Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

NOTANDUM 1. Infidelium duplex esse genus, quorum aliqui nomen Christo dederunt in Baptismate, sed per haeresim et apostasiam ab Ecclesia et fide Catholica defecerunt; haeresis enim est quaedam species infidelitatis, ut communiter docent Theologiae Principes; alii vero nusquam professi sunt Catholicam Religionem, nec per Baptismum tacti sunt Ecclesiae filii, et mystici Christi Domini corporis membra. quales sunt Gentiles, Iudaei, Mahumetani, etc. De utrisque autem praesens movetur difficultas, utrum videlicet non solum valide, sed etiam licite possint eorum pueri absque illorum consensu baptizari.

NOTANDUM 2. Infideles non baptizatos esse in triplici differentia; quidam enim eorum ita sunt sui iuris, ut sub nullius Christiani Principis dominio vitam ducant: aliqui vero Principibus Christianis subiiciuntur, quantum ad dominium civile, habentque ius civium in eis provinciis, et civitatibus, in quibus Christiani principes dominatum obtinent: ceteri vero ei subiiciuntur subiectione despotica, et servili, qualis est eorum, qui iure belli, vel emptionis, vel alio iusto titulo fiunt mancipia Christianorum Principum, eorumque auctoritati serviliter subiacent. De hoc autem triplici infidelium genere quaeritur, an ipsis invitis et reclamantibus eorum pueri valide simul ac licite baptizari possint.

NOTANDUM 3. Filios eiusmodi infidelium posse considerari, vel in extremo vitae periculo, vel citra eiusmodi periculum. Insuper, eos posse in tali statu constitui, ut sive iure, sive iniuria fuerint erepti parentibus, ita alio transportentur, ut nusquam suis parentibus infidelibus sint restituendi: vel eo in statu spectari possunt, ut post susceptum Baptismum suis statim infidelibus parentibus redderentur, sub eorum dominio, cura, et educatione vitam traducturi. — Denique nomine infantium possunt intelligi non solum illi, qui nondum adepti sunt rationis usum, sed etiam illi, qui non sunt adhuc sui iuris, sed subiiciuntur imperio, et committuntur tutelae, et curae, vel parentum, vel tutorum, de quibus omnibus praesens movetur difficultas in sequentibus Conclusionibus determinanda.

Conclusio prima. — FILII QUORUMCUMQUE INFIDELIUM INVITIS PARENTIBUS VALIDE BAPTIZARI POSSUNT. Haec est communis apud Theologos, si nonnullos excipias contrarium affirmantes cum Durando, eamque Aperte docet S. Augustinus, Epist. 13. quae est ad Bonifacium, circa medium, ubi cum dixisset: « Offeruntur parvuli ad percipiendam spiritualem gratiam, non tam ab eis, quorum gestantur manibus, quamvis, et ab ipsis si et ipsi boni fideles sunt, quam ab universa societate Sanctorum, atque fidelium; ab omnibus namque offerri recte intelliguntur, quibus placet, quod offeruntur, et quorum sancta, atque individua caritate ad communicationem S. Spiritus adiuvantur: tota hoc ergo mater Ecclesia, quae in Sanctis est, facit; quia tota omnes, tota singulos parit ». Subdit paulo infra: « Illud autem nolo te fallat, ut existimes reatus vinculum ex Adam tractum aliter non posse disrumpi, nisi parvuli ad percipiendam Christi gratiam a parentibus offerantur ». Cuius rationem antea protulerat, dicens: Ut autem possit regenerari per officium voluntatis alienae, cum offertur conservandus, facit hoc unus Spiritus, ex quo regeneratur oblatus: non enim scriptum est: Nisi quis renatus fuerit ex parentum voluntate, aut ex offerentium, vel ministrantium fide: sed, nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu. Quasi diceret, quod quemadmodum ad contrahendum peccatum originale, non exigitur consensus parentum, vel alicuius alterius praeter Adami; ita neque ad remissionem originalis contracti requiritur consensus aut fides cuiusquam praeter fidem Ecclesiae, et consensum Ministri, nomine et auctoritate Ecclesiae et Christi baptizantis; nam, inquit Apostolus ad Rom. 5. Si unius delicto mors regnavit per unum, multo magis abundantiam gratiae, et donationis, et iustitiae accipientes in vita regnabunt per unum Iesum Christum.

