Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

NOTANDUM 1. Satisfactionem esse actionem, qua reparatur inaequalitas orta ex iniuria alteri illata; in quo distinguitur a restitutione, per quam reparatur inaequalitas orta ex re aliena ablata, invito domino, et a Satispassione, quae est perpassio quaedam poenae ab alio praescriptae et inflictae. Unde reus, dum patitur sibi praescriptas a Iudice poenas, non tam satisfacit, quam satisfatitur. Cum autem peccator Deum offendens, duplicem faciat inaequalitatem: unam, qua constituit in creatura suum ultimum finem, ex qua incurrit reatum poenae aeternae; alteram, qua nimis indulget propriae voluntati, et voluptati, delectationem inordinatam percipiens in possessione et fruitione creaturae; prima inaequalitas removetur vel per Contritionem, vel per Attritionem cum Sacramento Poenitentiae: secunda vero etiam remanet restituenda per debitam Satisfactionem.

NOTANDUM 2. Quod Satisfactio in genere sit debiti solutio; quae definitur a Doctore Subtili, in 1. dist. 3. num. 4. Redditio voluntaria aequivalentis, alias indebiti: cuius definitionis particulares ibidem explicat Doctor. Primo, dicitur redditio, tum ut distinguatur a simplici donatione; quia redditio non est simplex donatio, sed debiti solutio: tum etiam ut significetur, Satisfactionem esse actum iustitiae, et ad alterum; quia proprie nullus sibi aliquid reddit. Secundo, dicitur voluntaria: tum, quia est actus virtutis iustitiae: omnis autem actus virtutis moralis debet esse voluntarius: tum etiam quia omnis redditio, quae non est voluntaria, magis est satispassio, quam satisfactio. Tertio, aequivalentis, quod enim per Satisfactionem redditur, debet quandam habere aequalitatem cum debito, idque vel secundum proportionem geometricam, qua ex iustitia distributiva maior debetur satisfactio digniori personae laesae, quam minus dignae; vel secundum proportionem arithmeticam, qua ex iustitia commutativa tantum datur pro tanto, v. g. centum aurei solvuntur pro totidem debitis. Quando autem aliqua Satisfactio has omnes conditiones habet, dicitur perfecta; quando deest aequalitas, dicitur de congruo, quia creditor non tenetur illam acceptare ex iustitia, sed dumtaxat ex liberalitate et congruentia; quando vero fit ad aequalitatem, sed ex bonis a creditore concessis, dicitur ex condigno, quia licet id quod redditur sit ex gratia creditoris, tamen revera pretium redditum aequivalet debito.

NOTANDUM 3. Satisfactionem pro peccatis generatim distingui duplicem; nimirum Sacramentalem, et non Sacramentalem. Prior ex Conc. Trid., Sess. 14. cap. 8. est actio, per quam in Sacramento Poenitentiae retribuimus Deo compensationem aliquam pro peccatis, iuxta praescriptum et sententiam Sacerdotis. Posterior vero est actio, per quam homo conatur satisfacere Deo pro peccatis in eum commissis, sibi ipsi poenas praescribendo, vel ab Ecclesia iniunctas animo constanti tolerando. Utraque definitur a Doctore, dist. 15. q. 1. num. 11. sic: Satisfactio est operatio exterior laboriosa, vel poenalis, voluntarie sumpta, ad puniendum peccatum commissum a se, et hoc ad placandum divinam offensam; vel est passio, seu poena voluntarie tolerata in ordine praedicto.

