Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

Notandum 1. Baptismum a Theologis solito distingui triplicem, nimirum fluminis, flaminis, et sanguinis. Baptismus fluminis ille est, qui confertur in aqua naturali cum expressa invocatione SS. Trinitatis. Baptismus vero sanguinis est martyrium; flaminis autem est contritio cum proposito suscipiendi Baptismum aquae. Porro haec duo idcirco vocantur baptismata, quod quemadmodum Baptismo aquae abluimur, ita et Martyr proprio sanguine perfunditur, et poenitens propriis lacrimis irrigatur. — Baptismus sanguinis designavit Christus Dominus Marci 10. cum filios Zebedaei alloquens ait: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum, et baptismum, quo ego baptizor, baptizari? Quem Baptismum sic commendat S. Cyprianus, Epist. ad Iubaianum, ubi loquens de Catechumenis martyriis subeuntibus, dicit illos non privari Baptismi Sacramento, utpote qui baptizentur gloriosissimo et maximo sanguinis baptismo, de quo et Dominus dicebat, habere se alio baptismo baptizari. Sanguine autem suo baptizatos, et Passione sanctificatos consummari, et divinae pollicitationis gratiam consequi, declarat in Evangelio idem Dominus, quando ad latronem in ipsa Passione credentem, et confitentem loquitur, et quod secum futurus sit in Paradiso pollicetur. Baptismum vero flaminis pluries commendant SS. Patres, maxime vero S. August., lib. 4. De baptismo, cap. 21. ubi ait: Catechumenum Catholicum divina caritate flagrantem haeretico baptizato anteponere non dubito, sed etiam in ipsa intus Catholica bonum Catechumenum malo baptizato anteponimus, nec ideo tamen Sacramento Baptismatis, quo iste nondum, ille iam imbutus est, facimus iniuriam, aut Catechumeni Sacramentum Baptismi praeferendum putamus, cum aliquem Catechumenum aliquo baptizato fideliorem, melioremque cognoscimus: melior enim Centurio Cornelius nondum baptizatus Simone Mago baptizato: iste enim et ante Baptismum S. Spiritu repletus est; ille et post Baptismum immundo spiritu inflatus est.

Notandum 2. Quod etsi Baptismus sanguinis et flaminis a SS. Patribus (ut constat ex Sanctis Cypriano, et Augustino mox laudatis) appellantur Sacramenta; revera tamen Sacramenti dignitatem ac definitionem sibi non vindicant; nec enim martyrium, nec contritio sunt signa certa et sensibilia divinitus instituta ad gratiam efficaciter significandam et conferendam, ut iam de martyrio dictum est, agendo de Sacramentorum numero; de contritione vero dicemus Disp. sequenti; sed appellantur Sacramenta propter eam, quam habent cum Baptismo aquae analogiam, et maxime quoad illius effectum, quam supplere dicuntur. De Baptismo quidem flaminis apertissima est veritas in Scriptura sacra illis omnibus oraculis, quibus Deus spondet veniam et gratiam peccatori poenitenti, ac divinam misericordiam postulanti. Sic Ezechiel 18. Cum averterit se impius ob impietate sua, animam suam vivificabit. Sic Actor. 10. v. 22. Cornelius Centurio nondum baptizatus Baptismo aquae dicitur Vir iustus, et timens Deum. Et ibidem cecidit Spiritus sanctus super Gentiles contritos, nondum baptizatos. Unde S. Petrus ait: Numquid aquam quis prohibere potest, ut non baptizentur hi, qui Spiritum sanctum acceperunt, sicut et nos? Hinc S. Ambrosius Orat. in obitu Valentiniani iunioris Imperatoris Catechumeni occisi, cum nondum esset baptizatus, ait: Baptismi gratiam, qua postulavit, accepit. Idque constantissimum est ex Concilio Tridentino, Sess. 6. c. 4. ubi loquens de iustificatione per Baptismum dicit, quod iustificatio est translatio ab eo statu, in quo homo nascitur filius primi Adae, in statum gratiae, et adoptionis filiorum Dei, per secundum Adam Iesum Christum Salvatorem nostrum, quae quidem translatio post Evangelium promulgatum, sine lavacro regenerationis, aut eius voto fieri non potest. Ubi per votum significat contritionem, quae urgente necessitate sufficit ad consequendam Baptismi gratiam; sic enim interpretatur haec Christi Domini verba: Nisi quis renatus fuerit, etc. Quapropter optime notavit S. Bernard., Epist. 77. quod cum Christus Dominus Marci 16. dixisset: Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit: non repetiit: Qui vero non baptizatus fuerit: sed tantum: qui vero non crediderit, condemnabitur. innuens solam interdum fidem caritate flagrantem ad salutem sufficere, ut optime docet S. Aug., lib. 4. De baptismo, c. 24. ubi cum dixisset fidem formatam interdum iustificare extra Sacramentum, idque probasset exemplo boni Latronis, et Cornelii Centurionis, subdit, cap. 25. Quibus rebus omnibus ostenditur, aliud esse Sacramentum baptismi, aliud conversionem cordis; sed salutem hominis ex utroque compleri; nec si unum eorum defuerit, ideo putare debemus consequens esse, ut alterutrum desit; quia et illud sine isto potest esse in infante, et hoc sine illo potuit esse in Latrone, complente Deo sive in illo, sive in isto, quod non ex voluntate defuisset, etc. Sola itaque remanet difficultas de Baptismo sanguinis. Quapropter