DICES 1: Baptismus ille non potest esse validus, qui fit in iniuriam et praeiudicium parentum: sed talis esset Baptismus filiorum, qui fieret contra eorum parentum voluntatem: igitur, etc. — Nego maiorem: siquidem actio illa non est intrinsece iniuriosa parentibus, nec sufficiens, ut irritus sit Baptismus; nam si quis Sacerdos baptizet parvulum hominis fidelis, vel inscio vel repugnante Parocho, Baptismus ille fit cum ipsius Parochi iniuria, nec minus tamen est validus; unde quantumvis aliqua fieret iniuria parentibus, dum ipsis invitis eorum filii baptizantur, Baptismus tamen non erit irritus. Quod utique confirmatur ex praxi Ecclesiae, quae nusquam rebaptizat parvulos contra voluntatem parentum infidelium baptizatos; imo, dum potest, eos a parentibus abstrahit, et postquam adoleverint, ad fidei Christianae et Ecclesiae praecepta servanda compellit: sicut decernit Innocentius III, cap. Maiores De Baptismo: « Oportet, inquit, ut fidem, quam necessitate susceperunt, tenere cogantur, ne nomen Domini blasphemetur, et fides, quam susceperunt, vilis ac contemptibilis habeatur ».

DICES 2: Non potest valide baptizari adultus contra propriam voluntatem: ergo nec parvulus contra voluntatem parentum. — Distinguo antecedens: ex parte Sacramenti, nego: ex parte subiecti, ut sit capax medii ordinati ad salutem, concedo. Statuit enim Deus neminem rationis compotem, iustificari, nisi volentem, ut praeclare docet S. Augustinus, Serm. 15. De Verbis Apostoli, cap. 11. Sine voluntate tua, inquit, non erit in te iustitia Dei. Voluntas quidem non est etsi tua, iustitia non est nisi Dei. Esse potest iustitia Dei sine voluntate tua, sed in te esse non potest, nisi per voluntatem tuam. Et infra: Qui ergo fecit te sine te, non te iustificat sine te: ergo fecit nescientem, iustificat volentem. De parvulo autem, qui impotens est propriae voluntatis, De Verbis Apostoli, Serm. 14. Ad verba, inquit, aliena sanatur, quia ad factum alienum vulneratur. Credit in Christum? fit interrogatio, respondetur, credit. Pro non loquente, pro silenti, flente, et flendo quodammodo ut subveniatur orante, respondetur, et valet. A quo respondetur? Ab offerentibus, inquires. Quid si nullus offerat, sed solus Minister baptizet? Recte intelligitur respondere tota mater Ecclesia, quae in sanctis est; quia, ut mox diximus ex eodem S. Doctore, Epist. 23. Tota omnes, tota singulos parit, per voluntatem Ministri suo et Christi nomine baptizantis. Valet itaque Baptismus parvulorum quorumcumque parentum, ipsis quantumcumque invitis et contradicentibus, si adsit legitima materia, forma, et intentio Ministri.