Porro hic de utraque loquimur, inquirentes utrum necesse sit, et utile, Deo satisfacere pro peccatis. Negativam partem tuentur Lutherani et Calvinistae cum eorum haeresiarchis: nam Lutherus pluribi, sed maxime Serm. De Indulgentiis, habito anno 1518, asserit ex nulla Scriptura colligi posse quod divina iustitia Poenitentiam, sive Satisfactionem a peccatore exigat, et poenas medicativas et satisfactorias esse humanum commentum atque nugamentum. Et lib. De Captivitate Babylonica, loquens de Catholicis, sic ait: « Eos non intelligere, quid sit vera Satisfactio, et eam sic extollere, ut fidei in Christum non relinquant locum, miserrime excarnificatis populorum conscientiis, alio currente Romam, alio huc, alio illuc: illo in Carthusiam, alio in alium locum: illo virgis se flagellante, alio corpus suum vigiliis et ieiuniis occidente: quae monstra tibi debemus, Romana Sedes, totum mundum eo perdidisti, arbitratur se posse Deo per opera pro peccatis satisfacere, cui sola fide satisfit ».

Idem sentiunt eius Sectatores. Melanethon in Apolog. Kemnitius in examine Concilii Tridentini, ad c. 8. Idem pariter Calvinus, lib. 3. Instit., cap. 1. a num. 25. usque ad 30. ubi cum plurima virulento ore dicteria in Theologiae Doctores blaterasset, quod Satisfactionem pro peccatis propugnent, dicit num. 27. Nunc tibi pestilentes eorum moenia prope, quia Dei in primo peccatorum remissione solum operari, si postea ceciderimus ad secundam veniam impetrandam opera nostra cooperari: haec si locum habeant, anne quae Christo superius sunt attributa, illi salva manent? Immense quantum haec differunt, iniquitates nostras positas esse in Christo, ut in ipso expiarentur, et nostris operibus expiari: Christum esse propitiationem pro peccatis nostris, et Deum operibus propitiandum. Et n. 28. ostendens Satisfactionem pro omnibus peccatis esse impossibilem, ait: Quem ergo satisfaciendi existimant invenire in tanto peccatorum cumulo? si unius diei esset Satisfactio peccati unius, dum illam meditantur, pluribus se involvunt: quando diem nullum praeterit iustissimus quisque, quae non aliquoties labitur. Ad eorum vero Satisfactionis dum se accingent, numerosa, vel potius innumera accumulabunt. Iam praecisa est satisfaciendo fiducia, quid morantur? quomodo adhuc de satisfaciendo cogitare audent?

Adversus quos omnes errores duo statuenda sunt in hac Quaestione: primum, quod Satisfactio pro peccatis sit necessaria: secundum, quod sit utilis ad remissionem poenae aeternae, et temporalis post remissam culpam peccatis debitae.

Conclusio prima. — REVERA NECESSARIUM EST HOMINI PER OPERA BONA ET AFFLICTIVA DEO SATISFACERE PRO PECCATIS.

Constat haec veritas, ac firmatur innumeris Scripturae oraculis, quibus SS. Prophetae et Apostoli homines hortantur ad expianda sua peccata per opera meritoria et satisfactoria. Sic Daniel, cap. 4. monebat Nabuchodonosor: Peccata tua eleemosynis redime, et iniquitates tuas misericordiis pauperum. Sic Matth. 3. S. Ioannes Baptista Sadducaeos et Pharisaeos venientes ad Baptismum suum, alloquens, dicebat: Progenies viperarum, quis demonstrabit vobis fugere a ventura ira? facite ergo fructus dignos Poenitentiae. Et Actor. 26. Apostoli Iudaeis et Gentibus annuntiabant, ut Poenitentiam agerent et converterentur ad Deum, digna Poenitentiae opera facientes. Alia his similia sunt sacrae Scripturae, tam veteris, quam novi Testamenti oracula, in quibus praeter conversionem mentis et vitae novitatem, exiguntur opera satisfactoria et afflictiva, qualia sunt ieiunium, fletus, planctus, et poenitentes monentur se vestire sacco, cooperire capita sua cinere, membra sua mortificare.

