Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

NOTANDUM 1. Circa praesentem Quaestionem quinque potissimum fuisse erroneas sententias: Primus error quidem Novatianorum, qui affirmabant peccata post Baptismum esse omnino irremissibilia, ac subinde Poenitentiam nihil quidquam peccatoribus suffragari, ut referunt S. Cyprianus, lib. 1. Epist. 1. Hieronymus, Epist. Ad Marcellam. Eusebius, lib. 6. Histor. Eccles., cap. 33. Verum quoniam illi haeretici maxime impugnabant efficaciam Poenitentiae ut Sacramentum est; idcirco eorum errorem referre ac refellere auspicabimur, ubi sermo erit de efficacia Sacramenti Poenitentiae. Secundus error fuit quorundam Iudaeorum affirmantium tertium quidem peccatum post acceptam remissionis gratiam esse remissibile; secus autem de quarto, et ceteris subsequentibus. Quod utique confirmabant ex primo et secundo capite Amos, ubi pluries testatur Deus, se condonaturum tertium, non vero quartum peccatum. Tertius error fuit Armachani, lib. 9. De quaestionibus Armenorum, cap. 27. ubi docet aliquos viatores ita in malitia obfirmatos, ut secundum communem dispositionem, salutari poenitere non possint, quemadmodum Apostoli in gratia confirmati nullatenus mortaliter peccare poterant. Quartus error est et quorundam affirmantium, certum esse numerum peccatorum, quem qui impleverit, secundum praescriptas ordinarias divinae iustitiae ac misericordiae leges non potest veniam assequi, tametsi nec cursum huius vitae, nec statum viatoris absolverit, nisi forte ei suffragretur superexcellens misericordia Dei. Quintus tandem error fuit impii Lutheri, docentis omnia opera nostra esse peccata, id volente et consentiente Deo; ea tamen non imputari ad poenam, praeter unum peccatum infidelitatis. Contra quos omnes, ut secundum Catholicam doctrinam praescribamus

NOTANDUM 2. Hic non esse sermonem De Poenitentia Sacramentali, quae maxime consistit in absolutione peccatorum a poenitente confessorum, sed de Poenitentia virtute, quam SS. Patres appellant Poenitentiam cordis, quae utique solito duplex distinguitur, imperfecta videlicet, et perfecta: prima dicitur attritio, quae idcirco imperfecta Poenitentia appellatur, non quod sit mala, sed quia insufficiens est extra Sacramentum Poenitentiae ad perfectam peccati remissionem: perfecta vero dicitur contritio. ea quae sufficit ad remissionem peccati cum voto, ac proposito faciendae confessionis, et absolutionis suscipiendae, a tempore Legis Evangelicae. Utrum autem haec Poenitentia necessaria sit et valeat ad remissionem cuiuslibet peccati, quantumcumque gravis; utrumque enim negat Lutherus, ut patet ex articulis damnatis per sacram facultatem Parisiensem. necnon et per Leonem X Summum Pontificem: in eis namque damnatur Lutherus, primum, quod asseruerit ad remissionem peccati satis esse vitam novam inire, absque ulla Poenitentia, et peccatorum detestatione: secundum, quod, ut mox diximus, docuerit solum peccatum infidelitatis deputari ad poenam.

NOTANDUM 3. Aliquos esse peccatores ita in malo obfirmatos, ut eis Poenitentia, etsi non sit impossibilis, sit tamen factu valde difficilis. Quae utique difficultas oritur ex parte peccatoris, et ex parte Dei. Ex parte quidem peccatoris, dum propter consuetudinem delinquendi iam obduruit, iuxta illud Prov. 38.¹ Peccator cum in profundum malorum venerit, contemnet, nempe peccare: quia videlicet flagitia, prae nimia peccandi consuetudine, leviora delicta ei apparent. Unde fit, ut amplius de peccatis non erubescat, iuxta illud Hieremiae 3. Frons meretricis facta est tibi, nolui te erubescere. Cum autem habitus ex variis actibus genitus velut novam naturam ingerat, inde fit, quod peccatores quasi naturali impetu, et velut agentia naturalia ferantur in peccatum. a quo vix possunt recedere, iuxta illud Hieremiae 13. Si mutare potest Aethiops pellem suam, aut pardus varietates suas: et vos poteritis bene facere, cum didiceritis malum. Difficultas vero provenit ex parte Dei iuste punientis peccatores, ac eis denegando plerumque auxilia specialia ad poenitendum. De utraque hac difficultate loquitur S. Paulus, Actor. 13. ubi visa Iudaeorum perfidia et obstinatione ad repellendum Dei verbum, dixit: Vobis oportebat primum loqui verbum Dei; sed quoniam repellitis illud, et indignos vos iudicatis aeternae vitae, ecce convertimur ad Gentes.

His ita praemissis, duo supersunt determinanda: primum, utrum quodlibet peccatum, quantumvis grave, possit remitti per Poenitentiam: secundum, an unum peccatum mortale remitti possit absque altero.

Conclusio prima. — NULLUM EST PECCATUM TAM GRAVE, QUOD PER POENITENTIAM PERFECTAM NON POSSIT DELERI. Haec est de fide, et

Colligitur primo ex Scripturae testimoniis, in quibus absque ulla limitatione aut restrictione promittitur vere contritis ac poenitentibus remissio omnium peccatorum. Sic Sapientiae 11. Misereberis omnium, quia omnia potes, et dissimulas peccata omnium propter Poenitentiam. Et Ezechiel, cap. 18. Si impius egerit Poenitentiam ab omnibus peccatis suis, omnium iniquitatum eius non recordabor. Et statim subdit: Numquid voluntatis meae est mors impii, dicit Dominus Deus, et non ut convertatur a viis suis, et vivat? Et cap. 33. Vivo ego, dicit Dominus, nolo mortem impii, idest, nullius impii volo mortem, quacumque impietate fuerit reus.

Probatur secundo auctoritate Conciliorum, maxime Concilii Lateranensis sub Innocentio III, et refertur cap. Firmiter, De Summa Trinitate, ubi dicitur: Si post susceptionem baptismi quisquam prolapsus fuerit in peccatum, per veram potest semper Poenitentiam reparari. Et ex Tridentino, Sess. 19. Can. 2. ubi decernit per Poenitentiam posse remitti omnia peccata post Baptismum commissa.

Eamdem apertissimis testimoniis tuentur SS. Patres: Chrysostomus, Homil. 33. in Matth. Non est aliquod peccatum, quod non cedat virtuti Poenitentiae. Et Homil. 9. in Psalm. 50. Peccasti? poenitere: millies peccasti? millies poenitere. Item S. Ambrosius, lib. 2. De Poenitentia, cap. 5. Tanta est, inquit, Dei erga homines propitiatio, ut Iudas potuisset non excludi a venia, si Poenitentiam non apud Iudaeos egisset, sed apud Christum. Ideo scribit eum indignum fuisse venia, quia non intima conversione poenuit, nec sedulo egit Poenitentiam; siquidem Christus tantae pietatis est, ut veniam ei donasset, si Iudas misericordiam expectasset. Et S. Augustinus in Enchiridio, cap. 65. Sed neque in his criminibus quamvis magnis remittendis, inquit, in sancta Ecclesia, de misericordia Dei desperandum est agentibus Poenitentiam, secundum modum sui cuiusque peccati. Quam utique veritatem luculenter colligit S. Petrus Chrysologus ex parabola filii prodigi, ubi ait, Serm. 3. Delicta non videt vis amoris, et ideo pater peccata filii redemittit osculo, clausit amplexu. Certe si abscessimus, si substantiam Patris totam luxuriose dispersimus, si quid unquam commisimus facinoris, et delicti, si ad impietatis praeruptum totum, totam venimus ad ruinam, surgamus aliquando, et ad talem Patrem, tali invitati redeamus exemplo.

