Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

NOTANDUM 1. Veteres Theologos ad perfectam Confessionem, sexdecim conditiones desiderasse, sequentibus versibus expressas:

Sit simplex, humilis, Confessio pura, fidelis,

Atque frequens, nuda, discreta, libens, verecunda,

Integra, secreta, lacrimabilis, accelerata,

Fortis, et accusans, et sit parare parata.

Quas omnes conditiones praeclare expendit Seraphicus Doctor in 4. dist. 21. p. 2. dub. 3. in explicatione textus Magistri. « Sufficientia autem, inquit, et numerus harum conditionum potest accipi sic: quaedam enim sunt conditiones, quae sunt et debent esse in Confessione secundum sui rectam quantitatem. Quaedam secundum rectum ordinem et societatem. Quaedam secundum rectam qualitatem, et secundum rectam quantitatem. Et hoc tripliciter: aut quantum ad integritatem, aut quantum ad numerositatem, aut quantum ad diuturnitatem; et sic sunt tres conditiones, scilicet, quod sit integra, frequens, et accelerata. Si quantum ad associationem, sic debet habere duarum societatem partium, scilicet Contritionis, et Satisfactionis. Quantum ad Contritionem sit lacrimabilis: quantum ad Satisfactionem sit parare parata. Vel quantum ad utrumque, et sic fortis. Quantum ad qualitatem, aut ipsius Confitentis, aut Confessionis. Si Confitentis, sic sunt quinque conditiones: secundum vim rationalem, est simplex; secundum concupiscibilem, debet esse libens: secundum irascibilem, humilis: in sermone fidelis: et in signo verecunda: et sic sunt quinque. Si in se consideretur, sic debet esse purae, ut nihil intermisceat; debet esse nuda, ut nihil occultatum teneat; quantum ad circumstantias, debet esse discreta, ut nihil addat; debet esse secreta, ut aliis non noceat; debet esse accusatoria, ut seipsum puniat. Et sic sunt tres ex parte quantitatis, tres ratione adiecti, quinque ratione subiecti, et quinque ratione sui; et sic in universo sunt sexdecim ». Ita Seraphicus Doctor.

NOTANDUM 2. Harum omnium conditionum hunc sensum esse, quod Confessio debeat esse primo, simplex, idest, verbis ingenuis, non autem artificiose concinnatis edita, ut ea ratione aliquid occultetur, vel ut poenitens disertus et eloquens appareat, quod utique vanum esset, et omnino perversum: secundo, humilis, idest, cum animi abiectione et humilitate, quae appareat tam in verbis, quam in compositione et habitu corporis: tertio, pura, idest sine ulla adiunctione rerum inutilium ad accusationem, quo spectat, ut unusquisque propria, non vero aliena confiteatur: quarto, fidelis, idest, vera, et sine mendacio, quia in Confessione, nec dici debet quod factum non est, nec negari quod commissum est: quinto, frequens, idest, quod saepius fiat, ne post diuturnum tempus protrahatur, ne videlicet plurima peccata excidant e memoria: sexto, nuda, hoc est, distincta et clara, ne peccati gravitas aut species occultetur, et unumquodque peccatum iuxta gravitatem, ut probabiliter existimatur, a poenitente proferatur: septimo, discreta, idest, honesta et debitis verbis explicata: octavo, libens, hoc est. voluntaria, ut nempe fiat ex animi deliberatione propter Deum placandum, et peccati veniam obtinendam: nono, verecunda, idest, confusionem, ac animi verecundiam propter peccati turpitudinem praeferens, ne videlicet quis peccata sua, quasi tabulam recitet et enuntiet: decimo, integra, hoc est omnia prorsus peccata tam quoad numerum, quam quoad speciem, et aggravantes circumstantias referens: undecimo, secreta, idest, ut fiat solum secreto, non autem publice, sed etiam, ut sit auricularis, et uni dumtaxat Sacerdoti: duodecimo, lacrimabilis, hoc est, ut dolorem de peccatis commissis annexum habeat: decimo tertio, accelerata, idest, quod fiat statim atque sese post admissum peccatum obtulerit occasio suscipiendi Absolutionem: decimo quarto, fortis, ne videlicet ob timorem, et verecundiam, aliquid ex necessario dicendis omittatur: decimo quinto, accusans, hoc est, in seipsum, non vero in daemonem, aut tentationem crimen admissum refundat. Denique, quod sit parare parata, hoc est, quod poenitens habeat animum implendi ea, quae sibi a Confessario praescribentur in satisfactionem et expiationem delictorum. Ex his autem omnibus conditionibus plurimae invicem conveniunt, et dumtaxat spectant vel ad maiorem reverentiam Sacramenti, vel ad ampliorem fructum ex Confessione percipiendum. Unde propositi nostri non est de his omnibus sigillatim fusiori sermone disserere, sed dumtaxat de undecima et duodecima, nempe quod Confessio debet esse secreta, et integra.

NOTANDUM 3. Duplicem distingui posse in Confessione integritatem: unam materialem, alteram formalem. Materialis dicitur, quae revera fit de omnibus omnino peccatis mortalibus in specie, numero, et circumstantiis aggravantibus, ita quod nullum omnino sit eiusmodi peccatum, quod in Confessione non aperiatur; formalis vero, quae licet non omnia omnino mortalia peccata aperiat, non minus tamen censetur integra et valida; quia nullum reticet absque rationabili causa, aut inculpabili oblivione, seu ignorantia; ideo Absolutione Sacramentali vere informatur ac perficitur. Quaeritur itaque, utrum Confessio debeat esse integra alterutro ex his modis; unde tria hic occurrunt discutienda: primum, utrum Confessio necessario debeat fieri secreto: secundum, utrum fieri debeat de omnibus omnino peccatis, tam quoad numerum, quam quoad speciem et circumstantias: tertium, utrum liceat aliquando dimidiare Confessionem.

Conclusio prima. — CONFESSIO AURICULARIS EST INSINUATA A CHRISTO, NON PRAECEPTA; TAMETSI SEMPER A FIDELIBUS FREQUENTATA, ET IN ECCLESIA RECEPTA. Ita docet Concilium Trid., Sess. 14. cap. 5., ubi ait: Ceterum quoad modum confitendi secreto apud solum Sacerdotem, etsi Christus non vetuerit, quin aliquis in vindictam suorum scelerum, et sui humiliationem, tum ob aliorum exemplum, tum ob Ecclesiae offensae adificationem, delicta sua publice confiteri possit: non est tamen hoc divino praecepto mandatum, nec satis consulte humana aliqua lege praeciperetur, ut delicta, praesertim secreta, publica essent Confessione aperiendo: unde cum a sanctissimis et antiquissimis Patribus, magno unanimique consensu secreta Confessio Sacramentalis, qua ab initio Ecclesia sancta usa fuit, et modo etiam utitur, fuerit semper commendata, manifeste refellitur inanis eorum calumnia, qui eam a divino mandato alienam, et inventum humanum esse, atque a Patribus in Concilio Lateranensi congregatis initium habuisse, docere non verentur. Et eadem Sess., Can. 6. Si quis negaverit, Confessionem Sacramentalem, vel institutam, vel ad salutem necessariam esse iure divino, aut dixerit, modum secrete confitendi soli Sacerdoti, quem Ecclesia Catholica ab initio semper observavit et observat, alienum esse ab institutione et mandato Christi, et inventum esse humanum, anathema sit.

Idem probatur auctoritate Patrum, maxime vero Origenis, Homil. 2. in Psalm. 37. Tantummodo, inquit, circumspice diligentius, cui debeas confiteri peccatum tuum. Proba prius Medicum, cui debeas causam languoris exponere, etc. ut ita demum, si quid ille dixerit, qui se prius, ut eruditum medicum ostenderit, et misericordem: si quid consilii dederit, facias et sequaris: si intellexerit et providerit, talem esse languorem tuum, qui in conventu totius Ecclesiae exponi debeat, et curari, ex quo fortassis, et ceteri aedificari poterunt, et tu ipse facile sanari, multa hoc deliberatione, et satis perito Medici illius consilio procurandum est. Ex quibus liquet, quam turpiter hallucinetur Rhenanus in argumento libri Tertulliani, De Poenitentia, cum ait, ex publica Exomologesi, seu Confessione, secretam sumpsisse originem: potius enim vice-versa ex secreta Confessione publica Poenitentia processit, siquidem non prius publice dicebantur peccata, quam Sacerdoti privatim secreto manifestata fuissent, ut ipse iudicaret, de quibus esset agenda Poenitentia publice, vel secreto. — Unde quoniam apud nonnullos inoleverat consuetudo peccata tantum publice confitendi, illam uti contrariam Apostolicae doctrinae submovendam statuit S. Leo, Epist. 80. quae est ad Episcopos Campaniae, ubi inter cetera scribit: Illam etiam contra Apostolicam regulam praesumptionem, quam nuper agnovi a quibusdam illicito usurpatione committi, modis omnibus constituto, submoveri (de Poenitentia videlicet, quae ita a fidelibus postulatur) de singulorum peccatorum genere, libellis scripta professio publice recitetur: cum reatus conscientiarum sufficiat solis Sacerdotibus indicari Confessione secreta. Quamvis enim plenitudo fidei videatur esse laudabilis, quae propter Dei timorem apud homines erubescere non veretur; tamen quia non omnium huiusmodi sunt peccata, ut ea, quae Poenitentiam possunt, non timeant publicare, removeatur tam improbabilis consuetudo, ne multi a Poenitentiae remediis arceantur, dum aut erubescunt, aut metuunt inimicis suis facta reserari, quibus possint legum Constitutione percelli; sufficit enim illa Confessio, quae primum Deo offertur, tunc etiam Sacerdoti, qui pro delictis poenitentium praecator accedit. Tunc enim demum plures ad Poenitentiam poterunt provocari, et populi auribus non publicetur conscientia confitentis. Idem docet S. Hieronymus, qui exponendo illud Ecclesiastici, cap. 10. Si mordeat serpens in silentio, ait: Si quem serpens diabolus occulte momorderit, et nullo conscio, eum peccati veneno infecerit, si tacuerit qui percussus est, et Poenitentiam non egerit, nec vulnus suum fratri aut Magistro voluerit confiteri, Magister, qui linguam habet ad curandum prodesse non poterit: si enim erubescat aegrotus vulnus Medico confiteri, quod ignorat medicina non curat.

