Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

Notandum 1. Sacramentum Poenitentiae varias apud SS. Patres sortiri appellationes: Primo namque vocatur Sacramentum Poenitentiae, seu poenae tenentiae, quia omnes eius partes poenam et laborem includunt. Contritio enim dolorem habet annexum, confessio ruborem, satisfactio laborem. — Secundo, ab absolutione Sacerdotali appellatur interdum Sacramentum absolutionis, siquidem illius forma est absolutio, idest, inquit Doctor, dist. 14. q. 1. n. 3. quaedam sententia definitiva absolvens reum. — Tertio, ab operibus satisfactoriis dicitur Baptismus laboriosus: cuius utique denominationis meminit Concilium Tridentinum, Sess. 14. cap. 2. ubi distinguit effectum et fructum Poenitentiae ab effectibus Baptismi, ait: Alius est praeterea Baptismi, alius Poenitentiae effectus: per Baptismum enim (Christum induentes, novo prorsus in illo efficimur creatura, plenam et integram peccatorum omnium remissionem consequentes: ad quam tamen novitatem et integritatem per Sacramentum Poenitentiae sine magnis nostris fletibus et laboribus, divina id exigente iustitia, pervenire nequaquam possumus, ut merito Poenitentia laboriosus quidam Baptismus a SS. Patribus dictus fuerit. — Quarto, ratione remissionis peccatorum, et modi quo eluuntur, lavacrum lacrimarum et secunda purgatio: ita S. Nazianzenus, oratione in sanctum lavacrum, vocans Baptismum iterabilem, in quo differt a primo Baptismo, qui iterabilis non est. — Quinto, dicitur manuum impositio, sumpto nomine a ceremonia externa, quae hucusque in Ecclesia semper usurpata fuit, ut scilicet Sacerdos absolvens, sedens poenitenti manus imponeret: sic appellari docemur, ex Concilio Carthaginensi, Can. 76. Reconcilietur, inquit, per manus impositionem, et infundatur ori eius Eucharistia: Sancto Augustino, lib. 3. De Baptismo, cap. 16. Manus autem impositio sicut Baptismus repeti non potest. Sancto Paciano, Epist. 3. Iam manus Sacerdotum miserandis fratribus exhibendas, etc. S. Leone, Epist. 62. cap. 17. Qui concivium gentilium et escis immolatitiis usi sunt, possunt ieiunii et manuum impositione purgari. — Sexto, appellatur secunda post naufragium tabula. Ita Concilium Tridentinum, Sess. 6. cap. 14. et Sess. 14. Can. 2. Sic etiam Tertullianus, lib. De Poenit., cap. 14. Eum tu peccator mei similis ita invade, ita amplexare, ut naufragus alicuius tabulae sedem. Ita etiam S. Pacianus, Epist. 9. Quis naufrago tabulam, ne evadat, eripiet? Sic denique S. Hieronymus, Epist. 9. Ne statum nobis Poenitentiae subsidio blandiamur, quae sunt infelicium remedia; cavendum est vulnus, quod dolore curatur: aliud est integra nave et salvis mercedibus portum salutis intrare, aliud nudum haerere tabulae et cybris fructuum reversibus ad acerima saxa collidi. — Septimo, appellatur Exomologesis, hoc est, Confessio seu Communicatio ex pane; eo quod nimirum poenitentes, qui peccata sua confitentur, donari solent ecclesiastica communione. Sic Tertullianus, lib. De Poenit., cap. 9. Is actus, qui magis Graeco vocabulo exprimitur et frequentatur, Exomologesis est, qua delictum Domino nostrum confitemur, non quidem ut ignaro, sed quatenus satisfactio confessione dimittitur, confessione Poenitentia nascitur. Poenitentia Deus mitigatur. Itaque Exomologesis prosternendi, et humiliandi hominis disciplina est, conversationem iniungens misericordiae illicem. Consentit S. Cyprianus, Epist. 51. Cum, inquit, in minoribus peccatis agant peccatores Poenitentiam iusto tempore, secundum disciplinae ordinem, ad exomologesim veniant, ut per manus impositionem Episcopi et Cleri ius communicationis accipiant: nunc crudo tempore, persecutione adhuc perseverante, nondum restituta Ecclesia pace ad communicationem admittuntur, nondum Poenitentia acta, nondum Exomologesi facta, nondum manu et ab Episcopo et Clero imposita. Eucharistia illis datur. Alias etiam his similes appellationes obtinet: sed iam convenit inter Doctores post Concilia Florentinum et Tridentinum, ut Poenitentia Sacramentum nominetur.

Notandum 2. Poenitentiam trifariam accipi: quandoque pro actu, interdum pro habitu, saepe vero pro signo exteriori. Pro actu quidem displicentiae de peccato commisso: qua ratione spectat ad voluntatem sese determinantem ad vindicandum peccatum, illudque detestandum, et poenam inflictam acceptandam, ac patienter peccati vindictam tolerandam. Pro habitu vero, quatenus ex eiusmodi peccati vindicta, detestatione et acceptatione ac perpessione poenae comparatur habitus inclinans ad eliciendos similes actus iis a quibus genitus est. Pro signo autem exteriori, non quocumque, sed exhibitio a poenitente et confitente peccatum suum tamquam sibi displicens, propter quod subiicit se auctoritati Sacerdotis habentis facultatem eum absolvendi; ac subinde signum istud sensibile ex parte poenitentis connotat etiam absolutionem sensibilem ex parte Sacerdotis, quae sit signum absolutionis interioris passivae ipsius Poenitentis: signum, inquam, non naturale, sed arbitrarium et ad placitum institutum: quo sensu Poenitentia dicitur Sacramentum. Utrum autem revera Sacramenti rationem, et dignitatem habeat, et a quo tempore utramque obtinuerit, determinandum est in hac Quaestione.

Notandum 3. Certum esse, quod Sacramentum Poenitentiae, qualiter usurpatur et frequentatur in Ecclesia, non fuerit institutum in Lege naturae, nec in Mosayca; quippe cum nondum esset instituta potestas clavium, quae a passione Christi derivatur, et ab eo concessa est Apostolis ante suam in caelum Ascensionem: ac subinde tunc non erat institutum quod aliquis doleret de peccato cum proposito subiiciendi se per confessionem et satisfactionem clavibus Ecclesiae sub spe consequendae veniae, intuitu et virtute Passionis Christi Domini. Hinc licet in Lege naturae et Mosayca fuerit aliquod Sacramentum institutum in remedium peccati actualis post primam iustificationem commissi, ne scilicet deficeret medicina contra morbum quotidianum: illud tamen non erat eiusdem rationis et speciei cum Sacramento Legis gratiae, ut unanimi calculo nunc docent Theologi contra nonnullos veteres, contendentes in Lege veteri fuisse verum Poenitentiae Sacramentum, de quo explicant illud Apostoli ad Hebraeos 9. quod summus Pontifex introibat semel in anno in Sancta Sanctorum non sine sanguinis effusione, quem offerret pro sua et populi ignorantia; quod tamen reiicitur ex eodem Apostolo ibidem dicente, quod sanguis taurorum, et vitulorum..... inquinatos sanctificat ad emundationem carnis; non ergo censet Apostolus sanguinem illum habuisse vim sanctificandi ad emundationem spiritus. Adde quod inde sequeretur sacrificium istud fuisse excellentius et efficacius, quam sacrificium Missae: quod quidem non delet ex opere operato peccata in eo, pro quo offertur, etiamsi sit attritus; imo etiam excellentius esset Sacramento Poenitentiae novae Legis: quippe cum unum et idem numero sacrificium simul sanctificaret offerentem et illos pro quibus offertur: et quidem sine ulla obligatione confitendi sigillatim omnes species et numerum peccatorum; quod utique necessarium est, ut validum sit novae Legis Sacramentum.

Superest igitur determinandum: primo, utrum Poenitentia signis exterioribus expressa, cui verbum Absolutionis Sacerdotalis accesserit, sit verum ac proprie dictum novae Legis Sacramentum: secundo, utrum sit a Baptismo distinctum: tertio, utrum a Christo Domino institutum, et quo tempore.