Suadetur etiam ratione: si aliquod peccatum per Poenitentiam deleri non posset, maxime vel quia de eo non posset peccator poenitere, quemadmodum daemones et damnati, quamquam summe displiceant de poena quam patiuntur propter peccatum, cum tamen eorum affectus in malo sit obfirmatus, ideoque dolere non possunt de peccato per veram Poenitentiam, quae habeat spem veniae: vel quia Poenitentia non posset delere aliquod peccatum: sed quamdiu vivimus in via vitae mortalis neutro modo peccatum ullum dici potest irremissibile. Non quidem primo, quamdiu enim homo viator est, flexibile habet liberum arbitrium ad bonum et malum, et divina gratia cor cuiusvis peccatoris quantumvis obdurati potest ad veram Poenitentiam flectere; unde egregie S. August., Homil. 50. ex 50. Homiliis. « Fortasse dicis: Ego iam baptizatus sum in Christo, a quo mihi omnia praeterita peccata dimissa sunt. Vilis factus sum nimis iterans vias meas, ut canis abominabilis coram oculis Domini, conversus ad vomitum suum. Quo ibo a spiritu eius, et a facie eius quo fugiam? Quo, frater, nisi ad eius misericordiam poenitendo, cuius potestatem peccata committendo contempseras? Nemo enim recte fugit ab illo, nisi ad illum, ab eius severitate ad eius bonitatem. Quis enim locus excipiet fugientem, ubi eius praesentia te non inveniat? Si ascenderis in Caelum, ibi est; si descenderis ad infernum, adest. Recipe ergo pennas tuas in directum, et habita in spe in extremo huius saeculi; etenim illuc manus sua deducet te, et illuc perducet te dextera sua. Quidquid enim feceris, quaecumque peccaveris, adhuc in hac vita es, unde et omnino Deus, si sanare nollet, auferret. Cur ergo ignoras, quia patientia Dei ad Poenitentiam te adducit? Qui enim clamando tibi persuasit, ut non recederes, parcendo clamat, ut redeas ». — Haec S. August. quibus aperte significat nullum omnino peccatum esse, cuius veniam per veram Poenitentiam obtinere non possimus, quamdiu hanc mortalem vitam ducimus. — Non potest etiam peccatum dici irremissibile secundo modo: hoc enim repugnaret divino illi amori aeterni Patris erga homines, qui sic dilexit mundum, ut Filium suum Unigenitum daret, ut omnis qui credit in eum non pereat, quique ait Apostolus ad Rom. 8. proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum. Quo pacto enim pro nobis omnibus tradidisset Filium, ut omnis qui in eum credit non pereat, si per veram conversionem in Christum omnia peccata non possent deleri? Secundo, id repugnaret divinae misericordiae, de qua dicitur Ioël 2. quod Deus benignus sit, et misericors, et patiens, et multae misericordiae, et praestabilis super malitia: Deus enim aliquo modo vinceretur ab homine, si vellet homo peccatum deleri, quod Deus delere nollet. Derogaret etiam virtuti Passionis Christi et copiosae eius redemptioni, a qua nullus mortalis quantumcumque peccator excluditur, et ad quam pertinet, ut sit universalis Redemptor omnium peccatorum. Hinc S. Ioannes, Epist. 1. cap. 2. indefinite pronuntiat: Si quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem, Iesum Christum iustum, et ipse est propitiatio pro peccatis nostris: non pro nostris autem tantum, sed etiam pro totius mundi. Cum ergo Deus suam de conversione peccatoris et salute voluntatem exprimat, et veniam ei, si convertatur, promittat, argumentum est omne peccatum in hac vita per Poenitentiam posse deleri.

OBIICIEBANT 1. Novatiani illud ex 1. Reg., cap. 2. Si peccaverit vir in virum, placari ei potest Deus: si autem peccaverit in Dominum vir, quis orabit pro eo? Igitur peccata quae sunt directe contra Deum non possunt ullatenus condonari. — NEGO consequentiam: responderi enim potest primo, verba illa non esse Prophetae, sed Heli Sacerdotis increpantis filios suos ob gravia eorum peccata, quae cum essent in scandalum publicum, removebant Israëlitas a sacrificiis et divino cultu. Secundo, dici potest, quod ibi discrimen statuetur inter peccata, quae directe laedunt Deum, et ea quae directe proximum offendunt, quod haec utique leviora sint illis, possitque facile reperiri vir aliquis iustus, qui veniam a Deo per peccatum offenso, necnon et gratiam conversionis peccatori suis precibus impetret; peccata vero directe in Deum commissa graviora sint, possitque difficillime reperiri, qui veniam horum a Deo obtineat. Unde particula interrogativa, quis, non significat idem ac nullus. ut optime notat S. Ambrosius, lib. 1. De Poenitentia, cap. 8. « Non enim, inquit, scriptum est: nullus orabit pro eo, sed quis orabit pro eo? Hoc est, quis ille sit, qui in tali causa possit orare, quaeritur, non excluditur. Sic Psal. 14. dicitur: Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo; aut quis requiescet te monte sancto tuo? Non enim nullus, sed probatus habitabit: nec ait, quod nemo requiescat, sed quod requiescat electus. Et Psal. 23. Quis ascendet in montem Domini, aut quis stabit in loco sancto eius? Idest, non quicumque de vulgo, nec plebeiae vilitatis aliquis, sed egregiae vitae singularisque meriti vir. Non enim quicumque de vulgo pro Iudaeorum populo, sed Moyses rogavit, et meruit, et impetravit. » Quare haec interrogatio: quis orabit pro eo? requirit solum hominem eximiae sanctitatis, et singularis vitae, qui debeat orare pro eo, qui directe peccavit in Dominum, maxime per apertum et manifestum sacrilegium, qualia erant peccata filiorum Heli. Ibidem enim dicitur, quod dormiebant cum mulieribus, quae observabant ad ostium tabernaculi, et quod tollerent carnes per vim ab offerente animalia in sacrificium, priusquam immolata essent Domino, unde infertur: Erat ergo peccatum puerorum grande nimis coram Domino, quia retrahebant homines a sacrificio Domini.

OBIICIEBANT 2. Illud lib. 2. Machabaeorum, cap. 9. ubi Antiochus Rex, post plurima patrata scelera gravi ac lethali correptus morbo Poenitentiam egit: humiliatus enim coram Domino, testatusque iustum esse, hominem subditum esse Deo, et mortalem non paria Deo sentire, agnoscit sua crimina, de eis dolet, spondet satisfactionem Iudaeis pro rebus ablatis, templum etiam sanctum, quod prius expoliaverat, optimis donis ornaturum, et sancta vasa multiplicaturum, et pertinentes ad sacrificia sumptus de reditibus suis praestiturum; super haec et Iudaeum se futurum, et omnem locum terrae perambulaturum, et praedicaturum Dei potestatem; attamen ibidem dicitur: Orabat hic sceleratus ad Dominum, a quo non esset misericordiam consecuturus. — Respondeo, poenitentiam Antiochi fuisse frustraneam, quia erat imperfecta, et dumtaxat naturalis; dolebat siquidem de culpa praeterita propter morbi acerbitatem, non autem propter offensam Dei. Quod utique indicat Auctor libri Machabaeorum, ibidem; cum enim recensuisset saevientem in eum Dei vindictam, et acerbum illius corporis dolorem, Ita ut, inquit, de corpore impii vermes scaturirent, ac viventis in doloribus carnes eius effluerent, odore etiam illius et fetore exercitus graveretur, et qui paulo ante sidera caeli contingere se arbitrabatur, eum nemo poterat propter intolerantiam fetoris portare: statim subdit: Hinc igitur coepit ex gravi superbia deductus ad agnitionem sui venire, etc. Quibus significat, eam afflictionem fuisse poenitentiae causam, non vero Dei offensam, ac proinde non mirum si illius inutilis et invalida fuerit poenitentia, cum eius motivum esset omnino naturale.

OBIICIEBANT 3. Illud oraculum Dei monentis 1. Proverb. Peccatores, qui propter dilationem poenitentiae Dei consilium et increpationes neglexerunt: Cum irruerit, inquit, repentina calamitas, et interitus quasi tempestas ingruerit; quando venerit super vos tribulatio, et angustia, tunc invocabunt me, et non exaudiam, mane consurgant, et non invenient me. Idem dicit Hierem. 14. Cum ieiunaverint, non exaudiam preces eorum, et si obtulerint holocautomata et victimas, non suscipiam eos. Et Eccl. 7. Considera opera Dei, quia nullus potest corrigere, quem Deus despexerit: igitur sunt aliqua peccata, quae per poenitentiam non possunt expiari. — Nego consequentiam: illis enim omnibus oraculis solum agitur de peccatoribus, qui spretis diu monitionibus Dei, temporalium poenarum aversione, magis quam intima conversione cordis ad eum confugiunt; ut plurimum enim illi sui tantum amore, declinandarum poenarum gratia, non humilitate vera, neque sincera peccati displicentia, seu poenitentia Deum invocant: sicque sincere convertantur, et doleant de offensa Dei, Deus eos excipit ad se redeuntes, quacumque peccatorum atrocitate, seu multitudine teneantur. Isaiae 1. Si fuerint peccata vestra ut coccinum, quasi nix dealbabuntur, et si fuerint rubra quasi vermiculus, velut lana alba erunt.