NOTANDUM 3. Baptismum sanguinis, seu martyrium, secundum significationem idem esse, ac testimonium quod datur Deo, vel Christo per mortem; at secundum rei veritatem, est mors violenter illata pro fide Christi, aut vera virtute homini non resistenti. Quibus verbis quatuor ad martyrium perfectum conditiones necessariae declarantur: prima est, quod sit mors illata, requiritur enim ad completum et perfectum martyrium, quod revera animam quis pro fide aut Religione ponat, ita quod mors revera sequatur, aut saltem naturaliter sequeretur, nisi vita divinitus servaretur, prout servata fuit tribus Pueris in fornace Babylonica, necnon et S. Ioanni Evangelistae misso in ferventis olei dolium, et pluribus aliis, qui ab Ecclesia inter Martyres computantur. Profecto, quod mors divinitus impediatur, auget rationem martyrii: per hoc enim fit omnibus manifestum, quod Deus hominis patientis causam approbet: unde acceptatio illa mortis est tam efficax fidei testimonium, quam si revera ipsa mors sequeretur. Quapropter Doctor Subtilis in 1. dist. 1. q. 6. n. 1. non dubitat asserere aliquem fieri posse pluries Martyrem; ait autem: Quod baptizatus Baptismo sanguinis si postea est nobiscum viator, tenetur affectu, et pro loco, et tempore recipere effectu Sacramentum, idest Baptismum fluminis: hoc autem quod supponitur, est bene possibile, sicut de quibusdam legitur quod sunt facti bis Confessores: quia sustinuerunt bis poenas pro fide, propter quas tamen non sunt mortui. — Secunda conditio est, quod illa mors sit violenter illata, quamvis enim aliquis pro Dei gloria, et fratrum salute moreretur, non tamen propterea perfectus Martyr esset censendus: unde qui pro fratribus animas ponunt, sive in obsequio pestiferorum, sive in iusto bello, non sunt proprie dicendi Martyres. Hinc in Martyrologio ad diem 28. Februarii scriptum reperimus: Commemoratio SS. Presbyterorum, Diaconorum, ac ceterorum Minorum, qui tempore Valentiniani, cum pestis saevissima grassaretur, morbo laborantibus ministrantes libentissime mortem oppeterunt, quos velut Martyres religiosa piorum fides venerari consuevit. Dicuntur velut Martyres caeli, quamvis tales non sint: quia mortui quidem sunt pro fratribus, sed pro fratribus eis mors non est violenter illata; aliud autem est mori, et aliud mortem interiri pro fratribus, hoc enim ultimum desiderari videtur ex communi Ecclesiae sensu ad proprie dictum martyrium. — Tertia conditio est, quod mors sit illata in odium fidei, aut verae virtutis: nam, inquit S. Augustinus, in Psal. 38. Martyrem non facit poena, sed causa. Hinc Epist. 50. quae est ad Bonifacium. Veri Martyres, inquit, illi sunt, de quibus Dominus ait: Beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam: non ergo qui propter iniquitatem, et propter Christianae unitatis impium divisionem, sed qui propter iustitiam persecutionem patiuntur, hi Martyres veri sunt. Dixi, aut verae virtutis, Ecclesia enim colit pro veris Martyribus, non solum eos, qui mortem obeunt propter verae fidei confessionem, sed etiam qui moriuntur propter aliquam violentiam: sic enim Martyres numerantur Thomas Cantuariensis occisus propter detentionem libertatis Ecclesiasticae, et plures Virgines occisae propter custodiam castitatis. — Quarta tandem conditio ad verum martyrium est, quod mors violenter inferatur homini non resistenti; unde commune illud effatum: Martyr non pugnat, sed patitur; siquidem conformari debet Christo Domino qui testimonio perhibuit veritati, non contradicendo, sed patiendo: cum enim pateretur, non comminabatur, sed tamquam ovis ad occisionem ductus coram tondente se obmuit, et non aperuit os suum. Unde milites in bello ob defensionem fidei et religionis suscepto generose occumbentes, quamvis plurimum mereantur, tamen censendi non sunt veri Martyres: milites enim ordinarie pugnant cum spe evadendi mortem, imo et occidendi invasorem, finis enim pugnae victoria est: ac proinde patiuntur mortem magis ex necessitate, quam voluntate.