Conclusio prima. — ✱ « DATUR IN ECCLESIA CATHOLICA VERUM AC PROPRIE DICTUM SACRAMENTUM POENITENTIAE, QUO SACERDOTES NOVAE LEGIS HABENT POTESTATEM REMITTENDI ET RETINENDI QUAECUMQUE PECCATA SIBI SUBIECTA. Haec est de fide contra Novatianos et recentiores haereticos; et determinata fuit ✱ in variis Conciliis, maxime Florentino in decreto Eugenii, et Trident., Sess. 14. Can. 1. his verbis: Si quis dixerit, in Catholica Ecclesia Poenitentiam non esse vere et proprie Sacramentum pro fidelibus quoties post Baptismum in peccata labuntur, ipsi Deo reconciliandis a Christo Domino nostro institutum, anathema sit. Quam utique doctrinam fatentur etiam ipsi haeretici Calvinistae et Lutherani, a quingentis et amplius annis in Ecclesia receptissimam esse; quam non modo Sacramentorum Magister, ut omnes post eum scholae Theologicae tradiderunt; sed etiam ei suppares Auctores optimi quique. Verum nedum ab eo tempore, sed etiam omni prorsus aevo Sacramentum istud ab Ecclesia fuisse assertum et frequentatum»

Probatur ex Scriptura sacra, quae disertis verbis significat collatam esse a Christo Domino auctoritatem remittendi peccata, et ab eis absolvendi: eam enim auctoritatem promittit suis Discipulis Matth. 16. et 18. illam autem contulit Ioann. 20. ut egregie docet Concilium Tridentinum, Sess. 14. cap. 1. his verbis: « Dominus Sacramentum Poenitentiae tunc praecipue instituit, cum a mortuis excitatus, insufflavit in suos Discipulos, dicens: Accipite S. Spiritum, quorum remiseritis peccata, remittuntur eis: et quorum retinueritis, retenta sunt: quo tam insigni facto, et verbis tam perspicuis potestatem remittendi, et retinendi peccata ad reconciliandos fideles post Baptismum lapsos, Apostolis et eorum legitimis Successoribus fuisse communicatam, universus Patrum consensus semper intellexit ». Unde post pauca concludit: « quare verissimum hunc illorum verborum Domini sensum sancta Synodus probans et recipiens, damnat eorum commentitias interpretationes, qui verba illa ad potestatem praedicandi verbum Dei, et Christi Evangelium annuntiandi contra huius Sacramenti institutionem falso detorquent ». Et Carr. 3. eiusdem Sessionis definit: Si quis dixerit, verba illa Domini Salvatoris: accipite Spiritum sanctum, etc. non esse intelligenda de potestate remittendi, et retinendi peccata in Sacramento Poenitentiae, sicut Ecclesia Catholica ab initio semper intellexit, detorserit autem contra institutionem huius Sacramenti ad auctoritatem praedicandi Evangelium, anathema sit.

Hoc etiam fatentur Patres Concilii Carthaginensis in Epist. Synodica apud S. Cyprianum, n. 54. quam scribunt ad Cornelium summum Pontificem, qui ut probent lapsos nonnisi diu acta Poenitentia, nisi forte periculum infirmitatis aut persecutionis urgeat, esse absolvendos, et admittendos ad pacem eadem auctoritate remittendi ac retinendi peccata utuntur: Statueramus, inquiunt, participato nobis consilio, ut qui in persecutionis infestatione supplantati ab adversario, et lapsi fuissent, et sacrificii se illicitis maculassent, agerent diu. Poenitentiam plenam: et si periculum infirmitatis urgeret, pacem sub ictu mortis acciperent; nec enim fas erat, aut permittebat paterna pietas, et divina clementia Ecclesiam pulsantibus claudis et dolentibus ac deprecantibus spei salutaris subsidium denegari, ut de saeculo recedentes sine communicatione et pace ad Dominum dimitterentur, quando permisisset ipse, qui legem dedit, ut ligata in terris, etiam in caelis ligata essent; solvi autem possent illic, quae hic prius in Ecclesia solverentur.

Constat pariter eadem veritas ex constanti Ecclesiae traditione et doctrina; nam antiqui Patres Poenitentiam appellant Sacramentum, eamque Sacramentis novae Legis accensent; sic imprimis Tertullianus ante suum lapsum in Montani haeresim, lib. De Poenitentia, cap. 7. loquens de peccatis post Baptismum non iterabilem committendis, ait: Haec venena praevidens Deus, intinctionis sera obstructa, aliquid adhuc permisit patere. Collocavit in vestibulo Poenitentiam secundam, quae pulsantibus patefaciat. Et rursus cap. 12. Igitur cum scias adversus gehennam, post prima illa intinctionis Dominicae monumenta, esse adhuc in exomologesi secunda subsidia, cur salutem tuam deseris? cur cessas aggredi, quod scias mederi tibi? Ubi quamvis Poenitentiam expresse Sacramentum non appellet, idipsum satis indicat, dum eius vim cum Baptismi virtute confert. — Hoc autem expresse docet S. Gregorius Nyssenus, in lib. De vita Moysis, ubi ait: Moyses per lapidem inundare aquis Eremum fecit, quae res quantum, qualeque sit Poenitentiae Sacramentum docet.