OBIICIEBANT 4. Tria testimonia Apostoli, quibus videtur docere nullum pro peccatis post Baptismum commissis dari in Ecclesia Christi remedium, quo expiari et deleri possint. Primum habetur ad Heb. 6. ubi sic ait Apostolus: Impossibile est eos, qui sunt illuminati, gustaverunt etiam donum caeleste, et participes facti sunt Spiritus sancti, gustaverunt nihilominus bonum Dei verbum, virtutesque saeculi venturi, et prolapsi sunt, rursus renovari ad poenitentiam, rursum crucifigentes sibimetipsis Filium Dei, et ostentui habentes. Secundum sumitur ex cap. 10. eiusdem Epistolae, ubi sic dicitur: Voluntarie peccantibus nobis post acceptam notitiam veritatis, iam non relinquitur pro peccatis hostia: terribilis autem quaedam expectatio iudicii, et ignis aemulatio, quae consumptura est adversarios. Tertium sumitur ex cap. 12. Scitote, inquit, quoniam et postea cupiens hereditare benedictionem, reprobatus est: non enim invenit poenitentiae locum, quamquam cum lacrimis inquisisset eam. — Respondeo ad primum, Apostolum loqui de Poenitentia, quae fieri debet ante Baptismum ab adultis, non vero de ea, quae post Baptismum necessaria est ad iustificationem hominis peccatoris. Duplex enim est Poenitentia hominis adulti, una quae antecedit Baptismum, de qua loquitur S. Petrus, cum ait: Poenitentiam agite, et baptizetur unusquisque vestrum; quae utique Poenitentia numquam iteratur, sicut nec Baptismus: alia vero Baptismo posterior, de qua sermonem facimus, quam utique non improbavit ipsemet S. Paulus, quippe qui Corinthium incestuosum, licet post Baptismum peccantem, absolvere non dubitavit. Quam etiam approbavit et suasit S. Petrus, dum Simoni Mago iam baptizato, Act. 8. dixit: Poenitentiam itaque age ab hac nequitia tua, et roga Deum, si forte remittatur tibi haec cogitatio cordis tui, etc. Imo ipsemet S. Petrus, quando ter negavit Christum, iam erat baptizatus, iam Sacerdos inauguratus; et tamen per lacrimas et Poenitentiam reconciliatus est. Porro huius duplicis Poenitentiae meminit Concilium Tridentinum, Sess. 6. cap. 14. ubi ait: Unde docendum est, Christiani hominis Poenitentiam post lapsum, multo aliam esse a Baptismali, eaque contineri non modo cessationem a peccato, et eorum detestationem, aut cor contritum et humiliatum, verum etiam eorumdem Sacramentalem Confessionem, saltem in voto, et suo tempore faciendam, et Sacerdotalem absolutionem, itemque satisfactionem per ieiunia, eleemosynas, orationes, et alia pia spiritualis vitae exercitia, non quidem pro poena aeterna, quae vel Sacramento, vel Sacramenti voto una cum culpa remittitur, sed pro poena temporali, quae, ut sacrae Litterae docent, non ita semper, ut in Baptismo fit, dimittitur illis, qui gratiae Dei, quam acceperunt, ingrati, Spiritum sanctum contristaverunt, et templum Dei violare non sunt veriti (ac si diceret: qui gustaverunt donum caeleste, et participes facti sunt Spiritus Sancti et prolapsi sunt). De qua Poenitentia scriptum est: Memor esto unde excideris: age Poenitentiam, et prima opera fac. Et iterum: Quae secundum Deum tristitia est, Poenitentiam in salutem stabilem operatur. Et rursus: Poenitentiam agite. — Porro sanctum Apostolum de Poenitentia baptismali locutum esse, de contextu totius loci perspicuum est. Etenim in antecedentibus verbis haec habet: non rursum iacentes fundamentum poenitentiae ab operibus mortuis, et fidei ad Deum, baptismatum doctrinae, impositionis quoque manuum ac resurrectionis mortuorum, et iudicii aeterni. Eamdem secundo loco intellexit. Idem colligitur ex his verbis: Qui semel sunt illuminati, rursus renovari; quae ostendunt totam sententiam ad Baptismum referri, qui Sacramentum illuminationis et renovationis a Patribus priorum saeculorum vocabatur, ut constat ex S. Gregorio Nazianzeno, Orat. in sancta lumina, et ex aliis antiquioribus. Idem ostendunt illa verba: Rursus crucifigentes sibimetipsis Filium Dei, nam in Baptismo configuramur Christo crucifixo; unde sicut Christus non potest in aeternum crucifigi, ita Baptismus non potest repeti: quod si quis tentaverit, is Filium Dei iterum crucifigit sibi ipsi, idest ad suam renovationem quam ex altero Baptismo sperat. Ita hunc locum Apostoli exponit S. Ambrosius, lib. 2. De Poenitentia, cap. 2.: De Baptismate autem dictum, inquit, verba ipsa declarant, quibus significavit impossibile esse lapsos renovari ad Poenitentiam. Per lavacrum enim renovamur, per quod nascimur, sicut ipse Apostolus Paulus dicit: Consequuti enim sumus cum illo per Baptismum in mortem, ut quemadmodum surrexit Christus ex mortuis per gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus. Unum ergo Baptismum docet sicut alibi: una fides, unum baptisma, inquit, illud quoque evidens quod in eo qui baptizatur crucifigitur Filius Dei, quia non potuit caro nostra abolere peccatum, nisi crucifixa esset in Christo Iesu. Denique scriptum est: quicumque baptizati sumus in Christo Iesu, in mortem ipsius baptizati sumus, etc. Ergo quod ait in hac Epistola quae scribitur ad Hebraeos, impossibile esse lapsos renovari in Poenitentiam, ac rursus crucifigentes Filium Dei et ostentatione triumphantes, eo spectat ut de Baptismo dictum credamus: in quo crucifigimus Filium in nobis, ut per illum nobis mundus crucifigatur: quia quadam triumphamus specie, dum similitudinem mortis eius assumimus, qui principatus et potestates in sua cruce ostentavit ac triumphavit, ut in morte eius similitudine, nos quoque de principatibus, quorum iugum deponimus, triumphemus. Semel autem crucifixus est Christus, semel mortuus, et ideo unum, non plura baptismata. — Eodem modo locum praefatum interpretatur S. Augustinus in expositione inchoata Epistolae ad Romanos, ubi sic ait: eos qui iam baptizati fuerint, curari melius dicimus per Poenitentiam, non renovari; quia renovatio in Baptismo est, ubi quidem operatur Poenitentia, sed tamquam in fundamento. Manente itaque fundamento, recurrari aedificium potest; si autem fundamentum iterare quis voluerit, totum aedificium subvertat necesse est. Propterea hoc dicit Hebraeis, qui ex novo Testamento ad sacerdotium vetus declinasse videbantur: ideoque remittentes, inquit. initio Christi verbum, in consummationem respiciamus. Non iterum iacentes fundamentum Poenitentiae a mortuis operibus, et fidei in Deum, lavacri doctrinae, impositionis manus, resurrectionis etiam mortuorum, et iudicii aeterni. Ista omnia in Baptismo traduntur, quo negat esse repetenda utique in consecrandis fidelibus. Legatur et S. Ioannes Damascenus, lib. 1. De fide orthodoxa, c. 10.

