Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

Ex praecedenti Disputatione iam satis aperte liquet ordinarium Baptismi, sicut et aliorum Sacramentorum, Ministrum, et subiectum esse dumtaxat hominem viatorem; cum enim Sacramenta animarum sint medicamenta, quae nec mortuis, nec perfecte sanis quidpiam prodesse possunt: hinc est, quod nec pro damnatis, nec pro Beatis in termino iam existentibus, sed tantum pro viatoribus hominibus, quibus adhuc salus affulget, instituta censeantur. Iusta itaque, ac omnino sapienti ordinatione divinitus factum est, ut soli mortales homines Sacramentorum beneficio ac ministerio mortalibus opitularentur. Quocirca hic dumtaxat determinandum superest, quinam sint capaces tum ministrandi, tum suscipiendi Baptismatis: quod utique declarabimus in quatuor sequentibus Quaestionibus.

NOTANDUM 1. Baptismum dupliciter administrari posse, primo solemniter, et cum omni publico ritu, et ecclesiasticis caeremoniis adhiberi solitis, dum Baptismus ab Ecclesiae Ministris publice confertur: secundo, citra solemnitatem omnem, seu omissis omnibus caeremoniis, et adhibitis dumtaxat, quae essentialia sunt ad validam Sacramenti confectionem. Insuper Baptismus conferri potest, vel in casu urgentis necessitatis, nimirum si instet mortis periculum; vel extra necessitatis casum, dum videlicet baptizandus integra sanitate fruitur. Hinc duplex distingui potest Sacramenti Minister: unus quidem solemnitatis; alter vero necessitatis. Rursus baptismi solemniter administrandi alius esse potest ordinarius Minister, cui ex proprio munere competit baptizare; alter vero extraordinarius, qui hanc facultatem habet ex conditione et delegatione. Quaeritur ergo, quis sit idoneus Minister Baptismi solemniter, et citra casum necessitatis, vel non solemniter, et urgente necessitate conferendi.

NOTANDUM 2. In Sacramentorum administratione, sicut et in plurimis humanis actibus, aliud esse, quod aliquid fiat valide, aliud vero quod fiat licite. Primum enim respicit substantiam rei, quae affirmatur fieri valide, ita ut illa stet integra, et omnibus suis partibus constans, abstrahendo ab eo, quod qui illam exerceat peccatum incurrat, necene; secundum vero spectat ad conscientiam facientis, ita quod qui rem exequitur, non solum illam faciat quatenus fieri debet, ut sit integra, et perfecta secundum se; sed etiam ut fiat modo debito, et ut praescribitur a Superiore eiusmodi rei confectionem ordinante. Ceterum hic de utroque modo conferendi Baptismum movetur quaestio: utrum videlicet omnibus omnino hominibus sive fidelibus, sive infidelibus, non solum valide, sed etiam licite competat urgente necessitate, vel citra necessitatem baptizare.

NOTANDUM 3. Quod etsi conveniant Lutherani cum Catholicis quemlibet privatum fidelem, etiam mulierem, in casu necessitatis non solum valide, sed etiam licite baptizare, ut expresse docet Hunnius, Opusc. De Sacram.. cap. De Baptismo, ubi ait, illud etiam esse articulum confessionis Augustanae: nihilominus refragantur Calvinistae, cum suo haeresiarcha, qui lib. 1. Instit.. cap. 15. licet non ita aperte mentem declaret, utrum loquatur tantum de licito, an etiam de valido, ita agit ut videatur velle, solos Verbi divini Ministros, Ecclesiae Pastores legitime vocatos, posse valide baptizare, et si mens et intentio illius sit inquirenda ex ipso Beza, ita esse constabit; hic enim lib. Qu. et responsionum de Sacramentis, qu. 140. interrogatus de Baptismo administrato a privatis personis, ministerio non fungentibus, respondet, illum non esse pluris faciendum, quam id quod Regis, aut Reipub. nomine privatus quispiam pro libito gereret, aut quam fabula. At satis constat id fore nullum, et non solum illicitum, quod privatus aliquis pro libito faceret nomine ipsius Regis, aut Reipub. ex defectu potestatis ab illa ad hoc faciendum acceptae, similiter et istud quod est fabulosum. Unde etiam idem Beza, quaest. 144. De Sacramentis impudenter ait, se praeferre Baptismum a satana et diabolo sese pro verbo divini ministro gerente collatum, Baptismo per mulierem aut privatum fidelem conferendo.

Conclusio prima. — QUILIBET HOMO VIATOR RATIONIS COMPOS VALIDE SEMPER, ET SI URGEAT NECESSITAS LICITE BAPTIZARE POTEST PRIVATIM, ET SINE SOLEMNITATE. Haec est de fide determinata in Concilio Lateranensi sub Innocentio III, et refertur cap. Firmiter, ubi statuitur, Sacramentum Baptismi... tam parvulis, quam adultis in forma Ecclesiae a quocumque rite collatum, proficit ad salutem.

Quam utique determinationem distinctius innovavit et confirmavit Concilium Florentinum in Decreto Eugenii, ubi de Ministro Baptismatis sic legimus: Minister huius Sacramenti est Sacerdos, cui ex officio competit baptizare: in causa autem necessitatis, non solum Sacerdos, vel Diaconus, sed etiam laicus, et mulier, imo etiam Paganus, et haereticus baptizare potest, dummodo formam servet Ecclesiae, et facere intendat quod facit Ecclesia.

De Sacerdote et Diacono dicemus Conclusione sequenti. De Paganis autem et infidelibus aperte docet Isidorus, ut refertur dist. 1. De Consecratione, cap. 23. his verbis: Romanus Pontifex non hominem iudicat qui baptizat, sed Spiritum Dei subministrare gratiam Baptismi, licet paganus sit qui baptizet. Idem docet Nicolaus I, ad Consulta Bulgarorum, cap. 104. ut refertur ibidem cap. sequenti, ubi legimus: A quodam Iudaeo nescitis, utrum Christiano, an pagano, multos in patria vestra baptizatos asseritis, et quid de iis sit agendum consulitis. Hi profecto si in nomine sanctae Trinitatis, vel tantum in nomine Christi, sicut in Actibus Apostolorum legimus, baptizati sunt.... constat eos non esse denuo baptizandos. Quantum autem ad haereticos, iam sufficienter constat ex dictis in priori Disputatione, ubi probavimus Baptismum ab haereticis collatum esse validum.

Porro Baptismum a quocumque rite collatum in forma Ecclesiae constanter docet S. Hieronymus, in Dialogo Contra Luciferianos, cap. 4. et S. Augustinus, lib. 2. Contra Parmenianum, cap. 13. ubi ait: Et si laicus aliquis pereunti dederit (baptisma) necessitate compulsus, quod cum ipse acciperet, dandum esse addidicit, nec scio an pie quisquam dixerit esse repetendum. Nulla enim cogente necessitate si fiat, alieni muneris usurpatio est; si autem necessitas urget, aut nullum, aut veniale delictum est. Sed etsi nulla necessitate usurpetur, et a quolibet cuilibet detur, quod datum fuerit non potest dici non datum, quamvis rite dici possit illicite datum.

Eos praeiverat Tertullianus, lib. De Baptismo, cap. 17. ubi cum dixisset baptizandi officium ex aequo spectare ad Episcopos, dehinc ad Presbyteros, postmodum ad Diaconos, non vero ad laicos, addit, laicum alloquens: Sufficiat scilicet in necessitatibus, ut utaris, sic ubi aut loci, aut temporis, aut personae conditio compellit: tunc enim constantia succurrentis accipitur, cum urget necessitas periclitantis; quoniam reus erit perditi hominis, si supersederit praestare, quod libere potuit.

OBIICIT 1. Calvinus: Illi soli valide baptizare possunt, quibus Christus Dominus baptizandi facultatem contulit: sed eam dedit solis divini verbi Ministris legitime vocatis; tum quia Matth. ult. Christus Dominus Baptismum conferendum praecipiens, solos Apostolos alloquitur, ac eorum successores; tum quia ibidem coniungit praedicationem Verbi divini cum administratione Baptismi, dicens: Ite, docete omnes Gentes. — Respondeo, concessa maiore, distinguendo minorem: solis Apostolis et divini verbi Ministris Christus Dominus dedit facultatem baptizandi publice et solemniter, concedo: privatim et in casu necessitatis, nego. Ad probationem autem dico, eo loco Christum Dominum non dedisse Apostolis simplicem potestatem baptizandi, quam etiam ante Passionem, cum necdum essent Sacerdotes, aut Episcopi, habebant et exercebant; sed iis iam Episcopis dedit speciale mandatum, et simul contulit ius primarium publice et solemniter praedicandi Evangelium, ac ministrandi Baptismum.

OBIICIT 2. Illud Concilii quarti Carthaginensis, cap. 100. Mulier quamvis docta et sancta viros in conventu docere, vel aliquos baptizare non praesumat. Similiter Tertullianus pluribi docet Baptismum esse mulieribus interdictum, maxime lib. De Velandis Virginibus, cap. 9. et lib. De Praescriptionibus, cap. 42. et lib. De Baptismo, cap. 17. ubi ait: Petulantia autem mulierum, quae usurpavit docere, utique non etiam tingendi ius sibi pariat. — Respondeo, tam Concilium quam Tertullianum proscribere ac damnare quarundam mulierum, maxime Marcionistarum petulantiam et audaciam, quae etiam citra necessitatem baptizandi, non solum privatim, sed et solemniter officium usurpabant: unde loco supra laudato De Velandis Virginibus, ait: Non permittitur mulieri in Ecclesia loqui, sed nec docere, non tingere, nec offerre, nec ullius virilis muneris, nedum Sacerdotalis officii sortem sibi vindicare.

