illis verbis. Act. 4: Quae manus tua et consilium tuum decreverunt fieri. Ubi est sermo de Passione Christi, quam Deus non ex se voluit, sed propter hominum peccata: et tamen ibi ponitur verbum praedestinandi. Respondeo, quoddam esse malum paenae, quod in puram vindictam infligitur, ut est gehenna et huic dicimus non proprie attribui praedestinationis nomen. Aliud vero est malum paenae medicinalis, quod in ordine ad maius bonum cum effectu consequendum ordinatur: et hoc sub huiusmodi consideratione sub praedestinationem cadit: nam est unum ex mediis, vel remediis, quibus Deus utitur ad salutem praedestinatorum obtinendam, et in hoc ordine continetur passio Christi: imo est maximum et quasi universale remedium, quod Deus ex se sola sua infinita bonitate praedestinavit, pro hominibus iam lassis in divina praescientia.

8. Praedestinatio propriissima habet pro termino supernaturale bonum. — Ulterius vero addendum est, propriissimam praedestinationem, de qua nunc loquimur, non habere pro termino quodcumque bonum sed supernaturale. Ita D. Thomas, art. 1, et omnes scholastici, et est maxime consentaneum modo loquendi D. Pauli. Ubicumque enim hoc verbo usus est, agit aut de bonis gratiae unionis, ut ad Rom. 1 et ad Corint. 2, aut de bonis gratiae sanctificantis, ut ad Rom. 8 et ad Eph. 1. Ratio etiam D. Thomae est optima, quia naturalia bona sunt naturae debita, et ordinatio in naturalem finem ex proprio impetu et viribus ipsius, naturae nascitur, ideoque non requirit specialem praedestinationem, sed communem providentiam. Finis autem supernaturalis non est ex inclinatione naturae: nec eius consecutio est per vires proprias et ideo, ut homo efficaciter in illum tendat, necesse est, ut ab alio ordinetur et quasi transmittatur: et hoc fit per praedestinationem. Versatur ergo praedestinatio circa supernaturalia bona.

9. An gratia, vel gloria sit terminus praedestinationis. — Quia vero in his bonis gratia et gloria comprehenduntur (nam de unione hypostatica nunc non agimus) difficultas esse solet, an utraque, vel altera tantum sit terminus praedestinationis. Et in hoc est diversitas opinionum.

10. Prima opinio. — Prima opinio dicit praedestinationem habere pro termino et proximo et ultimo solam gloriam. Ita sentiunt omnes, qui praedestinationem constituunt in solo proposito dandi gloriam, ut Ochamus, Gabriel, Guilhelmus, de Rubion. in 1, dist. 40, q. 1 et Catherinus, opusc. de Praedestinat., lib. 1, c. ult., et lib. 3, cap. 2 et 3. Fundamentum esse potuit, quia ex vi illius decreti est homo sufficienter ordinatus ad gloriam infallibiliter consequendam: iam ergo est praedestinatus.

11. Haec opinio reiicitur. — Haec vero sententia, quantum ad partem exclusivam, falsa est, et contra caeteros theologos, et parum consentanea Paulo, qui ad Rom. 8, significavit, praedestinationem etiam versari circa media, quae sunt vocatio et iustificatio. Et ad Ephes. 1, expresse dixit: Praedestinavit nos in adoptionem filiorum Dei, quae fit per gratiam. Facit etiam, quod de eodem Paulo dicitur (Act. 22): Deus Patrum nostrorum praeordinavit te, ut cognosceres voluntatem eius et videres iustum, etc. Apertissimeque id docuit Augustinus, locis saepe citatis, cum ait: Praedestinationem esse praeparationem gratiae, ac beneficiorum Dei. Et in Enchirid., cap. 100, cum vocat praedestinationem ad gratiam. Et alia loca statim referemus et rationem reddemus.

12. Secunda opinio. — Est ergo alia opinio dicens, praedestinationem non versari circa gloriam, sed solum circa gratiam. Hanc tenuit Durandus in 1, dist. 41, quaest. 1, ad. 1, et sequuntur aliqui moderni, tribuuntque D. Thomae, eo quod hic art. 4, dicit, dilectionem, seu electionem ad gloriam supponi ad praedestinationem, unde inferunt non pertinere ad illam. Adducunt etiam Augustinum, qui praedestinationem semper definit per ordinem ad gratiam. Ratio denique Durandi est, quia providentia non est de fine, sed de mediis: at praedestinatio est pars providentiae: ergo.

13. Secunda opinio reiicitur quoad partem negantem. — Hanc vero sententiam etiam quoad partem negantem falsam esse existimo. Et imprimis est contra communem sententiam aliorum theologorum. Nec D. Thomas refragatur, quia in illo articulo loquitur, supponendo, praedestinationem formaliter pertinere ad intellectum: loquendo vero de voluntate, quam necessario vel dicit, vel connotat praedestinatio, non negat illam habere pro termino gloriam. Imo saepe significat praedestinationem includere voluntatem dandi gratiam et gloriam. Nam, articulo primo, ait: Ratio transmissionis creaturae rationalis in finem vitae aeternae, praedestinatio nominatur: et articulo secundo, dicit: Praedestinationem esse rationem ordinis in salutem aeternam. Et infra: dicit executionem praedestinationis extendi usque ad magnificationem quae est glorificatio. Et praeterea, licet daremus, gloriam ut intentam per electionem, seu dilectionem, quam ponit D. Thomas ante praedestinationem, non pertinere ad praedestinationem, sed supponi ad illam: Nihilominus negari non potest, quin voluntas aliqua dandi gloriam ad praedestinationem pertineat vel in illa includatur. Hoc enim aperte sumitur ex Paulo ad Rom. 8, praedestinationem usque ad glorificationem perducit. Unde, capite nono, ait: Ut ostenderet divitias gratiae suae in vasa misericordiae, quae praedestinavit in gloriam: et Act., 13, dicitur: Quotquot praedestinati erant in vitam aeternam, et ideo Praedestinationem ad vitam vocavit Tridentinum, sess. 6, capite 12, et Can. 17, et Augustinus, libro de Praedestinatione Dei (si tamen est eius), cap. 3, vocat praedestinationem gloriae: gloria autem non praedestinatur, nisi quatenus aliquis praedestinatur ad gloriam. Praeterea cum Augustinus dixit praedestinationem esse praeparationem beneficiorum, non exclusit gloriam, quae maximum beneficium est: imo inclusit, cum addidit, quibus certissime liberantur, quicumque liberantur, quia homo non est perfecte a miseria liberatus, donec gloriam obtineat. Imo etiam cum dixit Augustinus praedestinationem esse praeparationem gratiae, gloriam comprehendit, ut eleganter exposuit Fulgentius, dicto lib. 1, ad Monimum, cap. 8 et 10, ubi, Propterea, inquit, omnia et vocationis initia, et iustificationis augmenta, et glorificationis praemia in praedestinatione semper Deus habuit. Et rationem reddit, quia etiam vita aeterna, teste Paulo, est quaedam gratia. Denique Augustinus 15, de Civit., cap. 1, civitatem Dei dicit esse praedestinatam ad regnum coelorum.

14. Distinctio duplicis praedestinationis. — Hinc vero aliqui sumpserunt occasionem distinguendi duas praedestinationes, unam ad gratiam, aliam ad gloriam, ut videre est in Turriano, libro de Praedestinatione. Quae distinctio, si data fuisset in ordine ad diversos homines, scilicet, praedestinatos et reprobos, admitti posset: dummodo sub praedestinatione ad gloriam, quem sola est praedestinatio simpliciter, includatur etiam gratia. Sic enim possunt multi reprobi dici praedestinati ad fidem et ad gratiam in hac vita pro aliquo tempore obtinendam, quae dici potest praedestinatio secundum quid respectu alterius. Non est tamen hic sensus dictorum auctorum, sed in ipsis praedestinatis illas duas praedestinationes distinguunt, ut ponant alicuius praedestinationis causam et non videantur contradicere Augustino neganti causam praedestinationis, ut infra videbimus.

15. Reiicitur posita distinctio. — Nobis autem non est distinctio necessaria, meritoque ab scholasticis non est usurpata. Nam licet in Deo sit voluntas dandi gloriam et dandi gratiam quae voluntates possunt dici plures actus ratione distincti: tamen praedestinatio perfecta et simpliciter dicta una est, quae prout in voluntate consideratur, utrumque actum complectitur; prout vero spectat ad intellectum, dicit unam completam rationem mediorum omnium, quibus efficaciter perducitur praedestinatus ad gloriam, ex proposito divinae voluntatis. Ratio autem est, quia praedestinatio est transmissio quaedam in mente, seu voluntate praedestinantis existens: transmissio autem perfecta non respicit tantum terminum ultimum, sed etiam viam, nec solam viam, sed attingit etiam ultimum terminum intrinsece, seu inclusive, ut sic dicam: ergo praedestinatio complectitur gloriam, ut ultimum terminum et gratiam, ut viam. Unde hic quadrat illud Aristotelis: ubi est unum propter aliud ibi est unum tantum. Hic enim praedestinatio ad gratiam est propter gloriam, et praedestinatio ad gloriam est per gratiam: ergo una completa praedestinatio utrumque terminum complectitur, unum ut ultimum, alium ut proximum. Sicut unus motus est ad ultimum terminum, et ad omnes intermedios.

16. Plures termini gratiae ad duo capita reducti. — Ex quo intelligitur terminum gloriae esse unum, terminos autem gratiae esse plures: sicut in motu unus est postremus terminus, plures autem intermedii. Reducit autem Paulus ad Romanos 8, omnes terminos gratiae ad duo capita, scilicet vocationem et iustificationem: sub vocatione comprehendit omnia dona gratiae praevenientis seu excitantis, per quae Deus inchoat salutem in praedestinato: sub iustificatione vero comprehendit omnia dona gratiae adiuvantis seu cooperantis, per quae perficit Deus sanctificationem praedestinati, eamque conservat usque ad finem vitae. Praeter haec vero, solet interdum praedestinatio terminari ad alias dignitates seu excellentias pertinentes ad ordinem gratiae, ut Beatissima Virgo dici potest praedestinata ad maternitatem divinam, Apostoli dicuntur electi ad Apostolatium, etc. At vero haec dona per se non pertinent ad gratiam sanctificantem, sed vel ad ministeria, vel ad gratias gratis datas. Et ideo praedestinatio ad haec dona merito posset distingui ratione a praedestinatione simpliciter, quae est ad gratiam et gloriam. Tamen quia in praedestinatis haec etiam dona sunt quaedam media, quibus perficiuntur usque ad aeternam salutem (iuxta illud: Diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum), ideo haec omnia sub adaequato praedestinationis termino comprehendimus.

17. Dissolvitur fundamentum primae sententiae. — Fundamenta aliarum opinionum ex dictis soluta sunt. Ad fundamentum primae dicimus ordinationem ad finem praecise sumptam, etiamsi virtute contineat praedestinationem tanquam in radice (supponimus enim esse ordinationem absolutam), nihilominus tamen formaliter non continere illam, sine ratione mediorum approbata seu determinata per voluntatem. Prima responsio ad fundamentum secundae sententiae. — Ad fundamentum vero alterius opinionis dicitur, primo. Quamvis voluntas finis respectu hominis qui praedestinatur; tamen respectu ipsius Dei praedestinantis, esse voluntatem cuiusdam medii, quo gloriam suam et communicationem suae bonitatis assequitur, et hoc satis esse ut talis voluntas sub praedestinatione comprehendatur. Secunda responsio. — Differentia inter providentiam et praedestinationem. — Secundo dicitur, si vim verborum attendamus, in hoc posse constitui differentiam quamdam inter providentiam et praedestinationem, quod providentia supponit res destinatas ad suos fines, et illis procurat consecutionem eorum per media consentanea. Praedestinatio vero, quoniam dicit primam destinationem in animo praedestinantis, complectitur non solum procurationem mediorum, sed etiam ordinationem in ipsum finem. Haec autem differentia inter praedestinationem et providentiam, intelligetur melius ex comparatione inter illas, quam in fine huius libri commodius trademus.

1. Explicata materia circa quam praedestinatio versatur, ut eius rationem distincte et in particulari tradamus, necessarium est ut per omnes actus divini intellectus et voluntatis, qui in hoc praedestinationis negotio circa talem materiam versantur, et in hoc opere intervenire possunt, vel debent, discurramus: inde enim lucidius constabit in quo actu posita sit praedestinatio. Huiusmodi vero actus ad tres ordines reduci possunt, quidam, qui praecedunt, supponunturque ad praedestinationem: alii, qui sunt posteriores et consequentes ad praedestinationem: alii inter hos medii sunt, in quibus, vel eorum aliquo praedestinatio ponenda est. Ut hoc autem semel pro toto hoc opere dicamus, quoties de his actibus, ut de multis loquimur, vel in eis ordinem prioris et posterioris supponimus, secundum rationem tantum et modum nostrum intelligendi, cum aliquo fundamento in re id intelligimus: cum in re constet omnia esse unum simplicissimum actum, aeternum et omnino simul. Itaque secundum rationem certum est intellectum praeire et voluntatem subsequi, ideoque, si qui actus divinae mentis ad totam praedestinationem supponuntur, in intellectu primario esse debent et ad scientiam pertinent, et ideo isti sunt in hoc capite explicandi: de voluntate vero postea videbimus.

2. Prima assertio. — Primo igitur certum est, ante omnem praedestinationis actum supponendam esse in Deo aliquam scientiam, quae vel dirigat praedestinationem ipsam vel divinam voluntatem (ut sic dicam) ad praedestinationem faciendam invitet, ei proponendo obiecta et res quae praedestinare possit. Hoc ad minimum significavit Paulus ad Rom. 8, dicens: Quos praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui. Nam illa duo verba non sunt accipienda ut synonyma, cum in omni proprietate diversas habeant significationes, possintque illo in loco illas retinere. Itemque ex ordine litterae, ipsoque modo loquendi constat, praescientiam ad praedestinationem supponi, nam in reliquis quae ibi Paulus enumerat, hunc ordinem servat: prius enim id ponit quod alteri supponitur, ut praedestinationem ante vocationem, vocationem ante iustificationem, iustificationem ante glorificationem. Cum ergo simili modo ponat praescientiam ante praedestinationem, ponit illam ut praeviam.

3. Atque hic etiam videtur esse sensus Augustini, lib. de Bono persev., cap. 14, definientis praedestinationem esse praescientiam et praeparationem beneficiorum Dei. Nam praescientia sine dubio ad praeparationem supponitur, quia per praescientiam, ut sic, nihil praeparatur, donec accedat voluntas seu propositum dandi, ut capite secundo explicatum est. In illa vero praeparatione formaliter consistit praedestinatio, ut ibidem tetigimus, et significavit Augustinus alibi dicens: praedestinationem esse gratiae praeparationem, de Praedestinatione Sanctorum, c. 10. De qua praedestinatione subdit statim: Quae fine praescientia esse non potest. Cum ergo alio in loco praedestinationem dicit esse praescientiam et praeparationem, praescientiam ponit, ut conditionem praeviam et necessariam ad praedestinationem. Unde in eodem lib. de Bono persever., cap. 17: Sua (inquit) dona quibuscumque Deus donat, procul daturum se esse praescivit et in sua praescientia praeparavit. Praescivit autem se daturum, postquam praeparavit seu dare proposuit, praeparavit autem in priori praescientia, non quidem consequente, sed plane antecedente ad praeparationem. Unde subiungit: In sua, quae falli mutarique non potest praescientia opera sua futura disponere, id omnino nec aliud quidquam est nisi praedestinare. Dispositio ergo in praescientia est praedestinatio et praescientia aliqua ad talem dispositionem, atque adeo ad praedestinationem supponitur.

4. Ratio assertionis. — Eadem ratio magis declaratur. — Ratio vero assertionis breviter nunc assignanda est: quia praedestinatio, ut vidimus, consistit in aliquo actu voluntario et libero Dei, sed ante omnem actum liberum et voluntarium, necesse est ut aliqua cognitio antecedit, ergo ante praedestinationem praecedit necessario in Deo aliqua cognitio seu scientia. Minor patet, tum ex definitione voluntarii: debet enim esse a principio intrinseco cum cognitione: tum ex ratione libertatis quae provenit ex indifferentia iudicii et rationis: tum denique ex generali dogmate, quod nihil est volitum quin praecognitum: nec etiam potest esse liberum, nisi quod est volitum, nam libertas formalis in voluntate sola existit. Quae omnia etiam in ipso Deo, seclusis imperfectionibus, locum habent, id est, sine distinctione in re, cum virtuali continentia et eminentia, et consequenter cum praesuppositione secundum rationis ordinem in re fundatum. Declaratur tandem quia in universum, omnis intellectualis natura prius versatur per intellectum circa quamcumque rem seu materiam, quam per voluntatem: et Deus ipse prius se intelligit quam amet, et ideo generatio filii prior est quam productio Spiritus sancti. Ita ergo circa praedestinationis materiam praeit intellectus, ac proinde necesse est ut scientia aliqua eiusdem materiae praedestinationem eius praecedat.

5. Secunda assertio. — Differentia inter simplicem intelligentiam et visionem. — Secundo dicendum est, ad praedestinationem necessario supponi scientiam simplicis intelligentiae. Suppono vulgarem divisionem scientiae divinae in simplicem intelligentiam et visionem. Quae quantum ad praesens attinet, in duobus differunt. Primo, quia per simplicem intelligentiam cognoscuntur res possibles, etiamsi nunquam futurae sint, seu (quod idem est) abstrahendo a futuritione absoluta in aliqua differentia temporis. Visionis autem scientia terminatur ad res aliquando futuras, easque ut futuras representat vel intuetur. Allera differentia. — Ratio assertionis. — Secunda differentia communis theologorum est, quia scientia simplicis intelligentiae antecedit omne decretum Dei liberum, estque ita naturalis, quod necessario conveniret Deo, etiamsi Deus nihil libere vellet. Scientia autem visionis supponit voluntatem Dei libere volentem aliquid: quia sine voluntate Dei libera, nihil potest esse futurum. Ex his ergo evidens est assertio, quia praedestinatio consistit in aliquo actu libero, ut ostensum est: scientia vero simplicis intelligentiae non est libera Deo, sed est in illo ante omnem actum liberum: ergo est ante praedestinationem. Confirmatur, quia in Deo naturalia sunt priora liberis, saltem subsistendi consequentia, quia esse possunt sine illis: quia Deus sine naturalibus proprietatibus esse non potest; sine liberis autem actibus, ut tales sunt, esse potest. Confirmatur secundo, quia ante liberum actum supponitur cognitio: ergo illa non potest esse libera, sed naturalis: sed talis cognitio in Deo non est, nisi simplex intelligentia: ergo haec est quae ad praedestinationem necessario supponitur.

6. Tertia assertio. — Duplex modus divinae cognitionis intuitivae. — Tertio dicendum est, nullam scientiam quae sit de rebus in aliqua differentia temporis absolute futuris in persona praedestinanda, necessario praesupponi ad totam illius praedestinationem. Hanc assertionem non omnes admittunt: est autem communior sententia D. Thomae, Alensis et aliorum quos statim commemorabo, et latius infra tractando de causa praedestinationis. Ut autem illam probemus, suppono, duobus modis posse Deum praecognoscere absolute aliquid esse futurum in tali tempore, scilicet, vel in praesentia obiectiva aeternitatis, in qua DEUS intuetur omnes rerum causas, omnesque determinationes earum cum omnibus circumstantiis suis, vel in decreto suae voluntatis, quo vult illud fieri, nam quod ipse absolute vult, certo futurum est. Qui duo modi sciendi, seu duo media cognoscendi maxime locum habent in bonis effectibus qui a Deo praedestinari seu praefiniri possunt voluntate absoluta, de quibus nunc agimus. Ita vero comparantur ad decretum divinae voluntatis, ut illud necessario supponant, quia scientia illa, quae est in decreto, necessario supponit decretum, ut per se constat, quia decretum est fundamentum et ratio talis scientiae. Scientia vero intuitiva ipsius rei in se, multo magis supponit decretum, quia supponit determinationem omnium causarum a quibus res illa habet, quod sit futura, inter quas prima est divina voluntas et decretum eius. Unde etiam inter illos duos modos cognoscendi talia futura, praecedit secundum rationem ille qui est in decreto, quia decretum supponitur ad determinationem omnium aliarum causarum, per quas res futura est, et praesentialiter cognosci potest.