Eodem sensu solvitur secundum, Voluntarie peccantibus non relinquitur hostia pro peccatis, hoc est, alia Christi mors et Passio, quae per Baptismum repraesentetur, et iterum applicetur ad integram remissionem culpae, et totius poenae; siquidem S. Paulus ibidem videtur loqui de Iudaeis in fide cespitantibus, volentibusque Legem Moysis et Christi coniungere, quibus denuntiat eis iam nullam superesse hostiam pro peccato; quia neque deficientibus ad Moysem pro Christo prodesse poterat hostia in altari crucis oblata, neque etiam legalis hostiae; quippe quae iam per Christi Domini sacrificium essent expunctae et abolitae. Ita etiam hunc locum exponit S. Chrysostomus, in Homilia in cap. 10. Epistolae ad Hebraeos: « Non enim dixit: non est amplius Poenitentia, neque est amplius remissio; sed: non est amplius hostia, hoc est, non est amplius crux, hoc enim vocat hostiam ». Eumdem locum pariter exponit S. Augustinus in expositione inchoata Epistolae ad Romanos, ita scribens: « Nam et illud ad Hebraeos qui diligentius pertractant, sic intelligunt, ut non de sacrificio contributabili per Poenitentiam cordis accipiendum sit, quod dictum est, hoc adhuc pro peccatis relinquitur sacrificium; sed de sacrificio de quo nunc loquebatur Apostolus, idest holocausto dominicae passionis, quod eo tempore offert quisque pro peccatis suis, quo eiusdem passionis fide dedicatur, et christianorum fidelium nomine, baptizatus imbuitur; ut hoc significaret Apostolus, non posse deinceps eum qui peccaverit, iterum baptizando purgari. Quo intellectu non excluditur poenitendi locus, ita sane ut eos qui baptizati sunt, nondum plenam scientiam veritatis accepisse fateamur. Ex quo conficitur ut omnis qui scientiam veritatis accepit, etiam baptizatus intelligatur. Non autem omnis baptizatus, etiam scientiam veritatis accepit, propter quorumdam posteriorum profectum, vel miserabilem negligentiam: et tamen illud sacrificium de quo loquebatur, idest holocaustum Domini, quod tunc pro unoquoque offeratur quodam modo, cum eius nomine in baptizando signatur, iterum si peccaverit, offerri non potest. Non enim possunt denuo baptizari qui semel baptizati sunt, quamvis etiam post Baptismum per ignorantiam veritatis peccaverint ». Ad tertium respondeo, Poenitentiam ibi usurpari ab Apostolo non pro dolore de peccatis commissis, sed pro mutatione operis facti, vel propositi, seu dispositionis animi erga factum aliquod: quo sensu Deus poenitere dicitur, ut explicat S. August., Psal. 109. ubi ait: Poenitentia, mutatio rerum significatur. Quomodo ergo tu, cum aliquid te poenitet, doles factum quod fecisti, quando aliquid Deus praeter spem hominum, idest, praeterquam sperant homines, mutat in aliud, poenitere se dicit: usque adeo, ut de poena nostra poeniteat eum, si de vita nostra nos mala poenituerit: idem docet Serm. 10. Numquid quasi errantem poenitet Deum? Sed Poenitentia dicitur in Deo, mutatio in rebus creatis, ipso immutabili momento. Quo sensu Apostolus dixit ad Roman. 11. Dona Dei sunt sine Poenitentia, idest. Deus non mutat sententiam benefaciendi, dum eam semel habuit. Itaque dum Apostolus ait, Esau non invenisse locum Poenitentiae, loquitur de Poenitentia Isaacii Patris, idest, revocatione benedictionis datae Iacob, quam non potuit impetrare Esau, tametsi cum lacrimis inquisisset eam: Legimus enim Genes. 27. quod cum Isaac largitus esset benedictionem suam Iacob, quem existimabat esse suum primogenitum: Auditis Esau sermonibus Patris, irrugit clamore magno, consternatus ait: Benedic etiam et mihi, pater mi. — Respondeo secundo, quod etsi ibi Poenitentia acciperetur proprie, mirum non est, quod in Esau fuerit frustranea; quippe habebat annexum pravum mentis affectum, nempe animum occidendi fratrem, nam Genes. 27. legimus: Oderat ergo semper Esau Iacob pro benedictione, qua benedixerat ei pater, dixitque in corde suo: Venient dies luctus Patris mei, et occidam Iacob fratrem meum. Quocirca Apostolus ante verba in obiectione posita scripserat: Pacem sequimini cum omnibus, et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum, contemplantes, ne quis desit gratiae Dei, ne qua radix amaritudinis sursum germinans impediat, et per illam inquinentur multi, ne quis fornicator, aut profanus, aut Esau, qui propter unam escam vendidit primitiva sua, etc.