OBIICIT 3. Gregorium II, Epistola ad Bonifacium Episcopum, et refertur De Consecratione, dist. 1. cap. 52. ubi ait: Quos a Paganis baptizatos esse asseruisti, si ita habetur, ut denuo baptizes in nomine Trinitatis, mandamus. Insuper S. Augustinus, lib. 2. Contra Epist. Parmeniani, cap. 13. dubitat, utrum ab iis, qui numquam fuerunt Christiani, possit baptismus dari: respondet autem: nec aliquid temere inde affirmandum est sine auctoritate tanti Concilii, quantum tantae rei sufficit. Denique in Concilio Eliberitano, Can. 38. permittitur solum baptizatis, et prohibetur Bigamus in necessitate baptizare; habet enim: Peregre navigantes, aut si Ecclesia in proximo non fuerit, posse fidelem (qui lavacrum suum integrum habet, nec sit Bigamus) baptizare in necessitate infirmitatis positum Catechumenum. Igitur non omnes possunt etiam in necessitate valide baptizare. —

Nego consequentiam, et ad Gregorium II dico eum loqui de baptizatis ritu Pagano, non autem ritu Ecclesiae, ut observat Glossa ad praefatum cap. 52. dist. 4. quod utique insinuunt etiam Pontifex; ait enim ibidem: quisquis in nomine Patris, et Filii, et Spiritu sancti baptizatus est, rebaptizare eum minime licet. — Ad S. Augustinum dico, eum non revocare in dubium, quin Baptismus a laicis in necessitate collatus sit validus: quamquam enim non audeat aperte affirmare validum esse si conferatur a non baptizato; tamen id absolute non negat; imo diserte assereret si nunc viveret; ait enim, hoc non esse constanter asserendum sine auctoritate Concilii: habemus autem auctoritatem apertam Concilii Florentini id affirmantis; ac subinde eam veritatem nobiscum iam propugnaret S. Augustinus. — Ad Canonem Concilii Eliberitani dico, per eum tantum significari, quod in casu necessitatis non baptizatus et bigamus non debeat ministrare Baptismum in praesentia baptizati non bigami; alioqui Baptismus ille esset illicitus, nec ministraretur sine peccato, non tamen propterea foret invalidus.

Conclusio secunda. — MINISTER ORDINARIUS BAPTISMI SOLEMNITER AUT PRIVATIM CITRA NECESSITATEM CONFERENDI EST SOLUS SACERDOS EPISCOPUS, AUT CURATUS; DELEGATUS AUTEM POTEST ESSE QUILIBET SACERDOS, IMO ETIAM ET DIACONUS. Illam aperte tradit Tertullianus, lib. De Baptismo, cap. 7. ubi ait: Dandi quidem baptismum habet vim summus Sacerdos, qui est Episcopus; dehinc Presbyteri, et Diaconi; non tamen sine Episcopi auctoritate, propter Ecclesiae honorem. Illam etiam veritatem declarat Concilium Florentinum verbis in priori Conclusione laudatis. Et S. Isidorus, lib. 2. De Officiis, c. 24. et refertur¹ de consecratione, dist. 3. c. 9. ubi scribit: Constat Baptisma solis Sacerdotibus esse tractandum: eiusque mysterium nec ipsis Diaconis explere est licitum, absque Episcopo, vel Presbytero, nisi his procul absentibus ultima languoris necessitas cogat.

Porro huius assertionis rationem congruam profert Doctor, dist. 6. q. 1. n. 3. ubi cum dixisset: Congruum est inter viatores solum Sacerdotem baptizare, et soli Sacerdoti congruit ex officio, subdit: Cuius ratio est, quia per Baptismum recipitur baptizatus in collegium Ecclesiae militantis: receptio autem alicuius in collegium pertinet ad Praesidentem et habentem auctoritatem in collegio; ideo quanto aliquis haberet maiorem auctoritatem in Ecclesia, tanto magis pertineret ad eum recipere et introducere in Ecclesiam, et per consequens baptizare. Unde magis competet Episcopo, quam simplici Sacerdoti, si sufficere possent Episcopi; sed propter paucitatem Episcoporum, et pluralitatem baptizandorum, regulariter conceditur omnibus Sacerdotibus.. Haec autem Doctoris sententia, quae asserit ex officio omnibus Sacerdotibus convenire facultatem baptizandi, intelligenda est, ut optime observat Hyquaeus in Commentario ad hunc locum n. 19, quantum ad capacitatem, et in casu necessitatis, quantum ad effectum, seu officium: vel illa distributio intelligenda est pro generibus singulorum, quoad eos, quibus ex cura, vel ex concessione Parochorum in proprio districtu, aut Episcopi auctoritatem habent; quia nempe ex usu iam solis Presbyteris ministerium hoc tribuitur: nam rarus est Episcopus, qui illud exhibet, nisi in praerogativam personae alicuius, ut Principum, aut Magnatum.

QUAERES: Quisnam sit servandus ordo inter Ministros Sacramenti Baptismatis?

RESPONDEO cum Catechismo Concilii Tridentini, p. 2. tit. De Baptismi Ministro, triplicem esse eorum ordinem; « ac in primo quidem Episcopos et Sacerdotes collocandos esse: quibus datum est, ut iure suo, non extraordinaria aliqua potestate, hoc munus exerceant. Id enim Apostolis praeceptum est a Domino: Euntes baptizate. Quamvis Episcopi, ne graviorem illam docendi populi curam deserere cogerentur, Baptismi ministerium Sacerdotibus relinquere soliti essent. Quod vero Sacerdotes iure suo hanc functionem exerceant, ita ut praesente etiam Episcopo ministrare Baptismum possint, ex doctrina Patrum, et usu Ecclesiae constat. Nam cum ad Eucharistiam consecrandam instituti sint, quae est pacis et unitatis Sacramentum, consentaneum fuit, potestatem iis dari omnia illa administrandi, per quae necessario huius pacis et unitatis quilibet particeps fieri posset. Quod si aliquando Patres Sacerdotibus, sine Episcopi venia, baptizandi ius permissum non esse dixerunt, id de eo Baptismo, qui certis anni diebus solemni caeremonia administrari consueverat, intelligendum videtur. Secundum Ministrorum locum obtinent Diaconi, quibus sine Episcopi, aut Sacerdotis concessu, non licere hoc Sacramentum administrare, plurima SS. Patrum decreta testantur. Extremus ordo illorum est, qui, cogente necessitate, sine solemnibus caeremoniis baptizare possunt, quo in numero sunt omnes, etiam de populo, sive mares, sive feminae quaecumque illi sectam profiteantur. Nam et Iudaeis quoque, et infidelibus, et haereticis, cum necessitas cogit, hoc munus permissum est; si tamen id efficere propositum eis fuerit, quod Ecclesia Catholica in eo administrationis genere efficit.... Neque vero hoc munus ita omnibus promiscue permissum esse fideles arbitrentur, quin ordinem aliquem Ministrorum statuere maxime debeat. Mulier enim, si mares adsint, laicus item praesente Clerico, tum Clericus coram Sacerdote, Baptismi administrationem sibi assumere non debent. Quamquam obstetrices, quae baptizare consueverunt, improbandae non sunt, si interdum, praesente aliquo viro, qui huius Sacramenti conficiendi minime peritus sit, quod alias viri magis proprium officium videretur, ipsae exequantur. » Idem statuitur in Rituali Romano, tit. De Baptismo. § De Ministro Baptismi, ubi cum determinasset: Quoties infans, aut adultus versatur in vitae periculo, potest sine solemnitate a quocumque baptizari in qualibet lingua, sive Clerico, sive laico, etiam excommunicato, sive fideli, sive infideli, sive Catholico, sive haeretico, sive viro, sive femina, servata tamen forma, et intentione Ecclesiae: statim subdit: Sed si adsit Sacerdos, Diacono praeferatur, Diaconus Subdiacono, Clericus laico, et vir feminae, nisi pudoris gratia decepta feminam potius quam virum baptizare infantem non omnino editum, vel si melius femina sciret formam et modum baptizandi.

Conclusio tertia. — ITA NECESSARIO BAPTIZANS DISTINGUI DEBET PERSONALITER A BAPTIZATO, UT NULLUS SEIPSUM BAPTIZARE POSSIT. Est communis apud omnes eamque, decrevit Innoc. III, Epist. ad Episcopum Metensem, ut refertur cap. Debitum de Baptismo, et eius effectu, ubi scribit: Sane intimasti, quod quidam Iudaeus in mortis articulo constitutus, cum inter Iudaeos tantum existeret, in aquam seipsum immersit dicendo: Ego me baptizo in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Amen. Et infra: « Respondemus, quod cum inter baptizantem et baptizatum debet esse discretio, sicut ex verbis Domini colligitur, dicentis Apostolis: Ite baptizate omnes Gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, memoratus Iudaeus est denuo ab alio baptizandus: ut ostendatur, quod alius est qui baptizatur, et alius qui baptizat. Ad quod etiam designandum ipse Christus non a seipso, sed a Ioanne voluit baptizari. Quamvis si talis continuo decessisset, ad patriam protinus evolasset, propter Sacramenti fidem, etsi non propter fidei Sacramentum. In Baptismo quippe illa spiritualis generatio celebratur, de qua Veritas ait: Oportet vos nasci denuo: quia nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu, non intrabit in regnum caelorum. Sicut ergo in carnali generatione, qua proles ex viro et femina nascitur, alius est qui carnaliter gignit, et alius qui carnaliter gignitur: sic in sacramentali generatione, qua soboles ex aqua et Spiritu sancto renascitur, alius debet esse qui spiritualiter generet, et alius qui spiritualiter generetur. Sane cum corpus exterius, sive cum cor interius baptizatur, oportet, ut utrobique paternitas, et filiatio valeat inveniri, quibus baptizans et baptizatus ad invicem referantur. » Ita S. Pontifex.

Quam utique determinationem sic expendit Doctor, dist. 6. q. 1. n. 2. dicens quod « ab Innocentio summo Pontifice ad huius rei confirmationem profertur simul figura, auctoritas, et ratio congrua. Figura quidem quia Christus, inquit, ad hoc signandum, non a se, sed a Ioanne baptizari voluit. Auctoritas colligitur ex verbis Domini dicentis Apostolis, Matth. ult. Ite, baptizate omnes Gentes in nomine Patris, etc. ubi Discipulos exprimit in secunda persona, et baptizatos in tertia. Ratio quae innuitur ibi, est ista, quia in Baptismo celebratur illa spiritualis generatio, de qua Veritas ait Ioan. 3. Oportet vos nasci denuo. Sicut ergo in carnali generatione alius est qui gignit, et alius qui gignitur, ita et in sacramentali generatione, alius debet esse qui spiritualiter generat, et alius qui spiritualiter generatur ».

DICES: Sacerdos sibi ipsi in Missa ministrat Eucharistiae Sacramentum: igitur potiori iure posset aliquis in extremis constitutus sibi ministrare Sacramentum Baptismi. — Negat consequentiam Doctor ibidem n. 13. et rationem disparitatis profert; quod, inquit, susceptio Eucharistiae non est Sacramentum, sed est Sacramentalis comestio, seu perceptio; Baptismus autem est Sacramentum.

DEINDE SIBI OBIICIENS, Sacerdos saltem ministrat sibi Sacramentum Eucharistiae: ergo pari ratione posset sibi ministrare Sacramentum Baptismi. — Negat similiter consequentiam; quia, inquit, ministratio Sacramenti Eucharistiae non est Sacramentum; siquidem Sacramentum istud non consistit in usu; ministratio vero Sacramenti Baptismi est ipsum Baptismi Sacramentum. Hanc autem rationem diversitatis profert: Quia Sacramentum Baptismi consistit in usu essentialiter, et non in aqua. Eucharistia autem est quoddam permanens distinctum ab usu Sacramenti. Quamvis ergo aliquis posset esse in usu Sacramenti permanentis Minister et suscipiens illum usum; non tamen potest hoc in Sacramento, quod essentialiter consistit in usu.