Conclusio secunda. — FILII HAERETICORUM, SCHISMATICORUM, NECNON ET EORUM INFIDELIUM, QUI SUNT MANCIPIA CHRISTIANORUM, NON SOLUM VALIDE, SED ETIAM LICITE BAPTIZARI POSSUNT, INVITIS PARENTIBUS. Haec est communis quoad utramque partem, maxime Quantum ad primam: Quia Ecclesia potestatem habet vi compellendi omnes baptizatos ad observantiam Legis Evangelicae; eo enim ipso, quo baptizati sunt, subiiciuntur Ecclesiae potestati, atque iurisdictioni: ratione enim characteris baptismalis sunt aliquatenus ipsius mystici corporis membra; ac proinde compelli possunt, ut sese conforment moribus et legibus, quibus mysticum illud corpus regitur. Unde Ecclesia semper probavit iustissimas illas, ac sanctissimas Christianorum Principum sanctiones, quibus haeretici, vel exilio, vel aliis poenis subiiciebantur, nisi ad Ecclesiae gremium sese reciperent; ergo multo magis potest eorum filios ipsis invitis baptizare.

Secunda pars etiam constat: servi namque, seu mancipia subsunt dominio reali, una cum suis filiis, iis sub quorum potestate mancipantur. ita ut dominus pro suo libito possit eiusmodi vel filios vendere, sicut et parentes, vel eos a parentibus distrahere. Partus quippe sequitur ventrem. et filii mancipiorum titulo nativitatis fiunt mancipia: igitur eorum dominus potest eos per Baptismum Ecclesiae iurisdictioni subiicere. — Confirmatur, quia si quid obstaret, maxime esset dominium naturale parentum in filios, ratione cuius nulla fieri posset eiusmodi filiorum subiectio Ecclesiasticae potestati absque eorum parentum consensu: sed id non obstat; quemadmodum enim parentes, quamvis iure naturali sint liberi, tamen iure Gentium privantur sua libertate; ita licet iure naturali potestatem habeant supra filios suos, attamen iure gentium et belli aut emptionis ea potestate licite privantur; ita ut dominus eorum filios possit vendere et a parentum consortio distrahere: igitur multo magis potest eos Ecclesiae baptizandos offerre. Nec tantum potest, sed etiam debet eis Baptismum procurare, siquidem succedit in ius parentum, adeoque contrahit obligationem providendi de necessariis ad salutem, ubi eiusmodi parentes deficiunt parvulis. Adde quod filii mancipiorum censeantur de domo et familia sui domini, et consequenter ex conscientia tenetur eis procurare ac ministrare necessaria, non solum ad vitam corporis, sed etiam animae; nam, inquit Apostolus 1. ad Timoth. 5.. Si quis suorum, maxime domesticorum, curam non habet, fidem negarit, et est infideli deterior. — Idem dicendum de filiis eorum parentum, quorum unus fidelis est, qui vult parvulum suum baptizari: alter vero infidelis, qui renuit; eo enim in casu standum est pro bono prolis, ut decrevit Concilium Toletanum IV, Can. 62.¹ ubi sic habet: Iudaei, qui Christianas mulieres in coniugio habent, admoneantur ab Episcopo civitatis illius, ut si cum eis permanere cupiunt, Christiani efficiantur. Quod si admoniti noluerint, separantur: Filii autem, qui ex talibus nati existunt, fidem, atque conditionem matris sequantur. Similiter et hi, qui procreati sunt de infidelibus mulieribus, et fidelibus viris, Christianam Religionem sequantur, non Iudaicam superstitionem. Huius autem decreti ratio est, quia uterque parens habet ius in filium, et utrique incumbit cura filiorum, etiam in spiritualibus, et consequenter potius proles ei parenti concedenda est, qui illam legitime in salutem, quam qui in perniciem, et damnationem educaret. Ita respondit Gregorius IX Episcopo Argentinensi, et refertur cap. ultimo de conversione infidelium; ubi inter cetera haec habet: Cum autem filius in patris potestate consistat, cuius sequitur familiam, et non matris, et in aetate tali, qua non debet apud eas remanere personas, de quibus possit esse suspicio, quod saluti vel vitae insidientur illius, et pueri post triennium apud Patrem non suspectum ali debeant, et morari: materque pueri, si eum remanere contingeret apud eam, posse illum adducere ad infidelitatis errorem, in favorem maxime fidei Christianae; respondemus Patri Christiano eumdem puerum assignandum.