Quam utique veritatem variis rationibus probat Concilium Tridentinum, Sess. 14. c. 8. « Maxime, inquit, quia divinam clementiam decet, ne ita nobis absque ulla Satisfactione peccata dimittantur, ut, occasione accepta, peccata leviora putantes, vel iniurii et contumeliosi Spiritui sancto, in graviora labamur, thesaurizantes nobis iram in die irae. Proculdubio enim magnopere a peccato revocant, et quasi fraeno quodam coercent hae satisfactoriae poenae, cautioresque et vigilantiores in futurum poenitentes efficiunt, medentur quoque peccatorum reliquiis, et vitiosos habitus, male vivendo comparatos, contrariis virtutum actionibus tollunt. Neque vero securior ulla via in Ecclesia Dei unquam existimata fuit ad amovendam imminentem a Domino poenam, quam ut haec Poenitentiae opera homines cum vero animi dolore frequentent. Accedit ad haec, quod dum satisfaciendo patimur pro peccatis, Christo Iesu, qui pro peccatis nostris satisfecit, ex quo omnis nostra sufficientia est, conformes efficimur, certissimam quoque inde arrham habentes, quod si compatimur, et conglorificabimur. Neque vero ita nostra est satisfactio haec, quam pro peccatis nostris exsolvimus ut non sit per Christum Iesum; nam qui ex nobis, tamquam ex nobis, nihil possumus, eo cooperante, qui nos confortat, omnia possumus: ita non habet homo unde glorietur, sed omnis gloriatio nostra in Christo est, in quo vivimus, in quo meremur, in quo satisfacimus, facientes fructus dignos Poenitentiae, qui ex illo vim habent, ab illo offeruntur Patri, et per illum acceptantur a Patre. Debent ergo Sacerdotes Domini, quantum spiritus et prudentia suggesserit, pro qualitate criminum, et poenitentium facultate, salutares et convenientes Satisfactiones iniungere, ne si forte peccatis conniveant, et indulgentius cum poenitentibus agant, levissima quaedam opera pro gravissimis delictis iniungendo, alienorum peccatorum participes efficiantur. Habeant autem prae oculis, ut Satisfactio, quam imponunt, non sit tantum ad novae vitae custodiam, et infirmitatis medicamentum, sed etiam ad praeteritorum peccatorum vindictam et castigationem; nam claves Sacerdotum non ad solvendum dumtaxat, sed et ad ligandum concessas, etiam antiqui Patres et credunt, et docent. Nec propterea existimarunt, Sacramentum Poenitentiae esse forum irae, vel poenarum; sicut nemo unquam catholicus sensit, ex eiusmodi nostris Satisfactionibus vim meriti et Satisfactionis Domini nostri Iesu Christi vel obscurari, vel aliqua ex parte imminui; quod dum Novatores intelligere nolunt, ita optimam Poenitentiam novam vitam esse docent, ut omnem Satisfactionis vim, et usum tollant ». Ita Concilium, quibus omnibus non solum necessitatem, sed et utilitatem Satisfactionis commendat: primo, quia a peccato revocat: secundo, quia Dominum nobis iratum placat et conciliat: tertio, quia Christi Domini Passionis meritum nobis comparat, nosque Christo patienti conformes efficit: quarto, quia cum Christo, ac per Christum Deo Patri oblata, ipsius in nos misericordiam provocat: quinto, quia non est tantum ad novae vitae custodiam, et infirmitatis medicamentum, sed etiam ad praeteritorum peccatorum vindictam et castigationem.