Quod autem secreta Confessio Sacramentalis a Christo Domino fuerit insinuata, colligere licet ex perpetua et constanti Ecclesiae traditione ac praxi, nam inquit S. August., lib. 7. De Baptismo Contra Donatistas, cap. 23. Sunt multa, quae universa tenet Ecclesia, et ob hoc ab Apostolis praecepta bene creduntur, quamquam scripta non reperiuntur. Cum ergo ab initio universa Ecclesia usa fuerit Confessione secreta, et modo etiam utatur, consequens est illud a Christo Domino per Apostolos ad nos usque fuisse transmissum. Merito ergo Concilium Lateranense praescribendo obligationem confitendi singulis annis, ait: Solus peccata saltem semel in anno fideliter confitetur proprio Sacerdoti. Ubi particula solus significat obligationem illam non esse dicendi peccata sua publice et coram multis, sed dumtaxat coram solo Sacerdote. Haec ratio confirmabitur in obiectionum solutione.

DICES: Nullibi in Scriptura legitur Christum Dominum imperasse poenitentibus, ut privata et secreta Confessione peccata sua Sacerdotibus manifestarent: igitur non instituit illum secretum confitendi modum. — Nego consequentiam; accurata quippe, nec unquam interrupta secretae Confessionis a primis Ecclesiae temporibus, ad haec nostra tempora consuetudo, quae nec a Conciliis, nec a summis Pontificibus originem duxit, sufficiens indicium est, illam non alium quam Christum habere auctorem. Adde quod, cum Sacramentum Poenitentiae institutum sit Iob 20. ex cuius institutione colligitur etiam Confessionis institutio; inde pariter deduci potest illius secretus faciendi modus, utpote qui magis deceat eximiam illam novae Legis suavitatem, necnon et iucundam Christi Domini dispositionem, qui iugum suum suave esse voluit, et onus suum leve. Cum itaque manifestatio omnium peccatorum etiam occultorum et internorum, ex se habeat annexam verecundiam, ac subinde plurimam difficultatem, haud dubium est, quin Christus Dominus voluerit, illam declarationem fieri modo minus laborioso et penali, qualis est secretus; quem utique modum verisimile est, eum docuisse, cum suscitatus a mortuis, per dies 40. apparuit Discipulis, loquens de regno Dei, idest, de his, quae spectant ad Ecclesiae regimen, et hominum salutem, inter quae remissio peccatorum per sacramentalem Confessionem et Absolutionem suscipiendam praecipuum locum obtinet.

DICES 2: Confessio publica peccatorum potest esse Sacramentalis et valida, ut constat ex Tridentino verbis supra laudatis: igitur Christus non instituit nec ordinavit, ut peccatorum Confessio fieret secreto. — Nego consequentiam; aliquid enim a superiore potest dupliciter inferiori praescribi: primo quidem determinate, quando in particulari non solum praescribitur res agenda, sed etiam modus quo debet peragi; sic Christus praescripsit Ecclesiae nedum ut baptizaret, sed ut baptizaret in aqua cum invocatione sanctissimae Trinitatis. Secundo, quando superior ita determinat in particulari modum exequendi legem a se latam, ut inferior liber perseveret ad eum modum usurpandum, vel alterum, quem ipse prudenter existimaverit magis expedire suae privatae, vel publicae Ecclesiae utilitati. Hoc autem posteriori modo Christus Dominus ordinavit Confessionem fieri secreto; non tamen prohibuit, ne quis confiteretur publice, ubi prudenter aestimaret id conducere ad maiorem Ecclesiae aedificationem, aut propriam salutem.

PETES: Utrum liceat aliquando confiteri per interpretem, quando videlicet poenitens non callet idioma Sacerdotis, nec Sacerdos idioma poenitentis, et adest tertius, qui utriusque linguam calleat? — Affirmo, idque inquit Lugo, d. 15. n. 60. omnes Theologi fieri posse absque controversia conveniunt, paucis exceptis, et usus fidelium id probat, et suadet ratio, quia per ipsum sufficienter manifestantur peccata Sacerdoti in ordine ad Absolutionem, et per hunc modum Sacerdos potest etiam sufficienter nosse dispositionem poenitentis in ordine ad recipiendam Absolutionem. Quod utique confirmatur ex Sacramento Matrimonii, quod omnes concedunt celebrari posse per interpretem coram Parocho, et testibus: quidni ergo fieri etiam poterit Confessio per interpretem? nam inquit Lugo) videtur maior notitia requiri in Parocho, ut valide assistat Matrimonio, quam in Confessario, ut absolvat, quia in Matrimonio ideo requiritur praesentia Parochi et testium, ut possit legitime Ecclesiae constare de Matrimonio celebrato, si forte coniux postea id negaret, vel ut coniuges id possint apud Ecclesiam probare: ad hoc autem posset apparere insufficiens consensus praestitus per interpretem, quia Parochus non potest testari de consensu, cum ipse non intelligat idioma contrahentium: sed solum posset dicere, interpretem dixisse illos consentire; unde si postea coniuges negarent consensum, et dicerent interpretem fuisse mentitum, non posset aliquid plane contra ipsos probari, cum totum reduci deberet ad testimonium unius interpretis. Si ergo conceditur sufficiens illa notitia per interpretem data, ut Parochus valide assistat, facilius concedi debet sufficiens similis notitia ad Confessionem sacramentalem, in qua non requiritur notitia, qua postea possit apud Ecclesiam probari illud peccatum, vel eius Confessio, sed qua Confessarius in foro interno possit poenitenti contra se loquenti credere, ad quod sufficit modus ille loquendi per interpretem, sicut in aliis rebus et negotiis humanis. Hucusque Lugo, ex quibus ad minus sequitur, et sufficienter ad nostrum propositum, quod aeque saltem desideretur praesentia contrahentis in Matrimonio, ut suum consensum manifestet Sacerdoti, ac desideraretur praesentia poenitentis in Sacramento Poenitentiae, ut sua peccata manifestet: igitur quemadmodum ille sufficienter suum consensum declarat per intellectum¹ coram Parocho et testibus, ut censeatur valide contrahere, sic poenitens per interpretem sufficienter peccata sua manifestabit Sacerdoti praesenti, ut ab eo legitime possit absolvi: siquidem ad valorem Sacramenti nihil aliud requiritur, quam ut peccata manifestentur Sacerdoti, tamquam Iudici, in ordine ad obtinendam eorum remissionem.

DICES: Doctor Subtilis, in 4. dist. 17. n. 31. respondens ad argumentum a se propositum n. 2. nempe quod non omnes teneantur confiteri peccata sua Sacerdoti, quia, inquit, nullus obligatur ad impossibile: sed mutus non potest loqui; item omnis extraneus inter illos, quibus est barbarus, est mutus: ergo non tenetur confiteri. Respondet: ad aliud dicitur, quod talis debet confiteri per interpretem, vel per alia signa a verbis, quae possunt esse nota Sacerdoti. Secundum est bene concedendum, si aliqua talia signa communia confiteri muto, vel barbaro, et Sacerdoti. Sed primum non videtur necessarium, quia forum istud ex natura sua est secretissimum: ergo non tenetur aliquis ad istud forum, ut aliquo modo publicum. Sed licet interpres velit celare, et teneatur celare, sicut Sacerdos, tamen si velit malignari, ipse et Sacerdos possunt esse testes contra accusatum, et ita ex natura huiusmodi accusationis haec accusatio potest venire in publicum, et ita non est poenitentialis. Ex hoc patet, quod pluribus Sacerdotibus simul non est confitendum necessario, ut melius iudicent. Quod si fiat, non est sacramentalis Confessio; maxime autem videtur, quod non sit confitendum per interpretem, quando timetur ipsum non esse secretarium idoneum, etsi in tali casu iste habet incompossibilitatem confitendi homini idoneo, confiteatur Deo cum proposito confitendi homini opportunitate oblata. Igitur ex mente Doctoris, Confessio, quae fit per interpretem, non est sacramentalis, nec valida. — Nego consequentiam; Doctor enim nihil aliud his verbis significat, quam quod ea confessio, quae fit per interpretem, non sit absolute necessaria ad salutem, utpote quae nec sit a Christo praecepta, nec ab Ecclesia proposita, ut necessario facienda; maxime quando timetur confessi criminis evulgatio: non enim verisimile est, Christum Dominum, qui vult omnes homines salvos fieri, et qui dedit semetipsum Redemptionem pro omnibus, instituisse ac praecepisse modum illum confitendi, qui vergeret in praeiudicium poenitentis, et Sacramentum nimis difficile ac onerosum redderet; maxime cum praecipiendo correctionem fraternam, voluerit eam secreto fieri, ait enim Matt. 18. Si peccaverit in te frater tuus, vade, et corripe eum inter te et ipsum solum. Quae verba sic expendit S. August., Serm. 16. De Verbis Domini: Quid in te peccavit tu scis, quia peccavit: quia enim secretum fuit quando in te peccavit, secretam quaere cum corrigis quod in te peccavit: nam si solus nosti, quia peccavit in te, et eum vis coram omnibus arguere, non es correptor, sed proditor. Si igitur voluit Christus Dominus correctionem fraternam fieri secrete, quis existimabit eum voluisse, ut Confessio sacramentalis peccatorum occultorum fieret publice? Merito igitur Doctor censet, non esse necessario confitendum per interpretem, maxime quando timetur, eum non esse tenacem secreti: ac subinde Confessionem illam per interpretem non censeri Confessionem Sacramentalem, ad quam regulariter et per se obligantur omnes fideles ex institutione Christi, licet revera possit esse Sacramentalis, quatenus poenitens voluntarie, ac pro libito ad eam recurrit, quemadmodum Confessio publica non est quidem necessaria, est tamen sufficiens ad salutem, et etiam interdum utilis tum poenitenti, cum Ecclesiae, ac fidelium aedificationi.