✳ « Probatur ex S. Epiphanio, Haeresi 59: Quamobrem, inquit, cum divinus sermo, tum sancta Dei Ecclesia perpetuo Poenitentiam approbat, non quod mollior ac dilacior sit, aut pigriores illos faciat, qui in illo stadio decurrunt; sed ut Dei gratiam humanitatemque non reiiciat, ac cuiusque causae modum ac rationem consideret. Ut enim is qui virginitatem amisit, quod ad corpus attinet, illam repraesentare non potest, cum id natura minime patiatur: ita qui post Baptismum in maiora quaedam crimina prolapsus est, perinde ac qui virginitate excidit, secundum habet in continentia commendationis gradum. Sic ille post Baptismum graviore obstrictus scelere, habet secundum sanitatis genus. Quod tametsi, cum tanta quanta prius virtute minime coniunctum sit, non est tamen a consequendae vitae spe ac salutis alienum: igitur eorum qui in capescenda Poenitentia laborant fructum ac praemium divinus sermo non reiicit. — Ex S. Hieronymo, qui sacerdotibus clavium potestatem vindicat, et iudicandi auctoritatem ante extremi diem iudicii in tribunali utique Poenitentiae. Sic enim scribit Epist. ad Heliodorum: Absit ut de his quidquam sinistrum loquar, qui Apostolico gradui succedentes. Christi Corpus sacro ore conficiunt, per quos et nos christiani sumus: qui claves regni caelorum habentes quodammodo ante iudicii diem iudicant, qui sponsam Domini sobria castitate conservant. Et lib. 7. adversus Pelagianos, cap. 10: Qui ligna caedit, inquit, si securi ac ferro fugiente de ligno homo fuerit occisus, pergere iubetur ad urbem fugitivorum, et tamdiu ibi esse, quamdiu sacerdos maximus oriatur, idest, redimatur sanguine Salvatoris: aut in domo baptismatis aut in Poenitentia quae imitatur baptismatis gratiam, per ineffabilem eminentiam Salvatoris, qui non vult perire quemquam, nec delectatur mortibus peccatorum, sed ut convertantur et vivant. — Ex S. Augustino, Epist. 4. ad Vincentium Donatistam: Si, inquit, quod veritas habet et quod Ecclesia merito tenet recte poenitentibus adulteris pax dabatur, illi qui in totum locum Poenitentiae contra adulteros claudebant, impie utique agebant, qui membris Christi sanitatem negabant, et claves Ecclesiae pulsantibus subtrahebant, et misericordissimae patientiae Dei, quae illos propterea sinebat vivere, ut poenitendo sanarentur, sacrificio contriti spiritus et contribulati cordis oblato, dura crudelitate contradicebant. Et Epist. 180. ad Honoratum, De persecutionis angustiis loquens, haec habet: An non cogitamus cum ad istorum periculorum perveniatur extrema, nec est potestas ulla fugiendi, quantus in Ecclesia fieri solet ab utroque sexu atque ab omni aetate concursus, aliis baptismum flagitantibus, aliis reconciliationem, aliis etiam Poenitentiae ipsius antiquam omnibus consolationem, et sacramentorum consecrationem et erogationem? ubi si ministri desint, quantum exitium sequitur eos qui de isto saeculo vel non regenerati exeunt vel ligati? Et lib. De Agone Christiano, cap. 31., ubi Novatianos his verbis redarguit: Nec eos audiamus qui negant Ecclesiam Dei omnia peccata posse dimittere. Itaque miseri dum in Petro Petram non intelligunt, et nolunt credere datas Ecclesiae claves regni caelorum, idipsas de manibus amiserunt. Isti sunt qui viduas, si nupserint, tamquam adulteras damnant, et super doctrinam Apostolicam se praedicant esse mundiores. Qui nomen suum si vellent agnoscere, mundanos se potius quam mundos vocarent. Nolentes enim si peccaverint corrigi, nihil aliud delegerunt, nisi cum hoc mundo damnari. Nam quibus veniam peccatorum negant, non eos aliqua sanitate custodiunt, sed egris subtrahunt medicinam, et viduas suas uri cogunt, quas nubere non permittunt. Et Hom. 27. exponit quo sensu peccata per sacerdotes dimittantur: Daturus erat Dominus hominibus Spiritum Sanctum, inquit, et ab ipso Spiritu Sancto fidelibus suis dimitti peccata. Nam quid es, homo, nisi eger sanandus? Vis mihi esse medicus? Mecum quaere medicum, nam ut hoc evidenter ostenderet Dominus a Spiritu Sancto quem donavit fidelibus suis, dimitti peccata, non meritis hominum, quodam loco sic ait resurgens a mortuis: accipite Spiritum Sanctum, et continuo subiecit: si cui dimiseritis peccata, dimituntur ei: hoc est, Spiritus dimittit, non vos. Spiritus autem Deus est: Deus ergo dimittit, non vos. Sed audi Spiritum: quid estis vos? nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? At iterum nescitis quia corpora vestra templum est in vobis Spiritus Sancti quem habetis a Deo? Deus ergo habitat in templo suo, hoc est in sanctis suis fidelibus, et in Ecclesia sua per eos. — Ex Origene, Comment. in Evangelium S. Matthaei, edit. graecae Rothomagi, pag. 279: Vide, inquit, quanta vi polleat petra super quam a Christo aedificatur Ecclesia, et quicumque dicit: tu es Christus Filius Dei vivi: ut illius iudicia firma maneant, quasi Deo in illo iudicante, ut in ipso iure dicendo portae inferi adversus eum non praevaleant... idcirco claves habet regni caelorum, aperiens his qui soluti sunt super terram, ut et in caelis soluti sint ac liberi: et claudens iis qui iusto illius iudicio ligati sunt super terram, ut et in caelis ligati et condemnati sint. Quoniam autem qui episcopatus locum vindicant dictum hoc usurpant sicut Petrus, et acceptis a Servatore clavibus regni caelorum, docent ea quae a se ligata sunt, hoc est, condemnata, ligata esse et in caelis, et quae a se soluta sunt, soluta esse et in caelis: pronuntiandum est recte illos dicere, si factum etiam habuerint propter quod Petro dictum est: tu es Petrus; ac si tales sunt, ut super illos aedificetur Ecclesia a Christo. — Ex S. Cypriano, Epist. 13. ad Iubaianum data, ubi praemissis Scripturae Sacrae testimoniis supra laudatis, sic colligit: Unde intelligimus nonnisi in Ecclesia praepositis et in Evangelica lege ac Dominica ordinatione fundatis licere baptizare, et remissam peccatorum dare; foris autem nec ligari aliquid posse, nec solvi, ubi non sit qui aut ligare possit aliquid aut solvere. Nec hoc, frater carissime, sine Scripturae divinae auctoritate proponimus, ut dicamus certa lege ac propria ordinatione cuncta esse disposita, nec posse quemquam contra Episcopos et Sacerdotes usurpare sibi aliquid quod non sit sui iuris ac potestatis. Sed istius dogmatis veritatem ex professo probat contra Novatianos, Epist. 52 ad Antonianum: Mirror, inquit, quosdam sic obstinatos esse, ut dandam non putent lapsis Poenitentiam, aut poenitentibus existiment veniam denegandam, cum scriptum sit: memento unde cecideris, et age Poenitentiam, et fac priora opera. Quod utique ei dicitur quem constat cecidisse, et quem Dominus exhortatur per opera rursus exurgere, quia scriptum est: Eleemosyna a morte liberat, et non utique ab illa morte quam semel et Christi Sanguis extinxit, et a qua nos salutaris Baptismi et Redemptoris nostri gratia liberavit, sed ab ea quae per delicta postmodum serpit. Alio item loco Poenitentiae tempus datur, at Poenitentiam non agenti Dominus comminatur. Habeo, inquit, adversus te multa quod uxorem tuam Iesabel quae se dicit propheten, sinis docere et seducere servos meos, et fornicari et manducare de sacrificiis, et dedi illi tempus ut Poenitentiam ageret, et poenitere non vult a fornicatione. Ecce ego mittam eam in lectum, et qui cum ea fornicati sunt in maximam fornicationem, nisi Poenitentiam gesserint ab operibus suis. Quos utique Dominus ad Poenitentiam non hortaretur, nisi quia poenitentibus indulgentiam pollicetur. Et in Evangelio: Dico, inquit, vobis, sic erit gaudium in caelo super uno peccatore Poenitentiam agente. Nam cum scriptum sit: Deus mortem non fecit, nec laetatur in perditione vivorum; utique qui neminem vult perire, cupit peccatores Poenitentiam agere et per Poenitentiam denuo ad vitam redire. Ideo et per Ioel prophetam clamat et dicit: Et nunc dicit Dominus meus: revertimini ad me ex toto corde vestro... et revertimini ad Dominum Deum vestrum, quia misericors et pius est et patiens et multae miserationis. Dominus quoque in Evangelio pietatem Dei Patris ostendens, ait: Quis est ex vobis homo, quem si petierit eius filius panem, lapidem porriget illi? aut si piscem postulaverit, serpentem porriget illi? Si ergo vos cum sitis nequam, scitis bona filiis vestris dare, quanto magis Pater vester caelestis dabit bona poscentibus se? Comparat hic Dominus carnalem patrem et Dei Patris aeternam largamque pietatem. Quod si iste in terris nequam pater offensus graviter a filio peccatore et malo, si tamen eumdem postmodum viderit reformatum, et depositis prioris vitae delictis, ad sobrios et bonos mores, et ad innocentiae disciplinam Poenitentiae dolore correctum, et gaudet, et gratulatur, et susceptum quem ante proiecerat, cum voto paternae exultationis amplectitur: quanto magis unus ille et verus Pater bonus, misericors et pius, immo ipsa bonitas et misericordia et pietas, laetatur in Poenitentia filiorum suorum: nec iram poenitentibus, aut plangentibus aut lamentantibus poenam comminatur, sed veniam magis et indulgentiam pollicetur? Et infra: Neminem putamus a fructu satisfactionis et spe pacis arcendum, cum sciamus iuxta Scripturarum divinarum fidem, auctore et hortatore ipso Deo, et ad agendum Poenitentiam peccatores redigi, et veniam atque indulgentiam poenitentibus non denegari. Et infra postquam prolatis agricolae et nautae exemplis ostendit irrisorum esse hortari peccatores ad Poenitentiam, et ipsis subtrahere de satisfactione medicinam, sic concludit: Quod si invenimus a Poenitentia agenda neminem debere prohiberi et deprecantibus atque exorantibus Domini misericordiam, secundum quod ille misericors et pius est, per Sacerdotes eius pacem posse concedi: admittendus est plangentium