Idem probatur ex constanti ac perpetua Ecclesiae praxi, ut colligere licet ex Tertulliano. De Poenit., cap. 9. ubi ait: « Huius igitur Poenitentiae secundae, et unius, quanto in arcto negotium est, tanto operosior probatio est; ut non sola conscientia praeferatur, aliquo etiam actu administretur. Is actus, qui magis graeco vocabulo exprimitur, et frequentatur, exomologesis est, qua delictum Domino nostrum confitemur, non quidem ut ignaro, sed quatenus satisfactio Confessione disponitur, Confessione Poenitentia nascitur, Poenitentia Deus mitigatur. Itaque exomologesis prosternendi et humiliandi hominis disciplina est, conversionem iniungens, misericordiae illicem. De ipso quoque habitu, atque victu mandat, sacco, et cineri incubare, corpus sordibus obscurare, animum maeroribus deiicere, illa per quae peccavit tristi tractione mutare: ceterum pastum, et potum pura non nosse, non ventris scilicet, sed animae causa, plerumque vero ieiuniis preces alere, ingemiscere, lacrimari, et mugire dies noctesque ad Dominum Deum tuum, Presbyteris advolvi, et charis Dei adgeniculari, omnibus fratribus legationes deprecationis suae iniungere. Haec omnia exomologesis Poenitentiam commendant, ut de periculi timore Dominum honoret, ut in peccatorem ipsa pronuntians pro Dei indignatione fungatur, et temporali afflictione aeterna supplicia, non dicam frustretur, sed expungat. Cum igitur provolvit hominem, magis revelat: cum squalidum facit, magis mundatum reddit: cum accusat, excusat: cum condemnat, absolvit. In quantum non peperceris tibi, in tantum tibi Deus, crede, parcet ». — Idem docet Origenes. Homil. 15. in Levit., ubi appellat opera afflictiva pretium, quo peccata redimuntur. Similiter S. Cyprianus, Serm. De lapsis, ubi inter cetera, ait: « Confiteantur singuli delictum suum: dum qui deliquit, adhuc in saeculo est, dum admitti Confessio eius potest, dum Satisfactio, et remissio facta per Sacerdotes apud Dominum grata est. Convertantur ad Dominum mente tota, et Poenitentiam criminis veris doloribus exprimentes, Dei misericordiam deprecantur, illi se anima prosternat, illi moestitia satisfaciat, illi spes hominis incumbat. Rogare qualiter debeamus, dicit ipse: advertimini, inquit, ad me ex toto corde vestro, simulque et ieiunio et fletu et planctu, et scindite corda vestra et non vestimenta vestra: ad Dominum toto corde redeamus, iram et offensam eius ieiuniis, fletibus, planctibus, sicut admonet ipse, placemus. Et infra: quam magna deliquimus, tam granditer defleamus, alto vulneri diligens, ac longa medicina non desit, Poenitentia crimine minor non sit. Putasne Dominum te posse placare, quem verbis perfidis abnuisti, cui patrimonium praeponere maluisti, cuius templum sacrilega contagione violasti? Putas facile eum misereri tui, quem tuum non esse dixisti? Orare oportet impensius, et rogare, diem luctu transigere, vigiliis noctes, ac fletibus ducere, tempus omne lacrimosis lamentationibus occupare, stratos solo adhaerere cineri, in cilicio, et sordibus volutari; post indumentum Christi perditum, nullum hic iam velle vestitum: post diaboli cibum malle ieiunium; iustis operibus incumbere, quibus peccata purgantur: eleemosynis frequenter insistere, quibus a morte animae liberantur ». — Idem pariter docent SS. Chrysostomus, Ambrosius, Eligius, Augustinus, et plures alii, quovis saeculo florentes, ut iam liquet ex iis, quae diximus, demonstrando rationem Poenitentiae maxime consistere in affectu iustitiae vindicantis ac punientis peccatum per opera afflictiva et poenalia.

REPONUNT HAERETICI, opera quidem afflictiva commendari, tum a Scriptura, tum a Patribus, non quidem ratione sui, sed ratione caritatis, fidei, ac pietatis, quas praesupponere debent, ut Deo grata sint et accepta. Secundo dicunt, Patres hyperbolice locutos fuisse, et ideo plus extulisse opera satisfactoria, quam par esset, ut populos ad Poenitentiam vehementius excitarent. Tertio dicunt, exercitia Poenitentiae a Patribus commendata nihil aliud esse, quam preces et orationes, quibus Deus interpellandus est, et provocandus, ut peccatorum admissorum veniam concedat, non autem veras ac legitimas esse compensationes. — Verum, quam futilia sint haec diverticula, apparet; quamvis enim bona opera afflictiva et satisfactoria supponant fidem et caritatem, unde suum meritum obtinent, nihilominus SS. Patres constanter illa appellant pretia, quibus redimuntur peccata, et compensationes pro peccatis. Ad secundum dico, quod si ita facile liceat detorqueri dicta SS. Patrum ad hyperbolicum sensum, nihil certi poterit haberi ex eorum doctrina, quod iuvet ad confirmanda et illustranda fidei dogmata. Ad tertium dico, satis constare ex locis SS. Patrum a nobis laudatis, eiusmodi satisfactoria opera appellari compensationes et actus iustitiae; ac subinde falsa est ac fatua haereticorum responsio.