His ita praelibatis, duo maxime supersunt haec in Quaestione determinanda: primum, utrum Baptismum fluminis ita sit unicus numero, ut nulla ratione possit iterari: secundum, utrum Baptismus sanguinis revera virtutem habeat delendi quodlibet peccatum, et hominem iustificandi.

Conclusio prima. — BAPTISMUS ITA EST UNICUS NUMERO, UT SEMEL VALIDE COLLATUS, NULLA RATIONE POSSIT ITERARI. Haec est de fide determinata in illis omnibus Conciliis, in quibus stricte prohibetur, ne debite ab haereticis baptizati, iterum baptizentur: expresse vero in Concil. Trident., Sess. 7. Can. 11. Si quis dixerit, rite collatum Baptismum iterandum esse illi, qui apud infideles fidem Christi negaverit, cum ad poenitentiam revertitur, anathema sit.

Probant aliqui hanc veritatem ex illo ad Ephes. 1. Unus Dominus, una fides, unum Baptisma. Ita S. Leo, Epist. 37. cap. 1. Scimus, inquit, expiabile esse facinus, quoties iuxta haereticorum damnata a SS. Patribus instituta, cogitur aliquis lavacrum, quod regenerandis simul tributum est, bis subire, Apostolica reclamante doctrina, quae nobis unam praedicat in Trinitate Deitatem, unum in fide confessionem, unum in Baptismate Sacramentum. Hinc Epist. 79. cap. 7. scribit: Hanc regulam ut scitis servandam omnibus Ecclesiis praedicamus: ut lavacrum semel initum nulla iteratione violetur, dicente Apostolo: Unus Dominus, una fides, unum Baptisma. — Verum reponi posset hanc unitatem Baptismatis, de qua loquitur Apostolus, esse specificam, non vero numericam, quemadmodum S. Augustinus explicat unitatem fidei, lib. 13. De Trinit. cap. 2. Ita dicitur, inquit, ea credentium fides una, quemadmodum eadem volentium voluntas una: cum et in ipsis, qui hoc idem volunt, sua voluntas sit cuique conspicua; alterius autem lateat, quamvis idem velit. Unde satis est asserere cum Doctore, non aliam a priori huiusce veritatis proferri posse rationem, quam ipsam voluntatem Christi sic Baptismum instituentis, ut circa eandem personam semel valide collatus, nulla ratione posset iterari, cum rationes congruentes id suadeant, saltem a posteriori, quas Doctor sic expendit in 4. dist. 6. quaest. 7. num. 3. ubi ait: « Dico quod ratio non iterabilitatis Baptismi est institutio divina, cuius non est aliqua causa prior, nisi voluntas eius. Tamen ista institutio est rationabilis, tum ex morbo, contra quem principaliter instituitur: istud remedium enim principaliter instituitur contra originale peccatum, quod non est nisi unicum. Nec iterari potest tum ex fine principali, ad quem est; habet enim plenam remissionem poenae, et culpae. Si autem posset homo habere frequenter talem remissionem plenam ab utroque, esset magnum incentivum delinquenti. Illud enim, quod est institutum in remedium relabentium, utpote Poenitentia, non est sine magna poena solvenda pro peccato. Tum tertio, quia per istud Sacramentum, cum sit principium et ianua, per quam intratur in Legem Christianam, adscribitur aliquis familiae Christi, et fit membrum eius et Ecclesiae militantis. Licet autem aliquis ingressus in Collegium, si offendat, postquam ingressus fuerit, possit reconciliari et Collegio et capiti Collegii, non tamen frequenter in collegium intrat ».

Quibus verbis Doctor significat non posse aliam assignari rationem a priori, cur Baptismus semel collatus non sit iterabilis, quam divinam voluntatem, quae ita statuit, ac ordinavit. Nihilominus a posteriori possunt aliquae assignari rationes congruentes illius divinae ordinationis: quarum prima petitur ex parte originalis peccati, ad quod eluendum Baptismus principaliter institutus est. Cum autem hic morbus semel sanatus non reviscatur, etiam nec iterari debet illius remedium. Secunda repeti potest ex parte effectus, videlicet plenariae remissionis peccati: quam ubi semel quis assecutus est, conveniens fuit, ut iterum ipsi non proponeretur accipienda, ne videlicet praeberet ansam saepius delinquendi, si absque ullo prorsus labore ex parte sui, posset peccator plenariam suorum peccatorum indulgentiam consequi. Unde etiam S. Paulus ad Hebraeos 6. ait: Impossibile est enim eos, qui semel sunt illuminati, gustaverunt etiam donum caeleste, et participes facti sunt Spiritus sancti, gustaverunt nihilominus bonum Dei verbum, virtutesque saeculi viderunt, et prolapsi sunt, rursus renovari ad poenitentiam. Quibus significat, iuxta communem Interpretum sententiam, semel acceptam plenariam peccatorum remissionem per Baptismum non posse obtineri absque satisfactione ex parte peccatoris, licet obtineri possit per frequentem, et laboriosam poenitentiam. Tertia tandem ratio est, quod per Baptismum quis adscribatur familiae Christi, et fiat membrum corporis eius; unde sicut aliquis adscriptus in societatem alicuius regni, si offendat, poterit quidem reconciliari capiti et membris, per hoc autem non dicetur eis inseri: quia peccando non amittit iura regni, aut civitatis, sed dumtaxat fit reus legibus; ita baptizatus offendens Deum, per Poenitentiam reconciliari poterit, non tamen poterit iterum fieri Christianus, quia iam talis esse supponitur.