Conclusio tertia. — PUERI INFIDELIUM CIVILITER ET POLITICE DUMTAXAT CHRISTIANIS PRINCIPIBUS SUBDITORUM LICITE POSSUNT, ACCEDENTE PRINCIPIS MANDATO AUT CONSENSU, INVITIS PARENTIBUS BAPTIZARI. Haec est Doctoris in 4. dist. 4. q. 9. num. 2. ubi ait: Dico ergo breviter, quod si Princeps faceret cum cautela bona, scilicet ne parentes prius cognoscentes hoc futurum, occiderent pueros suos, et quod baptizatos faceret religiose educari, bene fieret. Idem habet in Reportatis, ibidem q. 2.

Probatur ratione Doctoris: Praeceptum superioris servari debet, non obstante repugnantia et voluntate contraria inferioris: sed baptizari pueros, est praeceptum Dei; repugnantia vero parentum est voluntas hominis inferioris Deo: igitur non obstante tali voluntate in infidelibus, eorum parvuli possunt licite baptizari. Maiorem simul ac minorem probat Doctor: « nam in parvulo, inquit, Deus habet maius ius dominii, quam parentes; universaliter enim in potestatibus ordinatis, potestas inferior non obligat in his, quae sunt contra superiorem, sicut docet S. Augustinus De verbis Domini, Hom. 6. et ponitur cap. ult. lib. 2. Si aliquis iubet potestas, quod non debes facere, hic sane contemnit potestatem, timendo potestatem maiorem. Et declarat in exemplo de Curatore et proconsule, de Proconsule et Imperatore, de Imperatore et Deo. Ergo si quis habet regere Rempub. magis debet, quantum in se est, cogere unumquemque subdi domino superiori, quam inferiori, quando inferior in tali dominio resistit superiori. Sicut ergo Imperator deberet sententiare aliquem debere obedire Proconsuli, contempto praecepto Curatoris, idest, inferioris Proconsule, si contradiceret Proconsuli; ita etiam, si essent sub eodem dominio ordinata, scilicet, quod aliquis esset servus Titii, et Titius Petri, magis deberet Imperator cogere servum servire Petro, quia superior est Titio, quam Titio, si Titius vellet uti servo illo contra dominium Petri. Ergo maxime debet Princeps zelare pro dominio servando supremi Domini, scilicet Dei; et per consequens non solum licet, sed debet Princeps auferre parvulos a dominio parentum volentium eos educare contra cultum Dei, qui est supremus et honestissimus Dominus, et debet eos applicare cultui divino ».

REPONUNT THOMISTAE. maiorem esse veram, quando superior vult praeceptum suum servari non obstante voluntate contraria, et quocumque iure inferioris; secus vero quando superior vult praeceptum a se impositum servari sine violatione iuris inferioris: ita autem inquiunt contingit in proposito; Deus enim praecipiendo, ut omnes, etiam parvuli, baptizentur, vult hoc praeceptum observari sine violatione iuris naturalis, quod pater habet in prolem, quia gratia non destruit, sed perficit naturam. — Verum, haec responsio prorsus est evanida; licet enim Deus non praeceperit explicite, ut Baptismus etiam invitis parentibus parvulis ministraretur, attamen id praecipit saltem implicite, dum illum tamquam remedium necessarium omnibus et singulis ad salutem instituit et ordinavit: eo enim ipso sufficienter concessit parvulis ius accipiendi Baptismum, a quo proinde sine iniustitia nequeunt violenter impediri; adeo ut parentes, etsi non peccent contra iustitiam, non procurando parvulis Baptismum, sed solum contra pietatem, aut caritatem: attamen revera in iustitiam peccant, impediendo Ministrum paratum ad conferendum Baptismum, ad quem eorum parvuli ius habent: quemadmodum licet dumtaxat teneat ex caritate corripere proximum; peccaret tamen contra iustitiam, qui me impediret violenter ab illa correptione, quia praepediret executionem commissi mihi divinitus muneris; unicuique enim mandavit Deus de proximo suo.