Conclusio secunda. — OMNIA OMNINO PECCATA MORTALIA, QUAE POST DILIGENTEM CONSCIENTIAE DISCUSSIONEM MEMORIAE OCCURRUNT, NECESSARIO SUNT APERIENDA IN CONFESSIONE, NON TANTUM IN GENERE, SED ETIAM IN SPECIE, AC SIGILLATIM, SUBINDEQUE UT CONFESSIO SIT VALIDA, DEBET ESSE FORMALITER INTEGRA. Haec est de fide determinata in Concilio Tridentino, Sess. 14. c. 5., ubi ait: « Ex institutione Sacramenti Poenitentiae iam explicata universa Ecclesia semper intellexit, institutam esse etiam a Domino integram peccatorum Confessionem, et omnibus post Baptismum lapsis iure divino necessariam existere; quia Dominus noster Iesus Christus, e terris ascensus ad caelos, Sacerdotes sui ipsius vicarios reliquit, tamquam Praesules et Iudices, ad quos omnia mortalia crimina deferantur, in quae Christi fideles ceciderint, quo potestate clavium remissionis aut retentionis peccatorum sententiam pronuntient; constat enim, Sacerdotes iudicium hoc, incognita causa, exercere non potuisse; neque aequitatem quidem illos in poenis iniungendis servare potuisse, si in genere dumtaxat, et non potius in specie, ac sigillatim, sua ipsi peccata declarassent. Ex his colligitur, oportere a Poenitentibus omnia peccata mortalia, quorum post diligentem sui discussionem conscientiam habent, in Confessione recenseri, etiamsi occultissima illa sint, et tantum adversus duo ultima Decalogi praecepta commissa, quae nonnumquam animam gravius sauciant, et periculosiora sunt iis, quae in manifesto admittuntur; nam venialia, quibus a gratia Dei non excludimur, et in quae frequentius labimur, quamquam recte et utiliter, citraque omnem praesumptionem in Confessione dicantur, quod piorum hominum usus demonstrat; taceri tamen citra culpam, multisque aliis remediis expiari possunt. Verum cum universa mortalia peccata, etiam cogitationis, homines irae filios, et Dei inimicos reddant, necessum est omnium etiam veniam, cum aperta et verecunda Confessione, a Deo quaerere. Itaque dum omnia, quae memoriae occurrunt, peccata Christi fideles confiteri student, proculdubio omnia divinae misericordiae agnoscenda exponunt; qui vero secus faciunt et scienter aliqua retinent, nihil divinae bonitati per Sacerdotem remittendum proponunt, si enim erubescat aegrotus vulnus medico detegere, quod ignorat medicina non curat ». Ita Concilium. Quibus verbis aperte declarat, omnia omnino mortalia peccata, quae post diligentem conscientiae disquisitionem occurrunt, esse necessario in Confessione aperienda. Quod utique probat duplici ratione: primo, quia Deus in Sacramento Poenitentiae peccata dimittit per modum iudicii, interveniente accusatione ex parte poenitentis, et sententia Absolutionis, ex parte Sacerdotis: sed sententia Sacerdotis non potest legitime ferri incognita causa, neque Sacerdotes aequitatem servare possent in poenis iniungendis, si in genere dumtaxat, et non potius in specie, aut sigillatim sua peccata poenitentes declarassent: igitur ita sunt declaranda. Secundo, Sacerdos in hoc Sacramento non solum habet rationem Iudicis, sed etiam Medici: sed Medicus non potest prudenter ac sapienter conveniens morbis remedium praescribere, nisi omnes eiusmodi morbos noverit, omnemque infirmi habitudinem perspectam habuerit: igitur nec Sacerdos potest salutarem Poenitentiam praescribere poenitenti, nisi omnia illius peccata distincte cognoscat: nosse autem illa non potest Sacerdos, nisi ipse poenitens aperuerit. Consequens est ergo, ut omnia omnino peccata in Confessione aperiantur. Unde praeclare Concilium, Can. 7. definit: Si quis dixerit, in Sacramento Poenitentiae ad remissionem peccatorum, necessarium non esse iure divino confiteri omnia et singula peccata mortalia, quorum memoria cum debita et diligenti praemeditatione habeatur, et circumstantias, quae peccati speciem mutant.... anathema sit. — Neque existimandum est, Concilium hanc doctrinam, tamquam novum aliquod dogma in Ecclesia ingressisse; constat enim sufficienter ex dictis, communem eam esse SS. Patrum doctrinam, quod omnia omnino mortalia peccata sint in Confessione aperienda; ita namque docet S. Cyprianus, Serm. De Lapsis. ubi loquendo de iis, qui rei non sunt perfidiae, aut idololatriae, sed tamen in alia peccata lapsi sunt, ait: Quanto et fide maiores, et timore meliores sunt, qui quamvis nullo sacrificii, aut libelli facinore constricti: quoniam tamen de hoc vel cogitaverunt, et hoc ipsum apud Sacerdotes Domini dolenter et simpliciter confitentes, exomologesim conscientiae faciunt, animi sui pondus exponunt, et salutarem medelam parvis licet, et modicis vulneribus exquirunt, scientes scriptum esse: Deus non irridetur. Idem docet Auctor lib. De Vera et Falsa Poenit., c. 15. Cautus sit, ne verecundia ductus, dividat apud se Confessionem, et diversa diversis Sacerdotibus velit manifestare. Quidam enim uni celant, quae alius manifestanda conservant: quod est se laudare, et ad hypocrisim tendere, et semper venia carere ad quam per frustra putant pervenire. Idem pariter docent S. Ambrosius, lib. De Paradiso, c. 14. S. Gregorius, Hom. 10. super Ezechielem, S. Hieronymus, in c. 10. Ecclesiastici, quorum oracula referuntur parte secunda Catechismi Tridentini. Tit. De Poenitent. Sacramento, num. 61.

Quibus etiam suffragatur ratio theologica; praeceptum enim Confessionis ex institutione Christi Domini subrogatum est praecepto Contritionis: sed Contritio fieri necessario debet de omnibus peccatis, non enim potest unum peccatum deleri, de via ordinaria, quin pariter omnia deleantur; unde Contritio non delet peccata, nisi omnia detestetur: igitur nec ea delere potest Confessio et Absolutio, nisi omnia peccata subiiciantur Ecclesiae clavibus.