Conclusio quarta. — AB UNO LICITE ET VALIDE PLURES SIMUL BAPTIZARI POSSUNT. Ita Doctor, dist. 6. q. 2. n. 7. ubi ait: « De tertio membro divisionis conceditur, quod iste plures simul aspergens, vel infundens, et simul proferens formam in plurali dicendo: Ego baptizo vos, baptizat simul omnes; tamen peccat mortaliter, quia non servat formam impositam sibi ab Ecclesia, nisi forte esset tanta necessitas, quod immineret mors omnium; et si quando singulos baptizaret singillatim, aliquis eorum moreretur antequam ceteros baptizasset ». Subdit infra: « an autem casus necessitatis, qui positus est de pluribus statim morituris excusaret Ministrum utentem illa forma, Baptizo vos, a peccato mortali, dubium est. Videtur tamen hoc rationabile: quia ex quo in potestate Ecclesiae fuit determinare istam formam ad illa verba, Baptizo te, non videtur, quod ipsa voluerit aliquem ita praecise ad illam formam arctare, ut per hoc alicui praeccluderetur via salutis. In casu autem praedicto alicui illorum praeccluderetur salus, si quis sine peccato mortali non posset uti ista forma, Baptizo vos: nam si in eo casu esset peccatum mortale, nullus deberet eos sic baptizare; nullus enim debet salutem alterius procurare peccando in se mortaliter ». Ita Doctor Subtilis, cui consentiunt Alensis, S. Bonaventura, et S. Thomas q. 67. art. 6. ad 2. ubi ait: in casu necessitatis unus posset plures simul baptizare sub hac forma, Ego vos baptizo, puta si immineret ruina, aut gladius, aut aliquid huiusmodi, quod omnino moram non pateretur, ut singillatim omnes baptizarentur. Nec per hoc diversificaretur forma Ecclesiae, quia plurale non est nisi singulare geminatum; praesertim cum pluraliter dicatur Matth. ultim. Baptizantes eos, etc.

Ratio igitur huius assertionis est, quia eo in casu nihil deficit requisitum ad valorem Sacramenti, nec ex parte materiae, nec ex parte formae, quia illa variatio formae de singulari in plurale, quoad particulam vos, requiritur dumtaxat ex parte subiectorum; ac proinde haec variatio non irritum facit Sacramentum. Confirmari potest etiam ex facto Apostolorum, qui, ut legimus Actor. 2. una die plura hominum millia baptizarunt; non enim poterant singillatim singulos baptizare.

PETES: Utrum eo in casu plura essent Baptismata? RESPONDET DOCTOR ibidem: « Videtur, quod sic; quia plures sunt baptizati, et per consequens plures baptismationes passivae, et ita plures actiones; et plures Baptismi ». Deinde obiicit Doctor, quia non est nisi unica forma; nam verba tantum sunt semel prolata. Respondet « Posset tamen magis concedi, quod sunt plures Baptismi. Et tunc ad argumentum dicendum, quod non oportet ad pluralizationem alicuius, omnia quae sunt in illo plurificari; sed sufficit aliquod eorum plurificari, ad hoc quod totum plurificetur. Et illa etiam forma non est simpliciter una, quia ly vos includit in se singulare, quod pluries geminat ».

QUAERES: Utrum etiam plures simul eumdem baptizare possint?

RESPONDET DOCTOR n. 2. quod plures baptizare possit intelligi duobus modis, ita ut baptizent vel eumdem suscipientem, vel plures suscipientes. Et utrumque adhuc subdistinguitur, quia si eumdem, vel uterque totum facit, vel unus abluit, et verba alius profert, puta si unus est mutus, et tantum abluit; alter manceus, qui verba profert. Secundum etiam membrum subdistinguitur, quia si baptizat plures, vel manifeste distinctos, vel non ita manifeste, ut in monstro, de quo dubitatur si sit una persona, vel duae. His ita praemissis, respondet Doctor, quod quando plures simul baptizant, ita ut unus verba proferat, alter abluat, Baptismus est nullus. Dico, inquit n. 5., quod utroque seorsim aliquid faciente, et neutro totum simul sic abluente et proferente verba, nihil fit. Nec est alia ratio, nisi institutio Dei, qui sicut voluit esse unum principale agens, ita voluit habere unum Ministrum in collatione integra Sacramenti. Eamdem fere rationem profert S. Th., q. 67. art. 6. ubi ait: Ex tali forma nos te baptizamus, exprimitur talis intentio, quod plures conveniant ad Baptismum conferendum, quod videtur esse contra rationem ministerii: homo enim non baptizat nisi ut Minister Christi, et vicem eius gerens: unde sicut unus est Christus, ita oportet esse unum Ministrum, qui Christum repraesentet. Propter quod signanter Apostolus dicit Ephesiorum 4. Unus Dominus, una Fides, unum Baptisma; et ideo contraria intentio videtur excludere Baptismi Sacramentum. — Si vero uterque simul abluat et verba proferat, validus esset Baptismus, quia, inquit Doctor n. 2., non est verisimile, quod unus faciens annullet factum alterius: sed si tantum unus eorum faceret, quod facit, factum esset: ergo pariter quod facit, factum est, alio similiter faciente. Signanter dixit similiter, hoc est, dum uterque in eodem instanti physico simul absolvit materiam, et formam: si quis enim prius quam alter materiam et formam ministraret, solus ipse valide baptizaret, et actio alterius esset vera rebaptizatio. Quod etiam docet S. Th. loco mox laud. ubi scribit: Si uterque diceret: Ego te baptizo, in nomine Patris, etc. tunc manifestum est, quod ille, qui prius verba proferret daret Baptismi Sacramentum. Si autem omnino simul verba proferant, et hominem immergerent, vel aspergerent, uterque, quantum in se est, baptizaret; nec traderent aliud, et aliud Sacramentum, sed Christus, qui est unus interius baptizans, unum Sacramentum per utrumque conferret.

DICES 1: Unus et idem effectus procedere nequit a duabus causis totalibus non subordinatis: sed si duo possent simul baptizare, Baptismus ille procederet a duabus causis totalibus adaequatis, nec invicem subordinatis: igitur, etc. — Respondet Doctor, n. 3. distinguendo maiorem: non potest procedere effectus a duabus causis totalibus inducentibus formam effective, concedit: producentibus effectum dumtaxat ministerialiter, negat. Baptismi autem effectus a duobus illis Ministris producitur tantum ministerialiter: nam solus Deus gratiam sacramentalem effective producit.

URGEBIS: Saltem uterque Minister inducit formam Baptismi, et ut sic sunt duae causae, et utraque totalis. — Respondet Doctor ibid. « quod si uterque abluat, neuter in abluendo est causa totalis, et hoc sive ablutio fiat immergendo tunc enim movent corpus immersi uno motu causato a virtute motiva amborum: et licet alter posset illum motum causare, tamen quando simul movent, neuter utitur tota sua virtute motiva, qua posset uti, sicut apparet, quando duo portant unum pondus², quod alter solus posset portare, sive fiat perfundendo, vel aspergendo, licet uterque defaciat aqua a se infusa³ vel aspersa, neuter tamen defaciat tota illa defactione, quae est per aspersionem amborum ».

INSTAT IBIDEM DOCTOR: Uterque est causa totalis respectu prolationis verborum: et sic quantum ad unam partem effectus exterioris, qui est Sacramentum, erunt duae causae totales, et hoc est impossibile ita de parte effectus, sicut de toto. — Respondet, id vix contingere; « quia, inquit, difficile est, quin alterius verba superfluant, ita quod non sint per se pars unius Sacramenti: quia ponere duo eiusdem rationis esse partes unius, quod simpliciter esset perfectum, habendo alterum eorum pro parte, videtur superfluum. Quae autem superfluant, et cuius proferentis, difficile est assignare: quia qua ratione illa, et ista, et ita utraque, vel neutra, quia uterque aeque complete, et consimili intentione profert ».

Ita Doctor. Quibus significat eo in casu, quod duo simul in eodem instanti abluerent, et verba proferrent, esset duplex Sacramentum Baptismi, quia esset duplex signum sacramentale completum et perfectum, intrinsece et essentialiter. Unde statim subdit: responsionem quaere, idest, quaerat responsionem praefatae obiectioni, cui placet sententia asserens, quod in tali casu non sunt plura Baptismata.

URGEBIS: Non potest una et eadem persona duobus distinctis numero Baptismatibus baptizari: igitur eo in casu non essent duo Baptismata. — Distinguo antecedens: passive, concedo: active, nego: hoc est, eadem persona non potest revera suscipere duplicem effectum ablutionis baptismalis: ubi enim semel remissum est originale peccatum, non iterum remitti potest: quamquam duo concurrerent ad ministrandum Sacramentum, per quod fit talis remissio. Unde ibidem Doctor n. 4. colligit, Quod Sacramentum Baptismi magis est baptizatio passiva, quam activa, quia plurificatio baptismatis active, non plurificatur passiva, nec Baptismus, quia passiva est una. Istud eadem illatione videtur probabile, quia baptizatus proprie suscipit Sacramentum: suscipit autem proprie ablationem passivam, et non activam, nisi dicatur idem realiter. — De tertio et quarto membro distinctionis praedictae, hic non est sermo; quippe plures a pluribus, imo etiam et ab unico valide baptizari possunt, ut mox diximus. Qualiter autem agendum sit circa monstrum ibidem diserte n. 7. aperit Doct. ubi scribit: « Dico, inquit, quod si tempus haberi potest ad discernendum, an monstrum sit simpliciter una persona, vel duae, de hoc haberi debet diligens inquisitio antequam baptizetur. Sed unde? Vel ex partibus, inquit, corporis, puta si sint duo capita, vel duae spinae dorsi, vel principale indicium de cordibus; sed illud non potest esse faciliter evidens, dum vivit. Sed nec signum de duobus capitibus esset omnino certum; quia possibile esset aliquam cellulam in matrice esse performatam per totum, praeterquam in parte superiori, et tunc concurrerent partes seminis cadentes in diversis incastraturis matricis, pro tota parte inferiori, et tunc distinguerentur in parte suprema, et ibi formarentur duo capita, cum tamen reliqua materia non sufficeret, nisi pro formatione unius personae. Breviter, evidentissimum signum distinguendi est per intellectus et voluntates; si enim sunt duae animae, non est necessarium unam scire quidquid scit alia, et velle quidquid vult alia. Tamen raro, vel numquam accidit, quod sint duae animae, quin sint duo capita, vel duae partes principales capitis, licet non e converso. Et si quomodo possit deprehendi diversitas intellectuum in intelligendo, puta quod per aliquod signum deprehenderetur idem sciri, et nesciri; vel possit deprehendi diversitas voluntatum, puta quod esset ibi velle, et nolle de eodem; absque dubitatione tenendum esset, quod essent ibi duae animae. Sed istud non potest iudicari, nisi de monstro adulto, quale ponitur fuisse in Francia habens duo capita, quorum unum expressit nolle de eo, de quo aliud expressit velle. Unum enim voluit continere, et sobrie vivere; et aliud lascivire, et epulari; et cum unum per os suum excederet, reliquum clamabat, se gravari ». Illis praemissis de signis unitatis, vel duplicis personae in monstro, hanc statuit Doctor resolutionem: « De tali monstro dico, quod si certitudo potest haberi, et sint partes, de quibus patet, quod pertinent ad distinctas personas, separatim perfundi deberet ista pars, et illa, cum iteratione formae in singulari super utrumque. Si autem certitudo haberi non possit, baptizandus est saltem in illis partibus, quae principaliter pertinent ad unum, cum forma in singulari; et secundo abluendae sunt aliae partes, quae non videntur principaliter pertinere ad illum primum, et hoc cum forma, quae servanda est in illis, de quibus est dubium, quae ponitur Extrav. de Baptismo. et de eius effectu, capite de quibus ». Sed de monstro satis.

