Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

Notandum 1. Ex Doctore dist. 3. q. 3. n. 2. Sacramentorum materiam dici analogice, et secundum quamdam proportionem, quam res sensibiles confectioni Sacramentorum deservientes habent cum materia, quae est pars compositi physici. Sicut enim, inquit, in illo toto sensibili aliquod est principalius, ut ultimate determinans, et ideo dicitur forma: ita aliquid est minus principale, vel determinabile, et illud dicitur materia. Hoc est, quemadmodum in composito physico materia est ex se indifferens ad varias formas, et determinatur per formam particularem ad constitutionem alicuius specialis compositi, ita in composito Sacramentali illud materiae rationem et appellationem obtinet, quod ex se indifferens est ad varias applicationes, et diversa munia; sed determinatur ad rem sacram significandam et efficiendam per verba sacramentalia, et intentionem Ministri conferentis Sacramentum.

NOTANDUM 2. Ex eodem ibidem, Sacramentorum, quae consistunt in usu rei sensibilis, et in actione Ministri, qualis est Baptismus, materiam esse duplicem, nempe proximam, et remotam. Remota est res ipsa sensibilis, quae sumitur in signum, et causam gratiae ad Sacramentum conficiendum, ut chrisma in Confirmatione. Proxima vero est ipsius rei sensibilis usus et applicatio, ut unctio vel applicatio Baptismalis in fronte confirmandorum. Quaerimus autem in praesenti, quaenam sit materia remota Baptismi; de proxima autem sermonem faciemus in Quaestione sequenti.

NOTANDUM 3. Circa materiam remotam Sacramentorum varie erratum fuisse ab haereticis; Manichaei namque, teste S. Augustino, Haeresi 46, cum existimarent et assererent omnia elementa et res corporales a Deo malo esse conditas etiam aiebant Baptismum in aqua nihil ad salutem conferre. Quapropter nulla ratione aquam, aut aliquid id genus in baptizandis suis sectatoribus adhibebant. Licet autem Marcionitae idem crederent de productione rerum corporearum a malo principio, nihilominus in suo baptismo adhibebant aquam, propter praeceptum Christi Domini, ut refert Theodoretus, lib. 1. haereticarum fabularum, c. de Marcione. Seleuciani ac Herminiani Baptismum in aqua non accipiebant, prave interpretantes illud Ioannis Baptistae: Ego vos baptizo in aqua.... Ipse autem vos baptizabit in Spiritu sancto et igne, ut refert S. Augustinus Haeresi 39. Idem Ioannis oraculum perverso sensu accipientes Iacobitae, non adhibebant aquam in suo Baptismo, sed ferro candente crucis formam impresso stigmatae frontibus, vel genis parvulorum imprimebant, ut refert Sanderus, lib. 3. De visibili Monarchia, Haeresi 113. et Prateolus verbo Iacobitae. Fuerunt etiam aliqui haeretici, Flagellantes dicti, qui turmatim per vicos et plateas errantes, maxime in Germania, omnibus mundi divitiis spretis, paupertatem Evangelicam sese profiteri iactabant, aiebantque Baptismum aquae iam suo tempore desisse, et omnes quotquot salvi fieri optarent, debere proprio cruore et sanguine baptizari per flagella, sanguinem ex corpore variis impressis stigmatibus eliciendo, ut refert Bernardus Lutzenburgensis, et ii omnes qui veterum et recentiorum haereticorum indicem texerunt. — Verum hi omnes, si penitius eorum errores inspiciantur, non tam videntur errasse circa ipsam Baptismi materiam, quam circa Baptismum, quem ad salutem necessarium non esse censebant. Unde qui directe necessitatem aquae in materia Baptismatis repudiarunt, fuerunt aliqui recentiores haeretici, maxime Lutherus, qui in Symposiacis, idest. colloquiis convivialibus cap. 17. rogatus, an aqua deficiente, liceat in lacte, vino, aut cerevisia baptizare; respondet, primum id iudicio Dei committendum, et reservandum esse; tum addit, aqua deficiente quidquid balnei nomine nuncupari potest, ad Baptismum esse aptum, et sufficiens. Idipsum Beza erronee censuit, Epist. 2. ad Thomam Thilium: Videtur, inquit, si desit aqua, et alicuius Baptisma cum aedificatione differri non possit, nec debeat: ego certe quovis alio liquore, non minus rite, quam aqua, baptizare.