7. Probatur conclusio. — Ex his ergo concluditur rem illam, quae per decretum praedestinationis ordinatur ut sit, non posse praesciri ut futuram ante tale decretum, ac proinde respectu illius rei manifestam esse assertionem propositam, videlicet, scientiam talis rei ut futurae, non necessario supponi ad praedestinationem eius, imo nec posse esse ante illam, quia talis res a praedestinatione habet, quod sit absolute futura, nam ex vi decreti praedestinationis, quodcumque illud tandem sit, applicantur auxilia et media necessaria, ut talis effectus futurus sit: ergo decretum supponitur ad futuritionem tanquam causa ad effectum: ergo etiam supponitur ad praescientiam futuritionis, quia prius secundum rationem est res futura absolute, quam praesciatur absolute futura, tum quia obiectum determinativum scientiae ad illam supponitur, tum etiam quia res non est futura, quia praescitur, sed potius e converso, ideo praescitur, quia futura est. Quoniam haec praescientia, de qua loquimur, non est causa futuritionis rei, nec est scientia practica, sed speculativa vel intuitiva, quae supponit obiectum suum; ergo talis praescientia non solum non est prior decreto praedestinationis, sed etiam est posterior. Nec enim omnino simul aut concomitanter tantum se habent, cum unum sit ratio et fundamentum alterius, ut explicatum est.

8. Loquor autem semper de decreto praedestinationis, ut ab opinionibus abstraham. Etenim qui dixerit praedestinationem esse formaliter in ipsa praescientia seu esse ipsam praescientiam, non admittet praescientiam futurorum esse posteriorem praedestinationi, sed dicet, potius ipsammet praedestinationem esse praescientiam futurorum formaliter et omnino simul. Nihilominus tamen negare non poterit, quin talis praescientia sit posterior decreto illo, quod ad talem praedestinationem necessarium est. Primo quidem, quia, ut ostendi, talis praescientia non est rei futurae, ut sic, ante tale decretum, sed post illud. Secundo, quia talis scientia non potest habere rationem praedestinationis, nisi ut est aliquo modo libera ipsi Deo, iuxta principia superius posita: non est autem libera, nisi quatenus supponit decretum liberum voluntatis. Unde qui dicunt praedestinationem esse praescientiam, dicunt esse scientiam approbationis quae libera est. Scientia autem approbationis supponit voluntatem approbantem effectum praescitum, et hac ratione per illam scientiam cognoscit Deus, effectum sibi placitum et approbatum per absolutum decretum suae voluntatis, infallibiliter esse futurum. Ex hoc autem, quod talis praescientia absoluta effectus futuri per praedestinationem non est prior, sed posterior decreto praedestinationis, optime sequitur, et non esse priorem praedestinationi, et esse vel posteriorem illa, si praedestinatio in voluntate esse intelligatur, vel saltem esse posteriorem initio (ut ita dicam) praedestinationis, nam hoc initium a voluntate sumi indubitatum est, ut postea videbimus.

9. Dubitatio an praedestinatio supponat necessario scientiam alterius. — Satisfit. — At enim, licet haec vera sint respectu eiusdem effectus praedestinati, dubitari adhuc potest, an praedestinatio unius rei, vel effectus supponat necessario absolutam praescientiam alterius rei, vel effectus futuri. Idem affirmare videtur D. Thomas, 3. part., quaest. 1, art. 3, ad 4, ubi ait: Quod praedestinatio supponit praescientiam futurorum: hoc autem non potest intelligi respectu eiusdem effectus praedestinationis, ut probatum est; ergo saltem debet intelligi de praescientia unius rei respectu praedestinationis alterius. Nam quod loquatur de praescientia absoluta rei futurae, videtur manifestum, quia ex illo principio declarat, Christum fuisse praedestinatum, praeviso Adae peccato, ut futuro. Et hoc nullum videtur inconveniens, imo necessarium moraliter, quia saepe ex praescientia unius effectus moveri potest, et movetur Deus ad praedestinandum alium; ut quia praescit Petrum peccaturum, praedestinat ut poenitentiam agat antequam moriatur.

10. Satisfit. — Datur causa praedestinationis ex parte Christi, non autem ex parte praedestinati. — Respondeo, quaestionem hanc posse tractari, aut de tota praedestinatione, aut de uno vel alio effectu eius. De tota praedestinatione pendet haec quaestio ex alia, an totius praedestinationis detur aliqua causa, vel ratio ex parte effectuum futurorum. Nam si talis causa datur, profecto necesse est, ut praescientia illius supponatur ad totam praedestinationem, quia necesse est ut supponatur ad primum decretum praedestinationis. Nam illa res futura, quae dicitur esse ratio praedestinationis, non potest esse ratio illius, nisi ut praescita, quia non potest aliter movere voluntatem, debet ergo illius praescientia supponi. Si autem non datur talis ratio totius praedestinationis, nec praescientia aliqua futuri effectus, ad totam praedestinationem necessario supponitur. Quia haec praesuppositio et ordo rationis debet fundari in aliqua habitudine, quam per se habeat una res comparatione alterius: si enim impertinenter se habeant inter se, impertinens etiam erit talis praescientia ad talem praedestinationem. Habitus autem per se non potest esse, nisi causalitatis (sub causalitate enim comprehendimus quamcumque occasionem, vel motivum, quod una res praebeat ad volendam, vel praedestinandam aliam). Igitur resolutio huius dubii de hoc ordine pendet ex alia de causa praedestinationis, quod infra tractabitur. Nunc autem breviter supponimus, ex parte Christi et meritorum eius, posse dari causam praedestinationis nostrae: non vero ex parte ipsius hominis praedestinati, nec ullius creaturae respectu alterius. Ac proinde praedestinatio nostra supponit quidem praescientiam absolutam futurorum ad Christum Dominum pertinentium, non vero illorum, quae ad ipsummet praedestinatum, vel ad alios homines, aut Angelos pertinent.

11. Quaesitum. — Potest autem specialiter interrogari, an praedestinatio tota alicuius hominis supponat saltem praescientiam, quod talis homo futurus sit in rerum natura. Aliqui enim putant, id esse necessarium, quia gratia supponit naturam, praedestinatio autem est ad gratiam, sub gratia gloriam includendo, ergo supponit esse naturae, iuxta doctrinam Caietani, 3 part., q. 1, art. 3. Item quia providentia supponit existentiam earum rerum, quibus aliquid providetur saltem ut presentem in aeternitate, quia nemo providet, nisi rebus futuris: at praedestinatio est providentia quaedam: ergo necessario supponit praescientiam futuritionis, saltem ipsius subiecti praedestinandi.

12. Resolutio. — Dicendum vero est, etiam ex hoc capite, non necessario supponi praescientiam rei alicuius futurae in ipso praedestinato ad totam praedestinationem. Ita sentit D. Thomas, dicta quaest. 23, art. 2, ad 2. Et hac ratione dicit cum Origene, quem refert: Praedestinationem esse posse eius, quod non est. Hoc autem potest dupliciter intelligi: primo quod praedestinatio sit rei nondum existentis in se et in propria natura: et hoc modo exponit illud Alensis, 1 part., quaest. 28, Memb. 2, art. 1, et est per se evidens, quia praedestinatio est aeterna et existentia rei praedestinatae est temporalis. Secundo potest id intelligi de esse rei in praescientia Dei: et hoc modo ait supra Alensis, praedestinationem esse rei existentis in praescientia. Sub distinctione vero opus est, quia ipsum esse rei in praescientia sumitur, vel ut antecedens decretum praedestinationis, vel ut consequens. Hoc posteriori modo, verum est, praedestinationem semper esse alicuius entis in praescientia: quia posita praedestinatione ex vi illius res praescitur futura. Priori autem modo praedestinatio etiam est non entis simpliciter, seu, nondum futuri pro illo signo in praescientia; sed tantum entis possibilis, quod per ipsam praedestinationem ordinatur, ut sit: nam per eamdem voluntatem praedestinatus ordinatur ut sit, et ut sit propter talem finem. Ideoque non est in hoc eadem omnino ratio de providentia et de praedestinatione, ut infra capite penultimo huius libri melius declarabimus. Nec illa doctrina Caietani necessaria est, ut in eodem loco, tertia parte, latius adnotavi: quia licet gratia supponat naturam, in genere subiecti, seu causae materialis et in ordine executionis: ordine tamen intentionis et praedestinationis non est necessarium supponi, sed satis est, si per modum unius, seu per quamdam habitudinem cum illa iungatur, ut in dicto capite penultimo latius explicabitur.

13. At vero, si non de tota praedestinatione, sed de uno, vel altero effectu eius quaestio tractetur, sic non est inconveniens, quod praedestinatio hominis ad unum effectum, sed beneficium praedestinationis, supponit praescientiam absolutam alterius effectus. Hoc probat ratio dubitandi superius posita. Et fortasse in eodem sensu locutus est D. Thomas, in citato loco tertiae partis, quamvis possit de scientia conditionata intelligi, de qua dicemus in capite sequenti. Quomodo autem haec scientia praedictum ordinem servet cum decreto praedestinationis et quasi cum illo misceatur (ut sic dicam), intelligetur melius, explicato toto ipso praedestinationis decreto. Nunc duo solum consideranda sunt. Unum est, totum hunc ordinem spectandum esse, vel inter finem totius praedestinationis, qui est glorificatio est media ad illum: vel inter media ipsa inter se, quatenus unum est propinquius fini, quam aliud, ut iustificatio, quam vocatio, et consequenter unum comparatur ad aliud, sicut finis ad medium sibi propinquum, vel e converso. Seclusa enim hac habitudine, ad quam omnis alia reduci potest, nulla manet ratio ordinis per se inter praedestinationis effectus, seu terminos: et ita nulla erit etiam ratio, ob quam praescientia unius supponatur praedestinationi alterius, vel e converso.

14. Duplex praescientia futurorum. — Ultra hoc vero, prae oculis habendus est duplex ille modus praesciendi futura, vel in decreto praedestinativo, vel in ipsis, secundum praesentiam obiectivam aeternitatis. Nam praescientia, quae est in decreto, habet ordinem cum ipsis decretis, iuxta ordinem, quem decreta ipsa ratione distincta inter se habent. Ut, verbi gratia, in praedestinatione involvitur decretum dandi gloriam et dandi gratiam, quae sunt etiam ratione distincta. Si ergo inter haec decreta servatur ordo intentionis, ita ut decretum dandi gloriam sit prius, quam decretum dandi gratiam, etiam praescientia futurae gloriae ex vi decreti, praecedit secundum rationem ad decretum dandi gratiam. Si vero inter haec decreta non est ordo intentionis, sed tantum executionis, ita ut decretum gratiae prius sit, quam decretum gloriae, praecedit utique praescientia futurae gratiae, ante decretum et praescientiam gloriae. Et ratio est, quia, posito decreto libero, absoluto et efficaci alicuius effectus, quicumque ille sit, statim ex vi talis decreti est futurus infallibiliter ille effectus: hoc enim pertinet ad efficaciam divinae voluntatis. Statim vero, ac ille effectus est futurus ex vi sui decreti, praescit Deus futuritionem eius prius ratione, quam aliud liberum decretum habere intelligatur: tum, quia iam illa scientia est mere naturalis, ac necessaria, supposito tali decreto et naturalia sunt priora liberis: tum etiam, quia subsequens decretum pendet (ut more nostro loquamur), ex priori et ex illa praescientia. Ut, verbi gratia, si decretum gloriae praecedit tanquam intentio finis, oportet ut illamet intentio et efficacia eius praesciatur, ut indicat ad electionem mediorum. Nam qui intendit finem, non intelligitur eligere medium, donec intelligatur scire se intendisse finem, et ideo debere media intelligere et applicare accommodata intentioni, ut vis illius intentionis ad effectum perducat voluntarie. Quomodo enim posset quis voluntarie applicari ad electionem ex vi intentionis, nisi praenosceret illam, illa autem praescita Deo, in illa praescitur futuritio effectus intenti. Hac ergo ratione, necesse est, ut inter decretum de fine et decretum de medio haec praescientia interponatur. Si vero decretum efficax circa finem non praecedit, tunc contrarius ordo servabitur. Ut, verbi gratia, si Deus prius decrevit Petrum vocare ad fidem vocatione congrua, quam habuerit decretum efficax, per quod intenderit fidem eius, prius etiam scivit vocationem talem Petri fuisse futuram ex vi sui decreti, et tunc praescivit ex illa consequi fidem, et sic de caeteris. Haec enim omnia locum habent tam in omnibus mediis respectu finis ultimi, quam inter ipsa media inter se, quatenus unum comparatur ad aliud, tanquam causa ad effectum, vel tanquam proximus finis ad medium.

15. Quocirca loquendo de alio modo praescientiae, qui est de ipsis effectibus in se: quia haec scientia supponit executionem et effectum causarum, ut praesentem obiective in aeternitate, necesse est, ut praescientia illius medii prioris in executione praecedat ante praescientiam et voluntatem executivam subsequentis medii, secundum eundem executionis ordinem, quia nemo applicat secundum medium, donec videat effectum medii prioris. Et eadem ratione prior est praescientia futurae gratiae, quam voluntas, per quam datur perseverantia in illa, et praescientia futurae perseverantiae, quam voluntas dandi gloriam per modum exsequentis illam. Quae omnia in sequentibus capitulis clariora fient.

1. Supponit haec quaestio esse in Deo scientiam infallibilem horum effectuum, abstrahendo ab actuali existentia futura de facto et cognoscendo simpliciter, quid factura esset causa libera, si in tali ordine rerum, et cum talibus circumstantiis constitueretur. De qua scientia et suppositione multa dixi in opusculo de scientia Dei, libro secundo. Et inferius tractando de mediis et effectibus praedestinationis, addemus nonnulla, quae necessaria videbuntur. Nunc, sine alia probatione, hoc supponimus, tum quia ex discursu capitis constabit, quanta si necessitas huius scientiae, ad praedestinationem, et consequenter quam vera sit eius assertio, seu suppositio: tum etiam quia iam fere nulli sunt, qui audeant negare Deo scientiam hanc, in Scripturis sanctis satis expressam, et a sanctis Patribus passim recognitam: sed solum de medio cognoscendi talia futura solet esse controversia, quae non minus de scientia absoluta futurorum contingentium inter theologos versatur. Et ex dicendis fortasse resolutio aliqua illius non difficile haberi poterit.

2. Sensus quaestionis proponitur. — Hoc ergo supposito, duo alia, quae ad praesentem materiam pertinent, inquirimus. Unum est, quomodo haec praescientia ad praedestinationem comparetur, id est, an habeat aliquem ordinem per se cum illa, vel ad illam nihil referat, esto, alioquin Deo conveniat propter infinitam vim intelligendi, quam habet: plura enim scit Deus, quam ad praedestinationem necessaria sint, vel cum illa ordinem per se habeant. Aliud punctum est, an haec scientia servet aliquem ordinem prioris, vel posterioris secundum rationem respectu praedestinationis, cuius decisio ex priori omnino pendet.

3. Ratio dubitandi. — Ratio igitur dubitandi in priori puncto est, quia praescientia haec, nec est ipsa praedestinatio, nec pars, vel effectus eius, nec causa illius, ergo nullum ordinem per se habet cum illa. Quis enim alius ordo per se cogitari potest? Antecedens quoad tres priores partes facile probatur, quia haec scientia de contingentibus sub conditione antecedit, decretum liberum Dei, et abstrahit ab actuali existentia realiter futura in aliqua differentia temporis, et ita comprehenditur sub scientia simplicis intelligentiae; non potest ergo esse praedestinatio, quae dicit actum liberum, nec pars praedestinationis, quae similiter debet esse libera, vel supponere actum liberum. Et eadem ratione multo minus potest esse effectus, quia effectus non solum supponit actum liberum Dei, sed etiam est temporalis: scientia autem illa aeterna est. Ultima vero pars constat, quia haec scientia esset causa, vel ratio ipsiusmet decreti praedestinationis, et hoc non, quia decretum est in Deo, et nihil, quod in Deo est, habet causam. Nec rationem etiam habere potest ex parte praescientiae futurorum effectuum, alias praedestinaret Deus hominem, quia praescivit, eum bene usurarum auxiliis gratiae, quod dici non potest, ut infra ostendam.

4. Conclusio. — Dicendum vero est, scientiam conditionatam de omni effectu contingente praedestinando, quod scilicet infallibiliter futurum sit, si Deus hoc, vel illud auxilium praebeat, necessariam omnino esse in Deo ad praedestinationem et praefinitionem effectuum liberorum, qui ex vi praedestinationis absolute et infallibiliter futuri sunt. Hanc assertionem illi solum negare possunt, qui omnino negaverint, Deum futura haec cognoscere. Qui vero senserint, Deum illa certo cognoscere, etiamsi in modo, vel medio, quo illa cognoscit, varie sentiant: non est, cur non in huius assertionis veritate consentiant. Ut autem necessitas huius scientiae ad praedestinationem certa ratione demonstretur in omni opinione, oportet prius supponere, decretum praedestinationis, prout ad voluntatem spectat, tam respectu gloriae, quam respectu gratiae, variis modis infra tractandis explicari et affirmari, et iuxta eorum diversitatem varias esse rationes necessitatis huius scientiae: et diversum etiam modum exponendi illam: quod per singulos dicendi modos discurrendo, declarabo.

5. Primus modus explicandi decretum praedestinationis. — Necessitas huius scientiae ad veram praedestinationem. — Quidam ergo praedestinationis decretum explicant per modum cuiusdam singularis praefinitionis, tam gloriae unicuiusque praedestinati, quam quantitatis eius in particulari, atque etiam singulorum actuum seu bonorum, per quos talis gloria comparanda est. Ac subinde per absolutam quamdam praeparationem auxiliiorum omnium, quibus tales actus efficiendisunt, a prima vocatione usque ad ultimam consummationem doni perseverantiae. Quem dicendi modum nos maxime probamus, ut in sequentibus dicemus. Talis ergo praedestinationis modus, nec intelligi, nec cogitari potest sine illa praescientia. Ratio huius necessitatis est, quia nullus prudens potest absoluto decreto suae voluntatis statuere, ut aliquid fiat, vel proponere, consequi aliquem finem, nisi prius certus sit, se habere potestatem faciendi id, quod vult: vel saltem sciat se habere media, quibus talem finem comparare valeat. Quia non potest intendere efficaciter, nisi id quod iudicat sibi esse possibile, nec potest iudicare, saltem prudenter et sine temeritate, sibi esse possibilem effectum, nisi praecognoscendo potestatem in se, vel in mediis, quae ab ipso possint applicari.