PETES 1. Quid sentiendum sit de circumstantiis peccatorum? — RESPONDEO, eas circumstantias esse triplicis generis; aliquae enim mutant speciem peccati; nam si quis habeat rem cum virgine libera, et consentiente, erit simplex fornicatio; si cum coniugata, erit adulterium; si cum parente et proxima, erit incestus; si cum voti sponsione Deo consecrata, aut in loco sacro, erit sacrilegium: quae omnes circumstantiae diversum peccatum efficiunt. Aliae vero aggravant tantum notabiliter intra eandem speciem; si quis enim centum, vel ducentos aureos furetur, gravius peccat, quam is qui unum dumtaxat nummum aureum furtim accipit. Aliae vero circumstantiae nec speciem mutant, nec notabiliter aggravant, ut si quis hominem interficiat, percutiendo eum ferro, ligno, aut lapide. — Quantum autem ad circumstantias mutantes speciem, conveniunt omnes Theologi, eas esse necessario in Confessione explicandas, ut etiam docet Concilium Tridentinum praefato cap. 5., ubi ait: « Colligitur praeterea, etiam eas circumstantias in Confessione explicandas esse, quae speciem peccati mutant: aut sine illis peccata ipsa neque a poenitentibus integre exponantur, nec iudicibus innotescant, et fieri nequeat, ut de gravitate criminum recte censere possint, et poenam, quam oportet, pro illis poenitentibus imponere, unde alienum a ratione est, docere circumstantias has ab hominibus otiosis excogitatas esse: aut unam tantum circumstantiam confitendam esse, nempe peccasse in fratrem ». — Quantum autem ad circumstantias, quae peccatum non aggravant, nec peccati speciem mutant, conveniunt omnes, cum Subtili Doctore, d. 17. n. 20. eas non esse necessario manifestandas in Confessione. De aliis vero circumstantiis, inquit Doctor, quae nihil ad propositum spectant, et sine quibus tanta esset gravitas, quanta sine illis circumstantiis impertinentibus, fatuum est confiteri, utpote si aliquis peccat cum aliqua, quae vocatur Iberta, vel Lucia, et eiusmodi. — Quantum vero ad circumstantias notabiliter aggravantes, variant inter se Auctores; quidam enim contendunt eas esse necessario aperiendas in Confessione: ita Alensis, 4. part. q. 18. memb. 4. Caietanus, 1. 2. q. 4. Maior in 4. d. 4. q. 1. etc. Alii vero negant cum S. Bonaventura, dist. 17. 3. part. art. 2. quaest. 3. Doctor vero Subtilis, loco mox laudato, ait: Multae sunt circumstantiae, ex quibus peccatum est aliquo modo gravius, et hoc vel ex parte obiecti, vel ex parte personae peccantis: de quibus non est ita certum, quod oporteat illas confiteri: tamen tutum et utile est hoc fieri. Idque maxime quia id significat S. Augustinus, vel quisquis est Auctor lib. De visitatione infirmorum, cap. 5. Quae ergo mentem gravius exacerbant facinora, inquit, Dei Angelo manifesto, nihil obscurum dicens, culpam multis ambagibus involvens, etc. Designanda sunt etiam in quibus peccasti, loca, si recordaris, et tempora: cum quibus peccasti personis, non nomina ipsarum, et ut a peccato desistant, secreto corrigenda familiaritas, in quo peccasti, labilis etas, in quo gradu serviebas Ecclesiae, utrum senex an ex consuetudine, utrum necessitate, an ex voluntate eccidisti. His enim omnibus sua instant iudicia; si enim in iudiciis saecularibus a locis loca discernuntur, alia censura vindicatur homicidium in Regis curia, alia in via publica, alia in agresti villa: aliquando pro tempore temporalis ignoscitur infantiae, defertur aliquando senectuti, quae media defertur etas, severa adhibetur habena. In solemnibus praecipue Natalitiis perpetrata feroci plectuntur exterminio facinora, sic et cetera quanto districtioribus eliminanda sunt animadversionibus, in locis Deo sacris, in temporibus festis Deo dicatis, in aetate discretiori, in personis proprie Deo delegatis, in gradibus commissis sublimioribus: nonne cui plus committitur, plus ab eo exigitur? Nonne minus est hominem occidisse, quam homines? Nonne levius est senex deliquisse, quam centies? Nonne celeriorem consequitur veniam ex necessitate eccidisse, quam ex voluntate? etc.

Fateor tamen plures in eis sententiis numerari circumstantias, quas omnes conveniunt non esse de necessitate Sacramenti, quod in Confessione aperiantur, scilicet tempus rationis, tempus ieiunii, et aetatis. Unde potissima ratio deducitur ex auctoritate Concilii Tridentini; licet enim noluerit expresse definire hanc quaestionem inter Doctores controversam; non obscure tamen nostram partem affirmativam tuetur locis supra laudatis. Siquidem Concilium docet idcirco confitenda esse peccata in specie ac sigillatim, quia, inquit, constat Sacerdotes non posse servare aequitatem in iniungendis poenis, si in genere dumtaxat, et non potius in specie, ac sigillatim peccata cognoscant: et declarans, cur circumstantiae mutantes speciem sint confitendae, hanc rationem profert, quod sine illis peccata ipsa, neque a poenitentibus integre exponantur, neque iudicibus innotescant, et fieri nequeat, ut de gravitate criminum recte censere possint, et poenam, quam oportet pro illis, poenitentibus imponere. Porro hae rationes aequaliter probant necessitatem confitendi circumstantias notabiliter aggravantes; nam per se notum est. maiorem poenam esse iniungendam ei, qui unico actu eripuit multa millia aureorum, puta Principi, qui uno Edicto iniuste lato plures subditos spoliat, quam qui tantum tres aureos tribus distinctis furtis abstulit. Adde quod, si circumstantia aggravans circa eamdem speciem non haberet novam malitiam, sequeretur illum non gravius peccare, qui incestum commisit in primo gradu, quam qui illud committeret in tertio et quarto: sequeretur similiter, quod qui amputasset alii aures, et nares, et brachia, et pedes, atque oculos ei effodisset, dummodo ipsum non occidisset, satisfaceret praecepto Confessionis dicendo, se graviter aliquem vulnerasse. Item qui explodendo tormentum bellicum voluntarie occidisset plures homines, suum delictum sufficienter explicaret, dicendo, se reum esse homicidii. Quae utique absurda sunt. Concludendum igitur cum Catechismo Concilii Tridentini, Tit. De Poenit., cap. 62. « Quod non solum peccata gravia narrando explicare oportet; verum etiam, quae unumquodque peccatum circumstant, et gravitatem valde augent, vel minuunt ». Nec obstat, quod circumstantiae notabiliter aggravantes intra eamdem speciem non constituant formaliter distincta peccata; sufficit enim, quod ea constituant virtualiter, seu aequivalenter: unum namque peccatum notabiliter grave ex aliqua circumstantia, moraliter aequivalet multis numero distinctis, ut patet exemplis iam adductis. Unde non videntur sufficienter explicari quoad numerum peccata mortalia, nisi explicentur circumstantiae intra eamdem speciem notabiliter aggravantes.

DICES 1: Nullus ad id obligatur, de quo non extat praeceptum: sed nullum extat praeceptum divinum, aut ecclesiasticum de confitendis circumstantiis intra eamdem speciem notabiliter aggravantibus: igitur nullus ad id tenetur. — NEGO MINOREM: siquidem divino praecepto tenemur id omne in Confessione exprimere, quod necessarium est ad perfectam Sacramenti Poenitentiae administrationem, et susceptionem. Porro huiusmodi circumstantiarum declaratio ad id necessaria est; cum enim hoc Sacramentum sit institutum a Christo Domino per modum iudicii, quidquid requiritur ad hoc, ut Sacerdos recte de criminum gravitate iudicare possit, et debitam poenam praescribere, cadit sub praecepto divino. Cum igitur explicatio circumstantiarum intra eamdem speciem notabiliter aggravantium necessaria sit ad hoc, ut Confessarius rectum de peccatorum gravitate iudicium efformet, idcirco fatendum est, Confessionem illarum circumstantiarum cadere sub praecepto divino.

DICES 2: Si necessarium esset confiteri circumstantias notabiliter aggravantes intra eamdem speciem, pari ratione aperiendae essent in Confessione circumstantiae notabiliter minuentes peccati gravitatem: sed hoc videtur esse contra rationem Confessionis, quae debet esse accusatio, non autem excusatio: igitur, etc. — NEGO MINOREM: quemadmodum enim parvus peccatorum numerus explicandus est, ut rectum de poenitente feratur iudicium, sic etiam aperienda est circumstantia notabiliter allevians, puta si quis peccaverit, vel ex ignorantia, vel ex vehementi tentatione, vel ex metu imminentis periculi mortis; haec enim maxime conferunt ad hoc, ut Sacerdos rectum de crimine possit ferre iudicium. Ad probationem vero dico, quod etsi Confessio sit potius accusatio, quam excusatio, attamen haec accusatio talis esse debet, ut ex ea Sacerdos possit agnoscere delicti gravitatem, et iuxta illam praescribere debitam, et non excedentem Satisfactionem: ad hoc autem conducit explicatio circumstantiae minuentis gravitatem peccati: ac subinde illa est in Confessione aperienda.

DICES 3: Id non videtur necessario ac tuto asserendum et faciendum, quod poenitenti nimiam anxietatem animi ingerit, et eum reddit semper dubium de validitate suae Confessionis: at ita fiet si circumstantiae graves sint aperiendae; quis enim definiat, quanta intensio, et quanta duratio actus requiratur, ut peccatum censeatur notabiliter gravare intra eamdem speciem? igitur, etc. — NEGO MINOREM: primo namque facile apparet circumstantia aggravans ex parte magnitudinis, vel multitudinis. Idem etiam apparet ex intensione, et duratione actus peccaminosi; quilibet enim poenitens per exactam suae conscientiae disquisitionem rescire potest, quamdiu perseveraverit in actu odii proximi, et quantum in ipso odio exarserit, ut nempe istud in Confessione aperiatur. Idem autem dicendum de ceteris; ac subinde non est adeo difficile eiusmodi circumstantias aggravantes in memoriam revocare, et eas in Confessione exprimere.

PETES 2. Qualis, et quanta esse debeat conscientiae disquisitio praevia ad salutarem et integram Confessionem? — Respondet Doctor dist. 17. n. 19. eam desiderari inquisitionem, quam posset aliquis apponere circa aliquod negotium multum arduum, quod sibi multum esset cordi, tantam deberet apponere circa omnia peccata mortalia reducenda ad memoriam, et illa reducta ad memoriam debet eidem confiteri, non dividendo Confessionem: quia, ut dicit Augustinus. De vera et falsa Poenitentia. et ponitur De Poenitentia distinct. 5. cap. Consideret, Quidam uni celant, quod alii manifestandum conservant: quod est se laudare, et ad hypocrisim tendere, et semper venia carere, ad quam credunt per frusta pervenire. Idem docet Cathecismus Concilii Tridentini, Tit. De Poenit., n. 62. dicens: Sed in Confessione summa illa cura et diligentia adhibenda est, quam in rebus gravissimis ponere solemus, omneque studium ita eo conferendum, ut cernamus animae vulnera, et peccati radices avellamus.

