Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

Notandum 1. Eam esse erroneam et haereticam Calvini sententiam, peccata revera per Baptismum non elui, sed dumtaxat obvelari, siquidem originale peccatum non aliud esse censet, quam concupiscentiam, quae etiam in renatis perseverat; licet, inquit, non eis amplius deputetur ad interitum et damnationem. Et insuper, lib. 4. Instit. cap. 15., ait: « Ex hoc Sacramento (Baptismi) quemadmodum ex aliis, nihil assequimur, nisi quantum fide accepimus: si fides deest, erit in testimonium ingratitudinis nostrae, quo rei coram Deo peragamur, quia promissionis illic datae increduli fuerimus; quatenus vero confessionis nostrae symbolum est, testari eo debemus fiduciam nostram in Dei misericordia esse, et puritatem nostram in peccatorum remissione, quae parta nobis est per Iesum Christum, nosque in Ecclesiam Dei ingredi, ut uno fidei et caritatis consensu cum fidelibus omnibus vivamus unanimes ». Quibus verbis significat nullam inesse Baptismo, sicut et aliis Sacramentis, efficacitatem circa remissionem peccatorum, quam dumtaxat attribuit merito fidei; neque etiam vult fidei virtutem integram inesse ad diluenda omnia peccata, quippe cum illa censeat in baptizatis perseverare, non solum quantum ad eorum appendices, puta calamitates et aerumnas huius vitae, sed etiam quantum ad eorum peccatorum defectum, licet ipsorum turpitudo non appareat, utpote Christi Domini meritis per fidem apprehensis, et nobis applicatis, quasi regio pallio tecta et obvelata.

NOTANDUM 2. Poenas propter peccatum vel proprium vel alienum luendas, esse duplicis generis: alia enim sunt aeternae; alia vero temporales. Aeternae sunt nusquam finienda inferni supplicia, quibus cruciandi sunt reprobi tam Angeli, quam homines; temporales sunt, quae finem obtinent, quales sunt vel aerumnae vitae praesentis, vel Purgatorius ignis, et cruciatus propter leviora delicta post mortem sustinendus. Insuper, poenae vitae praesentis, vel sunt contractae praeter voluntatem, vel assumptae voluntarie. Contractas poenas, seu ingestas appello, quae sunt naturae per peccatum sauciatae velut appendices, quales sunt mortalitas, morbi, fames, etc. Assumptas poenas dico eas omnes, quae voluntarie ab homine poenitente assumuntur, ut ieiunia, et alia eiusmodi corporalia exercitia contra naturae appetitum, et inclinationem, ut Deo offenso fiat satis. Quaeritur autem utrum omnes eiusmodi poenae per Baptismum una cum peccatis dissolvantur.

NOTANDUM 3. Omnes Theologos consentire, gratiam sanctificantem revera ex opere operato conferri per Baptismum, sicut et per alia Sacramenta, in subiecto non ponente obicem ad illius receptionem. Conveniunt insuper, aequalem gratiam conferri subiectis aequaliter dispositis, saltem de lege ordinaria. Utrum autem de lege extraordinaria Deus aliter disponat, determinandum est in praesenti Quaestione. Porro illa gratiae inaequalitas considerari potest, vel ex parte Dei illam producentis, vel ex parte Christi illam promerentis, vel ex parte hominis illam suscipientis.

Conclusio prima. — PER BAPTISMUM OMNIA OMNINO PECCATA, TAM ORIGINALE QUAM ACTUALE, SIVE MORTALE SIVE VENIALE, REVERA DILUUNTUR. Haec est de fide, ut