6. Quod si intentio et voluntas praedestinantis, seu disponentis talis sit, ut quod absoluto decreto statuit et praefinit, omnino infallibiliter implendum sit, ita ut talem voluntatem frustrari, contradictionem implicet: necessarium omnino est, ut scientia, quam habere supponitur de illa potestate et efficacia mediorum ad talem finem, sit omnino infallibilis. Quia voluntas est caeca et ab intellectu ducitur: et ideo non posset intellectu agens per voluntatem secure statuere de tali effectu, absolute efficiendo, vel tali fine consequendo, nisi per intellectum prius infallibili scientia iudicasset, tali, vel tali modo illum finem, vel effectum comparari posse. Quod adeo verum est, ut etiam de his rebus, quas Deus per se ipsum efficit, non posset habere voluntatem absolutam illas efficiendi, nisi prius in se cognovisset potentiam sufficientem ad illas faciendas. In hac autem scientia includitur illa conditionata scientia, vel sunt omnino idem. Quid enim est praecognoscere talia media, esse talia, ut per illa possit infallibiliter obtineri talis finis, nisi cognoscere, quod si talia media ponantur, ille effectus seu finis per illa infallibiliter fiet: haec autem est scientia conditionata, de qua agimus. Omnes ergo qui ponunt DEUM praedestinare homines ad gloriam, per absolutum decretum praedefinitivum, ante praescientiam absolutam omnium futurorum meritorum, necesse est, ut praescientiam conditionatam supponant eorum actuum liberorum, seu mediorum, per quae talis gloria comparari potest et infallibiliter comparatur, si talia media et auxilia ad illum actum efficiendum praebeantur. Idemque cum proportione est, si praedestinatio ipsorum mediorum constituatur per absolutam praefinitionem singulorum actuum liberorum, ante omnem scientiam visionis propter eamdem rationem.

7. Discrimen inter varios modos huius praescientiae. — Est autem notabile discrimen inter sic opinantes, circa modum, quo DEUS movet voluntates hominis ad exequendum actum liberum quem DEUS ipse praefinivit, ut homo illum faciat. Nam quidam aiunt, DEUM id facere per motionem quamdam, quae intrinseca sua virtute habet vim physice praedeterminandi hominis voluntatem ad illum actum: ita ut, posita illa motione, impossibile sit, in sensu (ut aiunt) composito, voluntatem hominis non elicere actum illum, ad quem movetur. Unde evidenter sequitur, DEUM priusquam det illam motionem, vel quam statuat illam dare, praescire hanc conditionatam propositionem: Si ego dederō tali voluntati talem motionem, faciet illum actum. Et quia omnia media libera praedestinationis facit DEUS fieri ab homine efficaciter illum movendo per huiusmodi motionem, sit, ut priusquam haec media praefiniat, cognoscat illa esse futura infallibiliter sub ea conditione, si ipsi det homini talem motionem, vel talia auxilia de se efficacia. At vero, qui non admittimus talem efficaciam modum circa actum liberum (quia nec necessarius est, nec ille conservaret libertatem), sed solum in vocatione congrua efficaciam praevenientis auxilii constituimus: dicemus etiam, DEUM praecognoscere efficacitatem talis vocationis infallibiliter futuram, si detur, atque ita dari scientiam conditionatam de actu futuro per talem vocationem, si detur; quam scientiam etiam dicimus esse necessariam ad praefinitionem talis actus, atque adeo ad praedictum praedestinationis modum.

8. Aliud discrimen. — Hinc autem facile intelligi potest discrimen aliud inter has sententias, quoad modum talis scientiae. Nam qui priori modo sentiunt, revera non ponunt illam scientiam de aliquo effectu contingente, ut sic, in se seipso, sed de effectu ut necessario in aliqua causa, a qua necessario dimanat, si causa ponatur, id est, in illo auxilio praevio de se efficaci et physice praedeterminante. Quia necessarium putant, illo posito, sequi actum, sicut sequi terminum actionis, posita actione. Quomodo autem hoc cohaereat cum vera libertate: et contingentia illiusmet effectus respectu suae proximae causae, laborant quidam, ut explicent: an vero id assequantur, nunc non tractamus. Neque etiam an satis declarent, quomodo hi, qui tali motione carent, eamque in sua potestate non habent, libere careant actu, quem sine tali motione habere non possunt. Quod vero ad illam scientiam attinet, facillime illius rationem reddunt, supposito illo principio, quia est scientia mere naturalis et in virtute causae naturaliter agentis et secum trahentis inferiorem causam, quam praemovet. Nos autem credimus illam esse scientiam de effectu contingente, ut contingens est, et vere liber, ideoque etiam positis omnibus causis et conditionibus praerequisitis, ut tales effectus sint, posse non fieri: et nihilominus Deum sua infinita virtute intelligendi praescire infallibiliter, quid futurum sit a tali causa, si ponatur cum talibus auxiliis vel conditionibus. In qua quidem re laboramus aliquantulum in explicando modo talis praescientiae: illam tamen difficultatem superamus, tum ex infinitate divini luminis, tum ex veritate talis obiecti in se spectati, tum maxime exemplo praescientiae futurorum absolutorum, quae fere eamdem habet difficultatem. Ea vero difficultate superata facile libertatem actuum cum praefinitione et praedestinatione comparamus: modum que illum praescientiae sufficientem et aptissimum esse ad dictam praefinitionem et praedestinationem habendam ostendimus. Ita igitur satis constat, quomodo haec praescientia in utraque sententia supponenda sit, ad praedictum praedestinationis modum.

9. Sine praefinitione cur haec scientia postuletur. — Alii vero non putant esse ponendam in Deo praedefinitionem alicuius actus liberi in particulari et cum omnibus circumstantiis eius, nec alicuius effectus, qui intrinsece pendeat ex actibus liberis. Hi ergo consequenter negant, praedestinationem fieri per modum singularis praefinitionis, nec per decretum absolutum dandi gloriam, quod merita praevisa antecedat. Et nihilominus hi auctores ad salvandam veram et gratuitam praedestinationem, scientiam conditionatam necessariam esse censent. Non quidem ut DEUS praeligat homines efficaciter ad gloriam ante praevisa merita, nec ut praefiniat actus liberos, sed ut ex certa scientia, ac mera voluntate per media certa et efficacia dirigat hominem in vitam aeternam, et ita locum habeat voluntaria electio ad talem ordinem gratiae vocantis et subsequentium auxiliorum, in quo homo sit infallibiliter iustificandus et glorificandus.

10. Ratio clara est, quia sine hac praescientia DEUS non potest velle dare aliquod auxilium ut efficax, vel ut infallibiliter habiturum effectum, quia si DEUS non habet illam scientiam, nullum auxilium cognoscit, ut efficax, vel infallibile, antequam per scientiam visionis videat efficientiam eius, quae scientia visionis supponit decretum dandi tale auxilium, ergo ante tale decretum nullum auxilium cognoscit Deus ut efficax, ergo nec vult dare ut efficax, quia nihil volitum quin praecognitum. Ergo nulla est vera praedestinatio ante actualem praescientiam boni usus liberi arbitrii per scientiam visionis. Nec Deus ex parte voluntatis suae habet maiorem benevolentiam ad praedestinatum quam ad reprobum, quia contingere potest, ut utrique det et offerat aequalia auxilia, et deinde praevideat in uno habere effectum et non in alio. Unde tandem fit, ut discretio praedestinatorum a reprobis, non sit ex directa intentione Dei, sed solum ex praescientia quasi consequente ad absolutam futuritionem effectus. Et similiter sequitur, tantum vel tantum numerum salvandorum, et tantam vel tantam singulorum perfectionem non esse in praefinitione divina, sed ex sola praescientia et quasi subsequenti approbatione et acceptatione. Quae omnia vitare student praedicti opinantes: et ad hoc putant necessariam esse praedictam praescientiam. In quo, revera, consequenter loquuntur, immerito tamen et non satis consequenter negant praefinitiones actuum liberorum et modum praedestinationis secundum illas, ut in libro tertio de Auxiliis dixi et in sequentibus videbimus.

11. Absurditas sententiae Catherini. — Unde Catherinus, qui hanc praescientiam conditionatam non agnovit, valde hallucinatus est in negotio praedestinationis. Posuit enim, quosdam salvari in praedestinatione efficaci et praefinitione divina, alios vero sine illa. Et ideo priores dixit esse praedestinatos, posteriores vero dixit sine praedestinatione salvari, cum communi providentia gratiae. Nam ex parte voluntatis Dei, non credidit esse distantiam inter eos: qui sic salvantur et eos qui condemnantur. Quia utrisque dat Deus (ut ille putat), praevenientia auxilia sufficientia et per voluntatem antecedentem offert concomitantia: haec autem auxilia in his habent effectum usque ad aeternam salutem, quia ipsi cooperantur, in aliis non habent, quia resistunt: utrumque autem est ignotum Deo (ut sic dicam) ex vi voluntatis suae, seu in illo signo, in quo circa utrosque habet voluntatem operativam salutis: donec per scientiam visionis videat diversitatem et acceptet illam: ergo ibi non intervenit (inquit) propria praedestinatio eorum, qui sic salvantur, ita ut dicat peculiarem Dei benevolentiam, maiorem, quam erga alios, qui non salvantur, quam Deus ex se et antecedenter habeat, quod sonat vox praedestinatio. De aliis vero praeelectis, dicit, vere esse praedestinatos: fatetur tamen eos ex quadam necessitate salvari. Et ita in illo genere necessitatis oportet, ut scientiam conditionatam admittat, non quidem effectuum contingentium ut sic, sed necessariorum in causa inducente necessitatem talium effectuum. Quomodo autem hoc coniungat cum libertate talium effectuum, seu cum modo comparandi libere felicitatem aeternam in his hominibus, nunquam satis declarat et interdum videtur succumbere, et quoad hos praedestinatos non bene de eorum libertate sentire. Quae doctrina quot absurda et incommoda contineat, satis per se clarum est et ex sequentibus constabit. Nunc solum commemorata sunt, ut intelligatur quanta sit necessitas illius scientiae ad non hallucinandum in praedestinationis negotio.

12. Modus alius explicandi necessitatem huius scientiae. — Alii denique de praedestinatione ita sentiunt, ut fateantur fieri per quamdam efficacem intentionem Dei, qua ex se elegit omnes salvandos ad gloriam, ante omnia praevisa merita. Negant tamen fieri praedestinationem per absolutam praefinitionem omnium actuum liberorum in particulari, prout futuri sunt media ad obtinendam gloriam, ad quam quis fuit electus. Putant enim hoc genus praefinitionis tollere libertatem, si fiat per respectum ad auxilium de se praedeterminans voluntatem humanam ad actum praefinitum: et secluso hoc modo praedeterminationis, putant esse impossibile habere Deum praescientiam conditionatam et infallibilem talium actuum in particulari et sine illa, putant esse impossibile effectum praefiniri. In quo plane consequenter loquuntur, et necessitatem huius praescientiae ad veram praedestinationem agnoscunt.

13. Si autem ab illis quaeratur, quomodo Deus efficaciter provideat suis electis media ad gloriam, ut illam infallibiliter consequantur: quia quod non habet in praescientia, providere non potest; respondent, non providere illis indefinite et determinate de tali, vel tali medio particulari, ut per illud omnino salventur; sed providere de uno medio per voluntatem antecedentem, ut si homo electus consentire voluerit, per illud salvetur. Et tunc si Deus praevidet liberum arbitrium annuere, iam scit suam voluntatem fore infallibiliter implendam. Si autem scit liberum arbitrium restitutum, tunc praevidet de alio medio: et si illud non succedit, providet de alio, et in hoc persistit, ac durat, quasi opportune et importune auxiliando, donec tandem effectum consequatur. Qui modus dicendi solet attribui D. Thomae, q. 6, de Veritate, art. 3, ubi hoc modo videtur praedestinationem explicare.

14. Verumtamen, etiamsi modus hic admitteretur, necessarium esset ad illum praedestinationis modum, aliquam scientiam conditionatam admittere. Hoc enim probat ratio supra facta, quod nemo intendit efficaciter et infallibiliter finem, nisi certus de mediis, quibus illum indefectibiliter consequatur, ergo in illo signo, quo Deus habet talem electionem praedestinati, iam intelligitur habere in sua praescientia parata media, quibus possit certissime salvare libere eum, quem eligit, ergo per talem scientiam praecognoscit, quod si talia media illi homini dederit, ille convertetur, perseverabit et salvabitur, habet ergo conditionatam scientiam. Sed interest modi, quia iuxta illam scientiam, haec praescientia non est de infallibilitate alicuius medii in particulari et distincte, sed tantum in communi et confuse. Itaque iuxta hanc opinionem, non praescit Deus: Si hic et nunc tale auxilium dedero, iste convertetur, vel talem actum efficiet, scit tamen, si hominem hunc his auxiliis insecutus fuero (ut sic dicam) tandem aliquando consentiet, et sic de aliis. Nam sicut in effectu hoc ad minimum necessarium est, ut talis electio ad exitum perducatur: ita in praescientia necessarium est, ut voluntas divina possit se ad talem electionem determinare.

15. Praecedentis opinionis censura. — Ex ipsa vero huius sententiae explicatione, constare facile potest, quam sit creditu indigna. Nam imprimis tribuere Deo illam scientiam confusam, per quam sciat se posse hoc, vel illo auxilio voluntatem humanam perducere ad finem a se intentum, quamvis nesciat determinate, quo auxilio id sit consecuturus, nec per quem actum homines sit salvaturus, quis non videat, esse valde alienum a divina perfectione? Deinde, ille modus providendi, quasi tentando diversa media, ut si unum non succedat, aliud applicetur, est etiam imperfectissimus, Deumque minime decens. Ac praeterea certitudo illius praescientiae confusae, quae non fundatur in distincta cognitione et intuitione futuri effectus determinati, vix potest satis fundari, si debeat esse tanta, ut oppositum implicet contradictionem, qualis revera necessaria est, ut locum habeat praedefinitio divina. Quia implicat contradictionem, voluntatem Dei, praedefinientem aliquid absolute, non impleri, ergo non potest inniti, nisi praescientiae ita certae, ut oppositum implicet contradictionem. At vero illa praescientia, cum non sit in ipso effectu et in veritate illius obiective praesente, oportet ut sit tantum in causa, causa autem non est, nisi multitudo auxiliorum, ex quibus nullum ponitur per se efficax, nec praeterminans physice voluntatem, unde nulli illorum non repugnat non habere effectum, ergo nec implicat contradictionem, quod ex tota collectione non sequatur, quantum est ex vi auxiliorum: ergo scientia in tali causa non est sufficiens, ut voluntas divina praedefiniat absolute aliquid, quod non, nisi per talia media est operatura. Illa ergo praescientia confusa admittenda non est, sed necessaria est particularis et distincta, ut divina praeelectio, praefinitio, ac vera praedestinatio locum habeant.

16. Quamobrem persuadere mihi nunquam potui, D. Thomam in illa quaest. de Veritate, in dicto sensu fuisse locutum, ita ut existimaverit instar hominis ad executionem suae intentionis procedere Deum, vel in tempore: vel in aeterna dispositione suae providentiae, statuendo dare unum medium, nesciens, an efficax futurum sit, eo animo, ut si illud non successerit, apponat aliud. Hoc enim constat dici non posse, secundum fidem, quoad temporalem executionem: quia iam ab aeterno praescivit Deus per scientiam visionis et absolutam, quod medium futurum sit efficax, vel inefficax. Nec etiam dicendum est in aeterna dispositione divinae providentiae: quia esset etiam valde imperfectus providendi modus, quia supponit quemdam ignorantiae modum, et consequenter tribuit Deo caecam providentiam circa singula media, quia decernit tale medium applicare, nesciens pro illo signo, quale futurum sit, efficax ne an inefficax, ac proinde ponit, Deum quasi tentando procedere in sua providentia, etiam in illa, qua praecipuos effectus et principaliter praedefinitos procurat. Ac denique negat Deo potestatem praedefiniendi et volendi ex se, et efficaciter actum aliquem liberum humanae voluntatis, in particulari et cum omnibus circumstantiis eius: quae omnia absurda videntur et valde contraria Augustino in Enchirid., et in libro de Praedestin. Sanctorum, et de Bono perseverantiae, et in aliis quam plurimis locis.

17. D. Thomas explicatur. — Deus non ignorat defectum medii inefficacis, sed medium inefficax adhibet ante efficax propter suavem providentiam. — Existimo ergo D. Thomam solum voluisse declarare, quomodo cum praedefinitione et determinatione finis infallibiliter consequendi, esse possit libertas in mediis: quia nimirum potest in illis manere talis indifferentia, ut licet unum frustretur effectu, aliud adhibeatur, et sic consequenter, donec medium aliquod efficiat, quod intenditur. Quem modum providentiae, ait, servare Deum, cum homine, quem ad gloriam consequendam infallibiliter ordinavit, nam tot (inquit) adminicula ei praeparat, ut vel non cadat, vel si ceciderit, resurgat. Non tamen dixit, nec insinuavit D. Thomas Deum in eo signo in quo de his mediis in sua aeterna providentia disponit, ignorare, an tale medium futurum sit inefficax, vel an homo casurus sit, etiam si illud detur, sed dicit ita se gerere Deum pro servanda libertate, et propter alios fines sapientiae suae. Ut licet id praesciat, nihilominus det tale medium et permittat lapsum in suo electo, quia ipsemet Deus praenovit, quo alio medio illud malum reparari possit et cum effectu reparandum sit. Providet ergo Deus medium unum in defectum alterius, non quia ignoraverit futurum defectum, etiam priusquam decerneret tale auxilium dare, sed quia ita expedit ad suavitatem providentiae suae: et ita se gerit in mediorum indifferentia et libertate servanda, ut et praedestinatio interdum tribuat auxilium inefficax, ac si nesciret futurum eventum ex tali medio, si illud applicetur et pro tempore opportuno provideat auxilium efficax, quod tam infallibiliter operetur intentum effectum, ac si esset causa necessaria.

18. Haec scientia ordine rationis est prior decreto. — Igitur ex dictis satis probata relinquatur necessitas huius scientiae ad propriam praedestinationem et praefinitionem Dei. Unde enim fit, huiusmodi scientiam, secundum rationis ordinem, esse priorem, quam decretum praedestinationis, patet: quia haec prioritas solum consistit in quodam ordine necessariae praesuppositionis, eo modo, quo intellectus dicitur prior voluntate. Hanc autem praesuppositionem necessariam esse, probant omnia quae diximus.

19. Satisfit rationi dubitandi. — Praedestinatis non dicitur inchoata, nec perfecta in scientia ante decretum. — Scientia haec non supponit decretum de obiecto conditionato. — Nec obstat ratio dubitandi in contrarium posita: fatemur enim hanc scientiam non esse praedestinationem ipsam, nec ad illam intrinsece pertinere, quia haec scientia ex parte Dei necessaria est, et suo modo naturalis, praedestinatio autem est actus liber. Unde donec intelligatur Deus aliquod decretum liberum quasi elicere, non intelligitur praedestinationem inchoare, nedum perficere. Dico autem quantum est ex parte Dei, quia ex parte obiecti habet illa scientia contingentiam aliquam, quatenus obiectum eius posset absolute loquendo non esse futurum, et si illud non fuisset futurum, non esset in Deo talis scientia secundum illum peculiarem respectum. At supposita veritate obiecti, est necessario in DEO talis scientia. Unde quia nullum supponit in DEO decretum liberum, ideo ex parte Dei naturalem, et necessariam esse dicimus, ideoque ad praedestinationem intrinsece non pertinere. Non ignoramus esse aliquos, qui dicunt, scientiam illam supponere in Deo aliquod decretum liberum, de obiecto conditionato: sed hoc falsum esse suppono, quod alibi probavi et forsan in discursu huius operis iterum dicam. Et ad rem praesentem nihil refert, quia tale decretum, cum conditionatum sit ex parte obiecti, et simpliciter nihil ponat in esse, ad providentiam divinam per se non pertinet, ergo multo minus potest ad praedestinationem pertinere, et consequenter nec praescientia illa conditionata posset esse praedestinatio, etiamsi in illo fundaretur. Unde etiam clarum est, scientiam illam non pertinere ullo modo ad praedestinationis effectus, vel quasi effectus, cum praecedat, et non sit libera ex parte Dei. Relinquitur ergo, ut sit aliquo modo ratio vel conditio praevia ad praedestinationem.