Haec tamen ita intelligenda sunt, ut eiusmodi disquisitio fiat cum ea diligentia, quam patitur humana fragilitas, ne forte, ut habet idem Catechismus n. 66. nimis dissolute, et remisse conscientiam nostram scrutati simus, adeoque negligenter peccata admissa memoria repetere studuerimus, ut ea ne recordari quidem voluisse merito videri possimus: id enim si factum fuerit, Confessionem iterare omnino oportebit: prudentia igitur opus est, ne poenitens vel nimis leviter se examinet, vel nimium se in eiusmodi inquisitione divexet, in praeiudicium sanitatis corporis, ac quietudinis mentis.

Conclusio tertia. — NON REQUIRITUR ABSOLUTE AD PERFECTAM CONFESSIONEM INTEGRITAS MATERIALIS; AB EA NAMQUE EXCUSAT IMPOTENTIA PHYSICA ET MORALIS. Haec est communis, illamque expressis verbis docet Concilium Tridentinum, Sess. 14. cap. 5. ubi ait: Constat, nihil aliud in Ecclesia a poenitentibus exigi, quam ut postquam quisque diligentius se excusserit, et conscientiae suae simul omnes latebras exploraverit, ea peccata confiteatur, quibus se Dominum et Deum suum mortaliter offendisse meminerit; reliqua autem peccata, quae diligenter cogitando non occurrunt, in universum eadem Confessione inclusa esse intelliguntur.

Ratio autem huius Conclusionis est, quia Deus impossibile non iubet, neque Christus Dominus id pro medio necessario ad salutem instituit, quod interdum sit impossibile: sed interdum accidit, quod Confessio materialiter integra omnium peccatorum sit impossibilis physice et moraliter; igitur, etc. Maior constat: Minor probatur, quantum ad primam partem, nempe quod illa integritas aliquando physice sit impossibilis, tum ex parte poenitentis, si nempe dum confitetur, subito obmutescat, vel si ita morte praeoccupetur, ut non possit aliquod peccatum in specie ac sigillatim declarare, sed tantum signa Contritionis, necnon et desiderii suscipiendae Absolutionis manifestare; quibus in casibus conveniunt omnes, illum debere necessario absolvi; vel ex parte Confessarii, si nempe sit surdus, aut diversi idiomatis, nec alius possit occurrere, qui peccata sigillatim excipiat, vel si plures occurrant absolvendi, quos pro temporis angustia non potest sigillatim audire, puta cum imminet naufragium, incendium, aliudve exitium; quibus in casibus, ut constat, physice impossibilis est integritas materialis Confessionis. Nec tamen verisimile est Deum voluisse huiusmodi homines in eis casibus excludi a susceptione Sacramenti Poenitentiae, quod pro omnibus post Baptismum lapsis, tamquam medium necessarium ad salutem, fuit institutum: igitur, etc. Probatur similiter eadem minor de impotentia morali; plures namque occurrunt casus, in quibus dimidianda videtur Confessio, nec censetur vigere praeceptum confitendi omnia prorsus peccata, etiam quae memoriae occurrunt; quos videre poteris apud Auctores casuum conscientiae; praecipui autem casus sunt:

Primus, quando grave ex Confessione talis peccati emergeret incommodum et damnum poenitenti, puta si probabile imminet periculum mortis corporalis, aut alterius mali aequivalentis, nempe mutationis membrorum, perpetui carceris, exilii, etc.; vel si tempore pestis Confessarius probabiliter timeat infectionem pestiferam, si diu cum poenitente peste infecto perseveret; his enim in casibus poterit poenitens graviora confiteri peccata, et Absolutionem percipere.

Secundus casus est, si immineat periculum mortis spiritualis, tam ipsi poenitenti, quam Confessario, puta si femina proclivis ad peccatum carnis, prudenter iudicet Confessarium eam ad eiusmodi peccatum sollicitaturum, si peccatum istud, et peccandi proclivitatem aperiat. Censet tamen Lugo, disp. 16. num. 734. distinguendum esse: nam, inquit, si femina timeat sibi ex illa sollicitatione periculum consentiendi, vel certe importunas preces, aut instantiam Confessarii, quod non leve incommodum feminae affert, potest illud tacere; si nihil horum timeat, non est quod curet de malitia Confessarii. Debet tamen observari regula communis, quae tradi solet in materia scandali, ut si possit commode vitari damnum proximi, sine damno nostro, vitari debeat ex obligatione caritatis. Quare sicut ad petendum Sacramentum ab illo, qui est in peccato mortali, requiritur aliqua specialis utilitas eius, qui petit, sic debet in praesenti intervenire specialis causa excusans ad confitendum huic, et non alteri.

Tertius, si poenitens prudenter timeat, quod Confessarius praeter suum consensum sit peccatum revelaturus alteri, ex eo videlicet, quod noverit eum minus discretum, nec secreti tenacem. Unde tamen cavendum est poenitenti, inquit Coninck, disp. 7. dub. 2. n. 57. ne similia de suo Confessario suspicetur, sine gravi admodum fundamento, quale esset, si sciret eum aliquando Confessionem revelasse, aut aliquos ob peccata in Confessione audita male tractasse, aut ad flagitium sollicitasse, aut eum proclivem esse in vitia, ut obliquis quibusque homines sibi familiares ad turpia sollicitet: alias haec suspicando gravissime peccaret. Ut autem legitime ab integritate Confessionis eis in casibus eximi possit poenitens, tria debent concurrere: primum, quod sit necessitas faciendae Confessionis, vel ex praecepto divino, puta si urgeat periculum mortis; vel ex praecepto ecclesiastico annuae Confessionis; si enim quis confitatur dumtaxat devotionis causa, non videtur cur ipse ob eiusmodi motiva legitime possit Confessionem dimidiare: secundum, quod non facilis sit recursus ad alium Confessarium, cui posset fieri integra Confessio, absque metu eorum damnorum et periculorum: tertium, quod haec incommoda sint gravis, et extraordinaria Confessioni: nec enim, ut bene advertit Coninck n. 58. ut aliquod peccatum omittat in Confessione, sufficit quod Confessarius, qui me habebat pro sano pio et casto, auditis meis peccatis me habiturus sit pro gravissimo peccatore; aut quod graviter sit reprehensurus, et pudore affecturus; haec enim non sunt extraordinaria Confessioni, sed quasi illius appendices.

Quartum easdem profert Doctor, dist. 20. qu. 2. num. 21. ubi ait:

« Quod Confessor indiscrete ministrans Sacramentum Poenitentiae tenetur non statim confiteri de facto suo indiscreto, quando scilicet Confessor suus poterit statim devenire in notitiam personae, circa quam indiscrete exercuit usum clavium; et hoc ad maius bonum, non in speciali exprimere culpam circa quam, et modum quo indiscrete exercuit: sed vel praecise in universali dicendo sic, quo culpam indulsisti, et ministrasti Sacramentum Poenitentiae; vel si urgeret eum conscientia de Confessione facienda super hoc in speciali, ut dicti argumentum, quia est peccatum mortale speciale, et circumstantiae specialiter aggravantes, tenetur expectare opportunitatem confitendi alicui, qui ex tali Confessione peccati, et circumstantiarum non posset devenire in notitiam personae huius confessae. Quod si numquam possit haberi talis Confessor, quin ex explicatione peccati et circumstantiarum possit devenire in culpam et personam isti confessam: iste est in casu impossibilitatis ad confitendum homini, quia plus tenetur ad praeceptum non prodendi culpam sibi confessam, quam ad confitendum explicare culpam suam; quia ad primum multipliciter ex lege naturae, ut probant rationes ad primam Conclusionem, et multipliciter ex Lege positiva divina, ut probant rationes ad secundam Conclusionem. Ad secundam vero ad plus de Lege positiva divina, ut dictum est dist. 17. ergo iste confitetur Deo ».

Quartum reseruunt aliqui, neque tunc licere Confessionem dimidiare, quando videlicet peccatum alteri revelari non potest, quin pariter reveletur peccatum personae complicis, seu cum qua poenitens peccavit. Ita docent Navarrus, cap. 7. num. 3. et plures alii Casuistae. Verum opposita sententia communior est et tutior, eamque indicat Subtilis Doctor, dist. 21. qu. 2. num. 16., ubi ait: « De quid dico?² Quod non tantum peccatum principale confitentis, et circumstantias peccati; quia circumstantiae non possunt bene revelari sine revelatione facti; sed et persona secunda, cum qua peccatur: quia autem confitens vult tantam personae, cum qua peccavit, salvare, idest, deberet velle, sicut sui; imo eo magis, quod persona illa sibi coniuncta fuit in crimine: tantum enim magis tenetur ei ad boni restitutionem, quod per illam amisit, et ad custodiam illius boni, quod potest custodire, non obstante ullo modo commisso ». Haec Doctor, ubi licet solum expresse doceat, personam complicis debere etiam sub sigillo Confessionis celari a Confessario, nihilominus satis indicat, eiusmodi personam complicis posse detegi in Confessione, quippe cum illam in Confessione manifestatam debeat Sacerdos celare.