Colligitur ex illis omnibus Scripturae textibus, in quibus vis remittendi peccata Baptismo tribuitur: sic Actor. 2. baptizetur unusquisque vestrum in nomine Iesu Christi, in remissionem peccatorum vestrorum, etc. Traditur pariter in Symbolo Nicaeno, et Constantinopolitano: Confiteor unum baptisma in remissionem peccatorum. Definitur in variis Conciliis, maxime Carthaginensi IV, cap. 1. ubi inter dogmata fidei, quae profiteri debet Episcopus consecrandus, Quaerendum ab eo, si in Baptismo omnia peccata, idest, tam illud originale contractum, quam illa quae voluntarie admissa sunt, dimittuntur. Et in Florentino in decreto unionis, ubi agens de effectu Baptismi, ait: Huius Sacramenti effectus est remissio omnis culpae, etc. Ut autem significaret per culpam actualem etiam venialem intelligere, subiunxit: Propterea baptizatis nulla pro peccatis praeteritis iniungenda est satisfactio, sed morientes antequam culpam aliquam committant, statim ad regna caelorum, et Dei visionem perveniunt. Si autem per Baptismum etiam venialia peccata non delerentur, consequens esset, quod neque remitteretur poena eis debita, neque sine satisfactione baptizatus statim ad regnum caelorum perveniret, siquidem, ut legimus Apocalypsis 21. in Civitatem caelestem Ierusalem non intrabit aliquid coinquinatum, aut abominationem faciens.

Eamdem veritatem aperte definit Concilium Tridentinum, Sess. 4. in decreto de peccato originali: ubi n. 3. ait: Si quis per Iesu Christi Domini gratiam, quae in Baptismate confertur, reatum originalis peccati remitti negat, aut etiam asserit, non tolli totum id, quod veram et propriam peccati rationem habet, sed illud dicit tantum radi, aut non imputari, anathema sit. Cuius quidem definitionis hanc rationem subiicit: In renatis enim nihil odit Deus: quia nihil est damnationis iis, qui vere consepulti sunt cum Christo, per Baptisma in mortem: qui non secundum carnem ambulant, sed veterem hominem exuentes, et novum hominem, qui secundum Deum creatus est, induentes, innocentes, immaculati, puri, innoxii, ac Deo dilecti effecti sunt, heredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi: ita ut nihil prorsus eos ab ingressu caeli remoretur.

Idipsum aperte docet S. Apostolus ad Ephes. 5. ubi ait: Christus dilexit Ecclesiam, et seipsum tradidit pro ea, ut illum sanctificaret, mundans eam lavacro aquae in verbo vitae, ut exhiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, aut aliquid huiusmodi, ut sit sancta, et immaculata. Quomodo autem Ecclesia esset immaculata et sancta, si baptizati eius filii essent dumtaxat sepulcra dealbata, intus plena sanie et tortore peccati? — Idem docet 1. ad Cor. cap. 6. Nolite, inquit, errare: neque fornicarii, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces, regnum Dei possidebunt: et haec quidem fuistis, etc. Subiungit efficaciam Baptismi, qui haec omnia delevit: Sed Abluti, inquit, estis, etc. Ex quibus colligitur veritas fidei definita a Conciliis, nempe peccata tam originale, quam actualia, quae praecedunt Baptismum (de his enim agit Paulus) dumtaxat per Baptismum deleri.