Probatur secundo: Si quid obstaret, quominus infidelium filii non possent, invitis parentibus, baptizari, maxime quia fieret iniuria manifesta ipsis parentibus contra ius naturale, et potestatem paternam, quam habent in filios, quamdiu rationis usu sunt destituti, non minus, quam in propria bona, quae possident; sed haec ratio nulla est: tum quia potest Princeps subditos privare tali dominio in sua bona, quando eo abutuntur; parentes autem nolentes suos filios baptizari, abutuntur dominio, quod habent in ipsos, contra honorem Dei, et parvulorum salutem: Non enim sine causa gladium portat, inquit S. Paulus ad Rom. 13. Vindex in iram ei, qui malum agit; quodnam autem maius est malum, quam privare aliquem remedio necessario ad salutem? Igitur tali iure et dominio paterno in filios privari, possunt infideles, et consequenter eorum infantes licite baptizari. Tum quia si pater infidelis vellet interficere filium, posset infans, non obstante iure naturae, ab ipsius parentis manibus vi eripi, et ab eius potestate distrahi: ergo multo magis, si parens nolit eum baptizari, ut per Baptismum aeternam mortem evadat: vita enim spiritualis longe praestantior est vita corporea. Patet antecedens; potestas enim defendendi innocentes, iure naturae competit omnibus: sed pueri sunt innocentes, et maximo damno fiunt obnoxii, si non baptizentur: igitur iure naturae licitum est eos, reluctante parente, baptizare.

REPONUNT THOMISTAE, posse quidem Principem privare subditos dominio, quod habent in filios, quando illo abutuntur contra Legem naturae; secus vero, quando eo abutuntur contra Legem supernaturalem ipsis ignotam, qualis est Lex, quae obligat ad Baptismum; cum enim potestas civilis sit mere naturalis, et ab hominibus dimanans, non potest extra ius naturae se extendere ad legem supernaturalem, eiusque observantiam, qualis est lex de suscipiendo Baptismate; et consequenter a nullo Principe possunt privari iure ac dominio naturali, quod habent supra filios, quando eo abutuntur contra legem supernaturalem, et parvulorum salutem. — Verum contra, ius naturale non potest obligare in praeiudicium legis fidei; quidquid enim continetur iure naturali, comprehenditur in Decalogo, saltem implicite, et reducitur ad praecepta virtutum, quae omnia confirmantur per Legem Evangelicam. Insuper; quaecumque lex praescribitur et ordinatur ad finem caritatis et salutis; ac subinde nulla lex obligat in praeiudicium fidei et caritatis; igitur pietas, in qua fundatur omne ius parentis in filium, non obligat contra caritatem et salutem; et consequenter nullum ius concedit parenti in filium contra praeceptum de suscipiendo Baptismo, quod per Legem Evangelicam praescribitur tamquam medium ad salutem necessarium. Secundo, fides suscepta non minuit in homine fideli ius paternum in proprios filios: alias homo baptizatus et fidelis esset peioris conditionis, quantum ad auctoritatem in filios, quam gentilis aut Iudaeus: sed consentiunt nobiscum adversarii filios Catholicorum, necnon et haereticorum, invitis parentibus, licite baptizari posse, accedente Principis et Ecclesiae auctoritate, non obstante iure naturali parentum in filios: igitur etiam infidelium subditorum filii licite possunt baptizari sine praeiudicio iuris paterni, si accedat Principis auctoritas, quantumvis parentes renuant. Confirmatur, quia ex eo quod parens aliquis sit baptizatus, nullum inde accedit ius Principi in eius parentis baptizati filios, magis quam in filios non baptizati, neque parentis baptizati filius maius habet ius ad Baptismum suscipiendum, quam filius parentis non baptizati: igitur si ille licite possit baptizari, quidni et hic? Tertio, filius rationis compos potest licite baptizari, si consentiat, quantumvis parentes renuant: sed usus rationis in filio non officit, nec derogat iurisdictioni paternae in ipsum: ergo etiam sine praeiudicio paternae iurisdictionis poterit filius rationis expers baptizari. Maior constat: nullus enim tenetur obedire parentibus in iis, quae saluti suae adversantur, docente Christo Domino: Si quis venit ad me, et non odit patrem suum, et matrem... non potest meus esse discipulus. Hoc est, ut explicat S. Gregorius, quos adversarios in via Dei patimur odiendo et fugiendo nesciamus. Si ergo filius removeri possit a patris consortio et dominio ea aetate, qua obsequium ei potest impendere, ac prodesse, ut suae saluti invigilet; multo magis ab eius auctoritate poterit submoveri in ea infantili et infirma aetate, qua parentibus dumtaxat est in gravamen, ut eius saluti consulatur.