Contra quos omnes errores duo hic stabilienda sunt: primum, quod aqua naturalis sit legitima Baptismi materia; secundum, quod omnis et sola aqua naturalis ad id sufficiat.

Conclusio prima. — MATERIA REMOTA BAPTISMI EST AQUA NATURALIS. Haec est de fide expresse determinata in Conciliis, maxime Lateranensi sub Innocentio tertio, ubi decernitur: Sacramentum baptismi quod ad Dei invocationem, et individuae Trinitatis, videlicet Patris, et Filii, et Spiritus sancti, consecratur in aqua tam parvulis, quam adultis, etc. Concilio Florentino in decreto unionis sub Eugenio IV quod sic inquit: Materia huius Sacramenti (Baptismi) est aqua vera, et naturalis, nec refert, frigida sit. an calida. Novissime Concilio Tridentino, Sess. 7. Can. 2. De baptismo: Si quis dicerit aquam veram, et naturalem non esse de necessitate Baptismi: atque ideo verba illa Domini nostri Iesu Christi: nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu sancto, ad metaphoram aliquam detorserit, anathema sit.

At enim quod in Scripturis sanctis, ait S. Augustinus, lib. 3. De Doctrina Christiana, cap. 10. perspicue sonat, non est ad aliud referendum, quasi figurate dictum sit. Quid autem magis perspicue sonat, quam quod Act. 8. v. 36. ait Eunuchus ad Philippum: Ecce aqua, quis prohibet me baptizari? Sequitur v. 38. Et iussit stare currum, et descenderunt uterque in aquam, Philippus, et Eunuchus, et baptizavit eum. Idem luculenter indicant verba Petri. Actor. 10. Numquid aquam, quis prohibere potest, ut non baptizentur hi, qui Spiritum acceperunt, sicut et nos? Unde Apostolus ad Titum 3. Salvos nos fecit per lavacrum regenerationis. Et ad Ephes. 5. Mundans eam (Ecclesiam) lavacro aquae in verbo vitae. Quod utique praedictum fuerat Ezechielis 36. ubi Iudaeis spondet Deus: Effundam super vos aquam mundam, et mundabimini ab omnibus inquinamentis vestris.

Confirmari potest haec veritas ex perpetuo usu et traditione universalis Ecclesiae, necnon ex constanti omnium SS. Patrum doctrina, qui unanimi calculo docent aquam naturalem esse necessariam ac legitimam Baptismi materiam. Sic S. Clemens Romanus, Epist. 4. S. Iustinus, Oratione ad Antoninum Pium. S. Irenaeus, lib. 3. Contra haereses, cap. 19. S. Nazianzenus, Oratione 10. et omnes alii posteriores. Unde S. Cyprianus, Epist. 65. et 76. varia profert et expendit veteris Testamenti oracula in huius veritatis assertione. Et S. Hieronymus, Ep. 83. quae est ad Oceanum, varia recenset mysteria, quae primitus Deus in aquis celebravit, ut eas veluti iam consecraret ac Baptismi devoveret.