gemitus, et Poenitentiae fructus dolentibus non negandus. Denique toto libro De lapsis, arma contra Novatianos invicta suppeditat S. Cyprianus. — Ex S. Ambrosio, lib. De Poenitentia, cap. 2. ubi contra Novatianos ita scribit: Sed aiunt se Domino deferre reverentiam, cui soli remittendorum criminum potestatem reservent. Immo nulli maiorem iniuriam faciunt quam ei cuius volunt mandata rescindere, commissum minus refundere. Nam cum ipse in Evangelio suo diceret Dominus Iesus: Accipite Spiritum Sanctum, quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum detinueritis, detenta erunt; quis est qui magis honorat, utrum qui mandatis obtemperat, an qui resistit? Ecclesia in utroque servat obedientiam, ut peccatum et alliget et relaxet: haeresis in altero immitis, in altero inobediens, vult ligare quod non resolvat, non vult solvere quod ligavit: in quo se sua damnat sententia. Dominus enim par ius et solvendi voluit esse et ligandi, qui utrumque pari conditione permisit. Qui solvendi ius non habet, nec ligandi habet. Sicut enim secundum Dominicam sententiam, qui ligandi ius habet, et solvendi habet: ista istorum assertio seipsam strangulat, ut qui solvendi sibi ius negant, negare debeant et ligandi. Et ibidem: Scriptum est, inquit: Accipite Spiritum Sanctum, quorum remiseritis peccata, remittuntur eis; ergo qui solvere non potest peccatum, non habet Spiritum Sanctum. Munus Spiritus Sancti est officium Sacerdotis: ius autem Spiritus Sancti in solvendis ligandisque criminibus est. Quomodo ergo munus eius vindicant, de cuius diffidunt iure et potestate? Et rursus ibidem: Quid quod insolentiores sunt? Nam cum ad misericordiam promptior quam ad securitatem¹ sit Spiritus Dei, quod ait se velle id nolunt: quod nolle id agunt: cum vindicare iudicis sit remittere misericordis. Tolerabilius igitur, Novatiene, remitteres quam ligares... pro quibus ergo Christus interpellat, eos Novatianus accusat. Quos Christus ad salutem redemit, eos Novatianus damnat ad mortem. Quibus Christus dicit: tollite iugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum, Novatianus dicit: immitis sum. Quibus Christus dicit: invenietis requiem animabus vestris, iugum enim meum suave est, et onus meum leve, his grave onus et durum iugum imponit Novatianus. Et cap. 6. ita Christum affatur: Dicis Petro excusanti ne ei pedes lavare: nisi lavero tibi pedes, non habebis partem meam. Quod ergo isti possunt consortium tecum habere, qui claves regni caelorum non suscipiunt, negantes quod dimittere peccata debeant? Quod quidem recte de se fatentur: non habent enim Petri hereditatem, qui Petri fidem non habent, quam impia divisione discerpunt. Et cum et ipse vas electionis Dominice dicat: Si cui autem quid donastis, et ego quod donavi propter vos in persona Christi. Cur igitur Paulum legunt, si eum tam impie arbitrantur errasse, ut ius sibi vindicaret Domini sui? Sed vindicavit acceptum, non usurpavit indebitum. Et cap. 7. Cur baptizatis, si per hominem peccata dimitti non licet? In Baptismo utique remissio peccatorum omnium est. Quid interest utrum per Poenitentiam, aut per lavacrum, hoc ius sibi datum Sacerdotes vindicent? unum in utrumque mysterium est. Sicut igitur potestas remittendi peccata per Baptismum vere convenit Ecclesiae, ita et eidem convenit potestas ea remittendi per Poenitentiam: et sicut Baptismus, ita et Poenitentia sacramentum est Ecclesiae administrationi concessum. — Ex S. Paciano Barcinonensi Episcopo in Epist. 1. ad Sympronianum Novatianum: Nonne, inquit, (David) post caedis et adulterii reatum, pro Bersabae poenitenti Propheta respondit: Dominus abstulit a te peccatum tuum? Num Babyloniae regem post tot idololatriae facinora damnatum, exomologesis non liberavit? Et quid est quod ait Dominus? Nonne qui fecerit resurget, et qui aversus fuerit convertetur? Quid illa tot similitudinum Dominicarum argumenta respondent? Quod drachmam invenit mulier, et gratulatur inventam: quod pastor ovem reportat erraticam: quod filio revertenti, post producta omnia bona, et cum meretricibus et fornicariis nepotata, pater blandus occurrit, et incivium fratrem offensa ratione castigat, Filius, inquiens, meus hic mortuus fuerat, et revivit, perierat et inventus est? Quid ille in via vulneratus, a levita et sacerdote praeteritus? nonne curatur? Revolve quae Spiritus dicat Ecclesiis: Ephesios deserterae dilectionis accusat; stuprum Thyatirenis imputat: Sardos in opere cessantes; Pergamenos docentes diversa reprehendit: Laodiceorum divitias inurit: et tamen omnes ad Poenitentiam satisfactionis invitat. Quid Apostolus ad Corinthios, cum ita dicit: ne cum venero, lugeam multos ex his qui ante peccaverunt et non egerunt Poenitentiam ex his quae ante gesserunt in fornicatione et immunditiis suis?... Nemo sine fructu imperat laborem. Numquam Deus non poenitenti comminatur, nisi ignosceret poenitenti. Deinde occupat responsionem Novatianorum dicentium Deum quidem posse remittere peccata, non vero Sacerdotes, eamque refellit: Solus hoc, inquires, Deus poterit. Verum est: sed et quod per Sacerdotes suos facit, ipsius potestas est. Nam quid est illud quod Apostolis dicit: quae ligaveritis in terris, ligata erunt et in caelis: et quaecumque solveritis in terris, soluta erunt et in caelis? Cur hoc, si ligare hominibus et solvere non licebat? An tantum hoc solis Apostolis licet? Ergo et baptizare solis licet, et Spiritum Sanctum dare solis, et solis gentium purgare peccata: quia totum hoc non aliis quam Apostolis imperatum est. Quod si uno in loco, et resolutio vinculorum et sacramenti potestas datur: aut totum ad nos ex Apostolorum forma et potestate deductum est: aut nec illud ex decretis relaxatum.... Si ergo et lavacri et chrismatis potestas, maiorum longe chrismatum, ad episcopos inde descendit: et ligandi quoque ius adfuit, atque solvendi. Ex Epist. 3. ad eumdem haereticum, Novatiani dogmatis falsitatem probat ex novitate doctrinae. Novatianus hoc docuit. At vel quando, frater, vel quibus temporibus? Statim post Domini passionem? post Dei principatum, idest post trecentos prope annos Dominicae passionis. Quid ergo tunc? Prophetas secutus est, ut Caelaphryges? An Philumenem aliquam, ut appelles? an ipse tantum auctoritatis accepit? lingua locutus est? prophetavit? suscitare mortuos potuit? horum enim aliquid habere debebat, ut evangelium novi iuris induceret. Postea contra Novatianus pugnat argumento ad hominem ex priori Novatiani sententia desumpto, qui ante Cornelii pontificatum potestatem in Ecclesia agnovit dimittendi peccata: Nescio, ais, an remitti peccatum ab Episcopis possit, cum dixerit Dominus: Qui me negaverit coram hominibus, negabo eum coram Patre meo qui in caelis est. Cur igitur Novatianus tuus ne falso quidem adhuc episcopatu sacerdos, longe antequam Cornelius Romae Episcopus fieret, antequam sacerdotio illius indideret, haec suasit? Habes Cypriani testimonium; Cypriani quem nec nos unquam infirmare potuistis. Nam quodam in loco ad Antonianum hoc modo scripsit: additum est etiam Novatiano tunc scribente, et quod scripserat, sua voce recitante: et Moyse tunc confessore, nunc iam martyre subscribente: ut lapsis infirmis et in exitu constitutis pax daretur, quae litterae per totum mundum missae sunt et in Ecclesia notitiam omni perlatae sunt. Quid ais, Symproniane frater? Novatianus haec scripsit, et ut obsequium merce voluntatis adiungeret, etiam scripta recitavit. Testis est eius dextera, testis quae scripsit manus, testis lingua quae legit. Adhuc Cornelius. pro quo omnis vestra erupit invidia Episcopus non erat. Longe cum plurimis Coepiscopis posterius cum plurimis confessoribus, statimque martyribus, ut idem Cyprianus scribit, assensus est senum consilio licere dare pacem. Si Poenitentiae negandus est aditus, Novatianus in crimine est, qui haec scripsit, suasit, et legit. Ubi tunc impatiens vigor? ubi ferox illa censura? Si nemo vobis Cornelium praetulisset, maneret illa scribentis auctoritas. Nunc displicet illa sententia, nunc in nos tela iaciuntur, his ipsis subministrantibus, quorum auctoritate convaluit causa telorum. Deinde Novatiani illa Christi verba, quaecumque solveritis, etc. ad correctionem fraternam referenda esse contendebant, propter verba praecedentia, Si peccaverit in te frater tuus, etc. S. Pacianus ostendit illa intelligenda esse de potestate clavium esse concessa, seu de potestate absolvendi a peccatis in Poenitentiae sacramento. Illud, inquit, uni iussit, hoc pluribus relaxavit, illud ipse solvit in quam admittitur, hoc vero Ecclesia: illud sine Sacerdote, sine fratribus, hoc ab omnibus impetratur. Quaecumque solveritis, inquit; omnino nihil excipit, quaecumque, inquit, vel magna vel modica. Attende quod ad Petrum dicat inferius, id quod peccatur in hominem, septuagies et septies relevandum: ut ostendat alias vel semel posse. Tamen qui in Petrum peccat, Dominum laedit, sicut ad Samuel ipse significat: non te nullius momenti fecerunt, sed me. Conceditur ergo vel semel Ecclesiae, quod nobis ipsis toties imperatur. Denique a Christi doctrina Novatianos recessisse ostendit ex notis evidentissimis haereseos et sectae haereticae. Iam et illud attende, an haec potissimum aedificata sit in fundamentis Prophetarum et Apostolorum, ex ipso angulari lapide Christo Iesu. Si ante te coepit, si ante te credidit, si a fundamentis prioribus non recessit, si non illa migravit, si non a reliquo corpore separata suos sibi magistros, et propria instrumenta constituit, si quid insolitum argumentata est, si quid novi iuris invenit, si corpori suo repudium parvis iudicat, plane tunc a Christo recessisse videatur, tunc extra Prophetas et Apostolos constitisse. ✳»