20. Quorumdam obiectio dissolvitur. — Scientia haec non est conditio necessaria ex parte hominis sed Dei. — Neque tandem hinc sequitur, dari causam vel rationem praedestinationis ex parte meritorum hominis, ut aliqui vehementer obiiciunt. Qui non advertunt idem argumentum posse fieri contra ipsos admittentes hanc praescientiam in auxilio praedeterminante. Quantumvis enim fingatur dari hoc auxilium, nunquam illud tale proponendum est, ut veram rationem meritorum excludat, ut ex certa fide constat: ergo Deus, priusquam hominem talem praedestinet per talia auxilia, praescit eumdem hominem meriturum esse gloriam, si illi dentur talia auxilia praedeterminantia. Et nihilo minus inde non fit praedestinare Deum hominem propter talia merita, sed potius praedestinare illum per talia merita, ergo nec in nostra sententia id sequitur, quia ad vim illationis parum refert, quod illa praescientia sit in causa, vel in ipsa veritate eventus futuri. Non est ergo illa scientia praevia ad praedestinationem tanquam conditio necessaria ex parte hominis, sed ex parte Dei: id est, non est necessaria, quia applicet vel proponat divinae voluntati rationem aliquam ex parte hominis, quae moveat illum per modum meriti hominis ad praedestinandum illum: quia in re quae nec est, nec cognoscitur ut aliquando futura, non potest talis ratio motiva fundari. Solum ergo est necessaria, ut obiectum illud proponatur Deo tanquam praedefinibile, ut infallibiliter futurum, et ut possit habere rationem medii efficacis in mente Dei, ut sub illa ratione eligatur, vel etiam ut finis proximus intendatur. Unde non sequitur quod sit in illo obiecto alia ratio movens, praeter finalem quae non repugnat praedestinationi, ut infra dicam: praedestinat enim Deus hominem, non quia habet, vel habiturus est merita, sed ut illa habeat et sanctus sit, iuxta illud: Praedestinavit nos ut essemus sancti.

21. Necessitas scientiae conditionatae non est propter effectum, sed propter praedestinationem. — Addendum vero ultimo est et valde considerandum, aliud esse, hanc scientiam esse per se ac simpliciter necessariam ad effectus qui praedestinantur, per se spectatos: aliud vero esse necessariam ad praedestinationem, et consequenter ad ipsos effectus, ut ex praedestinatione fiat. Hactenus enim solum diximus hoc secundum, ex quo non sequitur primum: nec in rigore verum est, quia praedestinatio seu praefinitio non est ex parte effectus simpliciter necessaria, ut effectus aliquando sint: nam actus mali non praefiniuntur, et tamen fiunt absque praefinitione: ergo quantum est ex parte sua, et solius effectionis, possent eodem modo fieri boni absque praefinitione et praedestinatione proprie sumpta. Ergo ex eo quod praescientia illa sit necessaria ad praefinitionem, non sequitur esse necessariam ad effectum ipsum praefinitum, secundum se spectatum. Ratio autem a priori est, quia ut effectus sit futurus, satis est quod Deus velit dare voluntati creatae omnia principia necessaria ad talem actum, iuxta exigentiam eius, et quod offerat ex parte sua concursum necessarium, et eiusdem ordinis cum actu: et quod sinat arbitrium operari, paratus illud iuvare, si per ipsum non steterit: nam, his positis, praecise et absque alio adiuncto stat, illum effectum esse futurum vel sequi, cooperante libero arbitrio. At vero omnia illa possunt poni absque praefinitione absoluta ipsius actus, quantum est ex parte actus secundum se spectati. Unde illa etiam omnia sub conditione posita absque alia praefinitione, vel posita, vel in conditione inclusa, sufficiunt, ut praescire possit Deus quid esset operatura voluntas, si talis conditio poneretur, ergo ad futuritionem talis effectus ex parte eius non est necessaria talis praescientia. Est tamen necessaria illa praescientia ad divinam praefinitionem ex parte ipsius Dei, quia nihil potest esse volitum quin sit praecognitum, ut declaratum est. Nam sicut in hominibus eo esse potest perfectior providentia, et securior praeordinatio et electio voluntatis, quo fuerit in homine maior cognitio efficacitatis mediorum (quae cognitio in mediis naturaliter operantibus oritur ex perfecta scientia virtutis eorum: in mediis autem contingentibus oriri solet ex maiori experientia praeteritorum, et maiori vi coniectandi futura ex praeteritis, vel ex aliis indiciis): ita in Deo summa et singularis providentia, per quam praefiniuntur media per absoluta decreta, supponit de illis scientiam futurae efficacitatis eorum, si talia applicentur, in qua cognitione dicta conditionata scientia continetur.

1. Status quaestionis. — Explicata scientia, quam necesse est in divino intellectu praesupponi ante totam praedestinationem: dicendum est de actibus voluntatis. Nam sicut libertas formalis in sola est voluntate, ita etiam constat praedestinationem vel in illa esse, vel in aliquo eius actu initium sumere. Quia igitur gloria, seu beatitudo finis est gratiae, et omnium donorum eius, et finis solet prius amari, quam media, ideo videndum est, an primus actus, quem divina voluntas habet circa homines, qui saltem cum effectu consecuturi sunt, versetur circa ipsammet gloriam prius ratione, quam circa media divinae gratiae. Ut autem tollatur ambiguitas vocum, suppono sermonem esse de voluntate absoluta et efficaci, et non tantum de voluntate simplicis complacentiae. Nam, quod aliqua voluntas antecedere debeat, nemo est qui dubitet: sed illa potest esse simplex affectus, seu conditionata voluntas, quam Deus etiam habet erga eos qui non salvantur: et illa etiam dicitur in quodam sensu voluntas beneplaciti, quia Deus ex se illam habet, et per illam vult homini bonum magnum, quantum ex se est. Quod ergo inquirimus est, an circa homines, qui salvantur, non habeat Deus solum talem affectum simplicem, sed potius absolutum decretum de felicitate eorum, ita efficax, ut illo posito infallibile sit, fore salvandos. Solet autem hoc decretum Dei in Scriptura per antonomasiam vocari: Bona voluntas Dei, Beneplacitum eius, Dilectio Electio et Propositum, de quibus vocibus nonnulla controversia est, an diversa significant, de qua re, in capite decimo, pauca dicemus. Nunc vero ab illa quaestione abstracto, indifferenter illis vocibus utemur.

2. Ratio dubitandi. — Ratio ergo dubitandi est, quia vel haec dilectio Dei est necessaria, ut homines salventur, vel non: primum dici non potest, ergo non est ponenda in Deo talis dilectio. Probatur minor, quia si talis dilectio est necessaria ad salutem, quos Deus ita non dilexit, salvari non possunt, quia non habent ex Deo omnia ad salutem necessaria, sine quibus salvari non possunt. Consequentia vero probatur: quia si talis actus necessarius non est, imprimis sine fundamento ponitur, quia nec ex revelatione habetur, neque ex effectibus colligitur. Deinde est superfluus, quia Deus circa eos, qui salvantur, necessario habet voluntatem aliam dandi illis gloriam propter merita praevisa, quia in tempore confert propter merita: ergo ab aeterno voluit dare propter eadem merita iam praecognita: ergo superfluus est alius actus, qui antecedit praescientiam meritorum. Imo hinc videtur ulterius concludi, talem actum esse impossibilem, quia ex vi illius nulla mutatio in creatura sit, quandoquidem quidquid sit in praedestinatis, sine illo fieri potest. In voluntate autem divina nullus potest esse actus liber, nisi per aliquam mutationem creaturae. Quod patet, quia ex tali actu consurgit nova aliqua relatio inter Deum et creaturam, saltem rationis: nova autem relatio inter duo extrema esse non potest sine mutatione alterius, sed per talem actum non mutatur Deus: ergo necesse est, mutari creaturam: ergo si actus non est necessarius ad mutationem creaturae, nec possibilis est.

3. Prima opinio. — In hac re prima opinio est negans, habere Deum decretum dandi gloriam, quod et sit absolutum, et in aliquosigno rationis, vel praecedat, vel sequatur praescientiam et voluntatem meritorum, et aliarum gratiarum, quae conferuntur praedestinato. Unde (inquiunt) auctores huius sententiae, supposita scientia simplicis intelligentiae et scientia conditionata futurorum contingentium, Deum unico decreto simplicissimo consummare praedestinationem uniuscuiusque hominis salvandi: quo decreto vult illi seriem aliquam mediorum, quibus per dictam scientiam praecognovit, infallibiliter consecutorum hominem gloriam, si talia media illi conferrentur. Unde per hanc voluntatem Deus vult praedestinato gratiam et gloriam: non tamen prius gloriam, quam media gratiae, etiam secundum rationem. Prima ratio opinionis. — Fundamentum eorum est, quia Deus vult illa omnia cum necessaria connexione, ita enim vult gloriam, ut non velit illam sine meritis, et ita vult merita, ut non velit illa sine sua vocatione, et adiutorio et nostra cooperatione: ergo impossibile est, ut voluntas absoluta dandi gloriam praedestinato in aliquo signo rationis praecedat. Patet consequentia, tum quia id, quod sine alio esse non potest, non est simpliciter prius: tum etiam quia talis voluntas, si concipitur ut prior, necessario est concipienda ut conditionata, scilicet, si habuerit merita, vel si cooperatus fuerit usque ad mortem.

4. Reiicitur opinio. — Haec sententia neque habet firmum fundamentum, neque est apta ad explicandas rationes divinae providentiae et praedestinationis, quas nos sine aliquo ordine prioris et posterioris, fundato in habitudine, vel causalitate ipsorum effectuum inter se, explicare non possumus. Aut ergo haec opinio in universum negat in voluntate Dei et intellectu haec signa rationis, vel non. Primum est contra communem sententiam theologorum, quam, ut opinor, sufficienter probavit in primo tomo, tertiae partis, disp. 5, sect. 1. Neque dicti auctores hoc videntur intendere: nam fatentur, Christum Dominum prius ratione esse praedestinatum, quam alios homines, et in reprobis prius ratione praevidisse Deum, et consequenter etiam permisisse eorum peccata, quam voluerit eorum damnationem. Si autem haec signa in universum non negantur, neque in praesenti negotio negari possunt: nam sub illo decreto comprehenduntur plura obiecta inter se subordinata tanquam finis et media: ergo necesse est, intelligere finem prius ratione esse intentum, quam media sint electa, quia finis est propter se, media autem propter ipsum. Unde in ordine intentionis media pendent a fine intento: finis autem non pendet a mediis electis: ergo necessario est prius intelligenda voluntas Dei, ut versatur circa gloriam, quam respicit ut finem, quam ut versatur circa beneficia gratiae, quae elegit, ut media. Confirmatur et declaratur, quia per scientiam illam conditionatam cognovit Deus non tantum unum ordinem mediorum, per quae posset infallibiliter perducere electum ad tantam gloriam, sed plures et fortasse infinitos: ergo decretum illud, ut determinatur ad gloriam, est per se independens ab acceptatione huius, vel illius ordinis mediorum: ergo secundum se est prius, quam voluntas dandi talia media determinata.

5. Respondetur ad fundamentum sententiae. — Unde facile respondetur ad fundamentum illius sententiae sumptum ex connexione mediorum: negamus enim, voluntatem dandi gloriam esse necessario coniunctam cum electione talium mediorum: alia enim electio sufficeret ad complendam illam intentionem. Deinde, licet in illa intentione virtualiter includuntur voluntas mediorum, seu meritorum et gratiarum, non tamen formaliter, quod satis est, ut sit ratione prior, sicut in nobis intentio finis etiam includit virtualiter voluntatem mediorum, saltem in communi, et nihilo minus est simpliciter prior electione mediorum, et in nobis esse potest prior tempore propter imperfectionem nostram: ergo in Deo prior erit secundum rationem. Ac denique ob eandem causam illud decretum, ut praecise terminatum ad gloriam, non est conditionatum, sed absolutum: quia licet effectus gloriae in re ipsa conferendus non sit, nisi posita tali causa, vel conditione; tamen haec ipsa conditio est etiam absolute volita, saltem implicite et virtualiter per illum actum. Vel aliter (et in idem redit) actus ille circa finem talis est, ut obliget voluntatem ad eligendum media aliqua efficacia, per quae illa intentio efficax impleatur. Quando autem decretum de fine huiusmodi est, et quando ipsa conditio comprehenditur hoc modo sub obiecto eius, non potest dici actus conditionatus, sed absolutus respectu obiecti adaequati. Sicut in effectibus naturalibus, quando Deus intendit pluviam, verbi gratia, et ideo ordinat causas elevantes vapores et congregantes nubes: illa intentio absoluta est ex sententia omnium, quanquam effectus non sit ponendus sine hac, vel illa conditione. Quia illamet intentio virtute ita complectitur hanc conditionem, ut ex se infallibiliter inferat providentiam necessariam, ut talis conditio ponatur, et hoc est manifestum signum voluntatis absolutae: sic ergo se habet decretum illud circa praedestinatos.

6. Obiectio. — Sed aiunt, inter voluntatem finis et mediorum, non intervenire ordinem prioris et posterioris, etiam secundum rationem, nisi ubi inter intentionem et electionem mediat inquisitio mediorum ac tandem electio. At in Deo non invenitur haec imperfectio, sed ante omnem voluntatem finis, et mediorum supponitur in eo perfectissima comprehensio et actualis consideratio mediorum omnium, per quae potest homo ad gloriam infallibiliter perducere, si ad eam efficaciter eligatur, sicut ergo in Deo necessarium non est, ut dilectio ad gloriam secundum rationem sit prior quam praescientia mediorum efficacium, ita etiam non est necessarium, ut sit prior ratione illa dilectio ut terminata ad finem, quam ut terminata ad media. Et confirmatur ac declaratur, quia ita se habet finis in operabilibus seu diligibilibus, sicut principia in speculabilibus, at Deus licet sciat effectum per causam, non prius scit causam quam effectum, quia scit effectum in causa: ergo similiter, licet velit finem per media et media propter fines, non prius vult fines quam media. Quia sicut in scientia non est causalitas, etiam secundum rationem, inter scientiam causae et effectus, sed habitudo causae, et effectus est tantum in obiectis ipsis inter se: ita inter voluntatem finis et mediorum ex parte actus divini, non est causalitas, etiam secundum rationem, sed tota habitudo est inter ipsas res volitas.

7. Solutio. — Attributum quod est ratio alterius est prius illo. — Respondetur, falsum imprimis esse quod assumunt, oportere ut intercedat consultatio inter intentionem finis et electionem mediorum, ut sit inter illas ordo rationis. Quod probatur primo. Quia in Deo, ut unum attributum sit prius ratione alio, satis est, ut secundum continentiam eminentem et virtualement distinctionem rationis, unum sit ratio alterius, quomodo intellectus est prior ratione voluntate, et misericordia dicitur esse prior quam iustitia, nec necesse est ut inter illa aliquid aliud intercedat: ergo etiam inter actus liberos, ut unus sit prior alio, satis est ut et possint ratione distingui cum fundamento in re propter distinctionem obiectorum et contingentiam virtualement: et quod unus sit ratio alterius, etiamsi inter illos non interveniat alius tertius actus, vel eiusdem, vel alterius potentiae. Ita vero se habent intentio finis et electio mediorum, sive sint omnino efficaces et absolutae, sive aliquo modo conditionatae, quia media ut media non eliguntur, nisi propter finem intentum: atque ita ratio volendi medium, ex parte eligentis, est intentio finis, ergo necesse est secundum rationem supponi intentionem.

8. Nec refert quod finis sit volitus dependenter a mediis, nam omnis finis hoc habet quod est volitus aliquo modo dependenter a mediis, ergo vel nunquam intentio finis absoluta praecedit in nobis ordine naturae ad electionem mediorum, quod dici non potest: vel id non obstat, quominus in Deo intentio efficax finis ordine rationis praecedat. Et ratio est, quia illa dependentia finis a mediis, est in executione, non in intentione: et ideo non obstat, quominus finis, qui non est, nisi per media acquirendus, prius in se intendatur quam media ad illum eligantur vel acceptentur. Eo vel maxime, quod interdum illa media sunt multiplicia et ex vi intentionis finis, non necessario eligitur hoc potius quam illud, sed ex libertate voluntatis, et ideo recte intelligitur voluntas prius ratione efficaciter determinari ad finem quam ad certa media. Satisque est, ut dicebam, quod in illa intentione includatur virtute voluntas mediorum in genere, sine determinatione ad haec, vel illa. Unde quando contingit, medium esse unum tantum, accidentarium id est, et non tollit, quin ratio intentionis per se sit independens a voluntate determinata medii, hoc autem satis omnino est ad proprietatem rationis.

9. Secundo: nisi ita dicamus, nunquam in Deo distinguere poterimus, unum esse prius ratione alio propter solam habitudinem finis: itaque non bene dicemus, Deum prius ratione voluisse gloriam, et exaltationem Christi, quam passionem eius: quia revera non voluit gloriam, et exaltationem Christi, nisi ut adquirendam per passionem: loquor enim de gloria corporis, illam enim per sua merita acquisivit, ergo et Deus illum ita ordinavit, et voluit. Similiter sequitur, Deum non prius voluisse, Christum esse hominem, quam virginem esse matrem Dei et ad illam mittere angelum, et quod ipsa daret consensum: quia non voluit incarnationem, nisi dependenter ab his mediis, ut in re ipsa ponenda erat. Et simili ratione dicere non poterimus, Deum prius elegisse Virginem in Dei matrem, quam decreverit illam sanctificare in utero matris, et Virginem, ac innocentem, et humilem custodire: quia non voluit ei illam dignitatem, nisi dependenter ab his mediis, et dispositionibus, imo et a libero consensu eius. At constat, haec omnia rectissime dici, quamvis in eis non procedat Deum ex intentione ad consultationem, et inde ad electionem, ergo illud fundamentum nullius momenti est ad tollendum rationis ordinem.

10. Tertio addo, etiam in hominibus non esse necessarium, ut interveniat consultatio inter intentionem, et electionem, ut sit ordo non solum rationis, sed etiam causalitatis, et naturae, vel temporis inter illos duos actus. Quia illi sunt re ipsa distincti, etiam si non intercedat consultatio: et habent ordinem per se, ita ut unus ab alio oriatur, ergo hoc satis est ad ordinem naturae. Quod ita declaro. Ponamus, hominem sapientissimum, et prudentissimum, qui prius, quam statuat secum de consequendo, aut procurando aliquo fine, verbi gratia, de salute, dignitate, etc., optime novit omnia media, quibus potest talis finis procurari, simulque sciat, quae media sint meliora, vel difficiliora, ac denique convenientiora. Hic ergo homo, si velle incipiat, prius statuit de fine, quam de mediis, et in illo intentio finis antecedit, ordine saltem naturae, electionem mediorum. Quin potius contingere potest, ut consultatio quasi speculativa antecedit intentionem finis re ipsa conceptam: et quod facto iudicio de tota utilitate, vel convenientia mediorum, voluntas incipiat deliberationem suam, tam circa finem, quam circa media: et tamen etiam tunc incipit a fine, eritque prior secundum rationem intentio finis, quam electio mediorum, quia etiam tunc est causa, vel ratio eius. Talis vero est in Deo scientia, quae antecedit omnes actus liberos, est enim quasi speculativa formaliter, sufficiens tamen ex parte obiectorum, quae proponit ad excitandum effectum, seu ad proponenda voluntati obiecta, in quae tendat, ergo ratione obiecta ipsa natura sua postulant: nam scientia, quae antecedit, non potest impedire in Deo ordinem rationis in actibus voluntatis, quia ille ordo nec repugnat Deo secundum se, nec alias ex generali aliqua ratione repugnat illis actibus: velut in hominibus ostensum est.