Id autem aperte docet Doctor Angelicus, in 1. dist. 16. qu. 3. art. 2. qu. unic. 5., ubi ait: Ad quintum dicendum, quod homo in Confessione debet famam alterius custodire quantum potest, sed suam conscientiam magis purgare debet; et ideo si circumstantia, quae ducit in cognitionem personae, sit ex necessitate Confessionis, secundum regulam datam, tunc debet confiteri occultando personam quantum potest: si autem non sit de necessitate Confessionis, debet dimittere, ne alterius peccatum prodat. Eiusdem sententiae est Doctor Seraphicus S. Bonav., 4. dist. 21. p. 2. art. 1. qu. 3. num. 51., ubi sic scribit: « Dicendum, quod aliena peccata aut sunt impertinentia ad peccati nostri accusationem, sed ex quadam associatione refert ea, et ad quamdam excusationem ille, qui confitetur, quia solatium est miseris socios habere poenarum: et male facit, qui sic confitetur: sicut multi simplices accusant alium quando omnes vicinos suos, ut minus confundantur, ut si dicant: sumus latrones, usurarii, periuri, et consimilia; et tales a Confessoribus corripiendi sunt, quia arctam formam Confessionis non servant. Aut peccata aliena nostris sunt coniuncta et admixta: ita quod sine illis non potest bene culpa propria explicari, et tunc licitum est confiteri eatenus, quatenus non potest sine alieno peccato culpa propria explicari. Unde aliquando in generali; ut si mulier cognita est ab Episcopo (quod absit) sufficit dicere, quod aliquis magnus Praelatus eam cognovit. Si a persona Religiosa, sufficit, quod in generalitate sua stet, quia satis apparet genus culpae. Si vero descendat ad personam singularem, increpanda est persona confitens. Si vero peccatum non potest explicari sine explicatione personae determinatae, utpote, si mulier inordinate a viro cognita est: tunc si dicat de marito, non peccat, pro eo quod non potest aliter confiteri propriam culpam. Et tunc non debet attendi accusatio aliena, sed accusatio propria. Et sic generaliter verum est, quod peccata aliena non sunt dicenda in Confessione, nisi eatenus, quatenus sunt propria, nec Confessores debent inquirere. Unde illi Confessores, qui ramusculos in Confessionibus inquirunt, et audiunt de aliis malum, et sustinent, vix aut numquam a peccato detractionis excusari possunt; et nesciunt mederi animabus, dum patiuntur eos, qui veniunt ad medicinam, alios accusando, sibi infligere vulnus grave ». Hucusque S. Bonaventura. Accedit S. Bernardus in formula honestae vitae, versus finem: De nullo prorsus sinistre loquaris (quantumcumque sit verum, vel manifestum) nisi in Confessione, et hoc ubi non potes aliter manifestare peccatum tuum.

Quod autem eiusmodi complicis personam in Confessione poenitens possit revelare licite, probatur primo, quia licitum est uti iure suo, et propriam utilitatem corporis, aut animae quaerere: etiamsi inde sequatur incommodum proximi: licitum est enim ad defensionem propriae vitae facere aliquid, ex quo indirecte sequatur mors alterius: sed poenitens habet ius ad faciendam integram Confessionem, ut consulat suae salutis et curae spirituali: ergo licite potest illud peccatum manifestare, ex cuius manifestatione sequitur declaratio personae complicis, etiamsi ex illa manifestatione oriatur aliqua infamatio ipsius complicis apud Confessarium, maxime cum talis infamia sit parvi momenti, quippe cum crimen complicis uni dumtaxat homini revelatur, qui Dei vices gerit, et districte obligatur ad illud peccatum celandum. — Deinde, eo ipso quo quis se voluntarie facit complice et participem alicuius criminis, etiam se subiicit poenis debitis, et omnibus appendicibus ipsius criminis: igitur cum peccatum istud commissum subiici debeat clavibus Ecclesiae, et explicari Confessario eo modo, quo commissum est, quando modus ille vel variat speciem peccati, vel illud notabiliter aggravat: hinc est quod si non possit peccatum ille aliter manifestare, necessario debet explicare etiam peccatum complicis. Confirmatur: idcirco Christus Dominus voluit fideles manifestare omnia sua peccata, etiam occulta, Sacerdoti, non obstante infamia, quae ex eiusmodi Confessione oritur, quia summa ex illa Confessione integra exurgit Poenitentis utilitas: Ipsa enim, inquit Concilium Tridentinum, Sess. 14. cap. 5. huiusmodi Confessionis difficultas, ac peccata detegendi verecundia, gravis quidem videri posset, nisi tot tantisque commodis, et consolationibus levaretur, quae omnibus digne ad hoc Sacramentum accedentibus per Absolutionem certissime conferuntur: igitur si non obstante propria infamia possim omnia peccata mea occulta Confessori revelare propter summam utilitatem inde consequendam, quidni pari ratione potero manifestare personam complicis, ut videlicet integrae Confessionis fructum et utilitatem consequar? — Denique, licite possum (inquit Lessius, De Iustitia, cap. 11. dub. 12.) aperire alienum crimen alicui personae, quando hoc necessarium est, ut me in re magni momenti adiuvet, quia non teneor cum notabili meo damno alienam famam omnino illaesam servare: ergo multo magis potero id aperire in Confessione quando hoc necesse est, ne tenear peccata iterum confiteri, et possim ad instituendam vitam spiritualem a Confessario monita salutaria excipere, quibus maxime caveam periculum in idem peccatum relabendi.

Quod autem poenitens teneatur ad integritatem suae Confessionis personam complicis manifestare, apparet ex statim dictis: poenitens enim tenetur ad integre confitendum omnia peccata mortalia, quoties id licitum est, nec ex alio maiori praecepto ab eius impletione prohibetur: igitur si licite possit personam complicis revelare, quando id exigit Confessionis integritas, nec potest aliter suum peccatum manifestare, ad id praecepto divino tenetur. — Deinde, virtute praecepti faciendae Confessionis integrae obligatur homo ad confitenda sua peccata, etiam turpissima, non obstante summa verecundia, ac detrimento propriae famae apud ipsum Confessarium, a quo forte ut vir pius ac religiosus antea habebatur: igitur multo magis obligatur ad ea declaranda peccata cum periculo ac praeiudicio famae alienae: quando aliter non potest peccatum suum integre explicare. Consequentia patet: cum enim ex caritate homo magis teneatur vitare propriam infamiam, quam alienam, etiam minus teneretur ad confitenda propria sua peccata, quam aliena: igitur cum teneatur sua, quantumvis enormia peccata manifestare, etiamsi incurrat praeiudicium suae famae, multo magis ad id obligatur, quamvis inde oriatur quaedam infamia proximi. — Denique, si poenitens non teneretur personam complicis manifestare in Confessione, quando aliter peccatum suum declarare non potest, sequeretur coniugatos non obligari ad confitenda peccata, quae in actu matrimoniali interdum committuntur; quando maxime uterque notus est Confessario; et subinde non posse illa peccata a Confessario iudicari et retineri: at hoc videtur absurdum, utpote cum vergat in praeiudicium salutis coniugatorum, necnon in nimis relaxatam administrationem huius Sacramenti.

DICES 1: Poenitens non potest declarare in sua Confessione peccatum complicis, quin illum infamet apud Confessarium: at propter integritatem suae Confessionis non potest infamare proximum suum apud Confessarium: igitur nec illius peccatum revelare. Maior constat. Minor probatur: quando concurrunt duo praecepta simul servanda, quorum unum est iuris naturalis, aliud vero iuris divini positivi, nec utrumque simul servari potest, magis servandum est praeceptum iuris naturalis, quam iuris positivi, si enim vigeat praeceptum positivum faciendae Confessionis, et simul occurrat praeceptum naturale tuendae vitae proximi, magis teneor ad tuendam vitam proximi, quam ad faciendam Confessionem: sed integritas Confessionis est tantum iuris positivi, prohibitio autem infamationis proximi est iuris naturalis: igitur magis tenetur poenitens ad non infamandum proximum, quam ad faciendam Confessionem integram. — Nego minorem, et ad eius probationem dico, in eo casu non vigere praeceptum iuris naturalis de non infamando proximo, propter praeceptum et utilitatem integrae Confessionis; non quod hoc praeceptum positivum per se deroget isti praecepto naturali: sed quia immutat circumstantias, quae in isto praecepto naturali includuntur, et sub quibus praeceptum naturale tantum obligat, quia praeceptum naturale conservandi famam proximi non est absolutum et generale pro quocumque tempore ac loco, et quibuscumque positis circumstantiis, sed tantum quando non occurrit causa rationabilis in contrarium, sicut constat ex aliis praeceptis iuris naturalis. Nam, ut optime advertit noster Bosco, disp. 7. sect. 9. n. 28. praeceptum naturale, Non occides, non obligat simpliciter et absolute (nam licet occidere malefactores auctoritate publica, licet occidere auctoritate privata iniustum invasorem vitae, etc.) sed cum hac limitatione: Insontem, et iustum non occides, Exod. 23. v. 7. Item, scandalum acceptum vitare iuris naturalis est, sed non cum gravi detrimento proprio. Et hinc praeceptum positivum audiendi Sacrum die Dominica efficere potest, ut mulier, quae alioquin ad vitandum scandalum acceptum iuvenis alicuius, illam inordinate diligentis, deberet se continere domi; nihilominus, ut impleat istud praeceptum, possit ire ad templum, quia non tenetur se privare Sacro, et impletione praecepti, ut cum illo detrimento prospiciat alteri ex malitia peccaturo. Similiter est praeceptum naturale defendendi Rempublicam; si tamen id nequeo facere absque revelatione sigilli Sacramentalis (cuius observatio est iuris quodammodo positivi) nulla est obligatio, quia tunc solum teneor defendere Rempublicam quando possum sine maiori incommodo, quam sit commodum illud, quod Respublica accipiet ex mea defensione: iam autem incommodum, quod oriretur ex revelatione sigilli, longe maius est, quam quodcumque commodum Reipublicae. Igitur ad propositum nostrum, ius naturale prohibens revelationem complicis cum eius infamia, intelligitur, nisi adsit rationabilis causa, qualis occurrit integritas Confessionis, cuius bonum longe praestat infamatione complicis apud solum Confessarium: unde haec infamia non excusat ab integritate materiali Confessionis. His adde, quod magis habenda sit ratio reverentiae debitae Sacramento Poenitentiae, et boni spiritualis ipsius poenitentis, quae requirunt ut integre confiteatur, quam tantillae iacturae famae ipsius complicis, cuius perdendae periculo ipsemet voluntarie se exposuit, cum tale peccatum cum poenitente commisit. Quare praeceptum de integritate Confessionis non infert hic aliquid contra ius naturae, sed quod ei maxime consentaneum est: sicut nec Iudex in foro externo agit contra ius naturae, dum reum cogit, ut complices declaret, et praecipit testi, ut accusati crimen proferat.