Eamdem veritatem probant alii Theologi ex eo, quod Sacramentum Baptismi characterem indelebilem imprimat: quo fit, ut nulla ratione sit iterabilis; qua utique ratione etiam utitur Concilium Florentinum in decreto Eugenii, ubi loquens de Sacramentis novae Legis, ait: Inter haec Sacramenta tria sunt Baptismus, Confirmatione, et Ordo, quia characterem, idest, spirituale quoddam signum a ceteris distinctivum imprimunt in anima indelebile; unde in eadem persona non iterantur. Consonat Concilium Tridentinum, Sess. 7. Can. 7. Si quis dixerit in tribus Sacramentis, Baptismo, scilicet, Confirmatione, et Ordine, non imprimi characterem in anima... unde ea iterari non possunt, anathema sit. Quam utique rationem non improbat Doctor, ut volunt aliqui: nam ipsam ut veram supponit q. 9: sed tantum q. 7. n. 2. dicit illam rationem non procedere ex notioribus, quia magis notum est Sacramentum non posse iterari, quam quod imprimat characterem: Quia, inquit, a principio, ex quo Baptismus fuit institutus, fuit manifestum de eo, quod non licuit eum iterari: quod autem character imprimatur, non est notum ex prima eius institutione, nec ex tota Scriptura, neque etiam ex multis auctoritatibus Sanctorum. Igitur nulla alia efficacior huius veritatis asserendae proferri potest ratio, quam constantissima et universalis Ecclesiae praxis, quae Baptismum non esse iterabile perpetuo docuit. Cuius quidem traditionem imprimis testis est S. Clemens Romanus, lib. 6. Const., cap. 15. ibi: Eodem modo ibi contenta sunt uno solo Baptismo, qui in Domini mortem traditur... neque impiorum Baptismus recipitur, neque is, qui praeter sanctos administratur, altero Baptismo debet irritus effici: ut enim unus est Deus, et unus Christus, et Paracletus unus, sic unus est Baptismus, qui in eius nomine datur. Et paulo inferius: Verumtamen initiatos Baptismate iterum baptizare tentantes crucifigunt Dominum, iterum eum interimunt, derident divina, eludunt sancta, insultant Spiritui sancto, sanguinem sanctum veluti communem contemnunt, peccant in mittentem, in passum, et in testificantem. Concordat Can. 47. Apostolorum: Episcopus, inquit, aut Presbyter, si eum, qui secundum veritatem habebat Baptisma, denuo baptizavit, aut pollutum ab impiis, hoc est, baptizatum ab haereticis, non servantibus sinceram formam Baptismatis, non baptizaverit, deponatur tamquam deridens crucem et mortem Domini. Ut quid hoc? quia Baptismus repraesentat mortem, sepulturam, et resurrectionem Christi, teste Apostolo ad Rom. 6. v. 3. 1. et 5. An ignoratis, quia quicumque baptizati sumus in Christo Iesu, in morte ipsius baptizati sumus? Consepulti enim sumus cum illo per Baptismum in mortem, ut quomodo Christus surrexit a mortuis per gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus. Si enim complantati facti sumus similitudini mortis eius, simul et resurrectionis erimus. Unde sicuti Christus semel tantum pro peccatis nostris mortuus est, et semel resurrexit, ita et nos per Baptismum eidem consepulti, et per eumdem resurgentes, non possimus iterato sepeliri, ne significemus Christum iterato posse mori et sepeliri. Atque haec est optima congruentia voluntatis instituentis.