OBIICIEBANT 5. Illud Christi Domini oraculum Matth. 12. Omne peccatum, et blasphemia remittetur hominibus; Spiritus autem blasphemiae non remittetur, et quicumque dixerit contra Spiritum sanctum, non remittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro. Igitur Poenitentia non eluit omne peccatum. — Probatur consequentia auctoritate Patrum qui verba illa Scripturae ad litteram et iuxta sensum quem statim ingerunt, interpretantur. Sic S. Athanasius libro in illum Evangelii locum, crimen aliquod irremissibile esse concedit: « At illi, inquit, qui putantes se legis scientiam tenere, qualis erant huius temporis pharisaei in insaniam versi, et verbum quod in corde est prorsus abnegant, et Divinitatis opera diabolo eiusque daemonis imputant, merito istius impietatis indeprecabilem poenam luunt; cum et diabolum pro Deo accipiant, et unum certumque Deum, nihil plusquam daemonem operari credant. In istiusmodi impietatem delapsi erant eiusdem temporis Iudaei, et inter Iudaeos pharisaei.... unde consequenter illos Salvator noster inevitabiliter blasphemare ostendit ». Ita quoque S. Pacianus, Epist. 3. Ad Sympronianum Novatianum, eundem locum interpretatur: « Habes supra scriptum, inquit, cum Dominus daemonia verbo fugaret, et virtutes multas speciali vigore compleret, dixisse pharisaeos: Hic non expellit daemonia, nisi in Beelzebub principe daemoniorum. Hoc est in Spiritum Sanctum deliquisse, in eo blasphemasse, quae per Spiritum Sanctum gerebantur. In ceteris quippe peccatis aut errore labimur, aut metu frangimur, aut carnis infirmitate superamur. Haec caecitas est non videre quod videat, et Sancti Spiritus opera diabolo deputare, eamque gloriam Domini, qua diabolus ipse superatur, diaboli appellare virtutem. Hoc est ergo quod non dimittetur: reliqua bonis poenitentibus, Sympronianae frater, donantur ». — Idem habet S. Ambrosius, lib. 2. cap. 4: « Responsum est igitur, inquit, a Domino blasphemiae pharisaeorum, et ideo his potestatis suae gratiam negat, quae in remissionem peccatorum est, qui caelestem eius potestatem diabolico fultam suffragio vindicarent, eos quoque asserit diabolico uti spiritu, qui separant Ecclesiam Dei, ut omnium temporum haereticos et schismaticos comprehenderet, quibus indulgentiam negat, quod omne peccatum in singulos est, hoc in universos. Soli enim sunt qui volunt solvere gratiam Christi, qui Ecclesiae membra disceperunt, propter quam passus est Dominus Iesus, Spiritusque Sanctus datus est nobis. Denique ut sciatis quia de dispersoribus dicit, sic habemus scriptum: Qui non est mecum contra me est, et qui non colligit mecum dispergit. Et ut sciremus de his dictum statim subiunxit: Ideo dico vobis, omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus, spiritus autem blasphemiae non remittetur hominibus. Cum dicit: ideo dico vobis, nomine evidenter hoc prae ceteris a nobis intelligi voluit? » — Denique S. Hilarius, Canone 12. in Matth. ita scribit: « Pharisaeorum sententiae, et eorum qui ita cum his sentiunt perversitatem severissima definitione condemnat; peccatorum omnium veniam promittens, et blasphemiae spiritus indulgentiam abnegans, nam cum cetera dicta gestaque liberali venia relaxentur, caret misericordia si Deus negetur in Christo: et in quo sine venia peccatur benevolentiam iteratae admonitionis impendit, omnino peccata cuiusque generis remittenda, blasphemiam in Spiritum sanctum non remittendam. Quid enim tam extra veniam est, quam in Christo negare quod Deus sit, et consistentem in eo paterni Spiritus substantiam adimere? » — Respondeo primo distinguendo: blasphemia contra Spiritum sanctum est irremissibilis per se, et per ordinem ad Dei misericordiam et clavium Ecclesiae potestatem, nego. Est irremissibilis per accidens, vel quia ad extremum usque spiritum peccator in ea perseverat, vel quia blasphemia illa nil aliud est quam ipsamet impoenitentia finalis, concedo. Haec explicatio loci citati in obiectione est divi Augustini, ut constat ex ipsius Epistola 50. Ad Bonifacium, ubi contra Donatistas, qui Christi verba de blasphemia in Spiritum sanctum pravo sensu interpretabantur, ita scribit: « Intelligant ergo, inquit, non omnia, sed aliquod significatum esse peccatum in Spiritum sanctum, quod omnino non remittetur: sicut enim cum dixisset: si non venirem, peccatum non haberent; utique non omne peccatum intelligi voluit, quandoquidem pleni erant multis magnisque peccatis, sed aliquod proprium peccatum, quod si non haberent, possent illis omnia dimitti quae habebant, id est quod in eum venientem non crediderunt: hoc enim non haberent peccatum si non veniret: sic etiam cum dixit qui peccarent in Spiritum sanctum, vel qui verbum dixerit adversus Spiritum sanctum, non utique omne quod in Spiritum sanctum peccatur, facto sive dicto, sed aliquod certum et proprium intelligi voluit: hoc est autem duritia cordis usque ad finem huius vitae qua homo recusat in unitate Corporis Christi quod vivificat Spiritus sanctus, remissionem accipere peccatorum. Cum enim dixisset discipulis: Accipite Spiritum sanctum, continuo subiecit: Si cui dimiseritis peccata, dimittentur ei; si cui tenueritis, tenebuntur. Huic ergo dono gratiae Dei quicumque restiterit et repugnaverit, vel quomodocumque fuerit ab eo alienus usque in finem huius temporalis vitae, non remittetur ei neque in hoc saeculo, neque in futuro, hoc scilicet tam grande peccatum, ut eo teneantur cuncta peccata: quod non probatur ab aliquo esse commissum, nisi cum de corpore exierit; quamdiu vero hic vivit, eum, sicut dicit Apostolus, patientia Dei ad Poenitentiam adducit. Sed si ipse per se vexantissima iniquitate, sicut consequenter adiungit Apostolus, secundum duritiam cordis sui, et cor imponens thesaurizat sibi iram in die irae, et revelationis iusti iudicii Dei: non remittetur ei neque in hoc saeculo, neque in futuro ». Et in Enchiridio, cap. 82. « Qui vero in Ecclesia remitti peccata non credens, contemnit tantam divini muneris largitatem, et in hac obstinatione mentis diem claudit extremum, reus est illo irremissibili peccato in Spiritum sanctum, in quo Christus peccata dimittit ». Denique Sermone 11. De Verbis Domini, ubi hanc de irremissibili in Spiritum sanctum blasphemia quaestionem data opera expendit. postquam praemisit verba Christi de omni blasphemia intelligi non posse, ne paganis, Iudaeis, haereticis, omnique hominum generi, qui diversis erroribus et contradictionibus suis blasphemant in Spiritum sanctum, spes remissionis, si se correxerint, auferatur; subiunxit cap. 12: « Hanc blasphemiam in Spiritum sanctum cui numquam ignosci potest, secundum Christi verba, esse impoenitentiam finalem. Contra hoc donum, inquit, contra istam Dei gratiam loquitur cor impoenitens. Ipsa ergo impoenitentia est Spiritus blasphemia: quae non remittetur neque in hoc saeculo neque in futuro. Haec ergo impoenitentia, sic enim uno aliquo nomine possumus uti, eamque appellare et blasphemiam, et verbum contra Spiritum sanctum, quod remissionem non habet in aeternum...... haec omnino impoenitentia non habet remissionem neque in hoc saeculo, neque in futuro, quia Poenitentia impetrat remissionem in hoc saeculo quae valeat in futuro. Sed ista impoenitentia vel cor impoenitens, quamdiu quisque in hac carne vivit, non potest iudicari. De nullo enim desperandum est, quamdiu patientia Dei ad poenitentiam adducit ». Post multa tamen sic concludit: « Unum ergo suffugium est ne sit irremissibilis blasphemia ut cor impoenitens caveatur nec aliter poenitentia prodesse credatur nisi ut teneatur Ecclesia: remissio peccatorum datur, et societas Spiritus in pacis vinculo custoditur ». — Sic intelligendi sunt Patres adducti in obiectione. Una enim est eorum mens, quod scilicet qui peccant in Spiritum sanctum nullam habeant peccati excusationem, qualis est in aliis plerisque criminibus ignorantia aut infirmitas. Misericordiam consecutus sum, inquit Apostolus, quia ignorans feci in incredulitate. Et Deus cognovit figmentum nostrum, recordatus est quoniam pulvis sumus, inquit Regius Vates. Hanc autem fuisse S. Athanasii sententiam patet ex lib. De communi essentia Patris et Filii et Spiritus sancti, fol. 392, ubi aperte dicit nullum peccatum, neque ipsam blasphemiam in Spiritum sanctum, esse penitus irremissibile. « Sunt, inquit, alii qui in Spiritum sanctum impingunt, atque ita in Christi deitatem blasphemias dicunt. nimirum quod in Beelzebub principe daemoniorum eiiceret daemonia. De istis intelligendum est quod ait: non remittetur neque in praesenti saeculo, neque in futuro; quin et hoc observandum est non dixisse Christum blasphemanti et Poenitentiam agenti remissionem dandam non esse, sed blasphemanti, et in blasphemia manenti, quandoquidem nullum est peccatum irremissibile apud Deum in illis qui vere et ex animo, et ut par est, Poenitentiam agunt ». — Ad S. Pacianum dico cum absolute non negare quod blasphemia contra Spiritum sanctum possit remitti. Ibidem enim in verbis antecedentibus sic urget Novatianum illum ad quem scribit: « Post haec proponis, inquit, scriptum esse per Dominum: omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus. Qui autem in Spiritum sanctum peccaverit, non dimittetur ei neque hic neque in futuro. Aut ego fallor, aut istud exemplum contra te valet. Nam si omne peccatum et blasphemia relaxabitur, vides veniam poenitentibus non negari. Ergo omne peccatum, ergo ipsa quoque blasphemia. Habes additum secundum Lucam: Et in Filium hominis peccaverit remittetur ei. Quid hoc amplius de clementia iudicantis? » — Ad S. Ambrosium, dico ex sola totius contextus lectione aperte quae fuerit ipsius mens colligi posse. Verba enim quae contra nos citantur haec sunt: « Perlatum est ad nos, inquit, etiam illud vos obiicere solere quod dicatis scriptum esse: Omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus, spiritus autem blasphemia non remittetur, etc. Quo exemplo omnis assertio vestra destruitur et absolvitur, scriptum est enim: Omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus, cur igitur non remittitis? cur ligatis vincula quae non solvitis? cur nodos nectitis quos non relaxatis? Remittite ceteris, et agite de iis quos peccantes in Spiritum sanctum evangelica auctoritate in perpetuum adstringi putatis, et tamen quos astringat consideremus... » Denique Petrus Simoni, qui magicae artis consuetudine depravatus putasset quod gratiam Christi per impositionem manuum atque infusionem Spiritus sancti compararet pecunia, ait: « Non est tibi pars neque sors in hac fide, quia cor tuum non est rectum apud Deum. Poenitentiam itaque age ab hac nequitia tua, et precare Dominum si forte remittatur tibi haec cogitatio cordis tui. Vides quod hunc magica vanitate blasphemantem in Spiritum sanctum apostolica auctoritate condemnet, et eo magis quia puram conscientiam fidei non habebat, et tamen non interclusit ei spem veniae quem invitavit ad Poenitentiam ». Et post verba laudata in obiectione, in quibus videtur declarare duo crimina irremissibilia esse, nempe pharisaeorum qui diabolum Christo comparabant, et schismaticorum qui Ecclesiam Christi discerpunt, subiungit, ne quis ipsum veniae spem talibus adimere existimaret: « Et ideo revertimini ad Ecclesiam, si qui vos separastis impie. Omnibus enim conversis pollicetur veniam, quia scriptum est: Omnis quicumque invocaverit nomen Domini, salvus erit. Denique etiam Iudaeorum populus qui dicebat de Domino Iesu: Daemonium habet, in Beelzebub eiicit daemonia, qui crucifixit Dominum Iesum, Petri praedicatione vocabatur ad Baptismum, ut sceleris tanti merita deponat ». — Eodem sensu accipienda sunt S. Hilarii, verba quae etsi duriora prima fronte videantur, tamen peccatum illud blasphemiae in Spiritum sanctum nusquam remitti, aut absolute irremissibile esse non significant, siquidem ibidem ait: « Sub secreto indulgentiae Dei repositam esse veniam qua omne peccatum sit remittendum. Sed solum innuunt Iudaeos sic blasphemantes magis indignos fuisse venia quam gentiles apud quos Christus nec Evangelium suum praedicavit, nec ulla miracula edidit ». Quod prolata comparatione divinitatum et reginae Saba quam Christus eodem in cap. 12. Matth. urget, S. Hilarius ostendit: « Cumulat igitur invidiam comparatio, inquit, et Iudaeos sine excusatione facit fides gentium: ut cum illis prophetis, idest Ionae Salomonique crediderint, Christo isti non credant Iona Salomoneque potiori. Et idcirco in resurrectione eos iudicabant, quia in iis repertus timor Dei fuerit, quibus lex non erat praedicata, hoc magis indigni venia, quia ex lege sunt infideles, quo plus fidei in eis qui legem ignoraverunt, sit repertum ».