DICES 2: Illud non est suadendum ad praxim, quod maxime Confessionem odiosam efficit: sed revelatio complicis reddit ipsi Confessionem poenitenti odiosissimam; ac subinde periculum est, ne ab ea poenitentem avertat: igitur id non est suadendum et asserendum.

Nego maiorem; propria enim infamia facit Confessionem odiosam ipsi poenitenti, et ex se magis avertit a Confessione, quam avertere posset complex: nec tamen propter illam verecundiam et infamiam poenitentis legitime dimidiaretur Confessio: igitur neque dimidianda est propter infamiam complicis.

DICES 3: Peccatorum Confessio non alia ratione censetur ad salutem necessaria, quam quia ita Christus Dominus instituit et ordinavit: sed verisimile non est, Christum Dominum voluisse hoc Sacramentum instituere cum dispendio et damno famae proximi, et obligasse poenitentem ad manifestandum crimen complicis, quando absque eiusmodi revelatione non potest integre confiteri: igitur poenitens non tenetur, nec debet propter servandam integritatem Confessionis personam complicis revelare. — Nego minorem; cum enim Christus Dominus Poenitentiae Sacramentum instituerit per modum veri iudicii, inde fit, quod sicut in vero iudicio reus habet ius declarandi crimen sui complicis, quando id requirit et praecipit Iudex, et accusator ac testis habet ius manifestandi crimen ipsius rei, et eius complices, quando id necessarium est ad perfectionem iudicii, etiamsi ex illa declaratione complex patiatur damnum, tum in fama, tum in bonis fortunae et vitae; sic in Tribunali Poenitentiae, poenitens seipsum accusans habet ius declarandi in Confessione socium sui criminis, si haec declaratio necessaria sit ad integritatem Confessionis, licet ex ea declaratione complex patiatur aliquod damnum in sua fama apud Confessarium.

DICES DENIQUE: Si poenitens teneatur revelare personam complicis, ut integre confiteatur, etiam tenebitur ad manifestandum peccatum alterius, quamvis non complicis, si non possit sine huiusmodi manifestatione peccatum suum Confessario explicare, puta si dedit potionem alicui non coniugatae ad extinguendam prolem ex fornicatione vel adulterio conceptam: sed hoc est falsum, poenitens enim nullum habet ius ad revelandum peccatum, cuius non est particeps et reus, quodque in eius societate non est commissum: igitur pari ratione non tenetur ad aperiendam personam complicis, ad observandam integritatem Confessionis. — Nego sequelam maioris, et ratio disparitatis est, quod proximus per peccatum cum ipso poenitente non commissum, non se subdidit perfectioni iudicii in foro Poenitentiae circa ipsum poenitentem exercendi, neque Confessarius ex eo quod habet ius cognoscendi delictum poenitentis, habet etiam ius cognoscendi delictum proximi, quod non est circumstantia peccati quod ipse poenitens accusat: impertinens enim est ad potionem datam pro suffocando fetu, et procurando abortivo, quod fetus natus sit ex adulterio aut fornicatione; secus autem est de persona complicis, cuius delictum est circumstantia mutans speciem, vel notabiliter aggravans peccatum, de quo poenitens confitetur.

ADVERTE TAMEN, poenitentem non posse manifestare personam complicis, nisi quando id necessarium est ad integritatem Confessionis; unde si quae soror dumtaxat venialiter peccasset, in non resistendo satis prompte violentiae fratris stuprum ei inferre nitentis; non liceret ei sorori in confessione fratris personam et crimen detegere, quia in eo casu non haberet ius propter integritatem suae Confessionis ad revelandum peccatum sui fratris; quia peccata venialia, eorumque circumstantiae non debent necessario in confessione aperiri; unde sufficeret ei dicere, non restiti ea, quae debebam animi promptitudine et fortitudine ei, qui me ad peccatum carnis impellebat. Idem dicendum de peccatis iam commissis, quae ubi denuo aperiuntur in Confessione, non debet indicari persona complex, si nota possit esse Confessario; quia eiusmodi peccatorum accusatio non est necessaria ad integritatem Confessionis; unde eo in casu satius est, eiusmodi peccata iterum non confiteri, aut saltem cum ea circumstantia, quae personam complicem indicaret.

ADVERTENDUM SECUNDO, quod qui revelat peccatum complicis sine ulla necessitate, vel utilitate, peccat contra iustitiam, adeoque tenetur ad restituendam famam, quae ex tali indiscreta Confessione adempta esset apud Confessarium: eadem enim est ratio infamationis in Confessione, ac extra Confessionem, quando id per se Confessio non exigit: sed infamatio extra Confessionem, quae fit sine necessitate et utilitate, est iniusta, et per se obligat ad restitutionem famae, eo convenientiori modo, quo haec restitutio fieri potest: igitur idem dicendum de infamatione facta per Confessionem.

PETES 1. Utrum qui habet casus reservatos, occurrente necessitate, possit confiteri non reservatos ei Sacerdoti, qui non habet facultatem absolvendi a reservatis, non aperiendo ei eiusmodi reservata peccata? — Affirmativam partem docet Alensis, 4. par. q. 18. memb. 5. art. 2. ad ultimum, ubi respondens huic argumento: propter quaedam peccata recurrendum est ad summum Pontificem, qui habet plenitudinem potestatis absolvendi: sed ad ipsum non est recurrendum propter minora peccata, a quibus absolvere potest Sacerdos ordinarius: igitur aliquando necessum est dividere Confessionem. Ait: « dicendum, quod aliud est confiteri peccata sua uni Sacerdoti, et quaedam alii, ut sic minor appareat malitia sua, et aliud est, cum non possit absolvi ab illo, qui immediate habet animae suae curam, de consensu, et voluntate illius adire superiorem, qui potest eum absolvere, et hoc quia non potest absolvi. Primo modo enim dividens Confessionem movetur ex inordinata et perversa voluntate, qua vult se in parte iustificari, cum se deberet contemnere. Secundo modo dividens movetur ex bona voluntate propria et aliena, quia sic providere intendit saluti propriae; nec talis dicitur dividere Confessionem, cum de consensu et consilio unius alii confiteatur ». Verum, ut apparet, non negat Alensis, poenitentem debere peccata reservata aperire Sacerdoti, a quo absolvitur a non reservatis; quippe cum aperte dicat, eum de consilio ipsius Sacerdotis debere recurrere ad Superiorem, ut possit eum a reservatis absolvere: qualiter autem posset Sacerdos id consulere, si poenitens eiusmodi peccata non aperiret?

Unde negativa sententia probabilior est, nempe quod confitens ei, qui non potest a reservatis absolvere, tenetur etiam peccata reservata confiteri: tum quia cum Sacerdos sit saltem indirecte poenitentem etiam a reservatis absoluturus, necessum est, quod eiusmodi peccata etiam cognoscat, ac de eis iudicet: tum quia horum peccatorum manifestatio plurimum inservit ad cognoscendum, utrum poenitens sit dignus Absolutione, necne; nam horum ratione fieri potest, ut nullo modo sit absolvendus, puta si habeat concubinam, quam non vult abiicere, si nolit restituere aliena, etc.

DICES 1: Nullus tenetur eadem peccata bis confiteri, alioqui nimis grave esset onus Confessionis: sed poenitens tenetur peccata reservata confiteri ei, qui habet potestatem ab eis directe absolvendi: ergo non debet ea confiteri Sacerdoti non habenti potestatem ab eis peccatis directe absolvendi. — Nego maiorem quantum ad eum casum; nec enim illud onus iterandae Confessionis est tanti momenti, ut propterea debeat integritas Confessionis violari, maxime cum poenitens sibi hoc onus debeat imputare, propterea quod sua sponte hanc obligationem contraxerit.