Verum, omnium luculentissime hanc veritatem probat Tertullianus, cap. 3. De Baptismo, et sequentibus, ubi ait: « Habes, homo, in primis aetatem venerari aquarum, quod antiqua substantia: dehinc dignationem, quod divini Spiritus sedes, gratior scilicet ceteris tunc elementis. Nam et tenebrae adhuc totae sine cultu siderum informes, et tristis abyssus, et terra imparata, et caelum rude, solus liquor, semper materia perfecta, lata, simplex, de suo pura, dignum vectaculum Deo subiiciebat. Quid quod exinde dispositio mundi, modulatricibus quodammodo aquis Deo constitit? Nam, ut firmamentum caeleste suspenderet in medietate, distinctis aquis fecit; et ut terram aridam suspenderet, segregatis aquis expediit; ordinato dehinc per elementa mundo, cum incolae darentur primis aquis, praeceptum est animas proferre. Primus liquor, quod viveret, edidit; ne mirum sit in Baptismo, si aquae animare noverunt, nam ipsius quoque hominis figurandi opus sociantibus aquis absolutum est de terra materia non tamen habili, nisi humecta, et succida. quam scilicet ante quartum diem segregatae aquae in stationem suam superstitae humore limo temperarant ». Hinc capite 9. referens famosiora Dei prodigia, quae in aquis patrata sunt, tum in veteri, tum in novo Testamento, scribit: « Quot igitur patrocinia naturae, quot privilegia gratiae, quot solemnia disciplinae, figurae, praestructiones, preces, religionem aquae ordinaverunt? Primo quidem cum populus de Aegypto libere expeditus, vim Regis Aegypti per aquam transgressus evadit, ipsum Regem cum totis copiis aqua extinxit. Quae figura manifestior in Baptismi Sacramento? Liberantur de saeculo nationes per aquam scilicet, et diabolum dominatorem pristinum in aqua oppressum derelinquunt. Item aqua de amaritudinis vitio in suum commodum suavitatis Mosei ligno remediatur: lignum illud erat Christus, venenatae et amarae retro naturae venas insaluberrimas, aquas Baptismi scilicet ex sese remediens. Haec est aqua, quae de comite petra populo diffluxit. Si enim petra Christus, sine dubio aqua in Christo Baptismum videmus benedici. Quanta aquae gratia penes Deum, et Christum eius est ad Baptismi confirmationem? Numquam sine aqua Christus; siquidem et ipse aqua tingitur. Prima rudimenta potestatis suae vocatus ad nuptias aqua auspicat. Cum sermonem facit, sitientes ad aquam suam invitat sempiternam. Cum de Agape docet, aquae calicem fratri oblatum inter opera dilectionis probat. Apud puteum vires resumit: super aquam incedit libenter, transtret, aquam discentibus ministrat: perseverat testimonium Baptismi usque ad Passionem, cum deditur in crucem, aqua intervenit, sicut Pilati manus: cum vulneratur, aqua de latere prorumpit, scit lancea militis, etc. » Similia habet S. Cyrillus Hierosolymitanus, Catechesi 3.

Huius veritatis alia non subest efficax ratio, inquit Doctor n. 2. quam Christi Domini voluntas, quae per Scripturarum oracula innotescit. Quare autem sit institutum, inquit, sunt apertae congruentiae, quia aqua est frigida, fluida, lucida, necessaria, et communis: quae omnes proprietates conveniunt illi humori, in quo debet fieri Baptismus, qui est ad reprimendum aestum concupiscentiae, ad flectendum rigorem inobedientiae, ad illustrandum claritatem fidei, ad introducendum in viam salutis: et hoc est commune omnibus, sicut Lex ista, cuius hoc Sacramentum est initium, communis est omnibus ad salutem.

OBIICIES 1. Aqua quae fluxit ex latere Christi pendentis in cruce, fuit symbolum et pignus Sacramenti, ut docent S. Cyprianus. Serm. De Passione Christi. S. Hieronymus. Epist. ad Oceanum. S. Augustinus. Tract. 120. in Ioannem, et alii: at ista aqua non erat vera naturalis et elementaris, sed humor quidam phlegmaticus, quia in corporibus mixtis, quale est corpus Christi, non reperitur pura et elementaris aqua: igitur Baptismus absolute conferri non debet in aqua naturali. — Respondet Doctor, num. 7. negando minorem: contrarium enim, inquit, aperte docet Innocentius III in Epistola ad Episcopum Ferrariensem, et habetur Extravag. de celebratione Missarum cap. In quadam, etc. ubi scribit: Ceterum sicut fuit verus Spiritus, et verus sanguis, ita proculdubio vera aqua, cum Christus sit veritas, et a veritate omnis fallacia sit penitus aliena: nam si non fuisset aqua, sed phlegma, quod de latere Salvatoris exivit, ille qui vidit, et testimonium veritati perhibuit, profecto non aquam, sed phlegma dixisset; nec in hoc verum regenerationis Sacramento fuisset ostensum, cum per Sacramentum Baptismi non regeneremur in phlegmate, sed in aqua: neque per hoc posset vero argumento probari, quod in Sacramento Eucharistiae admiscenda sit aqua vino, si de latere Christi non aqua, sed phlegma cum sanguine profluxisset. Sed nec vera fuisset figura, quae super hac re praecessit in veteri Testamento, quando Moyses virga percussit silicena, et ex ea non phlegma, sed aqua manavit. Restat igitur, ut qualiscumque fuerit illa aqua, sive naturalis, sive miraculosa, sive de novo divina virtute creata, sive de componentibus ex parte aliqua resoluta, proculdubio vera fuit, cum naturaliter possit et compositum in componentia, et elementatum in elemento resolvi: quemadmodum verus existit sapor ipsius, sicut guttae sanguinis decurrentis in terram. Haec Innocentius. Quibus (inquit Doctor) probat aquam, quae fluxit ex latere Salvatoris fuisse revera aquam naturalem, sive productam per resolutionem, sive de novo creatam. Probat, inquam, a priori per testimonium Evangelistae; a posteriori vero per materiam Sacramenti Baptismi; secundo, per aquam miscendam in Sacramento Eucharistiae; tertio, per figuram, quae praecessit in veteri Testamento, quando Moyses percussit silicem, et ex eo non phlegma, sed aqua manavit. — Confirmatur haec responsio in Concilio Tridentino, Sess. 22. cap. 7. ubi ait: Praeceptum esse ab Ecclesia Sacerdotibus, ut aquam vino in calice offerendo miscerent: tum, quod Christus Dominus ita fecisse credatur: tum etiam, quia e latere eius aqua simul cum sanguine exierit, quod Sacramentum hac mixtione recolitur.