DICES 1: Si pueri infidelium, invitis parentibus, baptizarentur, vel eripiendi essent post Baptismum a societate et consortio parentum, ut inter fideles educarentur, vel apud ipsos parentes infideles essent relinquendi: sed neutrum licet. Non quidem primum, quia manifestam continet iniuriam: siquidem parentes spoliantur iure naturae, quod habent in filios, qui sunt sub eorum potestate, quamdiu rationis sunt expertes: non sunt autem facienda mala, ut veniant bona. Non etiam secundum, quia vergeret in detrimentum, et profanationem Baptismi, periculosum enim esset, ne parentes infideles eos pueros suis pessimis ritibus inficerent, et ubi ad adultam pervenissent aetatem, Baptismo abrenuntiare cogerent: igitur, etc. — Nego minorem: possent enim, si adesset periculum subversionis, eiusmodi infantes removeri a dominio et consortio parentum, propter rationem mox expressam; si enim filius, dum rationis et libertatis est compos, possit se submovere ex consortio et cura parentum, ut suae saluti consulat, ea scilicet aetate, qua ex debito naturae tenetur parentibus obsequi et famulari; multo magis ab eorum praesentia licite poterit submoveri ea aetate, qua rationis expers nil quidquam obsequii, imo gravaminis et laboris multum parentibus potest ingerere. Accedit, quod etiam absque ulla distractione et separatione possit provideri infanti, donec ad usum rationis perveniat, cum parentes teneantur ipsi puero omnia ad vitam naturalem necessaria conferre, nec eo in statu quidquam illi possint ingerere, quod saluti officiat.