Obiicit Doctor ibidem: « Baptismus non est praestantius Sacramentum, quam Eucharistia et Poenitentia: sed haec saepius iterantur: igitur etiam Baptismus iterari potest ». — Respondet Doctor, n. 3. quantum ad Eucharistiam, paritatem in hoc solum valere inter Eucharistiam, et Baptismum, quod quemadmodum eadem hostia non potest pluries consecrari, ita eadem persona pluries baptizari. Ad argumentum dico, inquit, quod illa prolatio verborum, quibus Eucharistia consecratur, non est Sacramentum, sed est consecratio Sacramentalis, et illud non licet his iterare super eamdem materiam: et si secundo iteretur, nihil fieret, quia prius factum est... Licet ergo eadem persona posset frequenter communicare, sive recipere Eucharistiam, non tamen super eamdem materiam frequenter possunt proferri verba consecrationis Eucharisticae; nec sic Eucharistia debet iterari, quod proprie aliqua materia huius Sacramenti bis suscipiat formam eius. Ergo a simili non licet verba formae Baptismi pluries super eamdem personam proferre.

Conclusio secunda. — BAPTISMUS SANGUINIS REVERA HABET VIM SUPPLENDI VICEM BAPTISMI FLUMINIS EX OPERE OPERATO. Haec est communior et verior, et

Probatur primo illis omnibus Scripturae textibus, quibus Christus Dominus spondeat vitam aeternam ei, qui vitam temporalem pro Dei gloria perdiderit. Sic Matth. 16. Qui voluerit animam suam salvam facere perdet eam, qui autem perdiderit animam suam propter me, inveniet eam. Vel, ut legitur apud Marcum, cap. 8. Qui autem perdidit animam suam propter me, et Evangelium, salvam faciet eam. Hinc Matth. 10. idem Christus Dominus testatur: Qui confitetur me coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo, qui in caelis est. Quae propositiones non minus generales sunt, quam illa Christi comminatio: Nisi quis renatus fuerit ex aqua, etc. Unde S. Augustinus, lib. De Civitate, cap. 2. sic ratiocinatur: tam certum est perfectum Martyrem sua passione consequi gratiam et remissionem omnium peccatorum; propter hoc Christi Domini testimonium, qui me confessus fuerit, etc., quam certum est neminem sine Baptismo posse salvari, propter haec verba, nisi quis renatus, etc. sed hoc certum est: ergo et prius. Quod autem martyrium hunc effectum praestet quasi ex opere operato, probatur ex sensu Ecclesiae: Quae, inquit S. August., lib. 3. De Libero arbitrio, cap. 23. non frustra etiam infantes illos, qui cum Dominus Iesus Christus necandus ab Herode quaereretur occisi sunt, in honorem Martyrum receptos commendat. Hinc de iisdem cantat Ecclesia in Collecta diei festi SS. Innocentium: Deus cuius hodierna die praeconium innocentes Martyres non loquendo, sed moriendo confessi sunt. Et in Hymno: Salvete, flores Martyrum, quos lucis ipso in limine Christi insecutor sustulit, ceu turbo nascentes rosas.

Nec valet reponere, eos dumtaxat Martyres ab Ecclesia coli, qui prius per Circumcisionem ab originali peccato mundati fuerant. — Haec, inquam, responsio prorsus est inutilis: tum quia S. Augustinus, lib. De Symb. ad Catechumenos, cap. 4. de ipsis infantibus generaliter pronuntiat, eos per Martyrium fuisse ab originali peccato mundatos: « Ipsi, inquit, qui moriebantur, natura filii irae erant, sicut et ceteri; sed quid eis praestitit gratia, nisi ut eos erueret a potestate tenebrarum? Praestitit eis Christus, ut pro Christo morerentur, praestitit ut suo sanguine ab originali peccato diluerentur, nati sunt ad mortem, sed continuo eos reddidit vitae ». — Ipsi consonat S. Leo Papa Serm. 1. De Epiphania, cap. 3. Quos Rex impius eximit mundo, Christus inserit caelo, quibus necdum sanguinis sui impendit redemptionem, iam martyrii tribuit dignitatem. Quis autem ambigat multos ex illis necdum fuisse iustificatos a peccato originali? Etenim variae erant proles infidelium Iudaeis permixtorum: plures quoque necdum erant octiduo nati, adeoque nec circumcisi. Deinde, esto fuissent omnes antea iustificati, cur tamen magis, quam alii parvuli in gratia decedentes colerentur specialiter ab Ecclesia tamquam sancti, si ratione mortis illatae specialem gratiam aut sanctitatem non accepissent? Neque enim honorantur ob Circumcisionem, sed ob mortem toleratam pro Christo. — Porro quae SS. Innocentium, eadem est ratio aliorum parvulorum, si contingat illos pro fide Christi, aut vera virtute occidi. Quid enim speciale potest in his excogitari, quod non in aliis? Unde S. Leo, Serm. 2. in Epiphaniam: Ita Christus, ut nullum tempus ei esset absque miraculo, ante usum linguae potestatem Verbi tacitus exercebat, et quasi iam diceret: sinite parvulos venire ad me, talium est enim regnum caelorum: nova gloria coronabat infantes, et de initiis suis parvulorum primordia conservabat, ut disceretur nullum hominem incapacem esse divini Sacramenti, quando etiam illa aetas gloriae esset apta Martyrii. — Hanc pariter Martyrii efficaciam ut supplentis vicem Baptismi aquae in adultis statuunt SS. Patres. Cyprianus in praefatatione suae exhortationis ad martyres, his verbis: Nos tantum qui Domino permittente primum Baptisma credentibus dedimus, ad aliud quoque singulos praeparemus, instruantes et docentes hoc esse Baptisma in gratia maius, in potestate sublimius, in honore pretiosius: Baptisma, in quo Angeli baptizant, Baptismo, in quo Deus et Christus exultant: Baptisma post quod nemo iam peccat: Baptisma, quod fidei nostrae incrementa consummat: Baptisma, quod nos de mundo recedentes statim Deo copulat. Similiter S. Ambrosius in Psal. 118. Octonario 3. circa medium, distinguens triplex Baptisma, fluminis, flaminis, et sanguinis, ait: Unum est Baptisma, quod hic tradit Ecclesia per aquam, et Spiritum sanctum. quo necesse est baptizari Cathecumenos. Est aliud Baptisma: de quo ait Deus Iesus: Baptismo habeo baptizari, quod vos nescitis, et utique iam baptizatus in Iordane fuerat; sed si hoc baptisma Passionis, quo etiam sanguine suo unusquisque mundatur. Idem expresse probat praedictis citatis auctoritatibus S. Bernardus, Epist. 77. quae est ad Magistrum Hugonem a S. Victore; ubi contrarium asserentes nominat novarum inventores assertionum, et assertores inventionum. Aitque: Ab his duobus columbis, Augustinum loquor et Ambrosium, difficile avellor: cum his, inquam, me aut errare, aut sapere fateor, credens et ipse sola fide hominem posse salvari cum desiderio percipiendi Sacramentum.