OBIICIES 2. Dum S. Ioannes Baptista, Matth. 3. de Christo Domino loquens, ait: Ille vos baptizavit in Spiritu sancto, et igne; per ignem metaphorice significat Spiritum sanctum, qui die Pentecostes in Apostolos visibiliter descendit, et missione invisibili etiam illabitur in baptizatos Christi Baptismate; quo denotatur discrimen inter Baptismum Christi, et Ioannis, quia hic solum erat in aqua, et Spiritum sanctum non conferebat; ille autem operabatur peccati consumptionem, mentis illuminationem, et cordis inflammationem, ad id quod Dei gloriam et salutem sapit, animose praestandum: igitur pari ratione dum Christus Dominus ait Ioan. 3. Nisi quis renatus fuerit ex aqua, etc. ibi aquam non usurpat proprie, sed metaphorice, nempe pro Spiritu sancto, quatenus per gratiam sanctificantem animam a peccati sorde abluit, etc. — Respondeo primo, negari posse antecedens: revera enim multi e SS. Patribus per ignem intelligunt verum ignem, nempe ignem illum sensibilem, qui Apostolis in forma linguarum illapsus est, et veluti Sacramentum erat, ac signum sacrum illius mystici ignis caritatis, quo per illapsum Sanctus Spiritus Discipulorum corda succendebantur; Nam, inquit S. Gregorius, fors apparentibus linguis igneis, intus facta sunt corda flammantia. Unde qui prius torpebant animi imbecillitate et pusillanimitate, ab ea immunes generosi Christi Domini gloriam et divinitatem propalarunt, ut exponunt sanctus Hieronymus, et Beda, lib. 1. In Lucam, cap. 9. S. Cyrillus Hierosolymitanus, Catechesi 3. Vel per ignem S. Ioannes intelligit ignem Purgatorii, ut exponunt idem Hieronymus in cap. 3. Matth. et Beda loco mox laudato. Qua ratione, inquit S. Hieronymus, Apostolus 1. ad Corinth. 3. ait: Uniuscuiusque opus, quale sit, ignis probabit, etc.; ubi sermo est de igne purgatorii. Nec certe illa interpretatio aliena est a sententia S. Ioannis Baptistae; nam ibidem subiungit: Cuius ventilabrum in manu eius, et purgabit aream suam, et congregabit triticum in horreum suum: paleas autem comburet igne inextinguibili. Vel denique per ignem designabat effectum Baptismi, scilicet ferventem illam caritatem, qua inardescebant nascentis Ecclesiae filii, ubi Baptismum, et Confirmationem acceperant, ut interpretatur S. Chrysostomus, Homil. 11. in Matthaeum.