Eamdem veritatem docent SS. Patres, Martialis Papa, Epist. ad Tolosanos, cap. 1. Vos enim estis membra Christi, et corpus immaculatum, nec aliqua in re coinquinatum, neque sordibus obolutum, etc. Subdit rationem: Ita enim sanctificati, et mundati estis aqua regenerationis, etc. Cyprianus de ablutione pedum: De abdito et secretissimo Spiritus sancti munere, huius gratiae liquor emanat, sic lavans quos parentalis labes infecebat, ut nec actualis, nec originalis macula sui post ablationem illam vestigia derelinquat, etc. Lactantius, lib. 7. cap. 5. Cum homo caelesti lavacro purificatus exponit infantiam cum omni labe vitae prioris, et incremento divini vigoris accepto, fit homo perfectus et plenus. Rheticius Augustodunensis, apud Augustinum, lib. 1. Contra Iulianum, cap. 3. Hanc esse principalem in Ecclesia indulgentiam neminem praeterit, in quo antiqui criminis omne pondus exponimus, et ignorantiae nostrae prisca facinora delemus, etc. Ubi loquitur de Baptismo. Hieronymus, lib. Adversus Ruffinum, cap. 6. et Epist. 83. ad Oceanum, cap. 2. Omnia scorta, et publicae collurionis sordes, impietas in Deum, patricidium, et incestus in parentes, atque in extraordinarias voluptates utriusque sexus mutata natura, Christi fonte purgantur, etc. Omnia in Baptismo condonata sunt crimina: nec post indulgentiam Iudicis est metuenda severitas, dicente Apostolo: Et haec quidem fuistis; sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed iustificati estis in nomine Domini nostri Iesu Christi, et in Spiritu Dei nostri, omnia peccata donata sunt, etc. S. Ambrosius hanc Baptismi virtutem multis eloquenter prosequitur Serm. 131. Pauca tantum seligimus: Quaenam est illa aqua, quae consumit flammas¹, nec ipsa consumitur a peccatoribus, sed gehennae consumit incendia? Quae dum per Baptismum infunditur, et ipsa in hominibus, et tartari restinguit ardorem? Et post aliqua: Sed nec mirum, si in Baptismi Sacramento aperiantur infernus, cum tunc quoque reseretur et caelum. Aperiuntur enim haec elementa, ut ad lavacrum Christi conveniant libertas, et gratia. Libertas enim resurrecturis tribuitur, gratia regnaturis. Illi eruuntur de poena, hi assumuntur in gloria, etc. Et cap. 3. libri De iis qui initiantur, cum multa dixisset, ut aquae baptismalis virtutem efferret, concludit: Aqua est ergo, qua caro mergitur, ut omne ablutur peccatum, sepultur illic omne vitium, etc. Idem docet S. Augustinus, maxime in omnibus operibus, quae adversus Pelagianos edidit, praesertim vero lib. 1. Ad Bonifacium, contra duas Epistolas Pelag. cap. 13. ubi refert calumniam Pelagianorum imponentium Catholicis, quod dicerent, Baptisma non dare omnium indulgentiam peccatorum, nec auferre crimina, sed radere, ut omnium peccatorum radices in mala carne teneantur. Cui calumniae respondens S. Augustinus, ait: Quis hoc adversus Pelagianos, nisi infidelis affirmat? Dicimus enim Baptisma dare omnium indulgentiam peccatorum, et auferre crimina, non radere, ut omnium peccatorum radices in mala carne teneantur, quasi rasorum in capite capillorum, unde crescant iterum resecanda peccata; nam et istam similitudinem comperi suae adhibere calumniae, tamquam hoc nos sentiamus, atque dicamus.

DICES: Concupiscentia remanet in baptizatis: sed illa dicitur peccatum ab Apostolo Rom. 6. et 8. igitur omne peccatum per Baptismum non aufertur. — Respondet S. Augustinus huic obiectioni haereticorum ibidem: « Sed de ista concupiscentia carnis falli eos credo, vel fallere, cum qua necesse est, ut etiam baptizatus, et hoc si diligentissime proficit, et Spiritu Dei agitur. pia mente conflictat: sed haec etiamsi vocatur peccatum, non utique quia peccatum est, sed quia peccato facta est, sic vocatur: sicut scriptura manus cuiusque dicitur, quod manus eam fecerit. Peccata autem sunt, quae secundum carnis concupiscentiam, vel ignorantiam illicite fiunt, dicuntur, cogitantur, quae transacta etiam reos tenent, si non remittantur. Et ista ipsa carnis concupiscentia in Baptismo sic dimittitur, ut quamquam tracta sit a nascentibus, nihil noceat renascentibus ». — Idem egregie docet Concilium Tridentinum, loco supra laudato, ubi ait: Manere autem in baptizatis concupiscentiam vel fomitem, haec sancta Synodus fatetur et sentit: quae cum ad agonem relicta sit, nocere non consentientibus, sed viriliter per Christi Iesu gratiam repugnantibus non valet: quinimo, qui legitime certaverit, coronabitur. Hanc concupiscentiam, quam aliquando Apostolus peccatum appellat, sancta Synodus declarat Ecclesiam Catholicam numquam intellexisse peccatum appellari, quod vere et proprie in renatis peccatum sit, sed quia ex peccato est, et ad peccatum inclinat. Si quis autem contrarium senserit, anathema sit.