INSTABIS: Blasphemia, qua Dei opera diabolo tribuuntur, est blasphemia in Spiritum sanctum: sed haec est irremissibilis absolute: igitur sola impoenitentia non est blasphemia irremissibilis. Probatur minor ex S. Hieronymo Epist. 149. ad Marcellam dicta, in qua exponit quodnam sit illud peccatum quod Christus dixit irremissibile, et probat contra Novatianos Christi negationem tormentorum metu non esse inexpiabile peccatum. « Unde, inquit, de toto ipsius Scripturae ordine convincendus est, non iis irremissibilem dictam esse blasphemiam, qui tormentis compulsi, et variis eviscerati cruciatibus, Dominum denegassent; sed iis qui cum in virtutibus videant opera Dei, calumniantur et clamitant daemonis esse virtutem, et omnia signa quae facta sunt, non ad divinam magnificentiam, sed ad diabolum pertinere... Probet itaque Novatianus aliquem de iis qui sacrificare compulsi sunt ante tribunal iudicis, respondisse omnia quae in Evangelio scripta sunt non a Filio Dei sed a Beelzebub principe daemonum, fuisse perfecta, et tunc poterit approbare irremissibilem in Spiritum sanctum esse blasphemiam ». Et infra: « Manifestum est peccatum in Spiritum sanctum ideo non posse dimitti, quod habeat blasphemiam: ut cum videas in virtutibus Deum, Beelzebub calumniaris in factis. Doceat igitur aliquem negatorem Beelzebub negasse Christum et ultro referam gradum negatorem non posse veniam consequi post ruinam: quia aliud est tormentis cedere et se christianum negare; aliud Christum diabolum dicere, sicut tibi ipsa Scriptura atque contextus lecta attentius potuerunt demonstrare ». Ex quibus sic colligo: statuit S. Hieronymus blasphemiam in Spiritum sanctum a se expositam inexpiabilem esse, eo sensu quo Novatianus contendebat negationem Christi vi aut metu tormentorum exortam, irremissibilem esse: atqui Novatianus contendebat negationem Christi esse penitus irremissibilem, non solum quod difficulter expiari posset: Sanctus igitur Hieronymus existimavit irremissibilem esse absolute blasphemiam in Spiritum sanctum a se expositam. — RESPONDEO: distinguo maiorem: et S. Hieronymus figura concessionis utitur, ut ostendat verba Christi de irremissibili blasphemia in Spiritum sanctum Novatianis non favere, concedo: et id concessit absolute, nego. Scilicet Novatiani peccata quaelibet a christianis post Baptismum commissa inexpiabilia esse contendebant, maxime negationem Christi et nominis christiani, hoc freti argumento: peccatum blasphemiae in Spiritum sanctum est irremissibile: sed negatio Christi nominisque christiani, et idololatria est peccatum in Spiritum sanctum: est itaque irremissibilis. Marcellae piissimae et doctissimae necnon illustrissimae feminae difficultatem faciebat istud argumentum, cui non poterat respondere. Quamobrem S. Hieronymum consuluit. Quid ad haec S. Hieronymus? negat primo idololatriam et negationem Christi nominisque christiani esse blasphemiam in Spiritum sanctum, quia sequeretur alioqui nullum esse discrimen inter blasphemiam quae dicitur in Filium hominis et blasphemiam in Spiritum sanctum. Secundo blasphemiam eorum qui Christum negant remitti posse probat exemplo S. Petri cui peccatum negationis dimissum est. Tandem semota illa difficultate quam tunc se non posse expendere asserit, quia aliis studiis ac curis detinebatur, an blasphemia in Spiritum sanctum sit absolute irremissibilis, ait, etiam si illud Novatianis concederet, ipsos non evicisse quod contendebant: dato, inquam, et non concesso quod blasphemia in Spiritum sanctum esset absolute et natura sua irremissibilis, negat sequi quod omnia peccata mortalia irremissibilia baptizatorum, quia non sunt blasphemiae in Spiritum sanctum. Nam tunc solum dicitur blasphemia in Spiritum sanctum, cum quis Christum in virtutibus, idest in miraculis videns, Beelzebub calumniatur in factis, idest opera Dei refundit in diabolum, ut faciebant Iudaei dicentes: in Beelzebub principe daemoniorum eiicit daemonia. Haec constant ex totius Epistolae contextu. Quod autem non omnia scripserit ibi S. Hieronymus quae ad illius quaestionis solutionem erant necessaria, sed solum quae ad illud Novatianorum argumentum diluendam sufficiebant, constat ex fine epistolae. « Fuerat quidem prolixius disserendum, inquit, sed quoniam amicis et qui ad nostrum hospitium convenerunt, praesentiam nostram negare non possumus, et tibi non statim respondere, visum est arrogantis, latam disputationem brevi sermone comprehendimus ».

URGEBIS: Blasphemia in Spiritum sanctum, quae non remittetur neque in hoc saeculo neque in futuro, est quodcumque mortale peccatum a baptizatis admissum: ergo nullum crimen baptizatorum expiari potest Poenitentia. Probatur antecedens auctoritate Origenis et Theognosti quos laudat S. Athanasius, lib. In illud Evangelium: « Quicumque dixerit verbum in Filium hominis. etc.: His verbis prisci igitur homines, inter quos et Origenes, vir multarum disciplinarum, et multum industrius, et Theognostus ille admirandus et per quam studiosus, tradunt nobis hanc esse blasphemiam in Spiritum sanctum, cum qui dignati sunt per Baptisma donis Spiritus sancti, recurrunt ad peccata, atque inde esse quod remissionem non consequuntur ».

RESPONDEO, Origenem et Theognostum irremissibilia dixisse crimina baptizatorum, non absolute, sed comparate ad peccata ethnicorum: et hic forte occultior ille sensus est quem in eorum verbis quaerendum S. Athanasius ait: Arbitror, inquit, utriusque sententiam nonnulla adhuc inquisitione et observatione indigere, num occultior sit aliquis et profundior in eorum verbis intellectus. Et certe Origenem in ea non fuisse sententia, quod peccata post Baptismum commissa irremissibilia essent, constat ex innumeris locis quibus fideles ad Poenitentiam et confessionem peccatorum adhortatur; sed ad id evincendum insignis est locus ex lib. 3. Contra Celsum: Iam erga peccantes, inquit, quam severa est disciplina, praecipue contaminatos libidine quos e sua Republica eiiciunt nostri, quantumvis Celsum eos nugacibus circulatoribus similes faciat, et Pythagoreorum quidem veneranda schola ponebat cenotaphia disciplinae suae desertoribus, nimirum quod haberet eos pro mortuis: hi vero ut perditos Deoque mortuos lugent eos qui libidine, aliove simili modo, victi fuerint: ac rursum resipiscentes, haud secus quam redivivos recipiunt, tandem post longiorem melioris mentis approbationem, quam cum primum ad religionem discendam admitterentur, ea tamen conditione, ut quoniam lapsi sunt, excludantur imposterum ab omnibus dignitatibus et magistratibus ecclesiasticis. — Et infra Celso obiicienti christianis quod sentirent hominem iniustum, si se propter miseriam suam humiliaverit, a Deo recipi, respondet: neque de iniusto docemus sufficere ad hoc ut a Deo recipiatur, si agnoscat suam miseriam; sed qui damnata cum praeterita sua vita convertat se ad meliorem frugem, eum a Deo recipi. — Denique, eodem in libro hominem malum nisi ad virtutem conversum, docet a Deo sublevari: sed qui peccata sua damnant toto pectore, inquit, seque ipsos deflent ac lugent, tamquam ob male facta merito perditos, ac mox mutationem praeferunt quae resipiscentes deceat. eis demum, propter mutatam in melius mentem, condonat errata praeterita; eam praeteritorum oblivionem impetrante virtute, quae in locum profligatorum ex anima vitiorum successit. Haec autem omnia evidenter ostendunt, Origenem existimasse, peccata post Baptismum admissa, a Deo et ab Ecclesia remitti. — Sed quidquid ea de re senserint Origenes et Theognostus ante ortum Novatianae haereses durius locuti, falsa est illa sententia quae ipsis tribuitur: falsum, inquam, est blasphemiam in Spiritum sanctum quae non remittitur, esse quodlibet peccatum a baptizatis commissum, ut multis rationibus probat S. Athanasius in libro superius laudato. Primo, quia sancta Trinitas indivisa est, unde sequitur ut necessario is qui peccat in Filium et blasphemat, peccet in Patrem et in Spiritum sanctum. Secundo, quia in Patre et Filio et Spiritu sancto Baptisma tribuitur: unde necessum rursus est eos qui post Baptisma praevaricantur, in sanctam et individuum Trinitatem blasphemiam facere. Tertio, quia haec verba Christi: Quicumque dixerit contra Spiritum sanctum, non remittetur ei, neque in hoc saeculo, neque in futuro, non sunt dicta de baptizatis, sed de pharisaeis; unde non poterit hoc dictum pertinere ad eos qui post Baptisma praevaricantur: et praesertim quia eos, non in genere de peccatis, sed de blasphemia increpabat. In quibus hoc differentiae est, quod qui peccat legem transgreditur, qui blasphemat contra ipsam Deitatem impie agit, inquit S. Athanasius. Quarto, si de iis qui post Baptismum peccant id dictum est, cur apud Corinthios poenitenti communionem restituit Paulus, inquit idem Athanasius? Et cur Galatas retrorsum abeuntes parturiit donec iterum formaretur in illis Christus? cum in hoc vocabulo iterum deprehendere liceat etiam primam eorum in Spiritu sancto initiationem. Aut quid est quod Novato succenseamus tollenti Poenitentiam, dicentique nullam eos veniam obtinere qui post lavacrum peccant?