OBIICIES 3. Narrat Nicephorus, lib. 3. cap. 17. tempore Aurelii Imperatoris, Iudaeum quemdam in necessitate constitutum iter facientem repentino morbo correptum, quo statim moriturus putabatur. Baptismum petiisse, et ob locis siccitatem, aqua deficiente, baptizatum fuisse sola arena, invocato nomine sanctissimae Trinitatis, moxque e morbo convaluisse, quod signum erat Baptismum illum fuisse a Deo probatum. Cuius etiam historiae meminit Cedrenus in Compendio num. 97. Igitur urgente necessitate, loco aquae libebit aliud ad baptizandum assumere. — Nego consequentiam, et ad antecedens dico, primo non satis constare de veritate huius historiae, cum diversimode ab illis auctoribus referatur, et Cedrenus asserat eam contigisse sub Antonio Pio, ut non omnimodam ei fidem facit Baronius ad annum Christi Domini 181. Deinde, quamquam esset vera inde tamen non sequitur in casu necessitatis posse aliquid aliud a vera, et naturali aqua assumi in materiam remotam veri Baptismi. Nec enim Baptismus ille Iudaei probatus fuit ab Ecclesia, imo reprobatus a Dionysio Episcopo Alexandrino, sive, ut placet Baronio, Corinthio, qui iussit postea Iudaeum rebaptizari. Non igitur miraculum tribuendum est aspersae arenae, quasi restituta Iudaeo sanitas fuerit indicium veri suscepti Baptismatis; sed Deus partim Iudaei, partim aliorum Christianorum pietate delectatus voluit integram Iudaeo sanitatem restituere, ut postmodum haberet facultatem voto suo satisfaciendi, suscipiendo verum Baptisma.

OBIICIES 4. Stephanus Papa huius nominis secundus aut tertius, interrogatus a Monachis Britanniaci Monasterii, utrum urgente necessitate Baptismus, aqua deficiente, collatus in vino esset validus: respondit affirmative, nam in eius rescripto, quod habetur tomo secundo Conciliorum Galliae, inter varia ad varias quaestiones responsa, cap. 12. sic praefatae inquisitioni respondet: Si in vino quis, propterea quod aquam non inveniebat, omnino periclitantem infantem baptizarit, nulla ei proinde adscribitur culpa: infantes sic permaneant in illo baptismo: igitur aliud, quam aqua, saltem in casu necessitatis, potest ad validum Baptismum assumi. — Nego consequentiam; et ad antecedens dico, primo, hanc auctoritatem non esse omnino certam: quippe cum huius rescripti non adeo certa et authentica extent monumenta: secundo dico, esto admittatur tamquam rescriptum legitimum, responsionem illam tantum obiter tactam, non esse ita solidae auctoritatis, ut fidem mereatur; in responsionibus enim Romanorum Pontificum distingui debet, id quod directe reponunt ad interrogationem sibi tactam, ab iis, quae plerumque istis suis responsionibus obiter tantum, et quasi per transeuntem, ac veluti aliud agendo delibant et intermiscent: primum enim, inquit Isambertus, disp. 2. art. 2. ad qu. 64. validum subministrat argumentum fundatum in summa Pontificia illorum auctoritate: secundum autem, inquit, non est tanti ponderis, sicut nec rationes, quas Concilia interserant suis decretis ac definitionibus. Summus autem Pontifex Stephanus interrogatus fuerat non de valore istius Sacramenti, sed de peccato, et poena, quam luere deberet Sacerdos, qui sic baptizaverat, ut constat tum ex titulo, tum etiam ex eo, quod ibi distinguat duplicem eius Sacerdotis statum: unum, in quo tali periculo instante nullam habebat aquam praesentem: alterum, in quo aquam habebat. Ad primum respondet, Sacerdotem illum esse immunem a peccato, et poena eo quod propter ignorantiam, cum esset dubius, an in casu necessitatis vinum esset materia sufficiens Baptismi; in extremis autem melius sit uti remedio dubio, quam nullo: idcirco Sacerdos ille ex recta conscientia poterat sic baptizare, ut quantum in ipso erat subveniret infantium saluti. Si autem aquam praesentem habuisset, statuit Pontifex, illum gravissime peccasse, et ideo gravi poena esse plectendum. Unde subiicit: Si praesens adfuit aqua, dic Presbyter excommunicetur, et poenitentiae submitatur: quia contra Christum sententiam agere praesumpsit. Quibus significat, non fuisse propositam quaestionem de valore Baptismi, sed de culpa et poena baptizantis. Hinc sic emendari debent praefata illius rescripti verba: nulla ei adscribitur culpa, si sic infantes baptizati permaneant.