DICES 2: Christus Dominus neminem voluit violenter, sed libere, et absque ulla coactione, vel propria vel aliena, ad Catholicam fidem promoveri: igitur parvuli, quamdiu non habent aliam voluntatem, quam parentum, non possunt, ipsis parentibus reluctantibus, ad Religionem Christianam per Baptismum induci. Probavit antecedens Gonetus, disp. 3. art. 3. § 3. Primo quidem, inquit, quia ad fidem aeternam nemo cogi potest: igitur lex Evangelica, quae nonnisi per fidem corde suscipitur, iniuria et metu ac violentiis non debet ingeri. Secundo, quia cum intentio Christi esset persuadere universo orbi fidem, non qualemcumque, sed eam, quae per solam dilectionem operatur; caritati autem, sive dilectioni, nil magis sit adversum, quam vis, iniuria, et metus; congruum fuit, ut ad eam nemo eiusmodi violentiis cogeretur. Tertio, ne fides, quae naturalis rationis vires excedit, per violentiam gentibus praedicata, exosa fieret, et quasi tyrannis existimaretur, ac diaboli figmentum rationi repugnans. Quarto, ut hac excellentia lex nostra, cum Mahumeti perfidia comparata, resplenderet; ista enim tamquam, quae nulla ratione persuaderi poterat, vi et armis in mundum obtrusa est; nostra vero fides, per homines infirmes et mites, sola veritatis vi ac energia, mundum vicit, et Philosophos ac Imperatores debellavit. Unde egregie Chrysostomus, Serm. 3. Pentecostes: Peragrarunt Piscatores orbem terrarum, et infirmum eum invenientes, ad sanitatem reduxerunt, et in ruina positum, ad stabilitatem revocaverunt: non scuta moventes, non arcus tendentes, non sagittas mittentes, non pecuniam largientes, non in eloquentia confidentes, sed regnum caelorum possidentes, non habentes humana solatia, habentes autem Dominum secum. Peragrarunt universum orbem oves simul cum lupis, et vulneratae a bestiis non sunt oves, sed magis lupi ad ovium mansuetudinem sunt conversi. — Respondeo, negavi posse antecedens: quamquam enim Deus sub parabola Patrisfamilias libere vocaverit ad cenam omnes invitatos, nihilominus iubet: Exi in vias et sepes, et compelle intrare, ut impleatur domus mea. Unde S. Augustinus, Epist. 48. ad Vincentium, Putas neminem posse cogi ad iustitiam cum legas Patremfamilias dixisse servis. quoscumque inveneritis cogite intrare? Hinc Doctor, n. 2. ait: Crederem religiose fieri, si ipsi parentes cogerentur minis et terroribus ad suscipiendum Baptismum, et ad conservandum postea susceptum: quia esto, quod ipsi non essent veri fideles in animo: tamen minus malum esset eis, non posse impune legem suam illicitam servare, quam posse eam libere servare. Item filii eorum, si bene educarent, in tertia et quarta progenie essent veri fideles. Quod utique probat ex decreto Concilii Toletani quarti, ubi legimus Can. 56²: « De Iudaeis autem praecepit sancta Synodus, nemini deinceps ad credendum vim inferre. Cui enim vult Deus miseretur, et quem vult induret. Non enim inviti sunt salvandi, sed volentes, ut integra sit forma iustitiae. Sicut enim homo propria arbitrii voluntate serpentis obediens periit, sic vocante se gratia Dei propriae mentis conversione homo quisque credendo salvatur: ergo non vi, sed libera arbitrii voluntate, ut convertantur, suadendi sunt, non potius impellendi. Qui autem iam pridem ad Christianitatem venire coacti sunt, sicut factum est temporibus religiosissimi Principis Sisenandi; quia iam constat, eos Sacramentis divinis sociatos, et Baptismi gratiam suscepisse, et Chrismate unctos esse, et Corporis Domini et Sanguinis extitisse participes, oportet ut fidem etiam, quam vi vel necessitate susceperunt, tenere cogantur, ne nomen Domini blasphemetur, et fides quam susceperunt, vilis ac contemptibilis habeatur ». Licet autem Concilium prohibeat Iudaeos et alios infideles cogendos ad susceptionem fidei et Baptismatis, nihilominus dum utitur particula, deinceps, significat, id non semper fuisse illicitum; ac proinde illam coactionem, quaecumque sit, non esse illicitam ex natura rei, sive ex iure naturali et divino. Unde ibidem subdit: Qui autem iam pridem, ad Christianitatem coacti sunt venire, sicut factum est temporibus religiosissimi Principis Sisenandi, etc. Ergo, inquit Doctor supra num. 3., in hoc approbat tamquam Principem religiosum, non ob ipsius egregiam fidem, et alia facta pietatis, de quibus ibi nulla est mentio; sed, quia infideles coegit ad fidem. Simili ratione laudibus celebrantur omnes illi Catholici Principes, qui leges severissimas, non solum in infideles, sed etiam in haereticos ediderunt, nisi ad Ecclesiam Catholicam sese reciperent. Adde quod si coactio illa iure naturali et divino foret illicita, maxime quia induceret ad fictam, et dumtaxat externam susceptionem Baptismi: sed plerumque contingit, ut qui sic compelluntur, non solum ficte, sed ex animo Baptismum suscipiant; nam, inquit sanctus Augustinus, Epist. 60. Multis profuit (quod experimentis probavimus, et probamus) prius timore, vel dolore coqui, ut postea possint doceri, aut quod iam verbis didicerant, opere sectari. Quod utique plurimis probat, maxime vero exemplo Conversionis S. Pauli, scribens: Cum Petrum, et alios Apostolos solo verbo vocasset. Paulum prius Saulum, Ecclesiae suae postea magnum aedificatorem, sed horrendum antea vastatorem, non solum voce compescuit, verum etiam potestate prostravit, atque ut infidelitatis tenebris saeuientem, ad desiderandum lumen cordis urgeret, prius corporis caecitate percussit... Ubi est, quod isti clamare consueverunt, liberum est credere, vel non credere? Cui enim Christus intulit? quem coegit? Ecce habent Paulum Apostolum, agnoscant in eo prius cogentem Christum, et postea docentem, prius ferientem, et postea consulentem... Cum ergo non cogeret Ecclesia perditos filios ut redirent, si perditi filii coegerunt alios, ut perirent? etc. Idem probat S. Doctor exemplo ovis a grege aberrantis, quam inventam ad ovile dominicum, si resistere voluerit, flagellorum terroribus, vel etiam doloribus revocare iuvat. Probat etiam parabola Patrisfamilias praecipientis servis, ut quos invenerint in viis et sepibus, idest, in haeresibus et schismatibus, cogant intrare.