OBIICIT CALVINUS: Haec de Satisfactione assertio derogat merito Passionis et Satisfactionis Christi: « Quid enim, quaeso, nobis praestitisset Christus, inquit n. 30. cap. 4., si adhuc pro peccatis poena exigeretur? nam cum dicimus Deum pertulisse omnia peccata nostra in corpore suo super lignum, non aliud significamus, quam defunctum cum poena et vindicta, quae peccatis nostris debebatur ». Insuper, ex eiusmodi doctrina sequitur, homines non iustificari gratis, sed intuitu operum satisfactoriorum, quod aperte militat in plurima Scripturae sacrae oracula, testantia, nos gratis iustificari. Denique, haec nostra de Satisfactione assertio Pelagianismum sapit, utpote quae salutem nostram propriis operibus tribuat, ea nimium extollat. — Respondeo ad primum, negando antecedens: tantum enim abest, ut huiusmodi satisfactio quidpiam deroget Satisfactioni, quam Christus Dominus pro nobis in cruce Aeterno Patri obtulit, quinimo (inquit Concilium Trid. loco supra laudato) dum satisfaciendo patimur pro peccatis, « Christo Iesu, qui pro peccatis nostris satisfecit, ex quo omnis nostra sufficientia est, conformes efficimur, certissimamque inde arrham habemus, quod si compatimur, et conglorificabimur ». (Quibus significat, omnem nostram Satisfactionem habere dumtaxat vim et efficaciam ex applicato nobis per illam merito Passionis Christi; nec inde sequitur Satisfactionem Christi deficere. Ex se quidem est sufficientissima, sed nobis debet applicari per Satisfactiones proprias. Cui utique doctrinae repugnare non possunt haeretici, quippe cum ipsimet doceant, merita Christi per fidem applicari credentibus, nec tamen existimant, fidem meritum Satisfactionis Christi evacuare. Ad secundum et tertium dico, falsum esse, quod nostra Satisfactio nimium tribuet propriis nostris operibus; siquidem nostrae Satisfactionis meritum totum refundit in gratiam Christi Domini. Neque enim, (inquit Concilium Tridentinum) ita nostra est Satisfactio haec, quam pro peccatis nostris exsolvimus, ut non sit per Christum Iesum; nam qui ex nobis, tamquam ex nobis, nihil possumus, eo cooperante, qui nos confortat, omnia possumus; ita non habet homo unde glorietur, sed omnis gloriatio nostra in Christo est, in quo vivimus, in quo meremur, in quo satisfacimus, facientes fructus dignos Poenitentiae, qui ex illo vim habent, ab illo offeruntur Patri, et per illum acceptantur a Patre.