DICES 1: S. Cyprianus et Patres Africani Concilii, cum prius in quodam Concilio suo statuissent, ut lapsi nonnisi diu poenitentia acta admitterentur ad pacem, nisi forte periculum infirmitatis urgeret; iam nova urgente persecutione statuerunt in alio Concilio, omnibus, qui poenitentiam egissent, pacem dandam, ut fortiores essent ad passionis praelium; ut constat ex eorum Epistola, quae apud Cyprianum 54. locum obtinet, et ad Cornelium summum Pontificem dirigitur. In qua num. 16. haec habentur. Nec quisque dicat: qui Martyrium tollit sanguine suo baptizatur: nec pax illi ab Episcopo necessaria est habituro Ecclesiae pacem, accepturo maiorem de Domini dignatione mercedem. Quasi diceret Martyrium non sufficere lapsis, nisi acceperint ab Episcopo pacem et peccatorum absolutionem. — Respondeo, praedictos Patres ibi tantum loqui de eo casu, in quo lapsi possunt accipere beneficium absolutionis antequam Martyrium subeant, quia (inquiunt ibidem) haec omissio censetur esse ex parte lapsorum quaedam praesumptio et contemptus absolutionis; ex parte vero Praelatorum quaedam negligentia segnis, et crudelis duritia, quae (inquiunt) nobis adscribetur in die iudicii, quod creditas et commissas oves nec curare in pace, nec in acie voluerimus armare. Ex quibus colligitur Patres nolle eos veniam non consequi defectu Martyrii, sed praeviae dispositionis; nam S. Cyprianus, quod prodesset Martyrium, satis superque supra laudatus indicat.

DICES 2: In Concilio Bracharensi, Can. 35. prohibetur ne fiat oblatio pro Cathecumenis absque Baptismo morientibus; ergo censet eis nec Martyrium nec contritionem prodesse. — Nego consequentiam; loquitur enim Concilium de eis solum Cathecumenis, qui gravi baptismatis negligentia vel contemptu moriuntur; pro quibus superfluum esset orare, cum talis contemptus tanti remedii eos faciat venia indignos. Eam autem esse mentem Concilii, colligitur ex eo, quod Canone praecedenti decernat non esse faciendam commemorationem in Missae sacrificio eorum, qui in statu peccati mortalis obierunt.