Nec dicas, id quidem verum esse de haereticis, qui Christo nomen suum per Baptismum dederunt, non autem de infidelibus non baptizatis. Quamquam enim praecipuus S. Augustini scopus in illa epistola sit, ostendere Bonifacio viro militari, ad quem ipsam dirigit, haereticos, maxime Donatistas, legitime, ut ad Ecclesiam redeant, posse compelli; nihilominus ipsius rationes idem probant de quibusvis infidelibus; unde prius scripserat: Si equus, et mulus, quibus non est intellectus, morsibus et calcibus resistunt hominibus, a quibus eorum vulnera contrectantur, et cum inter dentes eorum, et calces saepe homines pericirentur, et aliquando vexentur, non tamen eos deserunt, donec per dolores et molestias medicinales revocent ad salutem: quanto magis homo ab homine, et frater a fratre, ne in aeternum pereat, non est deserendus, qui correctus intelligere potest quantum sibi praestatur beneficium, quando se persecutionem perpeti quaerelatur? Unde concludit: Quando Imperatores pro falsitate contra veritatem constituunt malas leges, probantur bene credentes, et coronantur perseverantes: quando autem pro veritate contra falsitatem constituunt bonas leges, terrentur saeuientes, et corriguntur intelligentes: quicumque ergo legibus Imperatorum, quae contra veritatem Dei feruntur, obtemperare non vult, acquirit grande praemium: quicumque autem legibus Imperatorum, quae pro Dei veritate feruntur, obtemperare non vult. acquirit grande supplicium. Non igitur absurda est Subtilis Doctoris sententia, quando censet non illicitum esse aliquando infideles cogere ad fidem amplexandam, quando maxime illa coactio profutura est eorum posteritati, eo quod ipsorum filii tandem aliquando perfecti Catholici sint futuri. Non enim est ipsius mens, qualemcumque coactionem, in quibuscumque circumstantiis iure divino esse permissam, sed moderatam ubi, et quando recta ratio dictat illam vergere, non in destructionem fidei, sed in aedificationem; non in odium, sed potius in amorem; nisi aliter per Ecclesiam fuerit sancitum.