11. Obiectio. — Satisfit. — Dices, in Deo non antecedere tantum scientiam de convenientia vel utilitate mediorum, sed etiam antecedere scientiam conditionatam de futuro eventu ex vi talis medii, si applicetur, quae scientia in homine non antecedit. Respondeo, imprimis hoc esse impertinens, quia illa scientia futurorum sub conditione, non alia ratione iuvat ad intentionem, vel electionem, nisi in quantum proponit talia media, non solum ut utilia possibiliter, sed etiam ut certa seu ut infallibiliter deservientia ad consecutionem finis, hoc autem non tollit, quin finis sit ratio volendi talia media, qualiacumque illa sint, et cognoscantur: ergo nec tollit ordinem rationis, qui in tali ratione volendi praecise fundatur. Deinde addo, etiam in homine posse similem scientiam antecedere homini proportionam, nam si medium sit causa naturalis agens, poterit cum certitudine cognosci, quid factura sit, si applicetur: si vero sit causa libera, seu contingens, poterit saltem per cognitionem coniecturalem, et probabilem praeiudicari, quid in tali occasione factura sit talis causa: quae cognitio homini sufficit ad suam electionem, quia incertae providentiae nostrae, et ita servatur eadem proportio. Denique licet contingat, in homine antecedere hanc conditionalem certissime cognitam, si talis finis intendatur, necesse omnino est, tale medium eligere: nihilominus voluntas humana de utroque actu determinans incipit intendendo finem, et illa intentio praecedit secundum rationem electionem medii, quantumvis necessariii, quia est suo modo causa eius: et licet fingatur non esse propria causa, sed uno actu velle tunc hominem finem, et medium; nihilominus secundum rationem talis actus prius terminatur ad finem, quam ad medium, quia propter quod unum quodque tale, et illud magis, et illud etiam prius.

12. In Deo potest reperiri scientia, quae inter voluntatem finis, et mediorum intercedat. — Ultimo adiungo, licet gratis demus, oportere, ut inter voluntatem finis, et medii intercedat aliqua scientia, ut sit ordo inter illas, etiam hoc in Deo reperiri aliquo modo, et sine imperfectione, per solum respectum et habitudinem rationis. Quod ita declaro, nam in Deo scientia futurorum absoluta est post decretum liberum Dei, multoque magis omnis scientia visionis, sive haec sit de creaturis extra Deum existentibus, sive haec de ipsis actibus liberis Dei, ut terminatis ad creaturas: nam Deus postquam vult libere aliquid extra se producere, statim scit, se id velle, videndo in se decretum, liberum, quod prius ratione non videbat, ut iam praesens et elicitum, nostro modo loquendi. Sic ergo dum intendit dare Petro gloriam; videt in se hanc intentionem: haec autem visio, et scientia potest optime, et merito intelligi, ut media inter illam intentionem finis, et voluntatem mediorum, ergo iam intercedit aliqua scientia, quae multo magis constituat ordinem rationis inter illam intentionem, et voluntatem mediorum. Minor probatur, quia volens medium non applicatur ad talem voluntatem medii ex vi finis, secundum se tantum spectari, sed ut voliti, nam finis non movet absolute ad volendum medium propter ipsum, nisi ut iam propter se, vel in se volitus: ergo necesse est, ut ad electionem ut sic, antecedit cognitio de fine, non tantum ut bono, sed etiam ut iam volito: ergo necesse est, ut antecedit scientia de ipsa intentione libera, per quam finis volitus est: ergo illa scientia intercedit secundum rationem inter electionem et intentionem.

13. Ex his ergo satis responsum est obiectioni factae. Ad exemplum vero illud de scientia effectuum in causa, dici imprimis potest, etiam esse priorem ratione scientiam causae, quam scientiam effectus in illa. Deinde dicitur, non esse omnino eandem rationem, quia effectus sunt omnino determinati in causa, et ideo illa, ut talis est, non cognoscitur, nisi cum habitudine ad affectus. At finis ex se non determinat certa media, ut expositum est. Sciendum est autem, quod omnia, quae adduximus, probant quidem, nullam esse rationem negandi in Deo ordinem rationis inter intentionem gloriae, et electionem gratiae, quae est medium ad gloriam: non tamen probant illam intentionem debere esse efficacem: quod superest nunc cum aliis auctoribus disputandum. Ubi etiam examinabimus aliud punctum huius primae opinionis, quatenus negat, decretum dandi gloriam esse posteriorem praescientia meritorum, et voluntate dandi praedestinatis gratiam, et alia media ad consequendam gloriam, nam hoc nobis probatur, ut in sequenti opinione dicemus.

14. Secunda opinio. — Voluntas iustitiae est posterior voluntate misericordiae. — Est igitur secunda sententia, quae docet voluntatem absolutam dandi gloriam non esse in Deo ante praevisa merita, et consequenter nec ante voluntatem dandi gratiam, a qua procedant illa merita: tamen post hanc praescientiam, et voluntatem meritorum et gratiae, subsequi in DEO voluntatem dandi gloriam: et inter has voluntates esse rationis ordinem, et in illo posteriorem esse voluntatem dandi gloriam. Atque in hac posteriori parte dissentit haec opinio a praecedenti, et mihi etiam valde placet, quoad hoc, sit credamus habuisse Deum aliquam voluntatem dandi gloriam electis post illorum merita praevisa, et post voluntatem dandi gratiam, existimoque esse communem sententiam, nec posse negari, ut infra declarabimus. Nunc breviter ostenditur, quia non possumus negare esse in Deo voluntatem dandi gloriam, quae sit actus iustitiae, sive commutativae, sive distributivae: sicut est certum esse in Deo voluntatem puniendi et infligendi poenam aeternam, quae est actus iustitiae vindicativae. Sed illa voluntas haberi non potest, nisi post praevisa merita, cum perseverantia finali in gratia, quae praescientia supponit voluntatem dandi gratiam, et merita, ergo talis voluntas dandi gloriam posterior est et illa praescientia, et voluntate dandi gratiam. Atque ita voluntas iustitiae posterior est quam voluntas misericordiae, ut late prosequitur Augustinus, libro de Gratia, et libero Arbitr., cap. 5, 6, 7 et 8. Sicut in damnatis voluntas puniendi, quae est iustitiae, supponit scientiam futurorum peccatorum, et haec supponit voluntatem permittendi, quae non est specialis misericordiae, sed communis providentiae. An vero haec voluntas dandi gloriam debitam propter merita praevisa, pertineat ad praedestinationem, vel ad illam consequatur, quaestio est de modo loquendi potius, quam de re, de qua inferius dicemus.

15. Prior pars ergo huius sententiae, quae negat antecedere absolutam voluntatem dandi praedestinatis gloriam ante praescientiam absolutam meritorum illorum, tractanda nunc est. Nec enim defuerunt antiqui theologi, qui illam tenuerint, inter quos refertur Maior, sed immerito, ut infra dicam. Tenuit vero illam Argentina in 1, dist. 41, art. 2, ubi etiam divus Bonaventura multum favet, et Alensis, 1. p., q. 28, Memb. 2, art. 2, et aliqui moderni constanter illam defendunt. Qui non negant, intentionem finis in aliquo signo rationis praecedere electionem mediorum, sed dicunt illam intentionem non esse absolutam, nec esse tantum circa praedestinatos, sed etiam circa reprobos, et aequaliter circa omnes, discrimenque inter eos in voluntate mediorum consistere. In hoc tamen ponunt differentiam inter naturales, et liberos effectus, seu inter fines consequendos mediantibus causis naturalibus vel liberis: quod in naturalibus praecedit intentio Dei absoluta, et efficax circa finem, ex vi cuius applicantur media, quia illa connexio mediorum cum fine potest esse necessaria: at vero quando finis est obtinendus per merita, seu media libera, tunc repugnare dicunt, ut absoluta finis intentio praecedat. Ad hanc autem sententiam confirmandam adducunt ex Augustino varia testimonia, quae nunc omitto, cum aliis coniecturis, de quibus alibi dixi latius.

16. Prima ratio pro secunda sententia. — Duae igitur rationes sunt fundamentales. Una est, quia talis voluntas Dei absoluta, antecedens absolutam praescientiam meritorum, seu liberae cooperationis, inferret necessitatem libertati repugnantem. Probatur sequela, quia posita illa voluntate, impossibile est, effectum non sequi: ergo necessario sequitur: nec satisfaciet, qui dixerit, hanc esse necessitatem tantum consequentiae, seu in sensu composito, quae non repugnat libertati. Nam ex sententia Anselmi, libro de Concordia praescientiae, et praedestinationis, necessitas ex suppositione est necessitas simpliciter, quando suppositio est antecedens, et praevenit hominis libertatem, quia tunc non est in potestate eius. Nam si consequentia est necessaria, et antecedens non est in potestate mea, etiam consequens non est in mea potestate, sed necessario, ac simpliciter sequitur: illa autem voluntas absoluta Dei ponitur praeveniens liberum consensum: ergo tollit libertatem.

17. Secunda ratio. — Alia ratio est, quia si Deus ex aeternitate mere gratis, et absque praevisis meritis voluisset efficaciter dare aliquibus gloriam, etiam in tempore daret gratis, et sine meritis, quia ita dat in tempore, sicut in aeternitate decrevit: constat autem secundum fidem gloriam in tempore non dari gratis, praesertim adultis: ergo neque in aeternitate ita decreta est.

18. Impugnatur secunda opinio. — De conclusione huius opinionis dicam inferius. Fundamentum autem eius primum mihi valde displicet: nam supponit hoc principium, scilicet, non posse Deum absolute praedefinire actum aliquem, vel effectum libere, vel per media libera in tempore efficiendum, nisi prius secundum rationem videat Deus absolute illum effectum esse futurum. Quod imprimis est contra omnes fere theologos, praesertim antiquos, ut paulo post referam. Deinde variis exemplis ostendo esse falsum. Primo, certum est, Deum in eodem signo, in quo praedestinavit, Christum ut hominem Deum, praedestinasse illum gloriosum in anima, et in corpore, ut sumitur ex Augustino, tract. 105, in Ioan., in fine, cum tamen in tempore non habuerit gloriam corporis, sine suis meritis. Et similiter, priusquam Deus praevideret mortem Christi futuram, praeordinavit illum efficaciter ut redemptorem humani generis, quamvis illud munus non, nisi per opera libera praestandum esset. Datur ergo in Deo praedefinitio ad usum actuum liberorum ante praescientiam absolutam futuritionis eorum.

19. Secundo, Beatissima Virgo electa fuit ante praevisionem omnium meritorum eius, ut esset mater Dei, cum tamen dignitatem illam non obtinuerit sine consensu libero, nec sine aliquo merito saltem de congruo. Quo exemplo coacti auctores contrariae sententiae, etiam hic fatentur illam voluntatem Dei non fuisse absolutam, sed solum affectum simplicem, quo optavit hanc foeminam concipere Verbum divinum, non quo id efficaciter praedefinivit. Sed profecto pugnant cum communi modo loquendi sanctorum, qui voluntatem illam electionem appellant. Imo Ecclesia dicit: Elegit eam Deus et praeelegit eam: electio autem (iuxta communem sensum in materia morali receptum) significat absolutam voluntatem.

20. Deinde Deus ante praescientiam meritorum, vel liberorum actuum Virginis, absoluta voluntate praefinivit Verbum carnem sumere, at non praefinivit hoc tantum confuse in communi, sed praefiniendo etiam in particulari, ut hanc carnem sumeret, non ex nihilo, sed ex foemina, et ex tali foemina, tum quia perfecta dispositio divinae providentiae hoc postulat, tum quia etiam beneficium incarnationis fuit ex sola sapientia, et charitate Dei, et maxime quoad praecipuas circumstantias eius, quarum una est conceptio ex tali foemina: ergo Deus ex se totum hoc praefinivit, ac praedestinavit. Propter quod alibi dixi, Praedestinationem Virginis ad maternitatem divinam fuisse coniunctissimam cum praedestinatione Christi. Imo valde probabile est, in eodem signo rationis fuisse Christum praedestinatum ut hominem, et ut filium Virginis, et simul praedestinatum esse, ut carnem sumeret, et ut eam sumeret ex purissimis sanguinibus Virginis, ac proinde praedestinationem Christi esse terminatam ad Virginem, saltem secundario, tanquam ad terminum relationis eius, in quantum est filius hominis: vel certe, licet distinguantur duo signa rationis, unum, in quo Deus voluit Verbum fieri hominem, aliud in quo voluit, humanitatem ex tali foemina accipere, non est verisimile, inter illa duo signa intercessisse merita Virginis praevisa, et propter illa Deum absolute decrevisse modum illum sumendi carnem, sed sicut ex sola sua voluntate primum decrevit, ita et secundum. Nam sicut primum fuit radix omnium meritorum omnium hominum, et ideo illius praedestinatio non potuit cadere sub humana merita, ita secundum est radix omnium meritorum, et omnium gratiarum, quae datae sunt Virgini, et ideo non potuit illius praedestinatio sub meritum eius cadere. Et confirmatur tandem, quia Deus, absoluta voluntate sua praefinivit tempus, et horam, ac momentum Incarnationis, iuxta illud Pauli ad Galat. 4: Ubi venit plenitudo temporis; utique a Deo praedefiniti, ut omnes intelligunt, ergo multo magis praefinivit absolute maternitatem Virginis, praesertim quia, quod Incarnatio facta fuerit tali momento, non minus fuit dependens a consensu libero Virginis, quam quod fieret ex ipsa.

21. Evasio quaedam. — Responderi aliter posset, Deum quidem haec omnia praefinisse et absolute elegisse Virginem in matrem Dei, quia hi effectus per se non pendebant ex libero consensu Virginis, nec Deus in eo signo praefinivit illa facere medio tali consensu, sed absolute. Unde, licet per impossibile beata Virgo non fuisset praestitura consensum, nihilominus ex vi illius decreti fuisset facta mater Dei: et tunc maternitas non fuisset ullo modo praemium meriti eius, sicut nunc fuit: quod tamen non fuisset contra decretum illud, quo praedestinata, seu electa fuerit beata Virgo ad maternitatem divinam, quia non fuerat electa ad maternitatem sub ratione beneficii. Atque ita illa praedefinitio, ut sic non est de effectu per se dependente ab usu libero hominis praedestinati: et ideo non est eadem ratio de illo, quae est de electione ad beatitudinem, quia, ut infra dicam, nunquam Deus praefinivit dare beatitudinem, nisi cum dependentia per se a futuris meritis et consequenter cum dependentia (inquam) non ipsius praedestinationis, sed ipsius effectus praedestinati.

22. Argumentum ad hominem contra responsionem. — Sed contra hoc obiicio imprimis ad hominem secundam rationem, qua utuntur auctores illius sententiae: quia Deus sicut confert in tempore beneficia, ita in aeternitate illa praedestinat: sed Deus in tempore contulit Virgini hoc beneficium ex aliquo merito, vel dispositione libera eius, ergo ita praedestinavit dare illud. Proceditque hic ratio firmius, magisque sine aequivocatione, quia non argumentamur ab effectu ad actum praedestinationis, quae est sophistica argumentatio, ut infra ostendam, sed argumentamur ab effectu ad obiectum praedestinationis, quae videtur optima collectio, nam sub eadem ratione, sub qua res fit, vel datur in tempore, sub eadem praedestinata est fieri, seu dari quoad obiectum ipsum et rationes eius praedestinatam, quia totum illud debuit sub praedestinatione cadere. Sicut ergo in tempore comparavit Virgo maternitatem, per suum consensum liberum, ita praedestinata fuit in aeternitate ad habendam maternitatem ut aliquale praemium sui meriti. Ulterius vero, licet concedamus non fuisse hoc totum praedestinatum in eodem signo, tamen eo ipso, quod intelligimus, Deum in aliquo signo praefinisse absolute, ut haec foemina esset mater Dei, intelligere debemus statim in sequenti signo et ante praescientiam omnium meritorum eius, praefinivisse, ut darentur illi dispositiones condignae matri Dei, inter quas dispositiones, non solum virtutum habitus, sed etiam boni actus includuntur. Nam modus ille exequendi praedestinatam incarnationem et maternitatem, medio consensu libero Virginis, profectus est primario ex infinita sapientia et bonitate Dei. Unde aeque fuit praefinitus ante praescientiam omnis meriti, ac caeterae dispositiones et circumstantiae, praesertim cum in hoc nulla sit repugnantia, vel difficultas, ut statim dicam.

23. Simile argumentum sumi potest ex voluntate, qua Deus decrevit sumere carnem ex semine Abrahae, eumque eligere, ut esset multarum gentium Pater: quam quidem electionem non mandavit executioni, nisi interveniente libero consensu et fide Abrahae, et tamen fuit absoluta praefinitio et electio ante praevisam eius fidem futuram, seu voluntatem. Et ad eumdem modum induci possunt multa similia, ut de apostolis, quibus Christus dixit: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos; nam licet demus, loqui de electione ad apostolatium, tamen illum non receperunt sine consensu libero. Et nihilominus ait Christus Dominus: Non vos me elegistis, scilicet primo: Sed ego elegi vos, quasi diceret et per electionem meam feci, ut vos me elegeritis. Et eodem sensu dicitur de Paulo: Vas electionis est mihi iste. Et Ioannes Baptista, vel Ieremias dicit: Posuit me quasi sagittam electam.

24. Ratio a priori. — De efficacia divinae voluntatis esse, ut quod vult infallibiliter fiat. — Ratio denique a priori est, quia Deus in sua praescientia habet media, per quae potest in tempore efficere, ut id, quod vult, definite, infallibiliter fiat et nihilominus libere fiat, ergo non repugnat divinae potestati et voluntati, ut priusquam absolute praevideat aliquid esse futurum, simpliciter, ac definite velit ut illud sit: et simul velit, ut libere sit. Quin potius ut egregie dixit D. Thomas 1 p., q. 22, art. 4, ad efficaciam divinae voluntatis pertinet, ut quod vult et fiat et infallibiliter fiat, sicut ipse vult. Unde Augustinus in Enchir., cap., 98 dixit: Quis tam impie desipiat, ut dicat Deum malas hominum voluntates quas voluerit, quando voluerit et ubi voluerit in bonas non posse convertere. Et lib. 1 de Gratia Christi, cap. 24: Intelligent (inquit) posse Deum interna, atque occulta, mirabili atque ineffabili potestate operari in cordibus hominum non solum veras revelationes, sed etiam bonas voluntates. At vero quod Deus potest facere ex sua plena potestate, potest etiam praedefine ex se et ex mera sua voluntate. Quia neque id excedit potestatem eius, nec repugnat bonitati, ut per se constat: nec etiam violat hominis libertatem: quia per tale decretum vult Deus, ut homo ipse velit et libere se determinet, non immutando modum operandi eius.

25. Respondetur ad primam rationem secundae opinionis. — Decretum dandi gloriam non est suppositio simpliciter antecedens. — Unde facile solvitur prima ratio, de qua plura dicam infra tractando de Concordia. Nunc breviter respondeo, illam voluntatem non inferre necessitatem humanae voluntati, quia non immediate et per se ipsam illam movet (secundum rationem loquimur) sed applicando media congrua, per quae novit illam voluntatem humanam libere consensuram. Ac propterea tale decretum Dei non est suppositio simpliciter antecedens, quia supponit praescientiam conditionatam de consensu humano libere praestando, si haec, vel illa media illi applicentur et virtualiter includit respectum ad talia media, non tanquam ad causam ipsius decreti, sed potius tanquam ad effectum, seu medium applicandum ex vi talis decreti, seu voluntatis.

26. Respondetur ad secundam rationem. — Nec secunda ratio maiorem vim habet, sed aequivocationem committit in applicatione illius termini gratis. Potest enim cadere et in obiectum voluntatis divinae et in ipsummet actum voluntatis Dei, ut libere terminatum ad talem personam. Nos utimur illo hoc posteriori modo: in argumento autem sumitur priori modo, ut ex uno modo fit transitus ad alium, quae tamen non est bona illatio. Declaro breviter exemplo humano: nam cum aliquis habet voluntatem libere donandi equum amico, tunc vult dare gratis, ita ut aliud adverbium cadat non tantum in actum voluntatis, sed etiam in obiectum. At vero voluntas videndi equum, non est voluntas dandi aliquid gratis, ipsa tamen voluntas gratis haberi potest. Cuius signum est, quia talis voluntas interdum existimatur magnum beneficium et amicitiae opus, quod clarius cernitur, quando inter duos, qui tali re indigent, vel illam desiderant, huic potius volo vendere quam illi ex mera libertate: eritque maior gratia, quando non solum volo vendere, sed etiam procurare et iuvare, ut habeat alius unde emat.