NOTANDUM 1. Ad finem supernaturalem consequendum, aliquod medium dici posse necessarium duobus modis: primo quidem necessitate praecepti, quando videlicet aliquid est faciendum, vel habendum in ordine ad consecutionem alicuius finis, non quod finis ille nequeat haberi sine eiusmodi re praecepta, sed quia res illa praecipitur fieri, ut finis obtineatur: ita quod illius contemptus esset peccatum, ratione cuius finis non posset obtineri. Altera vero est necessitas medii, quando scilicet aliquid ita ordinatur ad consecutionem alicuius finis, ut eo non posito, finis non possit obtineri. Ceterum inter utramque illam necessitatem haec intercedit differentia; quod posterior nullam admittat excusationem; prior vero excusationem patiatur, puta quando praeceptum invincibiliter ignoratur, vel non potest executioni demandari propter aliquam causam legitimam. Quaerimus itaque an hoc utroque modo Baptismus sit necessario habendus ab omnibus omnino hominibus, tam parvulis quam adultis, ut beatitudinem aeternam obtinere possint.

NOTANDUM 2. Quod etsi omnes fateantur Baptismum suppleri posse tam in parvulis quam in adultis per Baptismum sanguinis, seu per martyrium reipsa toleratum; attamen non levis inter Catholicos et Haereticos movetur controversia de necessitate Baptismi respectu parvulorum, ubi non adest occasio subeundi martyrii: quidam enim haeretici negant absolute infantes esse capaces suscipiendi Baptismatis ante usum rationis, et ideirco Anabaptistae solito vocantur. Nonnulli, ut Beza in Quaestionibus de Sacramentis, q. 121. et Hunnius Lutheranus opusculo De Sacramentis, cap. 11. negant infantes Iudaeorum, Mahumetanorum, et Gentilium esse capaces Sacramenti Baptismi, quandiu sunt in infantia. Calvinus autem in suo Commentario ad illa verba capitis terti S. Ioannis: Nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu sancto, etc. negat Baptismum esse omnibus necessarium necessitate medii, tam parvulis quam adultis, maxime vero respective ad parvulos parentum fidelium, quos vult esse iustificatos et adoptatos a Deo antequam etiam nascantur; ait enim lib. 4. Instit., cap. 15. n. 20. Infantes nostros, antequam nascantur, se adoptare in suos pronuntiat Deus, cum se nobis in Deum fore promittit, seminique nostro post nos: hoc verbo continetur eorum salus.... Quantum damni invexerit dogma illud male expositum, Baptisma esse de necessitate salutis, pauci animadverterunt; ideoque minus sibi cavent; nam ubi invaluit opinio, perditos esse omnes, quibus aqua tingi non contigit, nostra conditio deterior est, quam veteris populi, quasi restrictior esset Dei gratia, quam sub Lege: remisse enim Christus censebitur, non ad implendas promissiones, sed abolendas: quando promissio, quae tunc ante octavum diem saluti conferendae per se erat satis efficax, nunc absque signi adminiculo rata non esset.

NOTANDUM 3. Necessitatem Baptismi, maxime respectu infantium, posse intelligi tribus modis: primo quidem de absoluta et extraordinaria Dei potentia, quasi Deus non posset aliter parvulos, quam per Baptismum salvare. De hoc autem sensu nulla est inter Theologos difficultas; omnes enim conveniunt Deum posse eos, vel alio remedio, vel ex mero suae misericordiae beneplacito mundare ab originali, et ad aeternam beatitudinem promovere. Secundus modus intelligitur de lege communi et ordinaria, utrum videlicet parvulis, quibus non potest ministrari Baptismus, non possit altero medio subveniri, videlicet per remedium Legis naturae, respective ad infantes Gentilium, vel Circumvisionis, per ordinem ad infantes Iudaeorum, vel orationis, voti, aut alicuius pii operis parentum fidelium, quibus servari possent eorum parvuli, dum Baptismus aquae non potest eis adhiberi. Tertius denique modus intelligi potest de aliqua Lege speciali, utrum videlicet ex aliquo singulari privilegio Dei, infantes aliqui interdum salventur sine Baptismo aquae realiter suscepto, Deo supplente eius defectum propter orationes et vota parentum, qui non possent Baptismum suis parvulis procurare.

Hic itaque tria maxime occurrunt determinanda: primum, quod omnibus omnino hominibus, tam adultis quam parvulis. Baptismus sit necessarius necessitate medii, in re vel in voto: secundum, quod parvuli tam fidelium quam infidelium sint capaces suscipiendi Baptismum: tertium, quod non possit ipsis parvulis altero medio, et remedio nunc subveniri.

Conclusio prima. — BAPTISMUS EST NECESSARIUS NECESSITATE MEDII OMNIBUS HOMINIBUS, TAM ADULTIS QUAM PARVULIS. Haec est de fide determinata in Conciliis Milevitano et Carthaginensi, ut constat ex S. Augustino, Epist. 90. et 92. et ex Tridentino, Sess. 7. Can. 5. Si quis dixerit, Baptismum liberum esse, hoc est, non necessarium ad salutem, anathema sit.

Colligitur autem huius Conclusionis veritas ex illis verbis Christi Domini, Ioan. 3. Nisi quis renatus fuerit ex aqua, etc. Quibus verbis Christus Dominus significat, post promulgatam Legem neminem posse salutem aeternam consequi, nisi fuerit aqua Baptismi renatus. Quam utique veritatem aperte docuit Tertullianus, lib. De Baptismo, c. 12. ubi ait: Praescribitur, nemini sine Baptismo competere salutem, ex illa maxime pronuntiatione Domini, qui ait: nisi natus ex aqua quis erit, non habet vitam. Unde cap. sequenti loquens de iis, qui asserebant fidem sufficere ad salutem, Hic ergo, inquit, scelestissimi illi provocant quaestiones, adeo dicunt: Baptismus non est necessarius, quibus fides satis est; nam et Abraham nullius aquae, nisi fidei Sacramento Deo placuit. Respondet: Fuerit salus retro per fidem nudam ante Domini Passionem, et Resurrectionem: at ubi fides aucta est credendi in Nativitatem, Passionem, Resurrectionemque eius, addita est amplatio Sacramento, obsignatio Baptismi, vestimentum quodammodo fidei, quae retro erat nuda. Quibus verbis Tertullianus non obscure convellit impiam illam Calvinistarum assertionem, qua contendunt hominem per fidem posse iustificari, etiam sine Baptismo.

Eamdem veritatem ex eodem Christi Domini oraculo elicit S. Ambrosius, lib 2. De Abraham, c. 11. ubi proferens praefata verba S. Ioannis: Nisi quis renatus, etc. ait: Utique nullum excipit, non infantem, non aliqua praeventum necessitate. Ipsi subscribunt ceteri SS. Patres. S. Hieronymus, Dialogo contra Pelagianos: Gregor. Nazianz., Orat. in sanctum Baptisma: Basilius, Exhortatione ad Baptismum: sed maxime Epist. 28. ad S. Hieronymum, ubi scribit: Quisquis dixerit, quod in Christo vivificabuntur etiam parvuli, qui sine Sacramenti eius participatione de vita exeunt, hic profecto, et contra Apostolicam praedicationem venit, et totam condemnat Ecclesiam: ubi propterea cum baptizandis parvulis festinatur, et curritur, sine dubio creditur aliter eos in Christo vivificari non posse. Et lib. 3. De Origine Animae, c. 9. Noli credere, noli dicere, noli docere, infantes, antequam baptizentur, morte praeventos pervenire posse ad originalium indulgentiam delictorum, si vis esse Catholicus.

Hanc autem veritatem ita apertam agnoverunt Pelagiani, ut licet negarent Baptismum necessarium ad delendum originale peccatum, quod utique non admittebant, illius tamen summam necessitatem ad consecutionem regni caelestis constanter propugnarent, ut pluribi testatur S. August. maxime lib. 1. Operis imperfecti contra Iulianum, c. 53. ubi refert verba Iuliani ita scribentis: Nos igitur in tantum gratiam Baptismatis omnibus utilem confitemur, ut cunctos, qui illam non necessariam etiam parvulis putant, aeterno feriamus anathemate. Unde idem S. August. Ser. 14. De Verbis Apostoli, cum dixisset c. 7. Pelagianum alloquens: Quia parvulus non baptizatus non intrat in regnum caelorum, et tu dicis, et ego. Illi igitur communi adversario, qui dicit non Baptizatum parvulum intratum in regnum caelorum, resistamus ambo, et adversus eius insidiosissima iacula scutum fidei proferamus. Subdit cap. sequenti: Ecce simul dicamus huic homini, Christianus es? Christianus, inquit, Audi Evangelium, qui vis, non baptizatos parvulos mittere in regnum caelorum. audi Evangelium: nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu sancto, non intrabit in regnum Dei; Domini sententia est: huic non resistit, nisi non Christianus.