OBIICIT SECUNDO CALVINUS: Impossibile est Deo satisfacere pro omnibus peccatis: primo, quia offensa Dei est infinita, Satisfactio autem hominis, quantumvis magna et diuturna, semper erit finita, ac subinde improportionata, quae Deo reddatur ad compensandam irrogatam iniuriam: secundo, inquit n. 27., etsi ipsi concedatur peccata aliquot iuxta Satisfactionem posse redimi, quid tandem facient, ubi tot peccatis obruuntur, quorum Satisfactionibus nec centum vitae, vel si totae in hoc sint, sufficere queant? Tertio, quia homo est servus Dei: servus autem non potest satisfacere domino; siquidem nihil nisi debitum offerre potest: igitur homo nulla ratione potest pro peccatis satisfacere. — Nego consequentiam, et ad primum dico, quod qua ratione offensa Dei censetur infinita, nempe infinitate extrinseca, et ratione obiecti, eadem ratione hominis Satisfactio potest esse infinita; quippe cum tendat in obiectum infinitum, ut etiam declaravimus in septimo Volumine, agendo de Satisfactione, quae fieri potuerit a puro homine pro eluendis omnibus peccatis hominum, si Deus ita statuisset et ordinasset. Ad secundum, quod etsi plurima sint hominis peccata, maxime venialia, non tamen tanta sunt, quin possint expiari, et digna Satisfactione compensari: sunt enim pro peccatis quotidianis quotidiana nobis a Christo donata remedia; inter quae praecipuum locum obtinent haec verba orationis Dominicae: Dimitte nobis debita nostra; nam, inquit, S. August. in Enchirid. c. 7. de quotidianis brevibus, levibusque peccatis, sine quibus haec vita non ducitur, quotidianam oratio fidelium satisfacit. Secundum vero locum tenent eleemosynae ac opera misericordiae; nam, inquit, idem S. August., Epist. 89. Qui misericordia Dei adiutus, et gratia, se ab omnibus peccatis abstinuerit, quae etiam crimina vocantur, atque illa peccata, sine quibus hic non vivitur, mundare operibus misericordiae, et piis orationibus non neglexerit, merebitur hinc exire sine peccato: quamvis hic cum viveret, habuerit nonnulla peccata, quia sicut illa non defuerunt, ita etiam remedia, quibus purgarentur, adfuerunt. Tertium autem locum obtinet condonatio iniuriarum, dicente Christo Domino: Dimitte, et dimittetur vobis: unde S. August., Hom. 27. postquam distinxisset Poenitentiam in quotidianam, luctuosam, et competentium, asserit quotidianae Poenitentiae fundamentum maxime consistere in his verbis Christi Domini, Matth. 6. Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris: et statim subiungit: Constituit medicinam, firmavit pactum, hic preces dictat, ibi peccanti respondet: novit quo iure res agatur in caelo: quomodo impetrari possint desiderata. Dimittimus: Dimitte, ait: quid enim habes, quod Deo praestas, a quo vis ut praestetur tibi? etc. — Ad tertium dico, quod etsi homo sit Dei servus et mancipium, nihilominus cum sit ad eius imaginem factus, participat aliquid eius libertatis, in quantum est dominus suorum actuum per liberum arbitrium; ideoque Deo satisfacere potest ex hoc quod agit per liberum arbitrium, quod quamvis sub Dei beneficio sit, et sub eius dominio, nihilominus quoniam ab eo ipsi traditum est, ut illi libere utatur, idcirco habet etiam ipse homo dominium quoddam in sua opera, ac subinde potest illa offerre in compensationem et Satisfactionem suorum delictorum.

Conclusio secunda. — REVERA POENITENS DIVINA GRATIA ADIUTUS POTEST DEO SATISFACERE PRO POENA TEMPORALI. Ita definitum est in Concilio Trident., Sess. 14. Can. 13. Si quis dixerit, pro peccatis, quoad poenam temporalem, minime Deo per Christi merita satisfieri poenis ab eo inflictis, et patienter toleratis, vel a Sacerdote iniunctis, sed neque sponte susceptis, ut ieiunii, orationibus, eleemosynis, vel aliis etiam pietatis operibus, atque ideo optimam poenitentiam esse tantum novam vitam, anathema sit.

Hoc etiam probant Scripturae sacrae illis omnibus in locis, quibus opera satisfactoria ac poenalia, quae coniunguntur Contritioni, vel ad eam sequuntur, dicuntur esse remissiva peccati; necnon et ex illis oraculis, quibus homines dicuntur cavere ac fugere divinam animadversionem et damnationem per fructus poenitentiae. Sic Matth. 3. S. Ioannes Baptista Pharisaeos alloquens, dicebat: Quis vobis demonstravit fugere a ventura ira? facite ergo fructus dignos poenitentiae. Et S. Paulus, 1. ad Cor. 11. Si nosmetipsos iudicaremus, non utique iudicaremur; dum iudicamur autem, a Domino corripiamur, ut non cum hoc mundo damnemur.