27. Deus licet gratis eligat homines ad gloriam illam, tamen non dat gratis, sed ut praemium. — Ad hunc ergo modum intelligenda est haec Dei voluntas: intendit enim Deus gloriam homini, quem elegit, non utcumque, sed ut coronam et praemium: et ita, quamvis gratis habeat erga illum hanc intentionem, non tamen obiectum ipsum vult dare gratis, sed per merita, quae non praevidet, sed praeparat potius, ordine rationis, ut postea videbimus. Non ergo repugnant illa duo, quod Deus in aeternitate gratis eligat ad gloriam secundum ordinem intentionis, et tamen quod in tempore non det gratis. Quod exemplis etiam supra positis de gloria corporis Christi Domini et de dignitate matris Dei intelligi potest. Ac denique ex concessis ita convincitur, quia alii doctores concedunt saltem simplici affectu voluisse Deum gloriam praedestinatis ante praevisa eorum merita: illum ergo affectum gratis habuit Deus circa homines: et tamen per illum affectum non vult etiam conditionaliter et secundum quid, ut homo habeat gloriam gratis: hoc enim nullo modo desiderat Deus, ut patet etiam in reprobis, quibus Deus vult illo modo gloriam antecedenter, cupit tamen ut ipsi eam mereantur, non ut gratis habeant: sunt ergo illa duo plane distincta.

28. Tertia opinio. — Tertia sententia, Deum circa aliquos eorum hominum, qui salvantur, habuisse hoc propositum efficax dandi gloriam in illo signo primo, non tamen circa omnes, qui salutem ultimam consequuntur. Ex scholasticis hoc tenuit Ochamus, in 1, d. 43, et ibi Gabriel, q. 1, art. 2. Eam vero late explicat et defendit Catherinus, lib. 1 de Praedestinatione, cap. ult., et lib. 3, a principio.

29. Potest autem haec differentia primo constitui inter angelos et homines. De qua re dicam capite sequenti: nunc enim solum de hominibus lapsed agimus. Itaque Catherinus et alii auctores, quos retuli in hominibus lapsed salvandis constituunt illos duos ordines et moventur ad ponendum aliquos homines praeelectos ex modo loquendi Scripturarum, quem infra nos afferemus. Item ex diversis dignitatibus et praerogativis, quas Deus contulit aliquibus hominibus et non omnibus salvandis, ut patet praecipue in beata Virgine, in Ioanne Baptista, apostolis, etc. Denique ex diversis modis salvandi homines, qui vel ipsa experientia nobis constant: nam quosdam Deus specialissime praevenit et quasi continue singularia auxilia illis confert et perseveranter, donec ad ultimam et perfectam salutem eos conducat: ergo signum est, illos praeelegisse.

30. Altera vero pars, nimirum, quod praeter hos aliqui salventur, etiamsi praeelecti non fuerint, praecipue probatur ex ratione dubitandi in principio posita. Quia illa praelectio non est simpliciter necessaria ad salutem consequendam; alias qui ita praeelecti non sunt, non haberent ex parte Dei omnia necessaria, et consequenter non esset in potestate eorum salvari. Si autem illa electio non est necessaria, nihil repugnat aliquos, non ita electos salvari. Quod si non repugnat, cur non ita erit? Nam si causa est sufficiens ad habendum hunc effectum sine tali electione, ex tanta multitudine hominum in aliquibus illum habebit. Imo fortasse illa est turba magna, visa a Ioanne, in Apocalypsi, quam dinumerare nemo poterat. Denique ex rebus ipsis hoc videtur fieri verisimile, quia multi salvantur cum sola communi et ordinaria providentia gratiae: ergo respectu illorum non est necessaria illa peculiaris intentio et dilectio.

31. Catherini sententia erronea censetur a Soto et aliis Thomistis, sed excusatur erroris aliqua ex parte. — Ex hac sententia intulit Catherinus duo. Unum est, non omnes qui sal vantur, esse Praedestinatos. Aliud est, numerum salvandorum non esse certum, donec sua libertate cum divina gratia perseverent usque ad mortem. Quae duo tanquam erronea refelluntur a Dominico Soto et aliis modernioribus Thomistis. Sed in utroque erravit Catherinus, magis in verbis, quam in re, consequenter loquendo in sua sententia, quae licet vera non sit, ut statim dicam, non est tamen digna tam gravi censura. Ille enim solum vocavit praedestinationem, hanc efficacem electionem ad gloriam ante praevisa merita: et ideo non vocat praedestinatos eos, qui ita electi non sunt, quamvis sint gloriam consecuturi. In hoc tamen loquendi modo, quod aliqui non praedestinati salventur, plane dissentit ab Augustino, toto lib. de Praedest. Sanct., et de Bono persever., imo et a modo loquendi Pauli, ut statim dicam. Propter quod D. Fulgentius, lib. de Fide ad Petrum, cap. 35, tanquam fidei regulam statuit: Firmissime tene et nullatenus dubites, neminem consecuturum salutem, qui praedestinatus non sit. In secunda vero illatione non existimavit Catherinus, numerum salvandorum non esse certum ex aeternitate, donec in tempore perseverent in gratia, ut illi obiiciunt adversarii: sed dixit, illum numerum non esse certum in divina, et ex divina voluntate, sed solum ex praescientia, qua Deus cooperationem hominum vidit. In quo fatetur, se dissentire ab Augustino, imo in eius sententiam gravissimis verbis invehitur, in quo excessit, et est reprehensione dignissimus. Nam ut alia omitam, Caelestinus papa in epistola ad Episcopos Galliae, praesertim capite secundo et Augustinum et doctrinam eius, praesertim ad gratiam Dei pertinentem, plurimum commendat. Quapropter sententia haec etiam a nobis reiicienda est.

32. Vera resolutio. — Dico igitur, primum actum voluntatis divinae circa salvandos homines fuisse dilectionem, qua voluit et intendit illis dare gloriam voluntate absoluta et efficaci. Haec est sententia D. Thomae, art. 4, et q. 6 de Verit., art. 1, et in 1, d. 40, ubi eam defendunt Capreolus, Hervaeus et alii Thomistae, Scotus item et Durandus et Aegidius, tam ibi, quam d. 41, q. 2, Maior, q. 1, art. 2, Richardus, art. 2, q. 1, Gregorius, art. 2 et plures alii recentiores, quos infra addam tractando de causa praedestinationis, ubi etiam plura ex Scriptura et Patribus afferam.

33. Probatur conclusio ex sacris litteris. — Nunc probo ex Paulo ad Ephes. 1: Elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu eius in charitate, qui praedestinavit nos, etc., secundum propositum voluntatis suae. Nam quod Paulus ibi loquatur de voluntate absoluta et firmo decreto constat, tum ex omnium expositione, tum ex verbo eligendi, quod supra expendi, tum ex verbo praedestinandi, quod adiungit; tum denique ex illo verbo, secundum propositum voluntatis suae. Rursus, quod loquatur de electione mera liberali, quae antecedit praescientiam futurorum, colligit optime Augustinus, lib. de Praedest. Sanct., cap. 81 et 19, ex illo verbo: Ut essemus sancti, etc. Non (inquit) quia futuri eramus sancti, sed ut essemus: quia illa particula, Ut, denotat terminum, seu finem et consequenter etiam effectum illius electionis, non causam, seu rationem.

34. Reiicitur expositio quorundam. — Dicunt ergo aliqui, ex hoc eodem verbo colligi, Paulum non loqui de electione ad gloriam, sed de electione ad gratiam. Sed hoc profecto nullius momenti est. Primo quidem, quia ex verbis Pauli constat, loqui de sanctitate perfecta et consummata, quae non separatur a gloria, ut constat ex illo: Ut essemus sancti et immaculati in conspectu eius, etc. Deinde quia vel Paulus loquitur de electione ad quacumque gratiam temporalem et hoc dici non potest, quia haec non semper habet praedestinationem adiunctam infallibiliter, quam Paulus statim adiungit: vel loquitur de Sanctitate cum perseverantia finali, et haec est sanctitas consummata, quae infallibiliter coniunctam habet beatitudinem. Et de illa est eadem ratio, quia haec gratia cum perseverantia finali in executione, seu in re ipsa non comparatur sine aliqua cooperatione liberi arbitrii, nec sine aliquo merito hominis, vel de condigno, vel de congruo, saltem respectu aliquorum effectuum talis electionis: ergo eadem est ratio de electione ad talem sanctitatem et ad gloriam. Imo in ordine intentionis pro eodem reputantur, quia neque eligitur homo, ut sit beatus sine sanctitate perfecta, neque ut habeat consummatam sanctitatem sine beatitudine, quanquam in ordine executionis utrumque comparandum sit per alia media libera. Atque hoc eodem modo induci ad hoc confirmandum possunt verba eiusdem Pauli ad Rom. 8: Quos praedestinavit, conformes fieri imaginis Filii sui. Loquitur enim de his, quos praedestinavit, ut fierent Filio conformes in gloria et non tantum in gratia et de his subdit effectus, quos ex vi praedestinationis, in electis Deus operatus est: Ut ostenderet divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam, ut statim subiungit, cap. 9. Item 2, ad Timoth. 1, et ad Titum 3, saepeque alibi, de hac electione gratuita praedestinatorum ad gloriam manifeste loquitur.

35. Quod vero his locis Paulus loquatur de omnibus, qui ultimam salutem consequuntur, constat ex omnium expositione et ex absoluta locutione, quam non possumus nos proprio arbitrio limitare, aut exceptionem ab illa facere. Atque idem confirmant alia testimonia Scripturae, in quibus hi, qui salvandi sunt, simpliciter vocantur electi, ut Matth. 24: Ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi: et rursus: Sed propter electos breviabuntur dies illi. Item, quod Christus ad apostolos ait (Ioann. 16): Non vos me eligistis, sed ego elegi vos, de hac electione intelligitur ab Augustino, libro de Gratia et libero Arbitrio, cap. 1, et ad omnes praedestinatos id extendit, tractatu 86 in Ioannem, et ad idem alludit Christus (Ioann. 13) dicens: Ego scio quos elegerim, significans electionem hanc esse radicem omnium bonorum et praesertim doni perseverantiae. Et idem videtur clarius indicasse (Lucae 12) dicens: Nolite timere pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum. De qua complacentia gratias agit, Matth. 11, cum dicit: Ita Pater (utique tibi confiteor) quoniam sic fuit placitum ante te. Est ergo haec electio ex beneplacito Patris et mere gratuita: radixque beneficiorum omnium, quibus salus paratur praedestinato, iuxta id Psalm. 17: Salvum me fecit, quoniam voluit me. Denique hinc etiam Ecclesia, in quadam oratione usurpavit illum loquendi modum: Deus, cui soli cognitus est numerus electorum in superna felicitate locandus. Ex quo duo colligere licet. Unum est electum simpliciter non vocari, nisi qui ad aeternam felicitatem electus est. Aliud est, in aeterna felicitate non collocari, nisi qui sic electi sunt. Mens Augustini pro assertione expenditur.

36. Ex Augustini sententia electio ad gloriam fuit ante praevisa merita. — Secundo, est sine dubio haec sententia Augustini, ut omnes fere auctores hactenus censuerunt, et in lib. 3, de Auxiliis, cap. 16 et 17, late ostendi et defendi. Nunc pauca addemus. Unum testimonium est, lib. de Corrept. et Gratia, c. 7, ubi agens de praedestinatis ait, eos fuisse electos ad regnandum cum Christo, ex Dei voluntate ante omnia merita praevisa. Ubi clarissime ponit, et actum voluntatis ante meritorum praescientiam et perfectionem absolutam eius et terminum illius nempe regnum caelorum. Nam quod aliqui interpretantur, per regnum caelorum intelligi gratiam congruam, nec est iuxta proprietatem verbi, nec iuxta mentem Augustini. Nam, ex hac electione putat consequi gratiam congruam, ut patet ab illis verbis: Quicumque ergo ab illa originali damnatione ista divinae gratiae largitate divisi sunt, non est dubium, quin et procuratur eis, audiendum Evangelium et cum audiunt credunt, et in fide, quae per dilectionem operatur, usque in finem perseverant, et reliqua usque ad illud: Haec omnia operatur in eis, qui elegit eos in Filio suo, hoc est, qui elegit eos, per electionem gratiae, id est, per electionem gratuitam et sine meritis, ut statim declarat. Unde subiungit: Non enim sic sunt vocati, ut non essent electi: praecessit ergo electio vocationem, et ideo sic, id est, congrue vocati sunt: qui erant electi. Et hoc est, quod subiungit: Sed quoniam secundum propositum vocati sunt, profecto electi sunt, per electionem, ut dictum est, gratiae non praecedentium meritorum. Ac tandem postquam de immobilitate, ac certitudine illius electionis multa tractasset, conclusit: Electi autem sunt ad regnandum cum Christo. Haec ergo fuit electio gratiae et sine meritis. Denique consequenter declarat illam electionem esse omnium, qui regnum caelorum consequuntur, quod propterea ibi vocat regnum electorum, qui dicunt: Si Deus pro nobis, quis contra nos? Et illud: Quis accusabit adversus electos Dei? Et tandem de his omnibus concludit accipere perseverantiae donum: eos vero, qui non accipiunt, non fuisse electos. Omnes ergo, qui salvantur sic electi sunt, sicut etiam apud Augustinum omnes qui salvantur praedestinati sunt, ut aperte docet, libro de Bono perseveran., cap. 14, et sumitur ex eodem libro, cap. 22, ubi ait: Si qui obediunt, sed in regnum eius et gloriam praedestinati non sunt, temporales sunt. Idem colligitur ex lib. de Praedestin. Sanctorum, cap. 17.

37. Hinc etiam est, quod ubicumque Augustinus tractat de speciali providentia, qua Deus protegit et gubernat praedestinatos et rationem differentiae quaerit, cur Deus ita se gerat cum praedestinatis, et non cum aliis, fatetur se nescire causam aliam praeter propositum electionis Dei. Sic, lib. de Corrept. et Gratia, cap. 8, quaerit, cur ex duobus iustis, uni Deus dat perseverantiae donum, vel illum rapit priusquam malitia mutet intellectum eius, alterum vero conservat, donec a iustitia cadat, nec ei dat perseverantiae donum, sed in peccato mori permittit? Ad quam quaestionem nihil aliud respondet, nisi inscrutabilia esse iudicia Dei, totumque ex divina electione pendere. Nam, Deus secundum consilium voluntatis suae, hunc elegit et non illum, et ideo huic praeparavit hoc donum et non illi. Sed aiunt, hoc intelligi de electione ad gratiam, non de electione ad gloriam. Sed contra, primo, quia hoc ibidem refert in illam electionem, de qua loquitur Paulus ad Ephes, 1, cum inquit: Elegit nos in ipso, etc., quam ostendimus esse electionem ad gloriam. Item inquiro, de qua gratia sit sermo, cum dicitur, illam differentiam provenire ex electione ad gratiam, an de gratia prout dicit sanctitatem cum effectu perseverandi in illa usque ad mortem, vel de gratia ut dicit auxilium congruum ad hunc effectum. Hoc secundum dici non potest, quia non est consentaneum discursui Augustini, qui ex diversis effectibus et finibus, quos in his personis voluit Deus pro sua liberalitate, colligit diversitatem donorum, alioquin valde frivola esset illius ratio. Si autem dicatur primum, illud est, quod intendimus. Tum quia (ut dixi) haec sanctificatio usque ad mortem non fit sine cooperatione liberi arbitrii, et ideo eadem, vel maior ratio est de illa, quae de electione ad gloriam, tum etiam, quia talis gratia includit terminum et consummationem eius et consequenter gloriam. Denique, hunc sensum confirmat idem Augustinus ubicumque loquitur de proposito Dei erga praedestinatos, a quo proposito dicit oriri vocationem illam altam, atque secretam, per quam recipiunt, ut infallibiliter convertantur et indeclinabiliter perducantur ad gloriam. Nam per illud propositum semper intelligit propositum gratuitum Dei perducendi electos ad gloriam, ut videre licet de Praedest. Sanct., cap. 16 et 17, de Bono persever., cap. 6, ubi ita intelligit illud Act. 9: Crediderunt quotquot praeordinati erant in vitam aeternam. Idem cap. 7 et seq., et lib. 8, quaestionum 68. Epist. 46 et 106, huc facit denique quodlibet de Gratia et libero Arbitrio, cap. 49, dicit: Eum sine peccato esse, quem Deus vult talem esse. Nam est haec quaedam electio, quae sine libertate non impletur. Simile est, quod ex Ambrosio refert in eodem libro cap. 46: Et quem vult, religiosum fecit. Et alia loca infra tractando de causa praedestinationis, afferemus.

38. Praeterea constat ex Epistola Prosperi ad Augustinum, quae habetur ante librum de Praedest. Sanct., ita fuisse illo tempore sententiam D. Augustini, de divina praedestinatione et electione intellectam, et ob eam rem multorum animos perturbatos fuisse. Unde in fine Epistolae, supponendo eundem sensum, ut Augustinianum et verum, petit ab Augustino ut declarare amplius dignetur: Quomodo per hanc praedicationem propositi Dei, quo fideles fiunt, qui praeordinati sunt ad vitam aeternam, nemo eorum, qui cohortandi sunt, impediatur, nec occasionem negligentiae habeant, si se praedestinatos esse desperent. Et saepe hoc repetit Prosper respondendo ad varias obiectiones, quae contra Augustinum fiebant, et praecipue, cap. 7, ad obiectiones Gallorum. Vocat hanc electionem praeordinationem, ex qua manat perseverantiae donum. Et lib. 2, de Vocatione Gent., cap. 26. Idem sentit Fulgentius, lib. 1, ad Monimum, cap. 8 et 13, ubi inter alia inquit: Quos praedestinavit, (id est elegit) ad gloriam, praedestinavit ad iustitiam. Denique Hugo Vict., quaest. 225, in Epistolam ad Romanos ex mente Augustini, hanc electionem intelligit esse illud propositum Dei, de quo frequens est mentio apud Paulum, a quo procedit singularis illa vocatio ex proposito, quam esse propriam electorum, ait Augustinus, lib. de Praedest. Sanctorum, cap. 3, et saepe alias.

39. Aliud indicium mentis Augustini sumi potest, ex Epist. Hilarii Arelatensis, ad eundem Augustinum. Refert enim ibi, inter alias contradictiones Gallorum adversus Augustinum, unam fuisse, quod omnes homines, quasi in duas classes divideret, electorum et eiectorum, eosque ita ex sola Dei voluntate distingueret, ut ab una ad aliam transitus esse non possit. Item non ferebant, quod Augustinus verba illa Paul. 1, Timoth. 2: Vult omnes homines salvos fieri, de voluntate beneplaciti et efficaci, ac proinde de solis praedestinatis: et non de omnibus hominibus intellexerit, variisque in locis interpretatus fuerit. Quoniam supponebant, ut verum est, Paulum ibi loqui de voluntate. Quam Deus ex se habet, ante omnia hominum merita et hanc nolebant esse particularem ad quosdam, sed universalem ad omnes, ac proinde non esse efficacem et absolutam, sed simplicem seu conditionatam. Intellexerunt ergo Augustinum posuisse illam discretionem hominum ex sola Dei voluntate, antecedente praescientiam meritorum, atque ita elegisse quosdam ad gloriam per solam efficacem voluntatem salvandi illos, quae est plane electio ad gloriam. In hac vero eorum contradictione et querela, nunquam Hilarius significat aliquid illos imposuisse Augustino; nec Augustinus in lib. de Praedest. Sanctorum respondet, negando quod ipsi referebant, vel supponebant de mente sua, sed veritatem illius sententiae ex Sancta Scriptura confirmando. Unde pro hac etiam parte referri potest Gregorius, lib. 5, in 1 Regum, cap. 4, versus finem, quatenus eundem locum Pauli de praedestinatis exponit, quam praedestinationem vult, primo ac per se esse ad vitam aeternam, indeque habere, ut mediâ certa, et infallibilia ad talem finem consequendum praestituat. Rationibus probatur assertio.