REPONIT DANIELUS CALVINISTA ad c. 4. Bellarmini de Baptismo, ex hoc S. Ioannis oraculo non colligi Baptismum aquae esse absolute necessarium; quia, inquit, haec particula (et) debet sumi pro disiunctivis (aut, vel) quasi sensus Christi Domini sit ille: nisi quis renatus fuerit ex aqua, vel Spiritu sancto, salvus non erit; ita quod duplex sit medium salutis: unum regenerationis per aquam Baptismi, alterum regenerationis per gratiam Spiritus sancti. — Contra primo, omnes SS. Patres accipiunt particulam et non disiunctive, sed copulative, ut videre est apud S. Cyprian. Epist. 72. et 73. S. Ambrosium, lib. De Spiritu sancto, c. 11. S. Augustinum, Tract. 11. In Ioannem: ita ut aqua, et Spiritus sanctus requirantur ad regenerationem spiritualem. Secundo, si vera esset haec Calvinistarum responsio, sequeretur quod posset fieri regeneratio spiritualis per solam applicationem aquae elementaris, cum exclusione Spiritus sancti; nam ubi duo praecipiuntur, et dicuntur necessaria solummodo sub disiunctione, sufficit quod alterutrum adhibeatur ad consecutionem illius, ad quod ordinatur et praecipitur: neque est necesse simul utrumque collective facere; haec enim est natura et conditio praecepti disiunctive facti, ut alterutra ex rebus praeceptis adhibita, fiat satis eiusmodi praecepto, ut patet per inductionem in omni lege disiunctiva: igitur si in verbis Christi particula et disiunctive sit accipienda, consequens erit, quod quemadmodum iuxta Calvinistas, spiritualis regeneratio ibi assignata per hunc terminum, Spiritu sancto, est sufficiens, seclusa ablatione exteriori, etiam in voto et affectu: pari ratione sola exterior ablutio, excluso etiam Spiritu sancto, erit sufficiens ad regenerationem spiritualem, et consecutionem beatitudinis, quo nihil absurdius excogitari potest. Tertio denique, si Baptismus non sit absolute necessarius parvulis ad consequendam aeternam salutem, maxime quia, ut supra diximus ex Calvino in tertio Notabili, fidelium parvuli inseruntur in Christo virtute suae propagationis a parentibus fidelibus: at hoc aperte falsum esse constat, non solum auctoritate SS. Patrum, qui, ut mox diximus, absolute pronuntiant, Baptismum omnibus parvulis esse necessarium ad salutem, sed etiam ratione. Vel enim illa spiritualis generatio fit immediate a Deo sine ullo Sacramenti adminiculo intuitu fidei parentum; vel intuitu foederis, quod Deus pepigerat cum Abrahamo, eiusque posteritate, his verbis Genes. 17. Statuam pactum meum inter me, et te, et inter semen tuum post te in generationibus suis, foedere sempiterno. Cui utique pacto succedunt fideles in nova Lege, ut indicat Apostolus ad Rom. 4. ad Galat. 3. dicens: Eos, qui ex fide sunt, esse filios Abrahae, et eos tantum esse benedicendos cum fideli Abraham. Sed neutrum dici potest: Non quidem primum, quia ipsimet Calvinistae cum Beza, quaest. 126. de Sacramentis, id aperte negant; docet enim Beza, regenerationem illam fieri dumtaxat interveniente fide piorum parentum, virtute cuius pietatis fit, ut nati vel nascituri infantes censeantur in foedere. Non etiam secundum, quia iuxta Calvinistas falsum est, eos omnes, qui sunt prognati ex parentibus fidelibus etiam sanctissimis, pertinere ad istud foedus, ut expresse tradit Beza, ibidem quaest. 123. Quod utique confirmat exemplo Esau, necnon et quotidiana experientia. Ergo fateantur, necesse est, falsum esse, eo ipso quo infantes nascuntur ex parentibus fidelibus, illos esse sanctos, nec indigere Baptismo aquae, ut regenerentur in Christo. — Confirmatur, quia si ratio formalis illius sanctificationis infantium esset petenda ex eo, quod sint prognati ex fidelibus parentibus, consequens esset, quod talis insitio in foedus Christi Domini, et sanctitas ei correspondens, deberet reperiri in omnibus infantibus, qui nascuntur ex parentibus fidelibus; quod cum Calvinistae non admittant, nec etiam debent aliud admittere. — Neque eis quidpiam suffragatur praefatus textus Genesis: quantumvis enim intelligatur de semine spirituali Abrahae, non esset inde consequens, parvulos fidelium sanctificari posse absque Baptismo: imo contrarium potius inde sequitur; quemadmodum enim in Mosaica Lege nemo censebatur spirituale semen Abrahae absque Circumcisione, aut alio remedio, quo elueretur originale peccatum; sic in Lege Evangelica nullus reputari debet de semine Abrahae, quin mundatus fuerit ab eodem peccato per Baptismum: Insuper sicut non obstante propagatione a parentibus fidelibus, necessario parvuli Iudaeorum erant circumcidendi, et nunc sunt necessario baptizandi.

OBIICIUNT 1. Illud Christi Domini Matth. 19. Sinite parvulos venire ad me, talium enim est regnum caelorum: ergo, inquiunt, sine Baptismo pueri possunt salvari. — Nego consequentiam: siquidem Christus Dominus ibi loquebatur de parvulis Iudaeorum, ac aliorum fidelium, qui iustificati erant per Sacramentum Circumcisionis, aut remedium Legis naturae. Deinde, haec Christus Dominus protulit, ut significaret parvulos illos ratione aetatis nihil habere malitiae actualis, quod eos excludat a regno caelorum, sicut habent adulti, quibus parvulos illos opponit. Vel dico cum S. Augustino, lib. 1. De Peccatorum meritis, cap. 19. quod parvulorum vitam laudaverit Dominus, dicens talium esse regnum caelorum, cum verax sit ille intellectus, quod humilitatis similitudinem in parva aetate posuerit.

OBIICIUNT 2. Illud S. Pauli 1. ad Cor. 7. ubi parvulos a fidelibus genitos vocat sanctos, dicens: Sanctificatus est vir infidelis per mulierem fidelem, et sanctificata est mulier infidelis per virum fidelem, alioquin filii vestri immundi essent, nunc autem sancti sunt: igitur parvulis ex fidelibus natis Baptismus non est necessarius. — Nego consequentiam; primo, quia Apostolus non dicit eos filios esse ex utero. Vel ab utero matris sanctos, quod tamen haeretici praetendunt. Contrarium enim apparet ex eodem Apostolo, dicit enim ad Romanos 9. de Iacob et Esau, licet oriundis ex parentibus fidelibus et sanctis: Cum nondum nati fuissent, aut aliquid boni personalis egissent, aut mali ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei: Quia maior serviet minori, sicut scriptum est: Iacob dilexi, Esau autem odio habui. Quaerit autem S. Augustinus, Epist. 105. Quid oderat in Esau antequam fecisset aliquid mali, nisi originale peccatum? Et lib. 1. ad Simplicianum, qu. 2. Non odit Deus Esau hominem, sed odit Deus Esau peccatorem. — Insuper idem Apostolus ad Ephes. 2. de seipso testatur: Eramus et nos natura filii irae, sicut et ceteri: revera tamen ipse natus erat ex parentibus fidelibus, ut ipse significat ad Galat. 1. his verbis: Proficiebam in Iudaismo supra multos coetaneos meos in genere meo, abundantius emulator existens paternarum mearum traditionum. — Denique qua ratione Apostolus dicit filios fidelium esse sanctos, eadem dicit sanctificari virum infidelem per mulierem sanctam, et vice versa: sed, inquit S. Augustinus, lib. 2. De Peccatorum meritis, cap. 26. expendens eandem Apostoli sententiam: Non, opinor, quisquam tam infideliter intelligit, quod libet in his verbis intelligat, ut hoc existimet etiam maritum non Christianum, quia Christiana fuerit uxor eius, neque iam baptizari oportere, et ad peccatorum remissionem iam pervenisse, et in regnum caelorum esse intratum: quia sanctificatus dictus est in uxore. Unde concludit, lib. 3. cap. 12. Illud sine dubitatione tenendum est, quaecumque illa sanctificatio sit, non valere ad Christianos faciendos, atque ad dimittenda peccata, nisi Christiana, et Ecclesiastica institutione, et Sacramentis efficiantur fideles. Nam nec coniuges infideles, quantumlibet sanctis et iustis coniugibus haerent, ab iniquitate mundantur, quae a regno Dei separatos in damnatione Dei venire compellit; nec parvulis de quibuslibet sanctis, iustisque procreati, originalis peccati reatu absolvuntur, nisi in Christo fuerint baptizati, pro quibus tanto impensius loqui debemus, quanto pro seipsis minus possunt. — Censeo itaque dicendum cum S. Augustino, lib. 2. De Peccatorum meritis, cap. 26. Apostolum loqui de sanctificatione aliqua externa: quemadmodum idem Apostolus dicit 1. ad Timoth. 4. cibos, quibus ad necessitatem sustentandae huius vitae alimur, sanctificari per verbum Dei et orationem, qua oramus, nostra corporcula refecturi: sicut etiam omnia alia, quae iunguntur rebus sacris, aliquo modo sanctitatem mutuantur, seu sancta reputantur, iuxta illud Rom. 11. Quod si delibatio sancta est, et massa: et si radix sancta, et rami. Quod utique optime explicat Subtilis Doctor, dist. 1. q. 3. n. 4. ubi scribit: Quod fructus, inquantum est aliquid arboris, sequitur conditionem arboris, tamen inquantum est aliquid in se, potest habere conditiones oppositas arbori in se: potest enim fructus esse mollis, et arbor dura. Sic in proposito, quia iustitia et iniustitia respicit personam in se, non ut coniunctam vel divisam localiter, respectu alterius personae: et ideo iustitia potest competere proli, licet non matri, et e converso.

OBIICIUNT 3. Si parvuli debeant necessario baptizari, ut salutem consequantur; maxime quia Christus Dominus dixit: Nisi quis renatus fuerit: per quam sententiam videtur obstringere omnes omnino homines ad suscipiendum Baptisma: sed ita non est: tum quia in novo Testamento plures sine Baptismo aquae salvi facti sunt, ut constat de Zacharia, Elisabeth, Anna, et Simeone: tum quia non minus universaliter Christus Dominus dixit Ioan. 6. Nisi manducaveritis carnem Filii hominis... non habebitis vitam in vobis. Et tamen in hac generali sententia parvulos non comprehendimus; igitur nec comprehendi debent in sententia priori. — Nego minorem; et ad primam eius probationem dico, omnes illos sanctos vixisse et mortuos fuisse ante consummationem Novi Testamenti per mortem Christi Domini, et consequenter priusquam Baptismus aquae fuerit necessarius hominibus necessitate medii ad salutem consequendam. Nec refert, quod illa verba, nisi quis renatus fuerit, protulerit Christus Dominus ante suam mortem; non enim illa dixit pro illo tempore, quo tunc loquebatur cum Nicodemo, sed tantum pro eo tempore, quo sufficienter promulgata esset Lex Evangelica. Ad secundum autem dico, non esse paritatem inter utrumque Christi Domini oraculum, quantum ad universalitatem obligationis: siquidem pueri sunt capaces regenerationis spiritualis, ad quam ordinatur Sacramentum Baptismi: non vero nutritionis spiritualis, ad quam ordinata est Eucharistia; nutritio enim spiritualis est instituta ad restaurandum id omne, quod per quotidiana peccata deperditur de viribus spiritualibus; quae utique deperditio cum locum non habeat in parvulis, etiam nec in ipsis locum habere debet spiritualis nutritio.