DICES 3: Licet Martyrium ab adulto consummatum videatur posse remittere peccata, non tamen ita de parvulis, aut dormientibus, cum nec sit actus alicuius virtutis, aut caritatis, aut fortitudinis, aut religionis; quippe cum actus virtutis debeat esse liber et a libera voluntate elicitus: cuius conditionis non sunt nec infantes, nec dormientes, nec pariter sit Sacramentum, ut constabit infra. — Respondeo, Martyrium praecise sumptum nihil aliud esse, quam actualem mortem pro Dei gloria exceptam; qualiter praescindit tam ab actu virtutis, quam a non actu virtutis. Id namque in speciali, et ratione subiecti duplex potest distingui: quatenus enim ab adultis voluntarie toleratur, est actus virtutis caritatis, aut fortitudinis, etc.: quatenus vero est in infantibus, aut amentibus, aut dormientibus, est tantum opus secundum Dei ordinationem pro eius gloria toleratum. Huic autem utrique Deus iustificantem gratiam, aut eius augmentum annexum esse voluit, sicut Ecclesia testatur de Innocentibus in oratione, et officio eorum solemnitatis: Deus cuius hodierna die praeconium innocentes Martyres, non loquendo, sed moriendo confessi sunt, etc.

INSTABIS: Haec responsio militat in Sanct. Bernardum. Is enim Epistola 77. supra laudata, cum dixisset, imminente morte, hominem per fidem et desiderium suscipiendi Baptismatis, si de facto suscipere non possit, nihilominus salvari: addit: Vide etiam ne forte id voluerit Salvator cum diceret: Qui crediderit, et baptizatus fuerit salvus erit: caute, et vigilanter non repetierit, qui vero non baptizatus fuerit, sed tantum, qui vero (inquit) non crediderit, condemnabitur: nimirum innuens solam fidem interdum sufficere ad salutem. et sine ipsa sufficere nihil. Quapropter etsi Martyrium vicem Baptismi posse implere conceditur, non plane hoc facit poena, sed fides, nam absque ipsa, quid est Martyrium, nisi poena? — Nego antecedens; S. enim Bernard. ibi tantum loquitur de adultis, et ratione utentibus, quos fateor debere consentire, non vero invite subire Martyrium. Hic autem consensus, et a fide, et a caritate est eliciendus. S. enim Bernardus, Serm. De Sanctis Innocentibus, distribuit omnes Martyres in tres classes. In prima, reponit illos, qui voluntate, et externo opere Martyrium consummant. In secunda constituit eos qui voluntate solum Martyrium fecerunt; ut S. Martinus, et Seraphicus Pater Franciscus, quibus non Martyrio voluntas, sed voluntati Martyrium defuit. In tertia ordinat eos, qui opere dumtaxat externo sunt martyres. Martyrium primi, et secundi ordinis debet esse actus virtutis; alioquin esset frustraneum; posterioris vero non ita. De prioribus loquitur Bernardus in dicta Epistola, non de posteriori, cum ipse Innocentes opere tantum, nihilominus veros Martyres fuisse pronuntiet.

URGENTIS: Haec responsio est contra doctrinam Apostoli dicentis et docentis 1. ad Corinth. 13. Si tradidero corpus meum, ita ut ardeam, caritatem autem non habuero, nihil mihi prodest: ergo nullam efficacitatem habet Martyrium, nisi a caritatis actu; ac proinde qui sunt talis actus eliciendi incapaces, erunt et percipiendae gratiae per Martyrium conferendae. — Nego antecedens: siquidem S. Paulus de seipso adulto, ac proinde qui poterat sese libere ad Martyrium determinare, loquebatur. Fateor enim adultum in peccato mortali existentem, qui nec Martyrium desideravit, nec ad id sese determinavit, si dormiens occideretur in odium Christi, non propterea salvari, quia cum peccatum mortale committitur propria voluntate, non potest absque proprio voluntatis motu deleri. Vel distinguo: Martyrium sine caritate antecedente et comitante nihil prodest in eo, qui vel antecedentem, vel consequentem habere potest, concedo: nihil prodest in eo, qui neutram habere potest, cum sit libertatis et rationis impos, nec in eo, qui cum praecedentem non habuerit, habet comitantem, nego. Implicat autem adultum fidelem velle pro Christo animam fundere, et de facto exponere, absque eo quod habeat caritatem. Dixi fidelem: quia si haereticus circa unum fidei articulum, pro alio vero, quem credit, occidetur, non esset martyr dicendus, eo quod Christo nullatenus nec per caritatem, nec per fidem infusam uniretur. Dixi pro Christo, quia si pro vana gloria, vel motivo praeter Christum obiret, martyr non esset.