Idem constanter docent SS. Patres, maxime S. Cyprianus, Epist. 55. Datur opera ne satisfactionibus et lamentationibus iustis, delicta remittantur, ne vulnera lacrimis abluantur, pax vera falsae pacis mendacio tollitur, etc. Quibus invehit in Fortunatum et Felicissimum, qui pacem dabant lapsis ante peractam Satisfactionem. S. Chrysostomus, Homil. 6. in 2. ad Timoth. Vide, inquit, quanta sit Dei clementia, non tibi dedit, ut temporalem mortem, sed ut aeternam mortem videre possis. Idem pluribi habet Sanctus Ambrosius, lib. 1. De Poenitentia, cap. 4. ubi ait: Expectat gemitus nostros, sed temporales, ut remittat: expectat lacrimas nostras, ut profundat pietatem suam.... Expectat conversionem nostram, ut revertatur et ipse ad gratiam. — Similiter S. Augustinus, Serm. 34. De Diversis, ubi ait: Omnia ergo praeterita conversis dimittuntur: cetera autem huius vitae sunt quaedam gravia et mortifera, quae nisi per vehementissimam molestiam humiliationis cordis, et Contritionis spiritus, et tribulationis Poenitentiae non relaxantur: haec dimittuntur per claves Ecclesiae; si enim tu te coeperis iudicare, si tibi coeperis displicere, Deus venit, ut misereatur; si tu te punire volueris, parcet ille: qui autem bene agit poenitentiae, suus ipse punitor est. Sed oportet ipse in se esse severus, ut in eum sit misericors Deus. Et ad Virginem lapsam, cap. 8. Quantumvis afflictionem, quantumvis laborem, et indecorum subire esto contenta, dummodo ab aeternalibus poenis libereris. Descriptis afflictionibus et laboribus quos poenitendo subire debet, subdit: Talis vita, talis actio Poenitentiae, si fuerit perseverans, audebit sperare, si non gloriam, certe poenae vacationem. Tandem concludit: Peccator ergo si sibi ipsi non pepercit, a Deo illi parcitur: et si futuras poenas gehennae praecipuas in hoc parvo vitae spatio compensaverit, seipsum ab aeterno iudicio liberat. Capite ult. lib. 5. Hexamer. Respice nos quoque, Domine Iesu, ut et nos propria recognoscamus errata, solvamus piis fletibus culpam, mereamur indulgentiam peccatorum. — Concinit S. Prosper, lib. 2. De vita contemplativa, cap. 7. de laicis, qui ultro crimina confitentur, et de iis poenitentiam libenter suscipiunt: Quod si ipsi sui Iudices fiant, et veluti suae iniquitatis ultores hic in se voluntariam poenam severissimae animadversionis exercent, temporalibus poenis mutabunt aeterna supplicia, et lacrimis ex vera cordis compunctione fluentibus restringuent aeterni ignis incendia. Et postea de Clericis, qui idem faciunt: Ab altari cui ministrabant, non animo, sed officio separati, vitam tamquam mortuam plangunt, certi quod reconciliato sibi efficacis poenitentiae fructibus Deo non solum amissa recipiant, sed etiam cives supernae civitatis effecti, cum gaudia sempiterna perveniant. — Pariter S. Caesarius Arelatensis Episcop. Hom. 1. Mortificatione praesenti futura mortis sententia praevenitur, et dum culpae auctor humiliatur, culpa consumitur, dumque exterior afflictio voluntariae districtionis infertur, tremendi iudicis offensa sedatur, et ingentia debita labor solvit exiguus, quae vix consumpturus erat ardor aeternus. Cum autem audis SS. Patres significare, quod poena aeterna remittatur per satisfactiones nostras, non sic accipias velim, quasi censerent remissis per poenitentiam peccatis adhuc poenam aeternam deberi; hoc enim falsum est; sed quod solvatur ea poena quae fuisset aeterna, si peccatum quoad reatum culpae non fuisset deletum.