Conclusio secunda. — PARVULI SIVE FIDELIUM SIVE INFIDELIUM SUNT CAPACES BAPTISMI SUSCIPIENDI. Haec est de fide determinata in Conciliis Carthaginensi quinto, Milevitano secundo. Can. 2. Gerundensi. Can. 5. secundo Bracharensi. Can. 7. Viennensi, ac Lateranensi sub Innocentio III. ut refertur cap. Firmiter, de summa Trinitate, his verbis: Sacramentum vero Baptismi... tam parvulis, quam adultis in forma Ecclesiae a quocumque rite collatum proficit ad salutem: et novissime Tridentino, Sess. 7. Can. 13. his verbis: Si quis dixerit parvulos, eo quod actum credendi non habent, suscepto Baptismo, inter fideles computandos non esse: ac propterea cum ad annos discretionis pervenerint, esse rebaptizandos: aut praestare omitti eorum Baptisma, quam eos non actu proprio credentes baptizari in sola fide Ecclesiae, anathema sit.

Colligitur haec veritas e Scriptura sacra, illis videlicet locis, quibus dicuntur familiae integrae baptizatae. Sic Act. 16. v. 5. de Lydia dicitur: Cum autem baptizata esset, et domus eius. Et ibidem versu 33. de custode carceris, in quo reclusus fuerat S. Paulus dicitur: Baptizatus est ipse, et omnis domus eius continuo. Et 1. ad Corinth. 1. Baptizari Stephanae domum. Quis autem prudenter dubitet in istis familiis universim baptizatis, fuisse aliquos parvulos ab Apostolis Baptismo initiatos? Igitur parvuli revera sunt capaces Baptismi.

Eamdem veritatem definierat Innocentius III, cap. Maiores, ubi ait: Cum ergo Circumcisio tam adultis, quam parvulis ex praecepto Domini conferretur: ne Baptismus, qui successit loco ipsius, et generalior tamen existit, cum tam viri, quam feminae baptizentur, minoris videatur effectus, tam adultis, quam parvulis est conferendus.

Idem docent SS. Patres, Dionysius, lib. De Ecclesiastico Hierarchia, cap. ult. Irenaeus, lib. 2. cap. 36. ubi signanter ait: Salvari omnes, qui renascuntur in Christo, infantes, pueros, iuvenes, etc. Origenes in cap. 6. Ecclesia, inquit, ab Apostolis traditionem accepit etiam parvulis dare Baptismum. Idem docet S. Augustinus (ut ceteros omitam) lib. 4. De Baptismo, cap. 23. ubi scribit: Quod traditum tenet universitas Ecclesiae, cum parvuli infantes baptizantur, qui certe non possunt credere ad iustitiam, et ore confiteri ad salutem, quod latro potuit: quin etiam flendo, et vagiendo, cum in eis mysterium celebratur, ipsis mysticis vocibus obstrepunt: et tamen nullus Christianorum dixerit eos inaniter baptizari.

Suffragatur etiam ratio: tum quia parvuli salvari possunt, ut constat ex illo Matth. 19. Sinite parvulos venire ad me, talium est enim regnum caelorum: tum quia Innocentes occisos, ut SS. et Martyres colit Ecclesia: tum denique quia possunt esse participes peccati Adami: ergo etiam et gratiae Christi: sed, ut dictum est in priori Conclusione, nullus post sufficienter promulgatam Legem Evangelicam salvari potest sine Baptismo: igitur Baptismus ipsis parvulis revera potest prodesse.

DICES 1.: Christus Dominus suos Apostolos delegans ad praedicandum Evangelium, ait Matth. 19.¹ Euntes, docete omnes Gentes, baptizantes eos, etc. Unde sic argumentari licet: illi soli sunt capaces suscipiendi Baptismatis, qui sunt capaces suscipiendae doctrinae; prius enim docere debent Ministri, quam baptizare: ac subinde baptizandus, prius doceri debet, quam baptizari: sed parvuli ante usum rationis non sunt capaces doctrinae: igitur nec Baptismi. Confirmatur, prius quis credere debet mysteria fidei, quam baptizetur: ait enim Christus Dominus. Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit: ubi fidem vult praemitti, quasi necessariam Baptismo: unde S. Hieronymus in praefatum textum Matth. ait: Non potest fieri, ut corpus Baptismi recipiat Sacramentum, nisi antea anima fidei susceperit veritatem: sed pueri non possunt credere: ergo nec baptizari. — Respondeo, hoc utrumque Christi Domini oraculum intelligendum esse de adultis, in quibus baptizandis hunc ordinem servari voluit, ut prius instruerentur de rebus fidei quam Baptismum susciperent: nam Marci 16. ante dixerat: praedicate Evangelium omni creaturae, utique adultis, ad quos instruendos et baptizandos eos delegat, quatenus videlicet susceptae instructione parati sint ad credenda fidei mysteria priusquam baptizentur. Quamquam nec in adultis requiratur actus fidei ad valorem Baptismi, ut patebit infra, sed sufficiat, quod suscipiant fidei divinitus infusae habitum, cuius etiam parvuli sunt capaces; ac proinde credunt saltem habitualiter, et fidem profitentur, si non per actum fidei, saltem per susceptum fidei Sacramentum. Ita praefatum textum explicat Innocentius III, ut refertur cap. Maiores, ubi cum dixisset auctoritatem illam 1. Petri 4. Caritas operit multitudinem peccatorum, intelligendam esse tantum de adultis, qui habent multitudinem peccatorum, non de parvulis qui peccato tantum originali tenentur, statim subdit: similiter et illa auctoritas est solvenda: Qui crediderit, et baptizatus fuerit, etc. cum non possint credere parvuli, sed adulti; ne ad alios prima, et ad alios secunda clausula referatur. Quamvis nonnulli concedant, quod parvuli credunt non per usum, sed per habitum fidei, quem suscipiunt in Baptismo: sicut et alia multa verba, secundum communem usum loquendi non ad actum, sed ad aptitudinem referuntur. — Hunc utrumque intellectum exprimit Doctor Subtilis supra respondens ad hoc argumentum Marci ultim. Qui non crediderit, condemnabitur: parvulus non potest credere: ergo per Baptismum non potest salvari: ergo frustra baptizatur. Ad aliud, inquit, patet quod debet intelligi de adultis per illud, quod praecedit: Qui crediderit, et baptizatus fuerit. Vel potest dici, quod qui non crediderit, nec actu, nec habitu, condemnabitur: quia secundum Apostolum Hebraeor. 11. Sine fide impossibile est placere Deo, etc. Parvuli autem, etsi non possint habere actum, possunt tamen habere habitum. — Vel aliter responderi potest cum S. Aug., lib. 1. operis imperf. Cont. Iulianum, cap. 6. quod sicut parvuli sunt rei per alienam voluntatem, nempe Adami, sic etiam sunt fideles per alienam fidem, dum videlicet credunt per patrinos pro ipsis respondentes, et stipulantes. Quoniam, inquit, verum est, quod per alios credunt (propter hoc enim et fideles per totam Ecclesiam nuncupantur), profecto non pertinent ad illud, quod ait Dominus: Qui autem non crediderit condemnabitur. Condemnabuntur ergo si per alios non credunt, cum per seipsos non valeant credere. Vel, ut clarius hanc veritatem explicat Serm. 14. De Verbis Apostoli, cap. 11. Ad verba aliena sanatur, qui ad factum alienum vulneratur. Credit in Iesum Christum, fit interrogatio: respondetur, credit. Pro non loquente, pro silente, et flendo quodam modo, ut subveniatur orante, respondetur, et valet. Absit a cordibus qualicumque Christianorum: ergo respondetur, et valet. Conspiratione quadam communicat Spiritus, credit in altero, quia peccavit in altero.

DICES 2.: Sunt incapaces illius ad observantiam Legis Evangelicae: sed infantes sunt incapaces eiusmodi obligationis et observantiae: igitur et Baptismatis. — Distinguo minorem: sunt incapaces illius obligationis, pro tempore, quo baptizantur, et antequam adoleverint, concedo: ubi pervenerunt ad adultam aetatem, nego. Unde Concilium Tridentinum, Sess. 7. Can. 14. Si quis dixerit, eiusmodi parvulos baptizatos, cum adoleverint, interrogandos esse an ratum habere velint, quod patrini eorum nomine, dum baptizarentur polliciti sunt, et ubi se nolle responderint, suo esse arbitrio relinquendos, nec alia interim poena ad Christianam vitam cogendos, nisi ut ab Eucharistiae, aliorumque Sacramentorum perceptione arceantur, donec resipiscant, anathema sit.

Conclusio tertia. — POST SUFFICIENTEM EVANGELICAE LEGIS PROMULGATIONEM NULLUM EST (SI MARTYRIUM EXCIPIAS) ALIUD REMEDIUM, ORIGINALI PECCATI ELUENDI, NEC MEDIUM CONSEQUENDAE SALUTIS DE VIA ORDINARIA, QUOD PRODESSE POSSET PARVULIS SIVE FIDELIUM SIVE INFIDELIUM ETIAM IN NECESSITATE CONSTITUTIS, PRAETER BAPTISMUM. Haec est communis Catholicorum doctrina contra non solum Calvinistas, sed etiam contra Caietanum, qui in Commentario ad q. 68. art. 2. docet, deficiente opportunitate baptizandi parvulos, votum Baptismi a parentibus, aut ab aliis conceptum eis sufficienter prodesse ad salutem; quod ibidem sic explicat, dicens: Debet autem in tali casu parens signo crucis infantem cum invocatione Trinitatis munire, sicque Deo offerre morientem in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Et super art. 11. addit. Parvulos in maternis uteris periclitantes posse salvari per Sacramentum Baptismi: non in re, sed in voto Parentum susceptum cum aliqua benedictione prolis, seu oblatione ipsius ad Deum cum invocatione Trinitatis. Quod utique Commentarium iussu S. Pii V summi Pontificis expunctum fuit ex scriptis ipsius Caietani.