Similiter Victor Cartenuensis Episcopus, qui floruit circa an. 160. lib. De Poenitentia, cap. 20. Dominum, inquit, audite in Evangelio, quibus faculis feriat peccatorem, ut intelligatis quanti faciat Poenitentiae Sacramentum.

Neque tantum eam improprie Sacramentum esse volunt, sed et proprie, quia conferunt illam cum Eucharistia et cum Baptismo, quae duo Sacramenta proprie dici Novatores admittunt. Ex Chrysostomo, 3. De Sacerdotio: Non solum Sacerdotes, cum regenerant, sed etiam postea condonandorum peccatorum obtinent potestatem. Ex Concilio Alexandrino, lib. 12. in Ioan., cap. 22. et 23. Duobus modis homines Dei Spiritu pleni vel afflati peccata remittunt, ac retinent, vel cum dignos admittunt ad Baptismum, ac indignos excludunt; vel cum filios Ecclesiae peccantes corripiunt ac poenitentibus ignoscunt. — Ex S. Leone, Epist. 91. ad Theodorum: Multiplex misericordia Dei ita lapsibus subvenit humanis, ut non solum per baptismi gratiam, sed etiam per Poenitentiae medicinam spes vitae reparetur aeterna.

Hanc veritatem probat Subtilis Doctor in 1. dist. 14. quaest. 4. num. 3. Primo quidem, quia possibile est Sacramentum institui, quo remittantur peccata per modum ablutionis, seu sententiae definitivae: secundo, quia id congruit: tertio, quia factum est. « Primum, inquit, ostenditur per hoc, quod possibile est Deo animam absolvere a peccato, iuxta illud Symboli: remissionem peccatorum; et per consequens possibile est instituere aliquod signum illius absolutionis, et hoc signum efficax, ut prius expositum est, in materia de Sacramentis in universali, et pari ratione verba quaecumque, a quocumque Ministro prolata, et tunc patet lata possibilitas illius rationis. Quantum ad congruitatem, probatur haec: primo, quia, inquit Doctor, congruum est aliquod esse signum sensibile istius absolutionis, propter easdem rationes, propter quas dictum est dist. 1. de congruitate Sacramenti in communi. Et propter easdem congruum est illud esse signum institutum a Deo, quia et magis movebit, et ducet intellectum in certitudinem, et magis inclinabit affectum ad promptitudinem suscipiendi illud signum. Congruit etiam in proposito, istud signum absolutionis interioris institui in verbis significantibus absolutionem, ut signum praesentet signatum. Congruit etiam, quod ista absolutio exterior fiat a Sacerdote, quia congruit extrema per medium reduci in extremum, et ita in Hierarchia Ecclesiastica, extremos, scilicet peccatores reduci in Deum per Hierarchiam, idest. Sacerdotem, sicut est in Ecclesia triumphante. Congruit etiam, quod a iurisdictionem habente, quia sententia a non suo Iudice lata, nulla est. Congruit etiam, quod requiratur intentio debita, ut supra expositum est in aliis Sacramentis. Congruit etiam ex parte susceptivi, quod sit poenitens, idest. habens aliquam displicentiam de peccato commisso: hoc enim videmus etiam in Iudicibus temporalibus, quod protervum sententialiter condemnant, Poenitentem vero suo modo absolvunt, idest, tamquam non reum, vel non puniendum sententiant. » Hucusque Doctor. quibus possibilitatem et congruitatem huius Sacramenti facti aperte demonstrat. Quod id revera fuerit constitutum, docet ibidem num. 5. hisce verbis: Tertio dico, quod hoc factum est. Cuius prosequitur: fundamentum accipitur ex auctoritatibus adductis ad oppositum: nempe auctoritates Scripturae sacrae, quas praemisimus.

Confirmatur: Signum sensibile perpetuum, a Christo Domino institutum, gratiae sanctificantis effectivum, est novae Legis Sacramentum proprie dictum: sed externa Poenitentia cum accepta Sacerdotis absolutione, habet hos omnes characteres: primo namque est signum sensibile, tam ex parte poenitentis confitentis sua peccata, et de eis sensibiliter dolentis, quam ex parte Sacerdotis absolventis; siquidem Sacerdos habet auctoritatem concessam a Christo remittendi peccata, non quidem per actus pure internos; modus enim ille non est proprius hominis, qui noscit interna per externa, spiritualia per corporalia; nam Christus Dominus hanc auctoritatem Apostolis contulit, ut eam exercerent in poenitentes, tamquam Iudices in reos, instar fori exterioris; unde S. Hieronymus Epist. ad Heliodorum: absit ut de his quidquam sinistrum loquar, qui Apostolico gradui succedentes, Christi Corpus sacro ore conficiunt, per quos et nos Christiani sumus; qui claves regni Caelorum habentes, quodcumque ante diem Iudicii iudicant: Iudices autem incognita causa iudicare nequeunt: ac subinde debet esse aliquod signum sensibile, quo poenitens sua Sacerdoti peccata manifestet, et vicissim Sacerdos significet poenitenti se vice et auctoritate Dei illa remittere. — Secundo, est signum perpetuum, quia potestas illa absque limitatione temporis et durationis a Christo Domino concessa est Apostolis, ac eorum successoribus, ut illam exercerent in omnes prorsus peccatores ad ipsos confugientes. Sicut ergo nusquam in Ecclesia deerunt, qui peccent post Baptismum. ita necessaria semper erit in Ecclesia illa potestas absolvendi ab eiusmodi peccatis. — Tertio, signum istud est a Christo Domino institutum; siquidem D. Matth. 16. Discipulos alloquens in persona Petri, ait: Dabo tibi claves regni caelorum: et quodcumque solveris super terram, etc. Unde Matth. 17.² omnes Apostolos alloquens, ait: Quaecumque solveritis super terram, erunt soluta et in caelis etc. — Similiter Ioan. 20. omnes Discipulos simul congregatos alloquens, distincte pronuntiat: Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis. Quibus verbis Christus Dominus tribuit Apostolis auctoritatem ligandi et solvendi, retinendi et remittendi peccata: quae auctoritas non erat in Lege veteri; ac subinde est nova institutio. — Denique, signum istud est gratiae effectivum; nam remissio peccatorum de lege ordinaria non fit nisi per infusionem gratiae, ut diximus agendo de gratia iustificante: ergo potestas remittendi peccata includit promissionem gratiae, et effectus supernaturalis.

REPONEBANT NOVATIANI, apud S. Pacianum Epist. 3. praefata verba Christi Domini Ioannis 20. spectare dumtaxat ad Cathecumenos, de quibus loquitur Matth. 28. dicens Apostolis: Ite, docete omnes Gentes, baptizantes eos, etc. ita ut quod Matthaeus non absolverat, illud Ioannes compleverit, significando videlicet, virtutem remissivam peccati repromissam Apostolis, tantum exerceri debere per collationem Baptismi. — Contra primo. Evangelistarum loquendi formula (ut optime respondet S. Pacianus) integrum et perfectum sensum habet, non vero dimidiatum et imperfectum: secundo, quod Christus Dominus Ioannis 20. concessit, illud promiserat Matth. 18. sed ibi non promisit, se daturum hanc potestatem, dumtaxat respectu Gentium baptizandarum exercendam: siquidem indefinite loquitur, aitque: Quodcumque ligaveritis super terram, etc. Tertio, quae concessit Christus Dominus Ioan. 20. ea promiserat Petro Matth. 16. dicens: Super hanc Petram aedificabo Ecclesiam meam: Quodcumque ligaveris super terram, etc.; at ibi promittit Petro potestatem ligandi Fideles, et eos absolvendi; illa enim potestas, quam Christus promisit Petro, est respectu Ecclesiae et ovium: Ecclesia autem nonnisi ex fidelibus coalescit: igitur, etc.

REPONEBANT 2. Ibidem verba illa Matth. 18. dicta esse de solis offensis dimittendis quae fiunt contra homines, non vero contra Deum; nam immediate ante praefata verba Christus Dominus dicebat: Si peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum, etc. — Contra, haec antecedentia verba soli Petro, tamquam personae particulari, dicuntur; unde spectant ad omnes omnino fideles, qui obligantur ad correptionem fraternam, necnon tenentur ad relaxandas offensas et dimittendas iniurias sibi irrogatas; sequentia autem verba omnibus Apostolis dicta sunt. Secundo particula, Quaecumque, comprehendit omnia prorsus peccata, etiam in Deum commissa: igitur inutilis est et vana Novatianorum responsio.

REPONEBANT 3. Apud S. Ambrosium. lib. 1. De Poenit., cap. 2. praefata Christi Domini verba significare quidem, Apostolis concessam esse potestatem a Christo ad remittenda leviora peccata. non autem graviora. — Contra primo, Christus Dominus loquitur sine ulla exceptione, dicendo: Quaecumque. Unde S. Ambrosius, ibidem: Deus distinctionem non facit, qui misericordiam suam promisit omnibus, et relaxandi licentiam Sacerdotibus suis sine ulla exceptione concessit. Secundo, nemini dubium est, quin incestus sit peccatum gravissimum: sed S. Paulus habuit potestatem illud peccatum ligandi et solvendi; siquidem incestuosum Corinthium ligavit, cum eum excommunicavit, et tradidit Satane in interitum carnis, ut spiritus salvus fieret: absolvit vero, cum scribit 2. Cor. 2. Si cui autem quid donastis, et ego: nam et ego si quid donavi, propter vos donavi in persona Christi: hoc est, auctoritate mihi a Christo concessa. Unde ibidem cap. 6. infert S. Ambrosius: Cur igitur Paulum legunt, si cum tam impie arbitrabantur errasse, ut ius sibi vindicaret Domini sui? Sed vindicavit acceptum, non usurpavit indebitum.

REPONUNT 4. Calvinistae auctoritatem illam remittendi peccata, non aliam esse, quam facultatem praedicandi Evangelium, et excitandi fidem, qua peccator convertitur ad Deum, et credit eius divinam misericordiam sibi opitulari: igitur per eam auctoritatem non intelligitur iudiciaria potestas ad absolvendum a peccatis. — Contra; nam Christus Ioann. 10. dat Apostolis potestatem, quam ante suam passionem eis non dederat: at ante passionem dederat illis potestatem annuntiandi Evangelium Iudaeis, non autem Gentibus et Samaritanis, Matth. 10. In viam Gentium ne abieritis, in civitates Samaritanorum ne intraveritis, sed potius ite ad oves, quae perierunt domus Israël. Similiter potestas, quam Matth. 28. et Marci 16. dat eis annuntiandi Evangelium universis Gentibus, longe diversa est ab ea, quam confert Ioann. 20. ad absolvendum a peccatis: Nam, inquit S. Chrysostomus, lib. 3. De Sacerdotio, per ea verba Christus dedit potestatem hominibus, quam nec Angelis, nec Archangelis datam esse voluit: nec enim ad Angelos dictum est: Quaecumque alligaveritis in terra, erunt ligata et in caelo: sed Angelis dedit potestatem annuntiandi Evangelium: nam Lucae 2. Angelus ad Pastores ait: Ecce evangelizo vobis gaudium magnum: igitur potestas solvendi a peccatis non est eadem cum potestate praedicandi Evangelium. Insuper praedicator quidem Evangelii annuntiat solutionem ac remissionem, sed non eam efficit: at Christus diserte asserit peccata remitti per Ministros suos, ait enim: Quaecumque solveritis, etc. Non enim dixit: quaecumque declarabitis soluta, aut ligata, sed: quaecumque solveritis, et ligabitis. Rursus. Salvator hanc potestatem promittens Petrum alloquendo, ait: Dabo tibi claves regni caelorum: at claves non solum sunt signa et imagines aperitionis, sed etiam vera eius instrumenta, quando ab aliquo applicantur; nec solum significant, sed active efficaciter ad claudendum et aperendum concurrunt: igitur et potestas B. Petro eiusque Successoribus concessa, non solum in praedicatione, aut declaratione et significatione versatur, sed revera concurrit saltem instrumentarie moraliter ad remissionem peccatorum. Denique, praedicatio Evangelii potest recte fieri coram paganis, ut convertantur ad fidem: non possunt autem pagani infideles absolvi a peccatis suis per claves Ecclesiae, et per absolutionem Sacramentalem: siquidem haec Absolutio est actus Iurisdictionis: Ecclesia autem non habet auctoritatem in paganos, et eos qui nondum baptizati sunt, ut dicit S. Paulus 1. ad Cor. 3. Quid ad me de his, qui foris sunt iudicare? Nam eos, qui foris sunt, Deus iudicabit.