DICES 4: Si Martyrium primam gratiam conferat, id erit vel ante mortem, vel in instanti mortis, vel post mortem. Non primum: tum quia cum mors sit de formali ratione Martyrii, sequeretur ipsum conferre gratiam antequam esset, ac proinde maioris esse efficacitatis, quam Sacramenta; tum quia operari sequitur esse: ergo prius debet esse¹ perfectum. Martyrium, quam gratiam edat; tum denique quia plures ipsa etiam morte instanti in tormentis defecerunt a fide, et gratia; ac proinde non sunt assecuti Martyrii gratiam, a qua nullus excidit, cum sit ultima ad gloriam dispositio. Non etiam secundum. nec tertium: quia instans mortis est primum non esse hominis, ac proinde est extra statum viae, et consequenter extra statum salutis. Ergo, etc. — Respondent communiter Doctores cum Verga et Isamberto, tunc conferri primam gratiam, vel eius augmentum per Martyrium, quando Martyr accepto lethali vulnere, ac tormentis eo in statu sistitur, ut ab eo nulla causarum secundarum virtute, nec vitam servare, nec pristinam sanitatem iterum possit assequi; sive interim moriatur, sive per miraculum vitam tueatur, sanitatemque recipiat; in cuius confirmationem Ecclesia ut martyres colit eos, qui gravi accepto vulnere pro Christo in fide non defecerunt, licet tormentis, ac plagis inflictis supervixerint. Nec refert quod physice pro libertate possint adhuc peccare, ac proinde a gratia Martyrii excidere; nam (inquiunt) moraliter ita praevenitur eorum voluntas, ut nusquam sit a caritate defectura. Respondeo quod cum Deus perspicacissimus sit cordium scrutator, tunc gratiam infundit adultis, cum Martyris voluntas per actum liberum sese determinat ad tormenta, mortemque constanter pro Christo subeundam; si vero mors non subsequatur, id non provenit defectu Martyris, qui iam voluntarie ad eam obeundam sese determinavit, sed defectu persecutoris ab inceptis tormentis et plagis desistentis: tunc enim Martyr vere pro Christo animam suam ponit, eumque coram hominibus confitetur.

INSTABIS: Ex hoc sequitur cum, qui vere Martyrium desiderat, seque determinat ad id subeundum, si persecutor adesset, vere dici Martyrem, ac Martyrii gratiam consequi, licet tamen nulla unquam tormenta patiatur: falsum consequens, ergo et antecedens. — Nego sequelam, quia aliud est desiderare Martyrium, aliud ad id sese determinare, cum praesens instat occasio. Apostoli enim pro Christo mortem obire decreverant dum dixerunt: eamus et nos, et moriamur cum illo; et tamen dum quaerent Christum Iudaei, relicto eo omnes Apostoli fugerunt. Unde censeo Martyrium, quod dicitur, voluntatis, gratiam non operari qua Martyrium est formaliter, sed qua praestantissimus est caritatis actus, quo quis Deum etiam usque ad propriae vitae contemptum diligit.

URGES: Actus exterior non addit quidquam bonitatis actui interiori: ergo si voluntas subeundi Martyrii gratiam non operetur, nec ipsummet Martyrium operabitur. — Distinguo: actus exterior, qui per se non praecipitur, aut intenditur, ac ordinatur ad effectum, transeat: secus, nego. Baptismus enim, et cetera Sacramenta, cum per se ordinentur ad gratiam, aliquid efficiunt, v. g. characterem, et gratiam ex opere operato, quam actus interior, seu sola voluntas non producit. Martyrium autem, seu probatio voluntatis per tormenta, ex se ad gratiam ordinatur. Unde Christus ait: Qui confitebitur me (non solum coram Deo per voluntatem sed etiam coram hominibus (per tormentorum perpessionem) confitebor et ego eum coram Patre meo.

QUAERES: Utrum Baptismus sanguinis sit dignior Baptismo fluminis?

Respondet Seraph. Doctor dist. 4. p. 2. art. 2. q. 2. quod « dignitatis praecaeminentia in his Baptismatibus conspicitur ex consideratione effectuum eorumdem. Utriusque autem effectus, scilicet sanguinis et fluminis, est et in liberando a malo, et in ordinando ad bonum, et utroque modo se habent sicut excedentia et excessa. Nam maior effectus, sive efficacia in liberando a malo potest esse vel extensive, vel intensive. Si extensive, Baptismus aquae excedit, quia plures personas liberat, et a pluribus morbis, quia a peccato mortali, et veniali. Baptismus autem sanguinis liberat paucos, et solum a veniali liberat: a mortali non, quia praesupponit caritatem, aliter nihil valeret ad salutem. Similiter in ordinando ad bonum maior potest excessus attendi dupliciter, aut extensive, aut intensive. Si extensive, sic praecellit Baptismus aquae, quia dat gratiam gratis datam, scilicet characterem, et gratiam gratum facientem, quae disponit ad gloriam, et praemium essentiale. Baptismus autem sanguinis gratiam gratum facientem non tribuit, sed consummat; nec tribuit characterem, per quem distinguitur anima, et praeparatur ad gratiam. Utroque modorum praedictorum Baptismus sanguinis excedit intensive, sicut exceditur extensive. Nam efficacius et melius liberat a malo culpae et poenae, quia omnem resecat, et secundum potentiam, et secundum actum. Similiter efficacius ordinat ad bonum, quia statim perducit ad gloriam, et perfectiorem et gloriosiorem hoc Baptismo baptizatus consequitur palmam ».