Patet huius Conclusionis veritas ex dictis in prima Conclusione, ubi ostendimus necessitatem Baptismi generalem esse; et ad omnes omnino homines, cuiuscumque aetatis et sortis sint, pertinere. Probatur insuper ex illo 1. Petri, cap. 3. ubi comparat necessitatem Baptismi aquae cum area Noë; In qua, inquit, pauci, idest octo animae salvae factae sunt per aquam, quod et vos nunc similis formae, salvos facit Baptisma. Quo loco duae particulae sunt observandae, nunc facit: nam S. Petrus confert tempus ab Evangelio Christi Domini promulgato, seu tempus Legis Christianae cum tempore Noë, et Baptismum aquae cum area Noë per aquam elevata; ita ut sicut tempore Noë illi soli salvi facti sunt a diluvio aquarum, qui in eiusmodi area recludebantur, ceteri vero perierunt; sic ab Evangelii promulgatione solemni, quae iam facta erat, dum haec scriberet S. Petrus, nullus salvari potest nisi martyrium excipias: nisi Baptismum in re, vel in voto susceperit. Sic enim hunc S. Petri textum intellexerunt S. August., lib. 12. Contra Faustum, cap. 14. ubi scribit: « Noë cum suis per aquam, et lignum liberatur, sicut familia Christi per Baptismum crucis passione significatum ». Et S. Hieronymus, Epist. 57. quae est ad Damasum summum Pontificem, ubi loquens de Ecclesia Catholica et Romana, ait: Quicumque extra hanc domum aquam comederit, profanus erit: Si quis in arca Noë non fuerit, peribit regnante diluvio.

Confirmatur auctoritate SS. Patrum, maxime S. Ambrosii, lib. De Vocatione Gentium, cap. 8. Non est fas credere, inquit, parvulos, qui regeneratione non sunt adepti Sacramentum, ad ultimum pertinere beatorum consortium, cum Dominus dixerit, Ioan. 13.² Nisi quis renatus fuerit, etc. Similia docet S. Augustinus variis in locis, maxime lib. 1. De peccatorum meritis, cap. 23. ubi ait: Nullo ex arbitrio nostro salus aeterna praeter Baptismum Christi promittatur infantibus, quam non promittit Scriptura divina humanis omnibus ingeniis praeferenda. Similiter S. Fulgentius, lib. De fide ad Petrum, cap. 26. Firmissime tene, et nullatenus dubites, non solum homines iam ratione utentes, verum etiam parvulos, qui sive in uteris matrum vivere incipiunt, et ibi moriuntur: sive cum de matribus nati, sine Sacramento S. Baptismatis, quod datur in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, de hoc loco transeunt, ignis aeterni sempiterno supplicio puniendos. Idem docet S. Bernardus, Epist. 77. ubi expresse ait eo ipso tempore, quo haec scribat, nullam posse proferri rationem, quin Baptismus esset necessarius etiam infantibus: Nunc vero, inquit, cum in omnem terram exierit sonus praedicationis, et in fines orbis terrae verba eorum: quia dissimulare non valet auditus, profecto inexcusabilis est et contemptus. Nec obstat, quod loquens de tempore subsequente promulgationem Evangelii per Apostolos, videatur relinquere iudicio Dei, utrum tunc Baptismus fuerit absolute parvulis necessarius, an vero ultra, penes Deum est, non meum definire. Hoc, inquam, non obstat: paulo enim intra scribit de infantibus natis post praedictam promulgationem Evangelii ab Apostolis factam: Sane infantes, qui hac prohibente aetate non possunt habere fidem, hoc est cordis ad Deum conversionem, consequenter nec salutem, si absque Baptismi perceptione moriantur.

OBIICIT 1. Calvinus, lib. 4. Institutionum, cap. 15. n. 20. Non est deterior conditio Christianorum, quam veteris populi: nec restrictior Dei gratia sub Evangelio, quam sub lege; alioquin Christus venisse censebitur, non ad implendas promissiones, sed abolendas, nec ad salvandos homines, sed damnandos: sed non obstante praecepto Circumcisionis in Lege veteri, dum necessitas urgebat ante octavum diem nativitatis pueri, sufficiebat illi ad salutem applicatio remedii Legis naturae, nempe fides parentum testata per aliquod signum sensibile: ergo pari ratione, imo iure potiori in Lege gratiae, non obstante praecepto Baptismi, sufficit parvulo, qui non potest baptizari, applicatio eiusdem fidei, cum signo et invocatione sanctissimae Trinitatis. — Nego paritatem, et ratio discriminis est, quod cum in Lege veteri expresse prohibuisset Deus parvulum circumcidendi ante octavum diem, conveniens erat, ut periclitantibus ante diem illum relinquere applicandum remedium Legis naturae; secus est autem de Lege gratiae: cum enim Deus voluerit Baptismum ita institui, ut parvulis applicari posset statim ac in lucem eduntur, mirum videri non debet, si nullum aliud remedium ipsis applicandum relinquerit. Nec inde sequitur deteriorem esse conditionem parvulorum sub Lege Evangelica, quam sub Mosaica, aut naturae; siquidem Baptismi remedium, non solum efficacius est, ac longe uberiores et digniorem gratiam sanctificantem confert; sed etiam generalius est, quippe cum in universa Ecclesia toto orbe propagata administretur; necnon et facilius; siquidem aqua, quae est materia Baptismi valde communis, et longe facilius est ablueri, ac paucula formae Baptismalis verba proferre, quam adhibere signum sensibile, et actum fidei supernaturalis, qui requirebatur ad remedium Legis naturae. Adde quod tunc temporis non poterat a tot hominibus subveniri parvulis, ac modo; siquidem remedium Legis naturae poterat dumtaxat ministrari et applicari per fideles; Baptismus vero non solum per fideles, sed etiam haereticos, Iudaeos, et Paganos potest administrari. — Nec etiam inde sequitur, quod Christus venerit potius ad damnandos, quam ad salvandos homines; si nempe populi, et nationes omnes, quibus nondum praedicatum est Evangelium, nec innotuit necessitas suscipiendi Baptismi, priventur omni alio remedio pro obtinenda remissione peccati originalis. Hoc, inquam, non sequitur: nam Americani v. g. et alii populi, quibus nondum annuntiatum est Evangelium, sive infantes, sive adulti, non ideo damnantur, quia Christus venit ad eorum damnationem: nec similiter propter fidem Christi non habitam, neque ob non excepta eius Sacramenta: sed propter peccata tam originale, quam actuale, cum quibus ex hac temporali vita discedunt; ut a simili docet S. August.. lib. De Natura, et Gratia, cap. 2. ubi simile tractans argumentum, et expendens illa Apostoli verba ad Rom. 10. Quomodo credent in quem non audierunt? aut quomodo audient sine praedicante? fides enim ex auditu, auditus autem per verbum Christi. Sed dico, nunquid non audierunt? In omnem terram exiit sonus eorum, etc. Subdit S. Augustinus: « Sed antequam hoc inciperet fieri, antequam denique usque ad fines totius orbis terrae praedicatio, ipsa perveniret; quoniam non desunt adhuc ultimae gentes, licet, ut perhibetur, paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatum; quid faciet humana natura, vel quid fecit quae vel ante non audierat hoc futurum, vel adhuc non competit factum, nisi credendo in Deum, qui fecit caelum, et terram, a quo, et se factam naturaliter sentit, et recte vivendo eius impleat voluntatem, nulla fide Passionis Christi, et Resurrectionis imbuta? Quod si fieri potuit, aut potest, hoc et ego dico, quod de lege dixit Apostolus: Ergo Christus gratis mortuus est? Si enim hoc ille dixit de Lege, quam accepit gens una Iudaeorum; quanto iustius dicitur de Lege naturae, quam accepit universum genus humanum? Si per naturam iustitia, ergo Christus gratis mortuus est. Si autem non gratis Christus mortuus est: ergo omnis natura humana iustificari et redimi ab ira Dei iustissima, hoc est vindicta, nullo modo potest, nisi per fidem, et Sacramentum sanguinis Christi ». Et cap. 4: « Unde hi qui non per illam liberantur, sive quia audire nondum potuerunt, sive quia obedire noluerunt, sive etiam cum per aetatem audire non possint, lavacrum regenerationis, quod accipere possent, per quod salvi fierent, non acceperunt, iuste utique damnantur: quia sine peccato non sunt, vel quod originaliter traxerunt, vel quod malis moribus addiderunt: Omnes enim peccaverunt, sive in Adam, sive in semetipsis, et egent gloria Dei ». Et cap. sequenti: « Universa igitur massa poenas debet, et si omnibus debitum damnationis supplicium redderetur, non iniuste procul dubio redderetur... quis igitur usque adeo dementissime insaniat, ut non agat ineffabiles gratias misericordiae quos voluit liberantis; qui recte nullo modo posset culpare iustitiam universos omnino damnantis? » Haec S. August.

OBIICIES 2. Tamdiu viget lex, aut privilegium, quamdiu illius revocatio non pervenit ad aures utentium: sed remedium Legis naturae est aliquod privilegium, seu quaedam indulgentia, cuius revocatio nondum innotuit eis populis, quibus non est adhuc sufficienter praedicatum Evangelium: igitur apud eos adhuc vigere potest remedium Legis naturae. — Respondeo ad maiorem, privilegia esse in duplici differentia: alia enim sunt quae conceduntur absque ulla limitatione temporis; alia vero quae tantum conceduntur ad tempus praefixum, et determinatum. Quae sunt prioris generis postulant quidem pro sua abrogatione, ut haec abrogatio vel revocatio sufficienter innotescat iis, quibus privilegia illa fuerant concessa: secus vero est de privilegiis posterioris generis: quia eo ipso, quod tempus illis praefixum effluxit, statim nulla significatione, seu promulgatione facta, cessant vigere. Huius autem generis erant privilegia, seu remedia tam Legis naturae, quam Mosaicae: Lex enim et Prophetae usque ad Ioannem, qui scilicet fuit ultimus Prophetarum veteris Legis, et velut crepusculum et aurora Legis Evangelicae. Unde Apostolus ad Galat. 3. Lex propter transgressiones posita est, donec veniret semen, idest Christus. Quapropter ubi Christus advenit, et Legem Evangelicam promulgavit, ac alia Sacramenta et media ad salutem necessaria instituit, eo ipso cessavit obligatio veteris Legis, sicut et virtus omnium illius Sacramentorum. Unde Apostolus ad Hebr. 7. Translato Sacerdotio, necesse est, ut legis translatio fiat.