40. Prima ratio. — Intensio finis prior est voluntate mediorum. — Electio ad gloriam procedit ex absoluta intentione. — Prima atque a priori fit, quam D. Thomas attulit, art. 4, quia intentio finis praecedere debet voluntatem circa media, in nobis, quidem saltem ordine naturae, in Deo vero rationis, ut satis contra primam opinionem declaravi. Quod autem talis intentio in hoc negotio sit absoluta et efficax, probatur ulterius. Quia intentio debet esse accomodata electioni mediorum, vel potius modus electionis indicat modum intentionis: sed Deus hoc observat in electione mediorum, circa salvandos, ut det illis media efficacia, ut talia sint et ut per illa infallibiliter gloriam consequantur, ut etiam auctores secundae opinionis concedunt: estque expressa sententia Augustini, de Bono perseveran., c. 14, et toto lib. de Praedest. Sanct., et aliis infinitis locis. Ergo signum est, hanc electionem mediorum procedere ex absoluta intentione. Quod optime indicatur illis verbis Sap. 4: Raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius, et quod Christus ait de ovibus suis, Ioan. 10: Nemo rapiet eas de manu mea. Quod dictum esse ratione praedestinationis declarat Augustinus, tract. 48, in Ioan. Et consonant supra citata verba Christi, Matth. 24: Propter electos breviabuntur dies illi. Nam indicant specialem providentiam erga illos, ut declarat optime Bernardus, serm. 68, in Can., et 12, in Psal.: Qui habitat, adiungens illud Pauli: Omnia sustineo propter electos, et includens, totam Dei providentiam aliquo modo ordinari ad salutem electorum.

41. Huius loci ad Romanos interpretatio aliquorum. — Melior Augustini expositio. — Denique hoc etiam mihi indicant illa verba Pauli ad Rom. 8: Diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum: utique ex speciali Dei cura circa illos, quae inde oritur, quod secundum propositum vocati sunt sancti. Quod quidem de proposito ipsorum hominum exponunt Origenus, Chrysostomus et Theodoretus, ibi et Cyrillus Hierosolym., in Praefatione Cateches. Multo vero melius Augustinus, lib. 2, contra duas epistolas Pelag., cap. 10, et alibi saepe, exponit de proposito eos, quos sic gubernat. Quod manifestum est ex verbis, quae statim Paulus subiungit: Nam quos praescribit et praedestinavit, etc., et de eodem proposito ait cap. 9: Ut secundum electionem propositum Dei maneret non ex operibus, sed ex vocante, etc., et 2, ad Tim. 1: Vocavit nos vocatione sua sancta, non secundum merita nostra, sed secundum propositum suum et gratiam. Ut etiam Augustinus expendit, qui de hoc proposito optime loquitur, lib. de Correp. et Gratia, cap. 12, dicens ex illo manare vocationem congruam, iustificationem, etc. Idem, lib. 2, contra duas epist. Pelag., cap. 9.

42. Secundo ratio. — Atque hinc possumus secundam rationem formare, quia necesse est fateri, Deum elegisse aliquos ante praescientiam absolutam futurorum ad gloriam, et nulla est ratio excipiendi ab hac electione aliquos salvandos: ergo omnes, qui salvantur, ita electi sunt. Maiorem sufficienter probant exempla adducta contra secundam sententiam et quae tertia sententia afferebat ad probandam priorem suam partem. Et ex effectibus et modo providentiae Dei circa aliquos videtur evidentissimum. Nam quosdam efficaciter praevenit a pueritia, vel etiam ante naturalis rationis usum: et deinde speciali cura eos conservat toto tempore vitae sine peccato gravi: alios toto tempore vitae male viventes, in fine fere miraculose convertit, ut in gratia moriantur, cuius illustre exemplum habemus in bono latrone et similia sunt infinita. Qui ergo negari potest, hoc provenire ex singulari decreto, quo Deus absolute voluit hos salvare.

43. Cur erravit Catherinus. — Providentia erga electos aliquos licet videatur generalis, tamen ut procedit a Deo praesciente specialis est. — Nemo sine perseverantiae dono salvatur. — Superest probanda minor propositio contra tertiam sententiam, in qua propterea erravit Catherinus: quia nec credidit, nec intellexit scientiam conditionatam futurorum actuum liberorum, quam Deus habet prius ratione, quam eligat. Illa vero supposita, nullam video rationem dubitandi etiam in illa parte. Primo quidem, quia licet providentia supernaturalis erga aliquos salvandos nobis videatur generalis et communis: tamen, ut a Deo procedit sub illa praescientia est valde specialis, quia per eam unicuique datur auxilium illud, quod in illo futurum est efficax usque ad mortem: ergo signum est, in omnibus id provenire, ex dicto proposito voluntatis Dei. Unde inter homines nullus salvatur sine speciali perseverantiae dono, ut late tradit Augustinus, lib. de Bono perseverantiae, ut in cap. 1, id aperte supponit et declarat, et lib. de Corrept. et Gratia, c. 12 et 13, illud autem donum Deus sua voluntate providet sine merito nostro. Ergo, quamvis providentia Dei in quibusdam sit magis occulta quam in aliis, tamen voluntas eligens universalis fuit ad omnes, qui salvantur.

44. Probatur hoc exemplo parvulorum qui sine merito praeviso eliguntur. — Huc spectat argumentum de parvulis, quo saepe utitur Augustinus, de Gratia et libero Arbit., cap. 22 et 23, de Praedestin. Sanctorum, cap. 12 et de Bono persever., cap. 9, et Epist. 105 et 106. Nam videmus, stante eodem merito parentum, et eadem generali institutione baptismi, unum parvulum statim mori, alium, cui paratur baptismus, prius mori, quam illi possit applicari: alium conservari donec baptizetur. Haec enim diversitas, nec respectu Dei potest esse a casu, aut omnino per accidens: nec in re tam alta et pertinente ad salutem hominum, potest esse ex sola generali providentia absque secreta ordinatione et electione eorum qui salvantur. Nam licet interdum nobis exterius illa diversa providentia non appareat, aliquando evidenter demonstratur, ut variis exemplis ostendi possit.

45. Tertia ratio. — Numerus electorum est futurus ex absoluta Dei intentione. — Terminus solet esse primum obiectum propositum voluntati. — Deficient generationes, cum completus fuerit electorum numerus. — Ex quibus potest tertia ratio confici. In statu gloriae totus salvandorum numerus futurus est ex directa et absoluta intentione divina: ergo necesse fuit, ut hanc haberet Deus ex se circa omnes, qui futuri erant cives in illo regno. Antecedens declarat optime Bernardus, serm. 78, in Cant., quia tota illa civitas electa est, ut esset una sponsa Christi, quae postea per gratiam ita praeparata est, sicut fuit electa: estque hoc consentaneum perfectioni illius regni, in quo nihil esse debet, nisi ex singulari praefinitione divina. Declaratur etiam a posteriori. Nam in unoquoque negotio, vel gubernatione, exitus rei declarat intentionem gubernantis et terminus ille, quo tandem consecuto, cessat sollicitudo et gubernatio, solet esse primum obiectum propositum voluntati et intentioni talis gubernatoris, si prudenter se gerat. Videmus autem, totam Dei providentiam eo tendere, ut civitas illa in tali numero, pondere et mensura compleatur. Unde omnes theologi dicunt tunc rerum generationes esse finiendas et gubernationem Dei erga illas, quando numerus electorum fuerit completus: ergo signum est, absolutam DEI intentionem positam fuisse, non in his, vel illis tantum personis illius civitatis, sed in tota illa, ut complenda ex integro salvandorum numero.

46. Responsio aliquorum voluntatem dandi ad gratiam congruam fuisse primam. — Impugnatur responsio. — Quod tandem confirmo, quia si non fuit haec voluntas prima, quam Deus habuit erga electos: inquiro, quaenam illa sit? Respondent alii esse voluntatem dandi gratiam congruam his hominibus: et qui in illis opinionibus melius sentiunt, dicunt, hanc voluntatem discernere infallibiliter salvandos a non salvandis. Sed contra hoc, inquiro rursus, quid per gratiam congruam intelligant: vel enim loquuntur de sola gratia congrua ad primam sanctificationem, vel de congrua etiam ad conservationem gratiae usque ad finem vitae. Prior voluntas non satis est: nam illam habuit Deus circa multos reprobos, qui non tantum semel, sed etiam saepe gratias congruas accipiunt, quibus vere iustificantur pro aliquo tempore et perveniunt interdum ad multam sanctitatem: tandem vero non perseverant: ergo ex vi talis voluntatis non potest discerni praedestinatus a reprobo. Posterior autem voluntas imprimis sine causa separatur a voluntate gloriae: quia velle alicui gratiam finalem, est velle illi ultimam salutem et vitam aeternam. Et deinde etiam gratia finalis non comparatur sine cooperatione liberi arbitrii, erit ergo eadem difficultas in illa, quae est in gloria, quae difficultas si in una cessat, in altera etiam cessabit: ac proinde non est cur negetur intentio gloriae, cum illa sit finis aliorum mediorum.

47. Non omnes gratiae dantur sine dispositione nostra. — Dicunt aliqui, illam voluntatem fuisse de omnibus gravis praevenientibus, quas Deus praevidit fore ita congruas tali personae, ut per eas in discursu vitae infallibiliter sit consecuturus gloriam, quae gratiae praevenientes, cum a solo Deo tribuantur, per solam eius voluntatem praeveniri possunt. Sed hoc imprimis solum est excogitatum ad fugiendam difficultatem sine fundamento auctoritatis, vel rationis. Deinde cum omnia illa sint media, quae non propter se, sed propter aliud amantur, si Deus habuit talem voluntatem, illa satis ostendit multo magis habuisse voluntatem efficacem dandi gloriam. Et praeterea non vitatur difficultas, quia quamvis auxilia praevenientia incipiant a Deo, et quantum ad tactum cordis fiant in nobis, sine nobis, et sine libera cooperatione nostra, tamen non omnes istae gratiae dantur nobis sine aliqua dispositione, vel merito nostro: solumque in prima vocatione hoc est necessarium, quia ante illam nullum est in nobis principium meriti: tamen post illam iam potest homo, cum divino adiutorio respondere priori gratiae, et per hoc aliquid aliud impetrare a Deo, vel se disponere, aut mereri (saltem de congruo) aliam inspirationem, vel auxilium. Et quamvis Deus sapae conferat uberiora auxilia praevenientia, non spectata dispositione hominis, etiam post primam vocationem: saepius tamen non praebet illa nisi orantibus et petentibus, ex priori gratia; ut nunc suppono ex materia de gratia, et infra agendo de effectibus aliquid dicam. Ergo illa voluntas dandi omnia auxilia praevenientia necessaria ad totam vitam, non mandatur executioni quoad plures effectus eius, nisi media cooperatione liberi arbitrii: ergo eadem est ratio de illa, quae est de voluntate dandi gloriam. Satisfit rationibus dubitandi.

48. Decretum Dei non est intrinsece necessarium ut homines salvari possint. Probatur hoc a posteriori. — Probatur a priori. — Ad rationem ergo dubitandi in principio positam dicendum imprimis est, hoc propositum, seu decretum efficax Dei dandi gloriam, non esse per se et intrinsece, et (ut ita dicam) physice necessarium, ut homines vere possint vitam aeternam consequi. Hoc enim a posteriori saltem convincit ratio ibi facta, quia alias non sic electi salvari absolute non possent: quia talis electio, nec datur, nec est in eorum potestate, cum sit ex solo arbitrio Dei, sine merito, vel dispositione libera hominis. Et ideo in illam maxime cadit illud: Non est volentis, neque currentis, sed DEI miserantis. A priori autem ratio est, quia illud decretum Dei, ut tale est, nec per se ipsum dat homini principia omnia necessaria ad bene operandum, sicut oportet ad vitam aeternam consequendam: nec etiam per illud ut sic dicatur, vel offertur concursus necessarius ad tales actus: haec autem solum sunt necessaria, ut homo possit tales actus efficere et consequenter salvari. Assumptum patebit latius ex dicendis inferius, cap. 45, et multa de illo dixi, lib. 4, de Auxiliis, cap. 46, in fine. Nunc breviter declaratur, quia illa principia operandi et concursus, licet supernaturalia sint, dantur, vel offeruntur per decreta voluntatis divinae, quae ad tales effectus, vel dona et ad productionem, seu influxum eorum, ut ad proxima obiecta terminantur. Electio autem ad gloriam non terminatur ad talia obiecta immediate, ut per se constat: et ideo ex hac parte necessaria non est. Neque etiam per se supponitur tanquam adaequata ratio et omnino necessaria, tum quia potest sufficere effectus simplex, seu conditionalis, tum etiam, quia illa obiecta habent in se, unde amari possint: Non est ergo ille actus absolute necessarius ex parte ipsorum effectuum.

49. Decretum Dei erga electos est valde conveniens Deo, et necessarium ad dispositionem regni caelestis. — Nihilominus negamus hunc actum esse superfluum, vel nulla ratione necessarium: est enim ex parte ipsius agentis, seu providentis Dei valde conveniens, vel etiam necessarius ad perfectum modum praeparandi et disponendi omnia, quae pertinent ad coeleste regnum, ut declaratum est. Sicut enim ad ambulandum ex parte ipsius effectus non est simpliciter necessaria intentio honesti finis, est tamen necessaria ex parte agentis a proposito, ut illum effectum convenienti modo efficiat; ita in effectibus divinae providentiae, seu praedestinationis, non est necessarium simpliciter, quod ab hac, vel illa intentione Dei procedant, esse tamen potest conveniens, vel necessarium ex parte ipsius Dei, ad convenientem, vel perfectum operandi et intendendi modum.

50. Solvuntur alia argumenta. — Actui libero Dei non est necessaria mutatio physica in creatura, sed satis esse potest mutatio obiectiva. — Unde facile solvuntur reliqua argumenta, quae ibi insinuantur. Unum est, quia haec doctrina non est revelata. Ad quod respondemus, non esse quidem ita expresse revelatam, sicut a nobis exposita est, et ideo non dicimus esse de fide: colligitur tamen ex revelatis, multumque in sacra Scriptura insinuatur, ut expositum est. Aliud argumentum erat, quia hic actus non colligitur ex effectibus. Quod etiam negamus, nam ex modo providentiae Dei erga praedestinatos, potest hic actus satis probabilitate colligi. Aliud erat, quia in Deo datur voluntas executiva, per quam intelligitur glorificare hominem. Dicimus autem per hanc non excludi priorem voluntatem, per modum intentionis, quia isti duo ordines, intentionis et executionis, etiam in divina voluntate sunt ratione distinguendi, ut infra declarabo. Aliud denique erat, videri hunc actum esse impossibilem, quia per illum nulla sit mutatio in creatura. Quae obiectio de quacumque intentione Dei libera, etiamsi conditionata sit, vel simplex affectus, fieri potest. Dico ergo non oportere, ut per omnem actum liberum Dei fiat mutatio aliqua physica in obiecto eius, praesertim immediate, per talem actum. Sed satis esse potest mutatio quaelibet obiectiva: haec enim ad novam relationem rationis sufficit. Haec autem in praesenti est, quod ex vi talis propositi Dei, effectus sic definitus est infallibiliter futurus. Et Deus ipse ex vi talis actus, determinatus immobiliter manet ad faciendum, ut sit talis effectus: Unde radicaliter (ut sic dicam) talis actus facit mutationem in creatura, et eam efficaciter ordinat in finem suum: quare nec impossibilis est, nec supervacaneus, sed perfectioni divinae providentiae maxime consentaneus.

1. Quomodo Deus iuxta hos auctores se habuerit circa gratiam et gloriam angelorum. — Qui negant hoc propositum erga homines, a fortiori negant illud circa angelos. Nonnulli vero etiam si in omnibus, vel quibusdam hominibus illud admittant: in angelis absolute negant. Quod sentiunt Ochamus, Gabriel et Catherinus, superiori capite citato, pro tertia opinione. Dicunt enim Deum ex se generaliter, et (ut sic dicam) uniformiter, difformiter omnibus angelis gloriam voluisse, voluntate antecedente, simplici tantum seu conditionata, eisque efficaci voluntate praeparasse gratiam sanctificantem pro aliquo instanti, nimirum ipsiusmet creationis eorum, non quidem omnibus aequalem, sed cum certa proportione, quae sibi placuit, iuxta infinitas rationes suae sapientiae. Et similiter omnibus obtulisse auxilia sufficientia ad perseverandum in gratia recepta, et ad crescendum in illa per propria merita cum eadem proportione. Dare autem gloriam nulli eorum voluisse definita voluntate, donec aliquorum perseverantiam vidit, sicut nec aliquem angelorum voluit ab illo regno beatitudinis excludere, donec aliquorum lapsum et pertinaciam praecognovit.

2. Fundamentum huius sententiae ex Augustino angelos cum prima gratia absque speciali perseverantiae dono potuisse perseverare? homines non posse ex Augustino colligunt isti. Angeli perseverantia in unico actu consistit. — Discrimen hoc inter homines et angelos fundari aliquo modo potest in Augustino, lib. de Corrept. et Grat., cap. 10, 11 et 12, ubi, inter alia, differentiam constituit inter homines et angelos: angeli, recepta prima gratia, potuerunt in illa perseverare et nunquam peccare per suum liberum arbitrium, absque speciali perseverantiae dono: homines vero de facto non salvantur sine speciali dono perseverantiae. Cuius discriminis ratio est facilis, quia in angelis perseverantia in solo uno actu perfecte deliberato obedientiae, seu conversionis in Deum consistit; illo enim habito in secundo suae creationis instanti, statim in bono confirmantur et immobiles permanent, vel sola conditione naturae suae, vel adiuncta lege Dei tali naturae consentanea, nimirum, ut per talem actum via et meritum bonorum consummetur, et statim in tertio instanti praemium beatitudinis accipiant. Ita sit, ut ad perseverandum nulla speciali gratia indigeant, quia ad semel deliberandum perfecte, prima gratia, cum communi auxilio et concursu ipsi gratiae debito sufficit. At perseverantia hominis diuturna est et multum temporis, et plures actus bonos, seu multorum praeceptorum observantiam requirit: et (quod caput est) homo inter varias tentationes, maximasque difficultates versatur: et ideo maiori et speciali gratia indiget ad perseverandum, quam angelus. Imo addit Augustinus, angelum solum indigere adiutorio, quo perseverare possit, vel quo perseveret, si velit; hominem vero indigere adiutorio quo perseveret, absolute et simpliciter: unde indicat, tale esse hoc adiutorium hominis, ut non pendeat ab illa conditione, si velit, sed potius eam faciat infallibiliter impleri. Ex hac ergo differentia intelligitur alia, quam citata opinio intendit, nimirum DEUM voluisse efficaciter salutem hominum salvandorum ex se, et ante praescientiam absolutam futurorum, quandoquidem ex vi talis voluntatis perseverantiam infallibilem eis praeparavit: circa angelos vero etiam sanctos non habuisse talem voluntatem, quia non praeparavit eis talem perseverantiam, sed solum sub ea conditione, si vellent, ergo sub eadem tantum voluit illis gloriam et non absolute. Nam qualitas mediorum ostendit, qualis praefuerit voluntas erga finem, ut in praecedenti capite satis declaratum est.