Conclusio secunda. — OMNIS ET SOLA AQUA NATURALIS EST SUFFICIENS MATERIA BAPTISMI. Haec est communis apud Catholicos, qui perinde ratum ac validum habent Baptismum collatum in aqua, sive fluviali, sive fontali, sive marina: quod pridem significaverat Tertullianus, c. 1. De Baptismo, scribens: Ideo nulla distinctio est, mari, quis, an stagno, flumine an fonte, lacu an alveo diluatur: nec quidquam refert inter eos, quos Ioannes in Iordane, et quos Petrus in Tyberi tinxit, nec ille Spado, quem Philippus inter vias fortuita aqua tinxit, plus salutis, aut minus retulit. Igitur omnes aquae de pristina originis praerogativa Sacramentum sanctificationis consequuntur invocato Deo, supervenit enim statim Spiritus de caelis, et aquis superest, sanctificans eas de semetipso, et ita sanctificatae vim sanctificandi combibunt. Quibus verbis Tertullianus significat omnem prorsus aquam elementarem, quaecumque illa sit, ad validum Baptismum sufficere, quamquam non sit ab Ecclesia benedicta: quoniam, inquit, Spiritus sanctus ipsi assumptae ad Baptismum aquae illabitur, eam sanctificans, ac sanctificandi vim conferens. Cuius utique ratio est aperta: quia Scriptura, Concilia, ac SS. Patres, cum de materia Baptismi sermonem faciunt, eam dicunt simpliciter et sine addito esse aquam; at aqua simpliciter dicta non alia est, quam naturalis et elementaris: non vero artificialis, aut excrementitia, quae nonnisi aequivoce aquae appellantur: igitur, etc.

Ex quibus inferri licet primo, ad Baptismum valide conferendum sufficere quamlibet aquam, modo reputetur naturalis et usualis: ad eum autem perinde esse, quod aqua frigidae sit, an calida, putei, fluminis, an maris, pluvialis, an resoluta ex nive, grandine, glacie, turbida, an clara; tincta etiam colore, et licet transierit per sulphureos meatus, aut cineres: et generaliter valet Baptismus collatus in aliquo liquore, qui in communi sermone vocatur aqua; omnis quippe talis liquor est vera aqua naturalis, et elementaris, sive usualis.

SEQUITUR SECONDO. nullum esse Baptismum collatum in cerevisia, aut iusculo bene decoctis, sudore, lacte, urina, lacrimis, sputo seu saliva, phlegmate, aqua rosacea, aut ex aliis herbis distillata. Haec omnia luculenter explicat Doctor Subtilis supra n. 3. Respondeo, quod aquae illae, quae communiter dicuntur artificiales, sunt corpora quaedam mixta, et non dicuntur aquae, nisi aequivocae. Probat primo, quia habent a tota specie aliquam qualitatem dissimilem aquae elementari. Secundo, quia fiunt per actionem ignis decoquentis, et resolventis: ignis autem non videtur esse sufficiens in virtute activa ad corrumpendum, vel convertendum quaecumque mixta in aquam elementarem. Propter quod (inquit) universaliter concedi potest, quod aquae illae, quae dicuntur artificiales, non sunt conveniens materia Baptismi, quia non sunt in specie aquae elementaris.