OBIICIEBANT 6. Ex Epistola S. Ioannis, cap. 5. Qui scit fratrem suum peccare peccatum non ad mortem, petat, et dabitur ei vita peccati non ad mortem: est peccatum ad mortem, non pro illo dico, ut roget quis: igitur peccatum illud non potest remitti. — NEGO consequentiam: peccatum enim illud ad mortem varias patitur interpretationes; primo namque plurimi sacri Interpretes per illud intelligunt poenitentiam finalem, et finalem in malo obstinationem, ut etiam interpretatur S. Augustinus, lib. De correptione et gratia, cap. 12. ubi cum praemisisset praefata Apostoli verba, subdit: De quo peccato, quoniam expressum non est, possunt multa et diversa sentiri: ego autem dico, id esse peccatum, fidem, quae per dilectionem operatur, deserere usque ad mortem. Quae utique impoenitentia merito dicitur irremissibilis, quia est negatio Poenitentiae, et est peccatum hominis iam extra statum viae; ac subinde non minus frustraneum esset pro eo orare, quam pro peccato daemonum, ut docet idem S. Augustinus, lib. 21. De Civitate Dei, cap. 24. ubi scribit: Si de aliquibus ita Ecclesia certa esset, ut qui sunt illi, etiam nosset, qui licet adhuc in hac vita sint constituti, tamen praedestinati sunt in aeternum ignem ire cum diabolo, tam pro eis non oraret, quam nec pro ipso, sed quia de nullo certo est. orat pro omnibus dumtaxat hominibus inimicis suis in hoc corpore constitutis; nec tamen pro omnibus exauditur. Si autem peccatum illud ad mortem intelligatur aliquod peculiare peccatum ab ipsa finali impoenitentia distinctum, S. Ioannes dicit non decere, ut quis roget pro ipso: quia quicumque deprecator non sufficit pro obtinenda venia eiusmodi peccati ad mortem: sed requiritur aliquis intercessor eximiae sanctitatis, ut illius condonationem possit obtinere. Duplicis enim generis peccati Scriptura meminit, quorum aliqua dici possunt non ad mortem, quoniam facile curantur, qualia sunt ea, quae neque fidem, neque desiderium salutis extinguunt, pro quibus Apostolus consultit orare, et spondet veniam: alia sunt, quae difficillime curantur, ut positiva infidelitas, qualis maxime est in haeresiarchis, pro quibus peccatis licet Apostolus non prohibeat orare, non audet tamen consulere, ut quis pro eis roget: quia nisi eiusmodi oratio valde excellens fuerit, frustrabitur suo effectu. — Quod autem revera S. Ioannes id intellexerit, praeclare demonstrat S. Ambrosius, lib. 1. De Poenitentia, c. 9. ubi respondens ad praefatam Novatianorum obiectionem, ait: « Ioannes non ad Moysem et Hieremiam loquebatur, sed ad populum, qui suorum peccatorum alium peccatorem deberet adhibere, cui satis est si pro levioribus delictis Deum precetur, graviorum veniam iustorum orationibus reservandam putet: nam quomodo Ioannes diceret, non orandum pro delicto graviori, qui legisset Moysem rogasse, et impetrasse, ubi erat praevaricatio voluntaria, qui sciret etiam Hieremiam rogasse? Quomodo Ioannes diceret, non esse orandum pro peccato, quod esset ad mortem, qui ipse in Apocalypsi scripsit mandatum Angelo Ecclesiae Pergami: Habes illic tenentes doctrinam Balaam, qui docebat Balac mittere scandalum coram filiis Israel, edere et fornicari: ita habes et tu tenentes doctrinam Nicolaitarum? Similiter Poenitentiam age: alioquin veniam tibi cito? Vides quod Deus, qui Poenitentiam exigit, veniam polliceatur? Denique et ibi dicit: Qui habet aurem, audiat, quid Spiritus dicat Ecclesiis: Vincenti dabo manna absconditum. Nonne ipse Ioannes cognoverat Stephanum pro persecutoribus suis, qui Christi nomen audire non poterant, deprecatum, cum de ipsis, a quibus lapidabatur, diceret: Domine, ne statuas illis hoc peccatum? Cuius precationis effectum in Apostolo videmus: Paulus enim, qui lapidantium Stephanum vestimenta servabat, non multo postea per gratiam Christi factus est Apostolus, qui fuerat antea persecutor ». Haec S. Ambrosius, quibus aperte docet nullum esse tam grande peccatum, cuius per salutarem Poenitentiam non possimus veniam impetrare

INSTABIS: S. August., lib. 1. De Serm. Domini in monte, cap. 22. ait: « Peccatum ad mortem esse puto, cum post agnitionem Dei per gratiam Christi quisque oppugnat fraternitatem, et adversus ipsam gratiam invidentiae faucibus agitatur: illius peccati tanta labes est, ut deprecandi humilitatem subire non possit, etiamsi peccator multa conscientiae cogitatione et admonitione cogatur: igitur censet, aliquod esse peccatum, quod per Poenitentiam nulla ratione possit auferri. — RESPONDEO, S. Augustinum nihil aliud velle, quam peccatum illud non posse facile sanari, nec per hominis vires cum communi Dei adiutorio dilui; non autem quod absolute, et per extraordinariam Dei virtutem sanari non possit: nam perditissimos quosque peccatores posse a Deo converti, docet ipsemet S. August. explicans illa verba Psal. 76. In profundum maris: Convertit eos, inquit, qui in profundo huius saeculi iacent demersi pondere peccatorum, ad eos liberandos, qui sunt desperatissimi peccatores ».

OBIICIES 7: Ex Clemente Romano, lib. 2. Constitut. Apostol., cap. 23. dicente: Si quis ex acie delinquit, tentans Deum quasi non insequatur poenis improbus, is veniam non impetrabit, quamvis illud secum dicat, bene mihi vertat, Deus, quoniam ambulabo in conservatione cordis mei, etc. Est igitur aliquod peccatum irremissibile.

RESPONDEO, Constitutiones Apostolicas, nec Apostolorum esse, nec Clementis Romani ut Tom. 1. probatum est. Sed cuiuscumque sint, nego quod eorum auctor peccatum aliquod irremissibile absolute et ex genere suo agnoverit: Neque verba in argumento allata id probant, sed solum illum qui ad finem usque vitae tam prave affectus est, ut Dei iudicium videat, veniam non impetraturum. Sic illa verba intelligenda esse constat ex doctrina eiusdem auctoris, cap. 24. eiusdem libri, ubi iis irascitur vehementer qui poenitentiam peccantibus denegant. Episcopus, inquit, conservet suos pro viribus, ut qui non deliquerunt extra peccatum maneant: et qui deliquerunt a delictis reversos recipiat, medicinam adhibendo. Quod si poenitentiam crudelis non admiserit, peccabit in Dominum Deum suum, iustificans seipsum supra illius iustitiam, et non recipiens hominem quem Deus per Christum recipit... hunc provocant ad iram, qui non recipiunt poenitentes.

OBIICIES 8: Ex S. Cypriano, libro De lapsis dicente Moysen et Danielem et Iob orasse pro peccatoribus, nec impetrasse, dicente Domino: Et si tres in medio eorum fuerint, Noë, Iob et Daniel, non liberabunt filios neque filias, sed ipsi soli salvi erunt. Orationes igitur sanctorum veniam peccatoribus non impetrant, adeoque ipsorum peccata sunt irremissibilia.

RESPONDEO, Novatianos illo S. Cypriani testimonio abusos fuisse, illiusque verba pravum in sensum detorsisse, ut ostendit S. Pacianus, Epist. 5. Ad Sympronianum. « Ille enim cum lapsos ad poenitentiam cogeret, qui poenitere nolebant, dicentes a confessoribus sive martyribus accepisse se pacem, docuit et ostendit quod nec patriarchae illi poenitentibus impetrarint. Etenim quis liberare possit invitum? Quis pro superbis humiliari, quis pro non poenitentibus impetrare? Quod utique cum diceret, ad poenitentiae cogebat remedia. Nec contra se locutus est aliquid vir illius gravitatis et meriti, sed fundendas a peccatoribus preces docuit, et exomologesim diligendam ». Id ex ipsis exemplis quibus S. Cyprianus usus est, Pacianus probat. « Non vides Moysen, inquit, pro quibus non impetraverit? Reversus ad populum quid audit in castris? Voces ebriorum, et cantus idolothyti personabant. Adhuc perseverabat in nequitia populus, adhuc in ipso crimine permanebat, ac poenitere non noverat. Attamen quis tibi nostrum dixit quod Moyses non impetraverit? Dixerat quidem illi Deus: deliquit ante me, delebo eum de libro. Dixerat tamen auctoritate iudicis, et Domini potestate; sed vide quam cito reflexerit sententiam adversus populi malitiam irrogatam. Ausculta Prophetam statim ibidem: et precatus est, inquit, Moyses in conspectu Domini Dei sui; quare. Domine, irasceris ita in populum tuum?... Et propitius tactus est Dominus de malignitate quam dixerat facere populo suo. Vides lenitatem esse iram Dei? Vides offensam esse placatam? Sed Noë, inquis, et Daniel et Iob filios et filias liberare non potuerunt. Et hoc tale est; si pro non rogantibus petant; si pro perseverante in crimine deprecantur: si non singulos, si non paucos, sed millia multa defendant. Ceterum Noë domum suam a ruina publica liberavit: et Iob recepit cuncta quae perdidit: et Daniel instantem illum sapientibus Babylonis gladium, oratione decussit. Loth certe pro salute oppidi, Paulus pro rectoribus navis orat. Sic absolvuntur a iustis qui poenitere noverunt. Postremo vel illud aspicio quod scriptum ait, ipsi soli salvi erunt. Qui illi? ipsi utique qui pro peccatoribus deprecantur, impune pro talibus postulabunt. Et cur Ecclesiam damnas? Cur pro poenitentibus prohibes deprecari: si etiam pro his petere licet, pro quibus non licet impetrare? Lege igitur diligentius Cyprianum meum. Lege totam de lapsis Epistolam: lege aliam quam ad Antonianum dedit, ubi exemplis omnibus Novatianus urgetur, iam scies quid de poenitentium curatione pronuntiet ». Haec S. Pacianus.