REPONUNT 5. Alii, per illa verba Ioann. 20. eatenus dari potestatem Apostolis remittendi peccata, quatenus datur eis facultas denunciandi illa esse remissa. — Contra: Christus Dominus non ait: Quorum declaraveritis peccata remissa, sed quorum remiseritis, etc. Deinde, ad declaranda peccata remissa non opus est clavibus, sed solum voce et tuba, quemadmodum interdum Reges et Principes voce praeconis denuntiant se remittere offensam subditis prius perduellibus. Rursus. Christus Dominus similem dedit Apostolis auctoritatem remittendi peccata, Ioann. 20. ei quam ipse habebat: nam ait: Sicut misit me vivens Pater, et ego mitto vos. Unde S. Chrysostomus, Homil. 85. in Ioann. Suum iis relicturus erat ibi ministerium. Et lib. 3. De Sacerdotio: quare Pater habet omnifariam potestatem, et hanc Filio tradidit, et Filius Apostolis, per haec verba: Quorum remiseritis peccata, etc. Quare Apostolus 2. Cor. 5. ait: Dedit nobis ministerium reconciliationis... pro Christo ergo legatione fungimur: sed Christus non modo reconciliavit exhortando, sed etiam ipsa revera remittendo, ut ipse significat Matth. 9. Ut sciatis, quia Filius hominis habet potestatem remittendi peccata, etc. Igitur, etc. Denique, SS. Patres docent Sacerdotes novae Legis habere potestatem peccata condonandi post Baptismum, et revera nos purgare ac mundare a peccatis; non autem solum probare ac declarare, quod ab eis simus mundi; nam, inquit S. Chrysostomus, lib. 3. De Sacerdotio: Corporis lepram purgare, seu verius dicam, non purgare quidem, sed purgatos probare, Iudaeorum Sacerdotibus solis licebat... At vero nostris Sacerdotibus, non corporis lepram, verum animae sordes, non dico purgatas probare, sed purgare prorsus concessum est.

Opponunt 3. Ad omne Sacramentum requiritur verbum et elementum ab aliquo Ministro adhibitum: ait enim S. Augustinus, Tract. 80. in Ioann. Accedit verbum ad elementum, et fit Sacramentum. Et B. Isidorus, lib. 6. Originum, cap. 19. Baptismus, Chrisma. Corpus et Sanguis Christi ob id Sacramenta dicuntur, quia sub tegumento corporum rerum divina virtus secretius operatur: sed in Poenitentia nullum est elementum, nec adhibentur aliquae res corporales, sub quibus divina virtus salutem operetur: igitur, etc. — RESPONDEO, distinguo maiorem: non adhibentur aliquae res corporales, aut aliquod elementum proprie dictum, quemadmodum fit in Baptismo, de quo solo ibi sermonem instituit S. Augustinus, concedo: improprie dictum, nego: siquidem signa quibus poenitens sua declarat peccata, et conceptum de eis dolorum ostendit, necnon et verba absolutionis Sacerdotalis sunt quid sensibile, non quidem tactui, aut visui, sed auribus, suntque significativa verae ablationis a peccato. Quod autem non intelligit S. Augustinus, elementum proprie dictum, apparet; nam alias sequeretur Eucharistiam non esse verum Sacramentum, quippe cum ex elemento proprie dicto non conficiatur.

Opponunt 4. Non alia praedicatur in nova Lege Poenitentia, quam in veteri, ut significat S. Paulus Actor. 26. Nihil extra dicens, quam ea, quae Prophetae locuti sunt futura esse et Moyses: sed in Lege veteri Poenitentia non erat Sacramentum: ergo nec in nova. — DISTINGUO MAIOREM: non alia praedicatur Poenitentia, quatenus est virtus, transeat: quatenus est Sacramentum, nego: in Lege enim veteri non fuit dictum, sicut in nova: Quorum remiseritis peccata, etc. Adde quod haeretici pravum in sensum Apostoli verba detorqueant: non enim ait Apostolus se non praedicare aliam Poenitentiam, quam quae praedicabatur a Moyse et Prophetis: sed se nihil annuntiare, nisi quae Prophetae praedixerant de Christo Domino, ac futura esse denuntiaverant.

Obiiciebant Novatiani, ut refert sanctus Ambrosius, Concione 8. in Psalm. 118. Facilitas veniae incentivum praebet delinquenti: sed Deus non potest incentivum delinquendi instituere: instituisset autem si facultatem hominibus dedisset absolvendi a peccatis: igitur, etc. — RESPONDEO, distinguo maiorem: facilitas veniae ex sola clementia indulgentis, et condonantis offensam, incentivum praebet delinquendi, quando nulla exigitur poena et laboriosa satisfactio ex parte delinquentis, concedo: quando exigitur, nego. Non fit autem per Poenitentiam sacramentalem remissio peccatorum absque poena ex parte delinquentis, siquidem satisfactio est una ex partibus Poenitentiae. Adde quod negari possit maior: nam, ut praeclare docet Augustinus, Homil. 27. ex quinquaginta, ubi hanc obiectionem solvit: Si clauderetur aditus Poenitentiae, nonne ille peccator tanto magis adderet alterum peccata, quanto magis sibi desperaret ignosci? diceret enim sibi: ecce peccavi, ecce scelus admisi, iam mihi veniae nullus est locus, Poenitentia infructuosa est. Damnatus sum, quare iam non vivo, ut volo? quia ibi non invenio caritatem, hic saltem pascam cupiditatem meam..... Ergo si tuleris iugum Poenitentiae, augebuntur peccata, etc.

OBIICIEBANT INSUPER NOVATIANI apud S. Ambrosium, lib. 1. De Poenit., cap. 7. illud 1. Reg. cap. 2. Si peccaverit homo in hominem, orabunt pro eo ad Dominum: si autem in Dominum peccaverit homo, quis orabit pro eo? — RESPONDEO PRIMO, oraculum illud spectare ad vetus Testamentum; non autem pertinere ad Legem Evangelii, in quo concessa est Ecclesiae Sacerdotibus auctoritas solvendi a peccatis. RESPONDEO SECUNDO, quod si illa verba usurparentur in sensu Novatianorum, consequens esset, quod nullus hominum posset pro altero peccatore orare. Tertio dico cum S. Ambrosio ibidem, non esse scriptum: « Nullus orabit pro eo: sed, quis orabit? Hoc est, quis ille sit, qui in tali causa orare possit, quaeritur, non excluditur. Denique habes in Psalm. 15. Domine! quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requiescet in monte sancto tuo? Non enim nullus, sed probatus habitabit. Nec hoc dicit, quod nemo requiescat; sed requiescat electus: ut scias hoc esse verum, quod non multo post in Psalm. 23. ait: Quis ascendet in montem Domini, aut quis stabit in loco sancto eius? Idest, non quicumque de vulgo, nec plebeiae veritatis aliquis; sed vitae egregiae, singularisque meriti: et ut scias quia cum dicitur, quis, non intelligitur nullus, sed aliquis significatur, cum dixisset: Quis ascendet in montem Domini? subiecti: Innocens manibus, et mundo corde, qui non accepit in vano animam suam. Et alibi: Quis sapiens, et intelliget haec? Numquid dicit, quia nullus intelliget? Et in Evangelio: Quis fidelis dispensator, et prudens, quem constituet Dominus super familiam suam, ut det illi in tempore tritici mensuram? Et ut comprehendas, quia de eo dixit, qui utique est, non de eo, qui non est, subiunxit: Beatus ille servus, quem, cum venerit Dominus, invenerit sic facientem. Et illud ita opinor dictum: Deus quis similis tibi? Non utique nullus; quia imago Patris Filius est. Similiter igitur accipiendum: Quis orabit pro eo? Hoc est, singularis vitae aliquis debet orare pro eo, qui peccavit in Dominum, quia quo maior culpa, eo maiora sunt quaerenda suffragia: non enim quicumque de vulgo pro Iudaeorum populo, sed Moyses rogavit, quando vituli caput fidei immemores adoraverunt. Numquid erravit Moyses? At certe quia non erravit, quod rogavit, et meruit, et impetravit: quid enim talis affectus non impetraret, quando se obiicit pro populo, dicens: Et nunc si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem dele me de libro vitae: Vides, quia non tamquam deliciosus intercessor, et fastidii plenus sibi consulat, ne offensionem contrahat, quod Novatianus metuere se dicit; sed magis omnium memor, sui immemor, offendere non timebat ipse, ut plebem ab offensionis periculo erueret et liberaret. Merito ergo scriptum est, quis orabit pro eo? Hoc est talis, qualis Moyses se offerat pro peccatoribus: talis qualis Hieremias, cui cum esset dictum a Domino Deo nostro, noli orare pro populo isto, tamen oravit, et veniam promeruit ». Ita S. Ambrosius.