INSTANT: S. Augustinus, lib. 1. De Nuptiis et Concupiscentia, usurpans similitudinem oleastri, et oleae insertae, et per primum intelligens peccatum, per secundum vero iustitiam et gratiam, ait: Quia tam magnum peccatum fuit, inquit, ubi magna in deterius fieret mutatio naturae, solum genus hominum fecit oleastrum, ut quemadmodum nunc in ipsis videmus arboribus, si quid inde in oleam gratia divina convertit: ibi vitium primae nativitatis, quod erat originale peccatum, de carnali concupiscentia traductum, et tractum, remittatur, tegatur, et non imputetur: inde tamen oleaster nascatur, nisi et ipse in oleam eadem gratia renascatur, etc. Et cap. 33. Beatus itaque olea, cuius remissae sunt iniquitates, et cuius tecta sunt peccata: beata cui non imputavit Dominus peccatum, sed illud remissum et tectum est, et non imputatur donec fiat in aeternam immortalitatem plena mutatio, habet vim quamdam occultam, unde seminetur amarus oleaster, nisi illic eadem Dei agricultura remittatur, tegatur, non imputetur, etc. Quibus verbis S. August. docet, peccatum originale ita remitti per Baptismum, ut tantum tegatur, et non imputetur: igitur censet peccata revera non dilui virtute Baptismi. — Nego consequentiam, nam S. August. ibidem a cap. 25. usque ad 33. aperte docet, peccata revera per Baptismum remitti, quantum ad reatum, licet remaneant quantum ad inclinationem corruptam, quae est concupiscentia, et peccati fomes, quia ex peccato oritur, et ad peccatum allicit. Unde quando dicit, peccatum tegi et non imputari, s. u. remitti, vocabula remissionis, tectionis, et non imputationis peccatorum, vel accipit et intelligit de ipsa concupiscentia, quae non imputatur oleae dulcescenti ex agricultura Christi per gratiam Baptismalem: quia illa concupiscentia, quantumvis ex peccato oriunda, et ad peccatum inclinans, non imputatur ad damnationem homini non baptizato, qui pravis et inordinatis illius motibus non acquiescit: vel si intelligat de reatu peccati, verba remissionis, tectionis, et non imputationis peccatorum, eodem modo usurpat, quo usurpantur in Psal. 31. Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata, etc. Beatus vir, cui non imputavit Dominus peccatum, etc. ubi tegi, et non imputari, idem est quod remitti peccatum per indulgentiam: Tecta sunt peccata, non sic intelligat, inquit S. August. in illum Psalmum, peccato cooperio, quasi ibi sint, et vivant. etc. Quod et docent alii Expositores, nempe ita tegi, ut amplius non sint: teguntur enim per caritatem et iustitiam et alias virtutes, tamquam per primam stolam candidam et immaculatam, qua tollitur turpitudo peccati: sic enim caritas operit multitudinem peccatorum, per Apostolum. Ita explicant Origenes in cap. 4. Epist. ad Rom. Ambrosius De Arca Noë, cap. 31. Gregorius, Hom. 4. in Ezechielem. Igitur non imputari, idem est ac obliterari; imputatur enim peccatum, quamdiu est; sicut et bona opera, et fides dicitur reputari ad iustitiam saepius a S. Paulo, et dicitur imputari merces ad praemium. Ita S. Bernardus, Serm. 1. De Annuntiatione: Utique quod factum est, Deo tamen non imputante, erit quasi non fuerit. etc. Scilicet per indulgentiam, et remissionem obliteratum, sanatum, mundatum, ut dicitur de peccatis deletis per Baptismum.

Conclusio secunda. — Per Baptismum solvitur omnis poena AETERNA, ET TEMPORALIS QUAE PER MODUM SATISFACTIONIS ASSUMITUR, NON VERO EA QUAE PER NATIVITATEM CONTRAHITUR. Haec est communis, eamque