Conclusio secunda. — NON POTEST DE VIA ORDINARIA UNUM PECCATUM MORTALE REMITTI ABSQUE ALIO PER POENITENTIAM, POSSET TAMEN PER VOLUNTATEM ET POTESTATEM DEI EXTRAORDINARIAM. Haec Conclusio duabus partibus constat, quarum

Prima communis est apud Theologos, colligiturque ex Scriptura sacra, quae passim inculcat remissionem omnium peccatorum mortalium fieri per Poenitentiam. Sic Ezech., cap. 18. Et cum averterit se impius ab impietate quam operatus est, et fecerit iudicium, et iustitiam. ipse animam suam vivificabit. Considerans enim et avertens se ab omnibus iniquitatibus suis, quas operatus est, vita vivet, et non morietur. Non posset autem vita vivere, hoc est, plenam et perfectam habere vitam, si partim esset in statu mortis, partim in statu gratiae, per praesentiam unius peccati, et expiationem alterius: siquidem monet S. Iacob., cap. 2. Quicumque totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus, qui enim dixit. Non moechaberis, dixit et non occides, quod si non moechaberis, occidas autem, factus es transgressor legis: singula autem peccata mortalia inferunt mortem ipsi animae, iuxta Ezechielis 18. Anima, quae peccaverit, ipsa morietur. Unde merito Concilium Trid., Sess. 5. in decreto de peccato originali, ait: Si quis per Iesu Christi Domini nostri gratiam, quae in baptismo confertur, reatum originalis peccati remitti negat, aut etiam asserit non tolli totum id, quod verum et propriam peccati rationem habet, sed illud dicit tantum radi, aut non imputari, anathema sit: in renatis enim nihil odit Deus, quia nihil est damnationis iis, qui vere consepulti sunt cum Christo per Baptismum in mortem, etc. Igitur omnia peccata mortalia simul remittuntur ac condonantur.

Hanc veritatem sic declarat et probat Innocentius III, ut refertur c. Maiores de Baptismo, ubi quaerens, quare non saltem originale peccatum amentibus et dormientibus in Baptismo sicut et parvulis dimittatur, ait: Ad hoc est taliter respondendum, quod Dominus. qui totum hominem salvum fecit in Sabbato, opus imperfectum is non novit, et ab hoc peccato non ex parte, sed ex toto dimittit. Addit alteram rationem: Praeterea poena originalis peccati est carentia visionis Dei: actualis vero poena peccati est gehennae perpetuae cruciatus: unde si dimitteretur alicui primum altero non dimisso, talis non careret visione Dei propter originalem dimissum, et cruciaretur in gehenna perpetuo propter reatum criminis actualis: sed haec tamquam incompossibilia sese minime patiuntur, imo sibi mutuo adversantur. Haec Innocentius. quibus apertissime nostram assertionem tuetur, ex eo maxime, quod peccati remissio non fiat absque infusione gratiae iustificantis: illa autem est omnino incompatibilis de facto cum quolibet peccato mortali, utpote cum per eam formaliter constituantur homo amicus et filius Dei, ac haeres vitae aeternae, ut docet Concilium Trid., Sess. 6. cap. 7. his verbis: Hanc dispositionem, seu praeparationem iustificatio ipsa consequitur, quae non est sola peccatorum remissio, sed et sanctificatio, et renovatio hominis interioris per voluntariam susceptionem gratiae, et donorum: unde homo ex iniusto fit iustus, et ex inimico amicus, ut sit haeres secundum spem vitae aeternae: quodlibet autem peccatum mortale hominem Dei inimicum et filium gehennae constituit, ac subinde non potest consistere cum infusione gratiae sanctificantis, per quam homo Dei filius et amicus constituitur.

Eamdem assertionem egregie declarat et probat quisquis est Auctor lib. De vera et falsa Poenitentia, cap. 9. ubi cum dixisset Christum numquam aliquem sanasse, quem omnino non liberaverit ab omni infirmitate, concludit: Quaedam enim, inquit, impietas infidelitatis est ab illo, qui iustus et iustitia est, dimidiam sperare salutem.

DICES 1: Revera Deus interdum dimittit unum peccatum absque alio: quod utique indicat per Prophetam Amos, cap. 1. ubi ait: Plui super unam civitatem, et super alteram civitatem non plui: pars una compluta est, et pars, super quam non pluit, arguit. Quae verba sic exponit S. Greg., Hom. 16. in Ezechielem: Cum ille, inquit, qui proximum odit, ab aliis vitiis se corrigit, una eademque civitas ex parte compluitur, et ex parte manet arida: quia sunt, qui cum quaedam vitia resecant, in aliis graviter perdurant: igitur unum peccatum ex mente S. Gregorii, ac secundum Scripturae sensum, remittitur absque alio. — NEGO consequentiam, et ad S. Gregorium dico, quosdam esse, qui equidem unum vitium resecant quoad cessationem ab actu, non vero quoad remissionem culpae: ita quod ille, qui plura peccata committere consuevit, deserit quidem unum, non tamen aliud: quo fit ut ad remissionem culpae non pertingat.

DICES 2: Peccata dimittuntur maxime hominibus per caritatem: sed aliqui poenitentes praestantiores habent actum dilectionis Dei, quam alii: igitur plurium peccatorum quam alii remissionem obtinent, ut significat Christus Dominus Lucae 7. dicens: Cui minus dimittitur, minus diligit: et consequenter pro amoris intensione vel remissione plura vel pauciora peccata remittuntur. — DISTINGUO maiorem: dimittuntur per caritatem magis vel minus intensam, quantum ad intensionem vel remissionem poenae. concedo: culpae, nego. Ita quod quo ferventiori actu dilectionis poenitens Deum prosequitur, ea ampliorem poenae pro peccatis luendae relaxationem obtinet: secus autem est de reatu culpae, qui per quemlibet actum perfectae contritionis aut dilectionis Dei propter se, et super omnia potest dilui.

Secunda pars, nempe quod per potentiam absolutam et extraordinariam dispositionem Deus possit remittere unum peccatum sine alio, iam satis superque probata est in Tract. De Gratia disp. 3. art. 2. q. 4. ubi ex Subtili Doctore probavimus Deum posse remittere peccatum per solam extrinsecam et gratuitam condonationem, et absque ulla infusione gratiae sanctificantis: probavimus etiam Conclusione praecedenti gratiam sanctificantem de potentia absoluta posse simul subsistere cum peccato. Ex quibus sic ratiocinari licet: qui potest peccatum remittere per solam condonationem extrinsecam, et gratiam simul conservare cum peccato, potest unum peccatum remittere non remittendo aliud: at utrumque Deus praestare potest: igitur, etc. Maiorem ultro admittunt Thomistae. et merito quidem; illa namque extrinseca condonatio omnino arbitraria est, potestque pro libito condonantis sese extendere vel ad omnem prorsus offensam, vel dumtaxat ad partem illius. Et quamvis haec ita non essent, quae tamen esse verissima demonstravimus, et quamquam, ut volunt Thomistae, fieri non posset peccati remissio absque infusione gratiae. attamen cum Deus, ut probavimus, possit de via extraordinaria conservare gratiam simul cum peccato. inde liquet quod possit infundere gratiam necessariam ad remissionem unius peccati, puta adulterii, conservando tamen seu non remittendo aliud peccatum v. g. homicidium, ab eodem adultero perpetratum: quae omnia cum iam plenissime probata sint locis supra laudatis, non opus est hic diutius immorari.