Conclusio secunda. — POENITENTIA EST SACRAMENTUM A BAPTISMATE DISTINCTUM; ET SUBINDE REMISSIO PECCATORUM, QUAE FIT PER POENITENTIAM, NON FIT PER SIMPLICEM BAPTISMI SUSCEPTI RECORDATIONEM. Haec est de fide determinata in Concilio Tridentino, Sess. 14. can. 2. Si quis Sacramenta confundens, ipsum Baptismum Poenitentiae Sacramentum esse dixerit, quasi haec duo Sacramenta distincta non sint, atque ideo Poenitentiam non recte secundam post naufragium tabulam appellari, anathema sit.

Probat hanc auctoritatem, c. 2. quintuplici ratione petita ex parte essentiae. ministri, subiecti, effectus, et appellationis utriusque Sacramenti: Ceterum, inquit, hoc Sacramentum (Poenitentiae) multis rationibus a Baptismo differre dignoscitur; nam praeterquam quod materia, et forma, quibus Sacramenti essentia perficitur (quippe materia, et forma Baptismi est ablatio simul cum verbis significantibus eam fieri in virtute sanctissimae Trinitatis; Poenitentiae vero, quasi materia, sunt actus Poenitentis; forma vero est absolutio Sacerdotalis verbis concepta), constat certe Baptismi ministrum iudicem esse non oportere, cum Ecclesia in neminem iudicium exerceat, qui non prius in ipsam per Baptismi ianuam fuerit ingressus: Quid enim mihi, inquit Apostolus ad Cor. 5. de iis, qui foris sunt iudicare? secus est de domesticis fidei. quos Christus Dominus lavacro Baptismi sui corporis membra semel effecit; nam hoc si se postea crimine aliquo contaminaverint, non iam repetito Baptismo ablui, cum id in Ecclesia Catholica nulla ratione liceat, sed ante hoc tribunal, tamquam reos sisti voluit, ut per Sacerdotum sententiam non semel, sed quoties ab admissis peccatis ad ipsam poenitentes confugerint, possent liberari. Quibus verbis Concilium aperte declarat manifestum esse Poenitentiae discrimen a Baptismate, non solum ex parte materiae, et formae utriusque Sacramenti, sed maxime ex parte ministri: quippe cum Baptismi minister sit in casu necessitatis quilibet homo: Poenitentiae vero solus Sacerdos. Similiter subiectum utriusque distinctum est: Baptismus enim ministrari potest cuilibet, etiam pagano et gentili: Poenitentia vero solis fidelibus, quia exercetur per modum iudicii, quod tantum vim habet erga Ecclesiae filios et subditos. Insuper Baptismum conferri potest etiam pueris, et amentibus; Sacramentum vero Poenitentiae solis adultis ratione utentibus. — Apparet etiam utriusque Sacramenti discrimen ex diversitate eorum effectus, et applicationis: « Nam, inquit Concilium, alius est Baptismi, alius Poenitentiae fructus; per Baptismum enim Christum induentes, nova prorsus in illo efficiamur creatura, plenam et integram peccatorum omnium remissionem consequentes, ad quam tamen novitatem, et integritatem per Sacramentum Poenitentiae, sine magnis nostris flebibus et laboribus, divina id exigente Iustitia, pervenire nequaquam possumus, ut merito Poenitentia laboriosus quidam Baptismus a SS. Patribus dictus fuerit »: nempe Cypriano, lib. De lapsis, Nazianzeno, Oratione in sancta lumina, Damasceno, lib. 1. De Fide, cap. 10. — Confirmatur: Christus Dominus Ioann. 20. dat Apostolis potestatem non solum remittendi, sed etiam retinendi peccata: sed haec potestas prorsus esset frustanea, si peccatorum remissio, quae fit per Poenitentiam, esset dumtaxat suscepti Baptismi recordatio: non enim Sacerdotes prohibere possunt, quemcumque fideles suscepti Baptismi recordentur; igitur Sacramentum Poenitentiae non est simplex Baptismi recordatio.

DICES 1: Non alia est novae Legis Poenitentia ab ea, quam praedicavit S. Ioannes: sed Marci 1. Fuit Ioannes in deserto baptizans, et praedicans baptismum Poenitentiae in remissionem peccatorum: igitur Poenitentia novae Legis non distinguitur a Baptismo. — DISTINGUO MINOREM: non alia est Poenitentia virtus, concedo: Sacramentum, nego. Duplex enim est Poenitentia; una quidem virtus, quae fuit necessaria omni tempore universis hominibus, qui se mortali aliquo peccato inquinassent, ad gratiam assequendam, etiam illis, qui Baptismi Sacramento initiari cupiebant, ut diximus: alia vero, quam Christus instituit in Sacramentum, quando facultatem dedit Apostolis absolvendi a peccatis, quam SS. Patres omnino a Baptismo distinguunt, ut iam diximus.

DICES 2: S. Augustinus, lib. 1. De nuptiis et concupiscentia, c. 11. explicans illud Ephes. 5. Christus dilexit Ecclesiam, et semetipsum tradidit pro ea, ut eam sanctificaret, mundans cum lavacro aquae in verbo vitae, docet illud sic accipiendum esse, ut eodem lavacro regenerationis, et verbo sanctificationis idest Baptismo omnia prorsus mala hominum regeneratorum mundentur atque sanentur; non solum peccata, quae omnia nunc remittuntur in Baptismo, sed etiam quae posterius humana ignorantia, vel infirmitate contrahuntur: non ut Baptisma quoties peccatur, toties repetatur, sed quia ipso, quod semel datur, fit, ut non solum antea, verum etiam postea quorumlibet peccatorum venia fidelibus impetretur. — RESPONDEO, ipsum aliud nolle quam quod Poenitentia, tam virtus, quam Sacramentum, nullatenus impetrare possit veniam peccatorum, sine lavacro regenerationis, aut eius voto. Nam sequitur: Quid enim prodesset vel ante Baptismum Poenitentia, nisi Baptismus sequeretur, vel postea, nisi procederet? In ipsa quoque Dominica oratione, quae quotidiana est nostra mundatio, quo fructu quo effectu diceretur: Dimitte nobis debita nostra, nisi ab eis, qui baptizati sunt, diceretur? Itemque eleemosynarum largitas, et beneficentia quantalibet, cui tandem ad dimittenda sua peccata prodesset, si baptizatus non esset? Postremo regni caelorum ipsa felicitas, ubi non habebit Ecclesia maculam, aut rugam, aut aliquid eiusmodi, ubi nihil reprehensionis, nihil simulationis erit, ubi non solum rectus, sed nec concupiscentia ulla erit peccati: quorum erit, nisi baptizatorum? Quibus verbis significat S. Augustinus Poenitentiam esse necessariam adultis ante Baptismum; sed ut prosit, necessario requiri votum Baptismi: adeoque nisi Baptismus sequeretur, ubi et quando commode sequi posset, nihil prodesset: uti nec Sacramentum Poenitentiae, nisi praecederet realis susceptio Baptismi, quia nimirum Baptismus est ianua omnium Sacramentorum.

URGEBIS: Non alia fuit S. Augustini sententia ab ea, quam habuit eius discipulus S. Fulgentius: sed S. Fulgentius, lib. De fide ad Petrum, cap. 30. Baptismum appellat Sacramentum fidei, et Poenitentiae, iuxta quod in Evangelio scribitur Lucae 3. quod Ioannes praedicavit Baptismum Poenitentiae in remissionem peccatorum. — RESPONDEO, illum idcirco appellare Baptismum, Sacramentum Poenitentiae, et fidei, quia Baptismus in adultis, qui mortaliter peccaverunt, necessario supponere debet fidem et Poenitentiam, ut colligitur ex his verbis S. Petri. Actor 2. Poenitentiam agite, et baptizetur unusquisque vestrum. Quod autem ea sit, et non alia, S. Fulgentii sententia, apparet ex eius verbis; ait enim: Firmissime tene, et nullatenus dubites, exceptis illis, qui pro nomine Christi suo sanguine baptizantur, nullum hominem accepturum vitam aeternam, qui non hic a malis suis fuerit per Poenitentiam, fidemque conversus, et per Sacramentum fidei, et Poenitentiae, idest, per Baptismum liberatus. Intellige non quamcumque Poenitentiam, sed illam quam ante Baptismum oportet agere, idest, virtutem Poenitentiae: quippe confestim adiungitur: Et maioribus quidem necessarium esse, et Poenitentiam de malis suis agere, et fidem Catholicam secundum regulam veritatis tenere, et Sacramentum Baptismatis accipere: parvulis vero, qui nec propria voluntate credere, nec Poenitentiam pro peccato, quod originaliter trahunt, agere possunt, Sacramentum fidei, quod est sanctum Baptisma, quamdiu rationis aetatis rerum capax esse non potest, sufficere ad salutem.