Docet Magister sententiarum in 4. dist. 4. ubi hanc Conclusionem ex integro docet ita aperte, ut non pigeat hic eius verba exscribere. « Solet quaeri de illis, qui iam sanctificati Spiritu, cum fide et caritate ad Baptismum accedunt, quid eis conferat Baptismus? Nihil enim eis videtur praestare, cum per fidem et contritionem iam remissis peccatis iustificati sunt. Ad quod sane dici potest, eos quidem per fidem, et contritionem iustificatos, idest, a macula peccati purgatos, et a debito aeternae poenae absolutos; tamen adhuc teneri satisfactione temporali, qua poenitentes ligantur in Ecclesia. Cum autem Baptismum percipiunt, et a peccatis, si qua interim post conversionem contraxerunt, mundantur, et ab exteriori satisfactione absolvuntur, et adiutrix gratia, omnisque virtus in eo augetur, ut vere novus homo tunc dici possit. Fomes quoque peccati in eo amplius debilitatur. Ideo S. Augustinus, Hom. 74. super Ioann. dicit, quod fides, quae fideles facit, in aquis Baptismi datur, vel nutritur; quia non habenti aliquando datur, et iam habenti, ut plenius habeat, datur. Sic et de aliis intelligendum est. Qui ergo mundus accedit, ibi fit mundior, et omni habenti ibi amplius datur. Quod vero omnis exterior satisfactio ibi relaxetur, Ambrosius ostendit super illud, Rom. 11. Sine poenitentia sunt dona Dei, et vocatio, dicens: Gratia Dei in baptismum non requirit gemitum, vel planetum, vel aliquod opus: sed omnia gratis condonat. Quod quidem de exteriori gemitu vel planctu accipiendum est. Nam sine interiore nemo adultus renovatur; sed exteriores satisfactiones, et afflictiones, scilicet sordes poenitentium ibi dimittuntur. Multum ergo confert Baptismus etiam iam per fide iustificato; quia accedens ad Baptismum, quasi ramus a columba portatur in arcam; qui ante intus erat iudicio Dei, sed nunc etiam iudicio Ecclesiae intus est. Cum vero in Baptismo peccatum deleatur, et satisfactio exterior non imputetur; quaeritur, cur poenalitas, cui pro peccato addicti sumus, non tollatur? Hoc ideo tradunt fieri Viri Sancti, quia si a poena homines per Baptismum liberarentur, ipsam putarent Baptismi praemium, non aeternum regnum. Ideo soluto reatu peccati, temporalis poena tamen manet, ut sit fidei, et certandi materia, et vincendi occasio, qui non vinceret, si non pugnaret; nec pugnaret si in Baptismo fieret immortalis ».

Eamdem veritatem luculenter explicat et confirmat Seraphicus Doctor, d. 4. p. 1. a. 1. qu. 2. ubi cum dixisset Baptismum solvere omnem peccatis debitam poenam aeternam, et temporalem satisfactionem; non vero omnem contractam, quia Deus ita non ordinavit, subiicit rationem: « Congruum fuit, quod huiusmodi poenalitates in aequitatem nobis relinqueret; et hoc ad manifestandam aequitatem divini iudicii, ad demonstrandum fructum Passionis Christi, ad promovendum meritum liberi arbitrii. Ad manifestandam aequitatem divini iudicii; ut illa sententia, quam dictaverat de morte Adae et posterorum eius, immobilis permaneret: unde ab illa nemo evadit. Ad ostendendum fructum Passionis Christi, quia si Dominus curaret naturam, et fomitem, filius nasceretur immunis a culpa, nec indigeret regenerari a Christo; ideo ut omnes se ipsius passione egere noscant, data est virtus Sacramento a Passione, sive ad hoc ordinatum est, ut poenas remittat personales, non naturales, quia remedium respicit personam, non naturam, etc. Ad amplificandum meritum liberi arbitrii: promovent enim ad bonum multipliciter huiusmodi poenalitates. Dantur enim propter humilitatem: Sagittae Domini militant in me, quarum indignatio, etc. Propter timoris incussionem, Terrores Domini militant contra me. Propter suipsius cognitionem tantummodo: Sola vexatio dabit intellectum, etc. Propter stimulationem ad bonum: Surgite, et ite, quia non habetis hic requiem. Propter exemplum non peccandi: Addam exemplum meum ab adolescentia mea. Propter exercitium virtutum: Hae sunt Gentes, quas reliquit Dominus, ut erudiret Israël. Propter hoc ut sit signum adoptionis filiorum: Si extra disciplinam estis, etc. Propter hoc etiam, ut nemo accipiat hoc in retributionis praemium, ne scilicet homines propter hoc ad Baptismum venirent. Si enim datur ibi immortalitas, propter hoc plures accederent, quam propter gratiam, nec fides tunc haberet meritum, cui humana ratio praeberet experimentum ». — Quamquam autem collata per Baptismum gratia non auferat, nec amoveat omnimode poenas contractas, seu ingenitas, nihilominus eas imminuit; maxime vero concupiscentiam, quam S. Augustinus, lib. 1. De Nuptiis, et Concupiscentia, cap. 25. docet de die in diem magis ac magis minui: Quamvis, inquit, reatu suo iam soluto, manet tamen concupiscentia, donec sanetur omnis infirmitas nostra, proficiente renovatione interioris hominis de die in diem, cum exterior induerit incorruptionem: non enim substantialiter manet sicut aliquod corpus, aut spiritus: sed affectio est quaedam malae qualitatis, sicut languor. Et post pauca: Quae tamen concupiscentia quotidie minuitur in proficientibus et continentibus. accedente autem senectute multo maxime.