3. Homines salvandos in statu innocentiae eodem modo praedestinandos esse, atque angelos iuxta hanc sententiam. — In statu innocentiae sine speciali perseverantiae dono potuissent homines perseverare. — Ex quo fundamento dicendum est consequenter, eamdem differentiam constituendam esse in homines, qui salvarentur durante statu innocentiae, et eos qui in natura lapsa salvantur. Nam si homo non peccasset, non fieret discretio, seu electio salvandorum hominum ex proposito efficaci DEI mere gratuito, et antecedente praescientiam absolutam futurorum: sed ex libera perseverantia in gratia recepta, quae omnibus hominibus esset communis et quasi naturalis, id est, cum ipsa natura, per ordinariam propagationem communicata. Nam quod perseverandi modum, eamdem differentiam constituit Augustinus, citato loco, inter naturam hominis lapsam et integram, quae fuit de facto inter homines et angelos. Quia licet hominum via, etiam in statu innocentiae, futura esset diuturnior, quam fuit angelica, et ideo etiam perseverantia per aliquod tempus et per observantiam plurium praeceptorum consummanda esset: in quo esset maior difficultas quam in angelis: nihilominus in illo statu non fuissent peculiares difficultates perseverandi, quae in homine lapso inveniuntur: et ex originali culpa et pugna carnis, et spiritus, ortae sunt. Ac propterea, si Adam non peccasset, possent homines eo modo perseverare per liberum arbitrium, sicut perseverarunt sancti angeli, id est, sine illo speciali dono, quo nunc perseverantia ipsa infallibiliter donatur. Ac proinde in illo statu non magis esset illa praeelectio salvandorum, quam fuit in angelis. Et fortasse ob hanc causam tenent multi et putant esse sententiam Augustini, Deum non habuisse illud propositum efficax salyandi aliquos homines in particulari, priusquam lapsum primi hominis praeviderit, de quo dicam sequenti capite.

4. Quorumdam opinio. — Non deest autem inter scriptores theologos, qui censeat probabile, huic sententiae esse adhibendam limitationem, ita ut etiam in hoc negotio constituantur discrimen inter ipsos angelos sanctos, et beatos. Nam quosdam angelos (inquiunt) elegisse Deum ad beatitudinem, proposito illo efficaci, mere gratuito, et antevergente omnem praescientiam absolutam futurorum, reliquos vero omnes sola voluntate conditionata ad gloriam ordinasse; non tamen omnes illos damnatos esse, sed plures perseveraturos fuisse praescitos, et ideo etiam illos voluisse Deum efficaciter beatificare. Rationem, aut coniecturam nullam pro se afferunt, qui sic opinantur, potest autem nonnulla videri: ne existimetur angelica natura minori providentia, aut efficacitate ad beatitudinem ordinata, quam humana. Vel certe, ne tota natura angelica exponeretur periculo ruinae, sicut tota natura humana in primo homine exposita fuit, quod in angelis fuisset multo gravius incommodum: quia non erant redimendi, sicut homines, nec erat reparatio lapsorum ita consentanea naturae illorum, sicut in hominibus invenitur.

5. Reiicitur discrimen electionis inter angelos. — Angeli licet inaequales sint in perfectione naturae et gratiae, sunt tamen aequales in modo operandi. — Ut autem ab hac posteriori sententia incipiamus, discrimen hoc inter sanctos angelos admittendum non est. A nullo enim antiquo auctore (quod ego sciam) est traditum, nec in Scriptura, aut Patribus fundamentum habet, nec ego video rationem, aut coniecturam satis probabilem, in qua nitatur. Quia licet angelis sint inaequales in perfectione naturae, et ideo fuerint etiam creati inaequales in perfectione gratiae, quoad gradum eius: tamen in modo operandi, merendi, et perseverandi habent quamdam aequalitatem, seu uniformitatem. Ergo ex parte eorum nulla potest reddi ratio talis discriminis: quia ex sola diversitate in perfectione naturae sumi non potest, ut per se notum est: alias omnes sic electi essent ex seraphinis, verbi gratia, vel si ponantur esse ex diversis ordinibus, essent supremi singulorum ordinum. Hoc autem dici non potest, tum quia fortasse perfectissimus omnium angelorum, non solum non fuit sic electus, sed potius est damnatus: tum etiam quia electio ad gloriam non fit secundum perfectionem naturae. Debuisset ergo illa diversitas sumi ex modo operandi, at in hoc nulla invenitur. Et ita Augustinus in doctrina relata de modo perseverandi angelorum generatim, et eodem modo de omnibus loquitur. Nec vero ex parte Dei assignari potest ratio illius discriminis, quia non potuit Deus eodem modo omnes ordinare ad regnum coelorum. Effugium. — Occurritur. — Diluuntur rationes. — Dices, pro sola voluntate sua potuisse illud discrimen efficere. Respondeo, esto ita sit, tamen si nobis revelata non est illa voluntas, nec ex effectibus manifestatur, nec aliqua alia ratione ostenditur, asserenda non est; nam si gratis asseritur, facile etiam contemnitur. Accedit, quod longe probabilius est, etiam inter homines, qui de facto salvi fiunt, non inveniri talem diversitatem, ut dixi; atque ita excluditur prior coniectura pro sententia illa a nobis adducta. Altera vero videtur supponere in Deo non esse scientiam conditionatam, nam hac posita cessat illud periculum: iam enim Deus certo novit, qui angeli essent, vel non essent perseveraturi cum talibus sufficientibus auxiliis. Et praeterea nullum esset tale periculum, propter infinitam eorum multitudinem, et facilitatem perseverandi in bono, quam habent: et ideo non est simile de humana natura in uno solo individuo constituta. Nullum ergo discrimen in hac parte inter sanctos angelos excogitandum est, sed circa omnes credendum est habuisse Deum illud propositum, vel circa nullum.

6. Omnes angeli electi sunt a Deo voluntate efficaci ante praevisa merita. — Gratia et gloria eodem modo supernaturalis est angelis ac hominibus. — Addo ergo ulterius, non esse admittendam talem differentiam inter angelos et homines, sed dicendum esse, omnes sanctos angelos qui de facto salvi facti sunt, esse praedilectos a DEO illa voluntate bona et efficaci, qua illis voluit aeternam beatitudinem, priusquam alia gratiae dona illis dare decreverit, aut in eis praeviderit merita per scientiam absolutam. Haec est sine dubio sententia S. Thomae. Nam, 1 part., quaest. 23, art. 1, ad 3, declarat praedestinationem divinam communem esse angelis cum hominibus: quod et ratio articuli convincit, si efficax est. Quia finis vitae aeternae etiam est supra virtutem naturae angelicae, et ad illum specialiter destinatur a Deo, ac proinde praedestinatur, quando efficaciter transmittitur. Statim vero in articulo quarto probat absolute et in universum, dictum actum dilectionis praecedere erga omnes praedestinatos: complectitur ergo etiam angelos: nam illam antecessionem non probat ex aliqua peculiari hominum conditione, sed ex ipso intrinseco ordine intentionis et electionis. Eo vel maxime, quod idem D. Thomas, 1 part., quaest. 20, art. 4, ad 2, ait. Si comparentur natura humana et angelica in ordine ad gratiam et gloriam, aequalitatem in eis inveniri, cum eadem sit mensura hominis et angeli, ut dicitur Apocal. 21. Utique quoad supernaturalem motionem qua indiget, ut ad Deum, ut supernaturalem finem convertatur, ut probat D. Thomas, 1 part., quaest. 62, art. 2, multoque magis ut finem illum assequatur. Unde etiam Augustinus, lib. 12, de Civitate, cap. 9, dixit angelos qui perseveraverunt in gratia, amplius fuisse adiutos, ut id facerent.

7. Augustini argumenta de electione hominum procedunt in electione angelorum. — Angelus nec credere, nec operari potuit nisi adiutus. — Quocirca, si attente considerentur omnia testimonia sacrae Scripturae, et omnia motiva quibus Augustinus variis in locis probat electionem gratiae hominum, qui cum effectu salvantur, prorsus eodem modo procedunt in angelis. Nam illa testimonia, Deus est qui operatur omnia in omnibus, et, Non est volentis, neque currentis, sed Dei miserentis, quia ipse est qui operatur in nobis, et velle, et perficere pro bona voluntate. Haec (inquam) et similia aeque verum habent in angelis et hominibus, et tamen haec sunt, ex quibus Augustinus colligere solet praedestinationem per electionem gratiae, id est, gratuitae, ad gloriam ipsam. Illud item principium, quo maxime utitur, toto lib. de Praedestin. Sanct., quod initium fidei et omnium bonorum operum ex Deo est, etiam in angelis est verissimum. Nam in illis etiam verum habet, quod nullus eorum credere potuit, nisi doctus a Deo, nec venire ad Filium, nisi tractus a Patre. Unde illae etiam interrogationes, in quibus saepe haeret Augustinus: Cur hunc trahat et illum non trahat: Cur huic ita suadeatur ut persuadeatur, et non alteri, de duobus angelis bono et malo fieri possunt, ad eas vero non audet respondere Augustinus nisi currendo ad secretum mysterium praedestinationis et voluntariae electionis Dei: ergo eodem modo responderet in angelis: nulla enim ratio sufficiens differentiae reddi potest.

8. Ponentes praedeterminationem in voluntate humana ponere illam debent in angelica. — Quod in hunc tandem modum declaro. Quia si opinetur quis ad singulos actus supernaturales, necessarium esse auxilium praeveniens de se efficax ad praedeterminandam physice voluntatem: necesse est, ut tam de angelis quam de hominibus sic opinetur, quia eadem ratio illius necessitatis est in utrisque. Aut enim id provenit ex dependentia causae secundae a prima, et haec est etiam in angelis: aut ex indifferentia voluntatis humanae quae non potest aliquid determinate operari, nisi prius a superiori principio determinetur, et haec indifferentia etiam invenitur in voluntate angelica: aut provenit ex supernaturalitate actuum, et hanc habent etiam respectu voluntatis angelicae. Igitur si tale auxilium efficax ac praedeterminans est necessarium in hominibus, idem est necessarium in angelis: ergo sicut dare hoc auxilium his vel illis hominibus et non aliis, pendet ex sola voluntate Dei, ita etiam dare illud his vel illis angelis. Et in hominibus collatio voluntaria talis auxilii respectu mediorum necessariorum et sufficientium ad beatitudinem consequendam, manifestat electionem Dei gratuitam ad gloriam a quo provenit, ut velit dare talia auxilia, Deus autem voluit dare simile auxilium sanctis angelis et non aliis, ergo etiam ostendit, illos gratis elegisse ad gloriam, propter quam eis dat tale auxilium, non vero sic elegisse caeteros angelos quibus illud non dat.

9. Vocatis congrua necessaria fuit in angelis. — Simili autem modo argumentari possumus, si teneamus, non esse quidem necessariam talem determinationem ex Deo, nec auxilium praeveniens tali modo efficax, esse vero necessariam vocationem congruam quae supponat conditionatam scientiam, qua Deus praenovit quid voluntas unaquaeque volitura sit, si hoc vel illo modo vocetur. Nam similis vocatio congrua erit necessaria angelis ad operandum: similisque praescientia conditionata de illorum futuro consensu praecedet. Ergo sicut Deus gratis et mera voluntate sua eligit in hominibus tales modos vocationis, quam futuram esse congruam praenovit, quibusdam praeparando, aliis vero minime, ita etiam in angelis: est enim eadem ratio, tum quoad praescientiam illam conditionatam, quia de omni voluntate, praesertim creata, Deus illam habet, ut nunc suppono; tum quoad voluntatem distribuendi vocationes, quia nulla ratio talis distributionis ex parte angelorum reddi potest, cum omnis ratio debeat supponere vocationem congruam et efficacem ad illam rationem, quidquid illa esse fingatur; tum denique quoad connexionem vocationis congruae cum praevia intentione dandi gloriam, propter rationem supra de hominibus adductam: quod electio mediorum est proportionata intentioni finis et e converso. Unde, quando quis ex certa scientia et (ut ita dicam) formali voluntate eligit medium efficax, ut tale est, signum est intendisse efficaciter finem: Deus autem praeparando sanctis angelis talem vocationem pro secundo instanti suae viae, ut congruam et efficacem eam elegit et voluit: eadem ratione qua similem vocationem voluit electis hominibus. Ergo quoad hoc est eadem utrorumque ratio.

10. Eamdem esse rationem de electione hominum et angelorum ostenditur. — Accedunt tamen huc rationes omnes adductae in praecedenti capite: nam aeque in angelis ac in hominibus procedunt. Primo, quia regnum coeleste unum est ex angelis et hominibus constans, et ideo totum ut ex suis omnibus membris coalescens intentum est ex singulari praefinitione divina: ergo tam circa angelos quam circa homines Deus ex se illam habuit. Deinde quia in gubernatore prudentissimo et sapientissimo architecto, exitus, seu terminus totius rei, seu negotii ostendit definitam voluntatem et intentionem eius: ergo tam in negotio angelorum quam hominum similem voluntatem Dei ostendit. Denique quia etiam sanctis angelis suus modus perseverantiae necessarius fuit, quam sine maiori Dei adiutorio habere non potuerunt, ut Augustinus, dict. lib. 12, de Civit., testatur, quod adiutorium a Deo fuisse praeparatum necessarium fuit: ergo talis praeparatio ostendit in Deo efficacem electionem, non minus quam in hominibus.

11. Qui in iustitia originali permansissent, omnes electi fuissent ad gloriam ex Dei efficaci voluntate. — Ex quibus a fortiori concluditur, idem dicendum esse de statu hominum in iustitia originali, nam etiam si ille status durasset, omnes in eo salvandi fuissent praeelecti efficaciter ad gloriam ex praefinitione divina. Nam omnes rationes factae, multo magis de hominibus in illo statu procedunt: et confirmabuntur amplius ex dicendis, capite undecimo, unde si status ille perseveraturus fuisset, Deus elegisset homines salvandos, secundum praescientiam illi statui accommodatam. Imo et ipsamet perseverantia talis status esset ex aliqua praefinitione divina, quam si Deus habuisset, accommodasset vocationem et gratiam, per quam Adamum praeveniebat, ut esset efficax, et congruam secundum suam conditionatam praescientiam: et ipsi Adae ac omnibus aliis hominibus electis praeparasset etiam adiutorium congruum ad perseverandum in gratia, usque ad terminum vitae, qui tunc esset praefixus, iuxta conditionem illius status. Nam in illo etiam perseverantia in gratia sine supernaturali Dei adiutorio haberi non posset, ut definit Concilium Arausicum, cap. 19, et docet Augustinus, lib. de Corrept. et Grat., cap. 10. Igitur perseverantia in omni statu, tam hominum quam angelorum, pendet ex sola voluntate divina, quoad ordinem intentionis, quamvis in executione in omni etiam statu eorumdem hominum et angelorum, ab ipsorum etiam arbitrio pendeat, ut in sequentibus dicemus.

12. Respondetur ad argumentum ex Augustino. — Ad argumentum autem positum in principio et sumptum ex doctrina Augustini, quamvis non sit facile declarare quid sibi voluerit Augustinus in illa differentia constituenda, vel in quo posita sit: tamen utcumque illam explicare conati sumus, lib. 3 de Auxiliis, cap. 15, num. 16. Ex ibi vero dictis intelligi potest, difficultatem illius loci non esse propriam huius nostrae sententiae, sed in omni opinione de gratia efficaci, vel de praescientia Dei conditionata, vel de modo explicandi perseverantiae donum, locum habere. Nam si gratiae efficacitas ponatur in praedeterminatione physica, tam necessaria erit angelis sicut hominibus, ut et dicto loco et paulo antea probavi. Idemque ostensum est cum proportione de vocatione congrua. Nam haec congruitas etiam respectu hominum in natura lapsa, non postulat essentialiter maius aliquod auxilium, ad unumquemque actum, quam per se necessarium sit in ratione principii et actualis influxus seu concursus ad talem actum eliciendum. Licet enim corruptio naturae lapsae augeat difficultatem operandi supernaturales actus, haec tamen difficultas nec in singulis actibus semper intervenit, nec regulariter tanta est, ut tollat potestatem simpliciter illam vincendi cum eisdem auxiliis, cum quibus in statu integrae naturae fieri possunt. Consistit ergo congruitas, loquendo per se, in hoc quod Deus conferat auxilium praeveniens eo tempore et occasione, cum praevidet habiturum effectum, cooperante simul libero arbitrio: at haec congruitas, tam in angelis quam in hominibus in natura integra necessaria fuit, tum ad bene operandum, tum etiam ad perseverandum in gratia. Ergo etiam in hac parte est in his omnibus eadem ratio gratuitae electionis ad talem vocationem congruam, quatenus talis est, et consequenter etiam ad gloriam.

13. Ratio aliquorum, cur praeelectio ponatur in hominibus non in angelis. — Impugnatur. — Solum posset discrimen aliquod constitui iuxta illam sententiam, quae nec praedeterminationem physicam, nec conditionatam scientiam admittit: et consequenter, nec vocationem congruam praecognitam et intentam, ut talem eo modo quo a nobis explicata est. Nam qui sic opinantur, nullam habent rationem ponendi in angelis vel hominibus in statu innocentiae praeelectionem aliquam, nec differentiam aliquam inter salvandos et damnandos ex parte voluntatis antecedentis et praeordinationis efficacis Dei ante praescientiam absolutam, sed ex sola tali praescientia. In hominibus vero lapsis possunt illam admittere propter specialem difficultatem et periculum ortum ex naturae corruptione. Verumtamen, et fundamentum illius sententiae mihi probabile non est: praesertim in doctrina Augustini, in qua nunc versamur, et explicare intendimus: et praeterea, ex parte hominum in natura lapsa non potest differentia illa universaliter subsistere. Cur enim etiam in hoc statu non salvabuntur multi cum solis auxiliis ordinariis gratiae: cum multi (praesertim parvuli) per solum unum actum baptismi salventur, et interdum adulti per unum actum contritionis vel confessionis in fine vitae factum, qui per commune auxilium gratiae haberi potest. Poterit ergo tale auxilium in multis hominibus lapsis esse efficax et congruum in re ipsa, etiam si supponatur DEUS non praecognoscere illam congruitatem per scientiam conditionatam, donec illam efficientiam videat per scientiam visionis: et consequenter dicatur non intendisse Deum antecedenter illud auxilium, ut efficax est, sed tantum consequenter acceptare illud, postquam vidit tale esse futurum, ergo illo modo possent salvari multi homines lapsi, etiamsi praeelecti non essent. Ergo ex hac parte non potest differentia illa sustineri iuxta illam sententiam. Et aliunde habet ille modus, praeelectionis sine certa ac definita praescientia mediorum infallibilium imperfectiones, quas supra caput septimum commemoravi, quia oportet iuxta illam sententiam, Deum in incertum tendere et quasi tentando media applicare, donec aliquod succedat, quod est Deo indignum, ut dicebam. Igitur nullo modo potest differentiae ratio, quoad hanc partem inter angelos et homines, vel inter homines in diversis statibus naturae lapsae vel integrae, assignari.

14. Mens Augustini aperitur, et differentia quoad perseverantiam inter homines et angelos assignatur. — Dices: quid ergo ad Augustinum, vel quae est differentia ab illo intenta? Respondeo, quoad negotium praedestinationis vel electionis nullam video: nec etiam quoad modum dandi utrisque gratiam efficacem praevenientem, sive ad conversionem perfectam in Deum, sive ad perseverantiam unicuique personae vel statui accommodatam, atque hoc solum necessarium est, ut in praeelectione ad gloriam non sit inter illos differentia constituenda. In ipso vero dono perseverantiae videtur ab Augustino differentia constitui, quae duplex intelligi potest. Una est, quod de facto nulli hominum datum est auxilium ad perseverandum in statu innocentiae, sed tantum ad posse perseverare: in statu vero naturae lapsae datur multis hominibus. Hoc autem discrimen non potest ad angelos applicari, nam multis etiam angelorum datum est auxilium ad actu perseverandum, non vero omnibus. Alia ergo differentia est, quod ipsummet auxilium ad actu perseverandum per maiora datur auxilia hominibus lapsis, quam datum est angelis vel daretur hominibus in statu innocentiae. De qua differentia an universaliter vera sit, dicemus inferius, tractando de dono perseverantiae: nunc necessaria ad praesentem quaestionem non est.