Conclusio tertia. — SACRAMENTUM POENITENTIAE IMMEDIATE EST A CHRISTO DOMINO INSTITUTUM, IDQUE POST SUAM RESURRECTIONEM, NEMPE IOANNIS 20. QUANDO DIXIT APOSTOLIS: ACCIPITE SPIRITUM SANCTUM, QUORUM REMISERITIS PECCATA, etc. Haec Conclusio duas habet partes, nempe quod Sacramentum Poenitentiae institutum sit a Christo Domino, et quod dumtaxat institutum fuerit post Christi Domini Resurrectionem.

Primam aperte tradit Concilium Tridentinum, Sess. 14. Can. 1. his verbis: Si quis dicerit in Ecclesia Catholica non vere, et proprie Sacramentum pro fidelibus, quoties post Baptismum in peccata labuntur, ipsi Deo reconciliandis, a Christo Domino institutum, anathema sit. Nec obstat, quod Concilium non asserat, hoc Sacramentum esse immediate a Christo Domino institutum: quamvis enim non subiiciat particulam illam immediate, evidenter tamen ex eius doctrina colligitur; quippe cum non alium cognoscat auctorem Sacramentorum, quam Christum Dominum. Et insuper Can. 5. et Can. 6. docet confessionem, de qua maxime moveri posset controversia, esse ex Christi mandato, sicut probabimus Articulo sequenti.

Utramque partem docet idem Concilium ibidem cap. 11. cum ait: Dominus autem Sacramentum Poenitentiae tunc praecipue instituit, cum a mortuis excitatus insufflavit in Discipulos suos, dicens: Accipite Spiritum sanctum, quorum remiseritis peccata, etc.

Huius autem veritatis nulla alia proferri potest ratio a priori, quam Christi Domini voluntas, qui pro libito Sacramenta instituit quando, et quomodo voluit. Nihilominus non desunt congruentiae, cur eius Sacramenti institutionem distulerit post suam Resurrectionem: primo, quia conveniens non erat, quod prius daretur potestas in corpus Christi mysticum, quam in Corpus Christi verum: hanc autem Apostoli tantum acceperunt in ultima cena, in qua licet forte Christus Discipulos docuerit omnem omnino statum futurum Ecclesiae, et consequenter tradiderit doctrinam de Sacramento Poenitentiae postmodum instituendo: nihilominus nulla ratione colligi potest, ibi institutum fuisse hoc Sacramentum: tum quia id nullibi Scriptura docet; tum quia nondum erat collata potestas remittendi peccata, sine qua Sacramentum istud nullam omnino habere potest efficaciam. Insuper, Christi Resurrectio est exemplar perfectae iustificationis, et resurrectionis mysticae, qua homo per Poenitentiam resurgit a morte peccati: unde S. Paulus ad Rom. 4. Traditus est propter delicta nostra, et resurrexit propter iustificationem nostram: idest, ut iustificationis perfectum exemplar nobis exhiberet. Oportuit ergo Christum Dominum prius resurrexisse, quam institueretur hoc Sacramentum, quo peccator ad vitam gratiae revocatus et restitutus, non moriatur iterum morte peccati, quemadmodum Christus Dominus resurgens ex mortuis, iam non moritur, mors illi ultra non dominabitur, ait ibidem Apostolus.

DICES 1: Tunc institutum fuit Sacramentum Poenitentiae, cum potestas clavium est Apostolis collata: sed illam potestatem Christus Dominus Apostolis tradidit ante suam Passionem, nempe Matth. 18. cum dixit: Amen. dico vobis, quaecumque ligaveritis super terram, erunt ligata et in caelo, et quaecumque solveritis super terram, erunt soluta et in caelo: igitur tunc fuit a Christo Domino institutum Sacramentum Poenitentiae. — NEGO MINOREM: eo loco enim dumtaxat promissa fuit Apostolis potestas clavium ad remittenda vel retinenda peccata: non autem de facto fuit eis collata, quia haec potestas solum spectat ad Sacerdotes, ut probabimus infra: Apostoli autem, dum Christus haec dixit Matth. 18. nondum erant Sacerdotes, quippe cum hanc dignitatem dumtaxat obtinuerint in nocte cenae: ac subinde ibi fuit potius promissio conferendae potestatis clavium, quam vera et realis illius collatio.

INSTABIS: Perperam igitur, ad asserendam institutionem huius Sacramenti, proferunt Catholici verba illa Christi Domini dicentis Petro Matth. 16. Dabo tibi claves regni Caelorum. Et Matth. 18. quando omnibus Apostolis dixit: Quaecumque solveritis, etc. — NEGO SEQUI; nam etiamsi Christus Dominus solum exhibuerit potestatem absolvendi post Resurrectionem, tamen diserte eam iam pollicitus fuerat praefatis locis: unde cum nec mentiri, nec fallere possit, promissiones illae erant velut archae, et tamquam pignora ac rudimenta futurae post Resurrectionem institutionis.

URGES: Si tantum Ioann. 20. Christus Dominus dedit Apostolis potestatem absolvendi, sequitur, quod illi soli eam facultatem habuerunt, qui praesentes erant, cum haec protulit, ac subinde, quod S. Thomas ea potestate caruit: statim enim post praefata verba: Accipite Spiritum sanctum, subiungitur: Thomas autem unus ex duodecim, qui dicitur Dydimus, non erat cum eis, quando venit Iesus. Sed hoc consequens est absurdum: alioqui S. Thomas incompletam omnino ac imperfectam auctoritatem Apostolicam habuisset: igitur, etc. — NEGO SEQUELAM MAIORIS: nam, inquit S. Cyrillus Alexandrinus, lib. 12. in Ioann., cap. 56. Dicimus virtutem Spiritus, ex intentione dantis Christi, in omnes Discipulos pertransisse: non enim quibusdam, sed omnibus Discipulis dedit. Quare liberalitate dantis non solum praesentes, sed etiam absentes Apostoli, Spiritum sanctum acceperunt. Quod autem non violenta, sed tuta veraque ista ratio sit, auctoritate S. Scripturae monstrabimus. Iussit Deus quondam Moysi (Num. 11.) septuaginta seniores Iudaeorum eligere. Dixit autem de Spiritu, qui erat in Moyse, ablaturum se, atque impositurum in illis. Cum vero Heldad, et Medad de 70. Seniorum numero in Synagoga remansissent, ac Spiritus omnibus illis 70. immissus fuisset, prophetabant quidem, qui erant cum Moyse, prophetabant autem etiam illi duo qui aberant, etc. Non ergo licet abfuerit Thomas a participatione Spiritus decidit, cum de numero esset eorum, quibus dignitate Apostolatus decoratis, Spiritus debebatur.

DICES 2: Christus Dominus Ioann. 20. eamdem dedit Apostolis auctoritatem remittendi peccata, quam ipse acceperat a Patre, ut diximus supra pag. 291. ait enim: Sicut misit me vivens Pater, et ego mitto vos: sed ipse reconciliavit peccatores absque ministerio alicuius Sacramenti: ergo per illa verba, Accipite Spiritum sanctum, etc. non censetur instituisse aliquod Sacramentum, quo necessario uti deberent Apostoli, et eorum Successores ad diluenda peccata post Baptismum commissa. — Distinguo maiorem: habuerunt eamdem. idest, omnimodam, nego: idest, similem, et participatam, concedo. Quamvis enim Apostolis potestatem reconciliandi peccatores similem ei, quam ipse acceperat a Patre, tradiderit Christus Dominus, inde tamen non sequitur eamdem; et omnino aequalem eis tradidisse; siquidem Christus habebat potestatem excellentiae, quae nullis externis signis erat alligata, utpote cum ille esset verus Deus, verusque Dei Filius, penes quem est facultas condonandi peccata plenario iure, et independenter ab omni signo sensibili; Apostoli autem habebant dumtaxat potestatem participatam, et alligatam signis exterioribus Baptismi, et Poenitentiae. Ad auctoritatem vero S. Ioannis dico, per eam intelligi posse missionem illam, qua Christus mittebat Discipulos ad annuntiandum Evangelium medias inter hominum persecutiones, sicut ipse a Patre missus fuerat, ut interpretatur S. Gregorius, Homil. 26. in Evangelia, ubi explicans ea verba, ait: Pater filium misit, qui hunc pro redemptione generis humani incarnari constituit, quem videlicet in mundum venire ad Passionem voluit: sed tamen amavit eum, quem ad Passionem misit. Electos vero Apostolos Dominus non ad mundi gaudia, sed sicut ipse missus est, ad passiones in mundum mittit. Quia ergo et Filius amatur a Patre, et tamen ad Passionem mittitur: ita et Discipuli a Domino amantur, qui tamen ad Passionem mittuntur in mundum. Itaque recte dicitur: Sicut misit me vivens Pater, et ego mitto vos, idest, ea caritate vos diligo, cum inter scandala persecutorum mitto, qua me caritate Pater diligit, quem venire ad tolerandas passiones fecit.