Idem docet Subtilis Doctor, dist. 1. qu. 7. num. 1. ubi cum dixisset in omnibus baptizatis non aequaliter remitti, nec imminui fomitem peccati, explicat modum, quo fiat eiusmodi fomitis seu concupiscentiae diminutio scribit autem: Quia fomes, inquit, cum sit in carne, vel in virtute aliqua corporali, per gratiam, quae est in anima, non potest formaliter diminui, quia non est inter ipsum et gratiam formalis repugnantia, cum non sint nata fieri circa idem. Sed dicitur fomes diminui quantum ad effectum, quem consuevit causare in anima, scilicet peccatum: non secundum quod gratia augetur, fomes minorem habet efficaciam inclinandi ad peccatum. Explicat exemplo lapilli alligati alis aquilae: Quia, inquit, si cresceret virtus motiva aquilae, licet non diminueretur gravitas lapilli (quia opposita non sunt, nec in eodem, tamen gravitas lapilli diminuitur quantum ad effectum: quanto enim maior est virtus in ala, tanto lapillus minus impedit ascensum, vel volatum.

Conclusio tertia. — BAPTISMUS VIRTUTE PROPRIA AEQUALEM CONFERT GRATIAM DE LEGE ORDINARIA SUBIECTIS AEQUALITER DISPOSITIS; INAEQUALEM AUTEM SUBIECTIS INAEQUALITER PRAEPARATIS; FIERI TAMEN POTEST DE LEGE EXTRAORDINARIA, UT AEQUALITER PRAEPARATIS INAEQUALIS GRATIA CONFERATUR IN COLLATIONE EIUSMODI SACRAMENTI.

Prima pars huius conclusionis sufficienter probata manet ex priori Disputatione, ubi expresse probavimus Sacramenta inaequalem conferre gratiam subiectis inaequaliter praeparatis, estque certissima ex Concilio Tridentino, Sess. 6. cap. 7. ubi loquens de iustitia, cuius causa instrumentalis est Baptismus. Quam, inquit, Spiritus sanctus partitur singulis prout vult, et secundum propriam cuiuscumque dispositionem et cooperationem.

Suffragatur etiam ratio, enimvero Sacramentum confert gratiam ex opere operato instar causae naturalis, quae profecto eo perfectiorem producit effectum, quo subiectum invenit perfectius dispositum. Et certe conveniens fuit, ut Christus Dominus Sacramenta sic institueret, quod accedens cum ampliori fervore, et devotione perfectiori, plus gratiae reciperet, quam qui remissa cum dispositione ad Sacramentum accederet: inde enim stimulus inest hominibus, ut se debite disponant ad Sacramenti susceptionem, considerantes gratiam ampliorem conferri ex opere operato, secundum propriam cuiusque dispositionem; quemadmodum enim lapis, et vitrum, licet aeque distent a Sole, vitrum tamen plus luminis recipit, quam lapis; cuius amplioris illuminationis causa est maior capacitas ex parte subiecti, etiamsi Sol sit pariter illius maioris illuminationis causa efficiens.