DICES 2: Poenitens non tenetur ad Confessionem, nisi Sacramentalem, quae fiat apud legitimum iudicem, qui possit solvere, vel ligare: sed Sacerdos ordinarius non est legitimus Iudex, respectu peccatorum reservatorum, et consequenter Confessio ei facta non potest esse Sacramentalis: igitur non tenetur ad illa peccata confitenda. — Nego minorem; licet enim Sacerdos ille non sit legitimus Iudex eiusmodi peccatorum per se et directe, ita quod si poenitens dumtaxat confiteretur peccata reservata, non posset sacramentaliter de eis iudicare, attamen est saltem indirecte eorum peccatorum Iudex, quatenus videlicet coniuncta sunt cum aliis, de quibus, sicut et de statu poenitentis, potest iudicare; qua ratione eorum peccatorum reservatorum accusatio potest dici Confessio sacramentalis, quatenus illa peccata sunt veluti quaedam circumstantiae eorum, a quibus debeat directe absolvi, eaque praesentem statum peccatoris in Confessione manifestandum concernunt, ut iudicetur an debeat absolvi, necne.

PETES 2. Utrum legitime possit absolvi moribundus, qui nullum peccatum in particulari potuit confiteri, sed solum signa generalia doloris ostendere? — Respondeo, moribundum illum considerari posse dupliciter: nimirum vel quatenus, praesente Sacerdote, dat quaedam signa doloris, quibus ostendit se peccasse, et de eo dolere, sed ex eo quod subito privetur loquendi facultate, non potest ullum peccatum in particulari confiteri; vel considerari potest quatenus ante adventum Sacerdotis ostenderit quaedam signa Poenitentiae, et postulaverit Confessarium, interim vero omnem usum rationis perdidit, ita ut Sacerdos adveniens non possit ullum ab eo Poenitentiae signum habere, sed tantum rescire a praesentibus, quod Poenitentiae signa dederit, et Confessarium petierit. Dico itaque, moribundum hoc utroque modo consideratum legitime absolvi posse, ut colligitur ex Concilio Arausicano, cap. 11. ubi dicitur: Subito obmutescens (prout statutum est) baptizari, aut Poenitentiam accipere potest, si voluntatis praeteritae testimonium aliorum verbis habeat, aut praesentis in suo nutu, quo scilicet dolorem de peccatis significet. Item Concilium Carthag. 3. cap. 34. ait: Ut aegrotantes, si pro se respondere non possunt, cum voluntas eorum testimonium sui dixerit, baptizentur: similiter et de poenitentibus agendum est. Idem Carthag. 4. cap. 67. Is, qui Poenitentiam in infirmitate petit, si casu, dum ad eum Sacerdos invitatus venit, oppressus infirmitate obmutuerit, vel in phrenesim versus fuerit, dent testimonium qui eum audierunt, et accipiat Poenitentiam; et si continuo creditur moriturus, reconcilietur per manus impositionem, et infundatur ori eius Eucharistia. Nec valet reponere, Concilia haec dumtaxat loqui de Absolutione a censuris; hoc enim gratis omnino dicitur: tum quia Concilia comparant hanc reconciliationem cum Baptismo, quibus significant se loqui de reconciliatione, quae fiat per Sacramenta: tum quia loquuntur de reconciliatione, quae fieri debeat ante sumptionem Eucharistiae: haec autem debet esse Sacramentalis in iis, qui inficiuntur peccato mortali, ut docet Conc. Trid., Sess. 14. Can. 7.

Porro hanc veritatem aperte tradit S. Leo, Epist. 91. quae est ad Theodorum Episcop. Foroiuliensem, ubi scribit de reconciliandis per Poenitentiae Sacramentum, et ait: Quod si aliqua aegritudine ita fuerint aggravati, ut quod paulo ante poscebant, sub praesentia Sacerdotis, significare non valeant, testimonia eis fidelium circumstantium prodesse debent, ut simul et Poenitentiae, et reconciliationis beneficium consequantur. Ubi non loquitur de Absolutione a censuris; siquidem antea dixerat: Mediator Dei et hominum, homo Iesus Christus, hanc Praepositis Ecclesiae tradidit potestatem, ut et confitentibus satisfactionem Poenitentiae darent, et eadem salubri satisfactione purgatos ad Communionem sacramentalem per ianuam reconciliationis admitterent. Ubi clare docet, se loqui de Sacramentali Absolutione. Deinde, cum docuisset qua caritate et diligentia Sacerdotes se huic operi impendere debeant, subiicit: Si autem aliquis eorum, pro quibus Domino supplicamus, quocumque interceptus obstaculo, a munere indulgentiae praesentis exciderit, et priusquam ad constituto remedio perveniat, temporalem vitam humana conditione finierit, quod manens in corpore non receperit, exutus carne non poterit consequi. Ex quibus aperte constat S. Leonem non loqui de Absolutione a censuris, quae potest etiam mortuis impendi, ut patet ex capite A nobis 28., etc.

Suffragatur etiam ratio: Nam si talis Absolutio esset invalida, maxime quia non supponeret veram materiam, neque veram sui ipsius accusationem, cum ostensione doloris, ex quo Sacerdos cognoscat, poenitentem esse dignum Absolutione: at ita non est, siquidem poenitens sufficienter ostendit se dolere de peccatis cum Poenitentiam postulat, et iam incipit generatim confiteri, cum petit Sacerdotem accersiri; simili fere modo, quo quis per interpretem confitetur, dum ipsi peccata sua consignat, ut ea Sacerdoti explicet; cum enim adstantes Sacerdoti praesenti Poenitentiam et desiderium moribundi explicant, instar interpretrum ipsius Confessionem Sacerdoti exponunt, sicque ipse Sacerdoti iam praesenti veluti per interpretes peccata manifestat, ac Poenitentiae signa profert.

DICES 1: Ad Absolutionem Sacramentalem praerequiritur Confessio, per quam status poenitentis possit cognosci: atqui per huiusmodi signa poenitentis status cognosci non potest: igitur, etc. Deinde, per illa signa Confessarius nihil cognoscit, quod ante non sciebat, nam tantum generatim cognoscit talem peccasse: at non potest exercere iudicium sine distincta cognitione causae: igitur Sacerdos non potest iuridicam et Sacramentalem Absolutionem proferre circa hunc moribundum. — Respondeo ad primum, negando minorem: sufficienter enim per huiusmodi signa Sacerdos cognoscit, illum hominem egere Sacramento Poenitentiae, ac subinde reum esse peccati; neque enim ad hoc ut quis directe absolvatur, necessum est, ut confiteatur aliquod peccatum in particulari. Nam si aliquis, qui multis annis in gravissimis vixisset peccatis, solum confiteretur unum peccatum veniale, v. g. se aliquando voluntarie distractum fuisse inter orandum, et subito destitueretur sensibus, secundum omnes, deberet absolvi; et tamen moraliter loquendo, Sacerdos ex illa Confessione non posset magis de illius statu iudicare, quam si solum generatim dixisset se peccasse: ergo etiam hoc casu deberet absolvi. Ad secundum, nego maiorem: per ea namque signa a poenitente exhibita Sacerdos cognoscit tamquam Iudex in Tribunali Poenitentiae, hunc hominem Deum offendisse, et de hoc dolere, quorum utrumque, saltem postremum, prius non noverat sub ea ratione Iudicis.

DICES 2: Si poenitens, qui absente Sacerdote dedit Poenitentiae signum, valide et licite posset absolvi, sequeretur, quod liceret per litteras et internuntium Confessario absenti peccata sacramentaliter confiteri: sed hoc tamquam erroneum dogma proscriptum est a Clemente VIII et Paulo V. ut iam diximus agendo de forma huius Sacramenti: igitur, etc. — Nego sequelam maioris: longe enim diversus est casus hominis moribundi ab homine, qui per litteras Sacerdoti absenti peccata sua declararet: nam moribundus, quasi per interpretem confitetur, scilicet per testimonium eorum, qui audierunt illum postulantem Confessarium, et viderunt signa Contritionis ab eo edita. Insuper, Sacerdos eo in casu non censetur absens, quia habet absolvendum praesentem, necnon et praesentes testes, qui declarant, moribundum illum habere voluntatem efficacem suscipiendi Sacramentum Poenitentiae. Secus autem est de homine prorsus absente, quia Confessarius non habet nec habere potest certitudinem moralem, quod poenitens ille, qui per litteras confessus est, sit in debito statu, ut possit absolvi. Unde ad minorem dico, hanc assertionem non repugnare definitioni Clementis VIII, qua damnavit hanc propositionem: Licet per litteras aut internuntium Confessario absenti peccata sacramentaliter confiteri, et ab eodem absente absolutionem obtinere. Primo, quia, ut diximus, hic casus omnino diversus est a nostro: secundo, quia ipsemet Pontifex interrogatus, an moribundus sic deberet sacramentaliter absolvi; respondit debere absolvi, et se eum absoluturum, si talis occurreret occasio, nec eum casum suo decreto ullo modo comprehendendi. Nam, ut refert Conink, disp. 7. num. 105. ann. 1608. 16. Aprilis, Illustrissimus Cardinalis Bellarminus, et Illustrissimus Archiepiscopus Armacanus testati sunt se id ab eo audivisse. Confirmatur ex Rituali Rom., edito auctoritate Pauli V, in quo Summus Pontifex non solum permittit, sed etiam praecipit omnibus Parochis, ut in tali casu moribundo Sacramentalem Absolutionem impendant, sic enim habet: Si inter confitendum, vel etiam antequam incipiat confiteri, vox et loquela aegrum deficiant, nutibus, et signis conetur Sacerdos, quoad eius fieri poterit, peccata poenitens cognoscere, quibus utcumque, vel in genere, vel in specie cognitis, vel etiamsi confitendi desiderium, sive per se, sive per alios ostenderit, absolvendus est.