SEQUITUR TERTIO, aquam lutosam, arenosam, et impuram etiam sufficere ad valide baptizandum: modo illa impuritas tanta non sit, ut aqua recedat a ratione et statu aquae naturalis et elementaris; quod utique optime explicat Doctor ibidem n. 4. dicens: « Impuritas in aqua potest intelligi duobus modis: vel propter mistionem, secundum iuxtapositionem, ut aqua lutosa dicitur impura: vel propter mistionem alterantem a specie, sicut humor mixtus dicitur non esse aqua pura. Et prima quidem impuritas non prohibet; dum tamen non excludat ab aqua, quia sit conveniens ad lavandum, vel abluendum. Nec est alia ratio, nisi quia sic institutum est. Unde aqua imbibita farinae in pasta, vel in spongia, dum ibi est, vel imbibita in spisso luto, et sic de aliis, si contingant carnem, non sunt conveniens materia Baptismi tales aquae, quia talis contactus non est lotio; sed tantum contactus aquae fluidae libere coniungentis secuti, vel separantis inter cutem, et aliud corpus. In secundo modo, dico quod aliqua impuritas potest esse manente aqua intra speciem; sicut foret si incipiat inspissari tendendo ad generationem elementi grossioris; ista non prohibet, dum tamen fit fluida. Quod pro tanto dico, quia in glacie, nive, et grandine quae tamen sunt imperfecta, vel in via ad mistionem, dum talia sunt, non potest in eis fieri Baptismus, quia ibi non est lotio, sicut nec in duro. Si autem per illam alterationem iam sit extra speciem aquae, omnino non est materia Baptismi. Et de quibusdam alterationibus satis patet, quia constituunt alteram extra speciem aquae, puta de humoribus naturaliter resolutis per digestionem, ut saliva, urina, et huiusmodi, iuxta illud Extrav. de Baptismo, et eius effectu. Non ut apponeres. De aliis autem non est ita manifestum, puta de decoctionibus, et admistionibus secundum sensum, in quibus non apparet evidenter, quod sit alterata species, ut patet de brodio¹ carnium, et farinata, et huiusmodi, et cerevisia, et medone. Non enim manifestum est, quod sit ibi aliquod activum corrumpens speciem aquae. Tamen hoc discutere non pertinet ad Theologum determinantem materiam Baptismi, in quantum haberi potest ex Canone Bibliae; neque ad Canonistam determinantem conditiones materiae, prout determinantur ab ordinatione Ecclesiae; sed pertinet ad Philosophum naturalem, cuius est inquirere, quae altera ratio transferat aquam a specie sua, et quae non: quod si de aliis quibus sit dubium, et in talibus fuerit Baptismus factus, utendum est illis tribus maximis positis in solutione praecedentis quaestionis de remediis adhibendis circa eos de quibus probabiliter dubitatur ». Hoc Doctor.

OBIICIES 1. Aqua artificialis est eiusdem substantiae cum naturali: igitur comprehenditur etiam sub nomine aquae necessariae ad Baptismum. Probatur antecedens: ubi sunt eadem accidentia, ibi est eadem substantia; substantia namque cognoscitur ex accidentibus sibi connaturalibus: sed aqua elementaris et artificialis habent eadem accidentia, scilicet humiditatem, frigiditatem, perspicuitatem, et alia eiusmodi: igitur sunt eiusdem substantiae. — Negat antecedens Doctor n. 6. « Quamquam enim, inquit, aqua artificialis habeat aliqua accidentia communia generice cum aqua elementari, non habet tamen accidentia specifice communia; ac subinde convenit quidem generice cum aqua in ratione liquoris, non vero in ratione specifica aquae elementaris, et consequenter non habet eamdem substantiam cum ipsa ».

INSTABIS: Si aqua artificialis non esset eiusdem substantiae cum elementari, sequeretur illam esse aliquod corpus mixtum: sed ita non est. Probatur: corpus mixtum crassius est elementari: sed aqua artificialis est subtilior, aut saltem non est crassior elementari: ac subinde non est corpus mixtum. — Negat minorem Doctor, et ad eius probationem respondet, quod etsi aliqua aqua artificialis videatur subtilior, quam elementaris, quia magis est penetrativa, ut constat vel de aqua viva, vel de ea, quam spiritum vini appellant: ista tamen subtilitas non est subtilitas simplicitatis, sed virtutis activae: qua ratione vinum dicitur subtile, imo subtilius aqua: subtilitas autem conveniens aquae elementari est subtilitas simplicitatis, eo modo quo elementum est simplicius mixto.