Secundam partem una cum priori egregie declarat ac probat Doctor in 4. dist. 4. q. 7. ubi cum supposuisset ad gratiam Baptismi tres causas concurrere, nempe Deum ut causam efficientem, Passionem Christi ut meritoriam, et ipsum suscipientem ut materialem seu passivam; dixissetque aequalitatem vel inaequalitatem gratiae attendi posse ex parte cuiusque; primum declarat, nempe quod etiamsi de lege ordinaria Deus per Baptismum aequalem gratiam conferat aequaliter dispositis: « verumtamen, inquit, quia Deus praedestinavit diversos electos ad diversos gradus gloriae, et hoc ante determinationem huius signi ad tantam vel tantam gratiam conferendam, et ordinato ad maiorem gloriam rationabiliter potest conferri maior gratia; potest Deus in determinando veritatem, seu certitudinem huius signi, disponere, conferre alicui suscipienti praecise illam gratiam, quae requiritur ad certitudinem signi, et alicui maiorem, quem praedestinavit ad maiorem gloriam; sed ille ulterior gradus non conferetur virtute Baptismi; sed de speciali benevolentia divina. Propter hoc dici potest, quod ex parte causae principalis, effectus est regulariter aequalis simpliciter, qui datur virtute Baptismi, quia supponitur, quod de lege communi, prima gratia non datur maior absque omni differentia extra causam principalem ». Quibus verbis Doctor asserit praeter effectum gratiae communis, quae omnibus baptizatis confertur virtute Baptismi, de lege ordinaria, Deum posse ex speciali voluntate, et speciali benevolentia erga aliquem maiorem conferre gratiam: cuius excessus non proveniret quidem ex virtute Baptismi, quatenus est instrumentum ordinarium gratiae producendae, sed ex benevolentia Dei, quae etiam mediante Sacramento ad hoc specialiter assumpto potest causare illum effectum ex opere operato, quem tamen producere posset independenter a Sacramento. Non ergo dicit Doctor de facto dari maiorem gratiam baptismalem ei qui praedestinatus est ad maiorem gloriam, ut falso ei imponit Sotus, dist. 6. q. unica, art. 6. sed tantum loquitur de possibili cum quo videtur convenire Alensis, 4. p. q. 21. memb. 3. et S. Bonaventura, dist. 4. part. 2. art. 2. quaest. 3. — « Quantum autem ad causam meritoriam dici potest, inquit Doctor n. 4, quod illa causa meritoria potest efficacius operari ad gratiam in uno modo, quam in alio: vel quia specialius oblata pro uno quantum ad intentiones offerentis, quam pro alio: vel quantum ad executionem pro uno oblata in effectu, pro alio non; nisi in praevisione divina. Primo modo Christus ponitur communiter nosse omnia, quae Deus novit scientia visionis, et per consequens novit omnes electos, et ad quem gradum gloriae fuerunt electi. Potuit ergo pro praedestinatis ad maiorem gloriam plenius offerre passionem suam, et praecipue cum se offerret pro genere humano ad hoc, ut de eis impleretur divina praedestinatio. Secundo modo, Passio Christi efficacius cooperatur pro nobis, qui sumus in Lege Evangelica, quam pro Patribus in Lege Moysis, quia obsequium praestitum ad maius bonum retribuendum magis acceptatur, quam beneficium praevisum; et illo secundo modo est inaequalitas in suscipientibus gratiam per Circumcisionem et Baptismum, propter inaequalem applicationem causae meritoriae ad istos, et forte etiam in baptizatis ante Passionem, et post Passionem. Si autem primo modo, scilicet propter specialem oblationem in voluntate Christi, sit inaequalitas gratiae in aliquibus nunc baptizatis, dubium est de facto, sed possibilitas est ostensa ». His verbis declarat Doctor, quomodo gratia, quae in Baptismo confertur, possit esse inaequalis ex parte offerentis, vel ex parte rei oblatae. Ex parte quidem offerentis, nempe Christi Domini, qui aliter pro reprobis, aliter pro Praedestinatis videtur suam passionem obtulisse: quia pro illis eam obtulit quantum ad sufficientiam: pro his vero etiam quantum ad efficacitatem; quippe cum nosset, quinam essent, propter finalem iustitiam salvandi, aut propter finalem impoenitentiam damnandi. Ex parte vero rei oblatae, potuit etiam esse gratiae inaequalitas: quia Christi Domini Passio diversimode applicata fuit Patribus Legis naturae, et scriptae, sicut aliter applicatur fidelibus Legis Evangelicae: hinc diversa erat gratia collata per Circumcisionem, et longe minor, quam quae confertur per Baptismum, propter inaequalem applicationem Passionis Christi. Porro utrum revera in Lege Evangelica ratione offerentis et rei oblatae de facto conferatur maior gratia uni, quam alteri baptizato, non definit Doctor, ut perperam affirmat Sotus, et quidam alii; sed solum loquitur de possibili, ut optime notat Scholiastes. — Quod autem spectat ad suscipientem Baptismum, dicit Doctor n. 5. quod vel baptizati sunt parvuli, vel adulti: « comparando parvulum ad parvulum, cum nullum habeant motum proprium, nullam habent inaequalitatem ad gratiam, ex parte sui recipiendam. Potest tamen in parentibus unius esse maior motus, quam alterius pro suo parvulo: vel in aliquibus aliis ministrantibus, vel assistentibus Baptismo, propter quorum merita Deus uni parvulo potest conferre maiorem gratiam, quam alteri; sed hoc non virtute Baptismi, sed meriti. Et hoc modo forte parentes S. Nicolai orationibus suis meruerunt sibi maiorem gratiam, quae erat in eo etiam parvulo principium tam mirabilis effectus, ut duobus diebus in hebdomada unica tantum lactatione contentus maneret. Et quoad hoc magis optandum est puerum baptizari a bono Sacerdote, quam a malo; quia orationes Sacerdotis boni, quas multas facit ante, et post Baptismum, magis exaudiantur, et valent illi, pro quo fiunt, quam orationes mali. Si autem baptizati sint adulti, cum illi per motum proprium possint esse inaequaliter dispositi, et in Sacramento confertur gratia secundum proportionem dispositionis in suscipiente sequitur inaequalis effectus. Quod si compares parvulum adulto, regulariter parvulus nullum meritum habet; adultus quantumcumque tenuem habeat voluntatem, dum tamen consentiat recipere Sacramentum, nec ponat obicem, videtur habere meritum proprium, et pro tanto magis dispositus est, quam parvulis; ergo, etc. Sed esto, quod adultus toto tempore Baptismi peccet venialiter: videtur ergo esse indispositus quodammodo: parvulus autem nullam indispositionem habet: ergo in illo casu parvulus maiorem gratiam recipiet. Respondeo: peccatum veniale non prohibet gratiam infundi, nec etiam actum meritorium simul habere: tamen quia anima pluribus actibus non potest simul aeque perfecte esse intenta, actus bonus, cum quo concurrit veniale, est minus intensus, et ideo minus meritorius, quam foret sine ullo veniali. Et ad propositum sequitur, quod adultus, si non ponit obicem peccati mortalis, et in susceptione Baptismi consentit, aliquem motum habet disponentem, quo caret parvulus, non obstante, quod ille habeat veniale peccatum simul ». Hae autem postrema sententia significat Doctor non esse inaequalem gratiam baptismi ex parte recipientis si non sit adultus, nisi forte ab extrinseco, puta ex impetratione parentum, vel offerentium, vel ministri, quorum fides et merita ampliorem gratiam impetrare possent parvulo baptizato, non quidem merito de condigno, sed de congruo, ut optime notat Scholastices. Nulla enim pura creatura promereri potest alteri gratiam de condigno: ac etiam ipsemet Doctor asserit, dist. 4. quaest. 2. num. 4. ubi respondens ad secundum argumentum dicit: Quod de facto nulli datur gratia, nisi per aliquam causam meritoriam, quae meruit coniunctionem eius primam cum Deo, et haec causa meritoria est Christus: sed praeter istam non oportet dare aliam intrinsecam in recipiente, quae coniungatur Deo, antequam recipiat gratiam.