URGES: Omne corpus mixtum constat ex elementis: ac subinde omnis liquor constat ex aqua elementari: sed illa aqua elementaris resolvi posset, et elici ex liquore mixto beneficio artis elixativae, ac distillativae: miscibilia namque possunt separari a mixto, ut docet Aristoteles, lib. 1. De generatione, textu 38: ergo aliquis potest adhibere activum passivo ad faciendam talem separationem: ergo aqua artificialis potest esse aqua elementaris, separata a mixto. Confirmatur per illud Exodi 7. de ranis, ubi ars daemonum adhibuit activum passivo ad producendum statim ex aqua fluvii ranas: ergo aeque possibile est e converso per artem exhiberi activum passivo, ut fiat separatio elementi a mixto, maxime cum resolutio sit facilior, quam generatio, vel compositio. — Respondet Doctor ibidem, possibile quidem esse, quod Angelus bonus, vel malus adhibere possit aliqua activa mixto ut passo «... sed dico, inquit, quod nulla ars potest adhibere idem activum, puta ignem quantumcumque diversis mixtis, et passis, ita quod per illud agens fiat immediate resolutio in aquam scilicet elementarem, quia illud idem agens non potest habere virtutem, ut sit sine formis intermediis mutandi: neque etiam ita taliter diversa in eumdem terminum corrumpi ». Quibus Doctor significat nullam aquam artificialem posse dici naturalem: quia ars ex mixto non potest immediate transformare elementum; sicut enim agit motu ordinato per medias formas in producendo mixto, pariter eisdem mediis formis uti debet in eo resolvendo; unde contingit mixtum non resolvi in idem elementum, ex quo fit, sed in aliud mixtum, ut lignum in cineres.

PETES 1: An sal resolutum in aquam sit materia conveniens Baptismi? — Respondeo, id videri probabilius, eadem quippe videtur ratio de sale, ac de gelu, nive, et grandine: quemadmodum enim haec nihil sunt aliud praeter aquam nimio frigore densatam, ita pariter sal nihil aliud est, quam aqua marina aestivo Sole condensata: unde per resolutionem videtur suam priorem aquae naturam recipere. Quoniam tamen nonnulli sunt qui existimant, quod quemadmodum ex aqua et hordeo generatur cervisia, tamquam corpus mixtum, ita forte vi caloris Solis ex aqua salsa exurgit corpus mixtum distinctum, quod proinde resolvitur non in aquam, sed in alium liquorem, idcirco existimo liquorem istum ex sale resolutum esse ad minus materiam dubiam, adeoque dumtaxat usurpandam tempore necessitatis. Adverte autem illam resolutionem, tum salis, tum grandinis, et aliorum, vel iam supponi debere factam priusquam assumatur a baptizante, vel saltem fieri debere in manu ipsius baptizantis, ita ut stillae effluant in corpus baptizandi; alioquin non ipse applicaret materiam ablutioni aptam si tantum imponeret nivem, aut grandinem super caput baptizandi, quae resolveretur per eius calorem naturalem, quia eo in casu ipse non ablueret, sed baptizandus seipsum lavaret, non secus ac si impositam suo capiti hydriam aqua plenam, frangeret, aut spongiam imbibitam aqua exprimeret.

PETES 2: Quaenam sit aqua elementaris certa, ac debita materia Sacramenti extra casum necessitatis? — Respondeo, non aliam esse adhibendam, praeter aquam benedictam in Sabbato sancto Paschatis, vel Pentecostes, ut docet Rituale Romanum tit. De Sacramento Baptismi, § De materia, his verbis: Aqua solemnis Baptismi sit eo anno benedicta in Sabbato sancto Paschatis, vel Sabbato Pentecostes, quae in fonte mundo nitida et pura diligenter observetur. Porro huius benedictionis mentionem fecit S. Dionysius, lib. De caelesti Hierarchia, cap. 2. et S. Ambrosius, lib. 1. De Sacramentis, cap. 5. et S. Augustinus, Homil. 27. et 50. et Basilius, lib. De Spiritu sancto, cap. 2. ubi significat, benedictionem et consecrationem aquae esse Traditionem Apostolicam. Quod utique confirmari potest ex summa sollicitudine Ecclesiae, ut Baptismus nusquam solemniter administretur extra casum necessitatis, sine eiusmodi aqua benedicta. Unde praeclare monet Rituale Romanum loco supra laudato: Si aqua benedicta tam immutata sit, ut minus sufficere videatur, alia non benedicta admisceri potest, in minori tamen quantitate. Si vero corrupta fuerit, aut effluxerit, aut quovis modo defecerit, Parochus in fontem bene mundum, ac nitidum recentem aquam infundat, eamque benedicat ex formula, quae infra praescribitur. Sed si conglaciata sit, curetur ut liquefiat: sin autem ex parte congelata sit, aut nimium frigida, poterit parum aquae naturalis non benedictae calefacere, et admiscere aquae baptismali in vaseculo ad id parato, et ea calefacta ad baptizandum uti, ne noceat infantulo.