URGEBIS: Ex pluries dictis lex non obligat ante promulgationem vel receptionem: igitur Lex Baptismi non eos obstringit, quibus nondum est sufficienter promulgata. — Distinguo antecedens: non obligat per modum praecepti et mandati, cuius omissio sit speciale peccatum, et imputetur ad culpam et poenam, concedo: non obligat per modum medii, seu remedii necessarii ad finem consequendum, nego. Eo enim ipso, quod a superiore aliquid ordinatur ut necessarium ad finem obtinendum, ita ut eo omisso finis non possit obtineri, statim alia media fiunt inutilia. Unde praeceptum de Baptismo suscipiendo non obstringit quidem eos, quibus nondum innotuit Lex Evangelica, ita quod illius omissio inducat novum aliquem reatum; sed necessarium est necessitate medii ad beatitudinem consequendam, ita ut illo medio omisso non possit salus obtineri.

OBIICIES 3. Ea voluntas, quae ex parte sui liberi arbitrii sufficit ad peccandum, etiam sufficit ad iustificandum: sed voluntas primi hominis est sufficiens infantibus, ut censeantur cum illo peccavisse: igitur etiam voluntas parentum sufficiens erit, ut per eorum vota et eorum affectus iustificationem possint assequi. — Distinguo maiorem: si voluntas illa eodem modo se habeat in esse moris, et liberi arbitrii, tam respectu boni promerendi alicui, quam respectu mali eidem demerendi, quemadmodum erat voluntas primi hominis, qui in quantum erat caput totius naturae humanae, omnes nostras voluntates continebat moraliter respectu iustitiae originalis nobis promerendae, vel deperdendae, concedo: si voluntas ita se non habeat, nego. Contrarium enim apparet in ipsomet primo parente, cuius voluntas, et libertas, quamvis eadem esset in genere physico, dum peccavit, et dum poenituit; quia tamen non erat eadem in genere moris, eo quod quando poenituit, non habebat rationem capitis generis humani, ideirco eius voluntas, quae sufficiens fuit, ut omnes eius posteri ipsius peccato inficerentur, non fuit ita sufficiens, ut per eius poenitentiam ab omni peccato mundarentur.

NOTANDUM 1. Infidelium duplex esse genus, quorum aliqui nomen Christo dederunt in Baptismate, sed per haeresim et apostasiam ab Ecclesia et fide Catholica defecerunt; haeresis enim est quaedam species infidelitatis, ut communiter docent Theologiae Principes; alii vero nusquam professi sunt Catholicam Religionem, nec per Baptismum tacti sunt Ecclesiae filii, et mystici Christi Domini corporis membra. quales sunt Gentiles, Iudaei, Mahumetani, etc. De utrisque autem praesens movetur difficultas, utrum videlicet non solum valide, sed etiam licite possint eorum pueri absque illorum consensu baptizari.

NOTANDUM 2. Infideles non baptizatos esse in triplici differentia; quidam enim eorum ita sunt sui iuris, ut sub nullius Christiani Principis dominio vitam ducant: aliqui vero Principibus Christianis subiiciuntur, quantum ad dominium civile, habentque ius civium in eis provinciis, et civitatibus, in quibus Christiani principes dominatum obtinent: ceteri vero ei subiiciuntur subiectione despotica, et servili, qualis est eorum, qui iure belli, vel emptionis, vel alio iusto titulo fiunt mancipia Christianorum Principum, eorumque auctoritati serviliter subiacent. De hoc autem triplici infidelium genere quaeritur, an ipsis invitis et reclamantibus eorum pueri valide simul ac licite baptizari possint.

NOTANDUM 3. Filios eiusmodi infidelium posse considerari, vel in extremo vitae periculo, vel citra eiusmodi periculum. Insuper, eos posse in tali statu constitui, ut sive iure, sive iniuria fuerint erepti parentibus, ita alio transportentur, ut nusquam suis parentibus infidelibus sint restituendi: vel eo in statu spectari possunt, ut post susceptum Baptismum suis statim infidelibus parentibus redderentur, sub eorum dominio, cura, et educatione vitam traducturi. — Denique nomine infantium possunt intelligi non solum illi, qui nondum adepti sunt rationis usum, sed etiam illi, qui non sunt adhuc sui iuris, sed subiiciuntur imperio, et committuntur tutelae, et curae, vel parentum, vel tutorum, de quibus omnibus praesens movetur difficultas in sequentibus Conclusionibus determinanda.

Conclusio prima. — FILII QUORUMCUMQUE INFIDELIUM INVITIS PARENTIBUS VALIDE BAPTIZARI POSSUNT. Haec est communis apud Theologos, si nonnullos excipias contrarium affirmantes cum Durando, eamque Aperte docet S. Augustinus, Epist. 13. quae est ad Bonifacium, circa medium, ubi cum dixisset: « Offeruntur parvuli ad percipiendam spiritualem gratiam, non tam ab eis, quorum gestantur manibus, quamvis, et ab ipsis si et ipsi boni fideles sunt, quam ab universa societate Sanctorum, atque fidelium; ab omnibus namque offerri recte intelliguntur, quibus placet, quod offeruntur, et quorum sancta, atque individua caritate ad communicationem S. Spiritus adiuvantur: tota hoc ergo mater Ecclesia, quae in Sanctis est, facit; quia tota omnes, tota singulos parit ». Subdit paulo infra: « Illud autem nolo te fallat, ut existimes reatus vinculum ex Adam tractum aliter non posse disrumpi, nisi parvuli ad percipiendam Christi gratiam a parentibus offerantur ». Cuius rationem antea protulerat, dicens: Ut autem possit regenerari per officium voluntatis alienae, cum offertur conservandus, facit hoc unus Spiritus, ex quo regeneratur oblatus: non enim scriptum est: Nisi quis renatus fuerit ex parentum voluntate, aut ex offerentium, vel ministrantium fide: sed, nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu. Quasi diceret, quod quemadmodum ad contrahendum peccatum originale, non exigitur consensus parentum, vel alicuius alterius praeter Adami; ita neque ad remissionem originalis contracti requiritur consensus aut fides cuiusquam praeter fidem Ecclesiae, et consensum Ministri, nomine et auctoritate Ecclesiae et Christi baptizantis; nam, inquit Apostolus ad Rom. 5. Si unius delicto mors regnavit per unum, multo magis abundantiam gratiae, et donationis, et iustitiae accipientes in vita regnabunt per unum Iesum Christum.

DICES 1: Baptismus ille non potest esse validus, qui fit in iniuriam et praeiudicium parentum: sed talis esset Baptismus filiorum, qui fieret contra eorum parentum voluntatem: igitur, etc. — Nego maiorem: siquidem actio illa non est intrinsece iniuriosa parentibus, nec sufficiens, ut irritus sit Baptismus; nam si quis Sacerdos baptizet parvulum hominis fidelis, vel inscio vel repugnante Parocho, Baptismus ille fit cum ipsius Parochi iniuria, nec minus tamen est validus; unde quantumvis aliqua fieret iniuria parentibus, dum ipsis invitis eorum filii baptizantur, Baptismus tamen non erit irritus. Quod utique confirmatur ex praxi Ecclesiae, quae nusquam rebaptizat parvulos contra voluntatem parentum infidelium baptizatos; imo, dum potest, eos a parentibus abstrahit, et postquam adoleverint, ad fidei Christianae et Ecclesiae praecepta servanda compellit: sicut decernit Innocentius III, cap. Maiores De Baptismo: « Oportet, inquit, ut fidem, quam necessitate susceperunt, tenere cogantur, ne nomen Domini blasphemetur, et fides, quam susceperunt, vilis ac contemptibilis habeatur ».

DICES 2: Non potest valide baptizari adultus contra propriam voluntatem: ergo nec parvulus contra voluntatem parentum. — Distinguo antecedens: ex parte Sacramenti, nego: ex parte subiecti, ut sit capax medii ordinati ad salutem, concedo. Statuit enim Deus neminem rationis compotem, iustificari, nisi volentem, ut praeclare docet S. Augustinus, Serm. 15. De Verbis Apostoli, cap. 11. Sine voluntate tua, inquit, non erit in te iustitia Dei. Voluntas quidem non est etsi tua, iustitia non est nisi Dei. Esse potest iustitia Dei sine voluntate tua, sed in te esse non potest, nisi per voluntatem tuam. Et infra: Qui ergo fecit te sine te, non te iustificat sine te: ergo fecit nescientem, iustificat volentem. De parvulo autem, qui impotens est propriae voluntatis, De Verbis Apostoli, Serm. 14. Ad verba, inquit, aliena sanatur, quia ad factum alienum vulneratur. Credit in Christum? fit interrogatio, respondetur, credit. Pro non loquente, pro silenti, flente, et flendo quodammodo ut subveniatur orante, respondetur, et valet. A quo respondetur? Ab offerentibus, inquires. Quid si nullus offerat, sed solus Minister baptizet? Recte intelligitur respondere tota mater Ecclesia, quae in sanctis est; quia, ut mox diximus ex eodem S. Doctore, Epist. 23. Tota omnes, tota singulos parit, per voluntatem Ministri suo et Christi nomine baptizantis. Valet itaque Baptismus parvulorum quorumcumque parentum, ipsis quantumcumque invitis et contradicentibus, si adsit legitima materia, forma, et intentio Ministri.

Conclusio secunda. — FILII HAERETICORUM, SCHISMATICORUM, NECNON ET EORUM INFIDELIUM, QUI SUNT MANCIPIA CHRISTIANORUM, NON SOLUM VALIDE, SED ETIAM LICITE BAPTIZARI POSSUNT, INVITIS PARENTIBUS. Haec est communis quoad utramque partem, maxime Quantum ad primam: Quia Ecclesia potestatem habet vi compellendi omnes baptizatos ad observantiam Legis Evangelicae; eo enim ipso, quo baptizati sunt, subiiciuntur Ecclesiae potestati, atque iurisdictioni: ratione enim characteris baptismalis sunt aliquatenus ipsius mystici corporis membra; ac proinde compelli possunt, ut sese conforment moribus et legibus, quibus mysticum illud corpus regitur. Unde Ecclesia semper probavit iustissimas illas, ac sanctissimas Christianorum Principum sanctiones, quibus haeretici, vel exilio, vel aliis poenis subiiciebantur, nisi ad Ecclesiae gremium sese reciperent; ergo multo magis potest eorum filios ipsis invitis baptizare.

Secunda pars etiam constat: servi namque, seu mancipia subsunt dominio reali, una cum suis filiis, iis sub quorum potestate mancipantur. ita ut dominus pro suo libito possit eiusmodi vel filios vendere, sicut et parentes, vel eos a parentibus distrahere. Partus quippe sequitur ventrem. et filii mancipiorum titulo nativitatis fiunt mancipia: igitur eorum dominus potest eos per Baptismum Ecclesiae iurisdictioni subiicere. — Confirmatur, quia si quid obstaret, maxime esset dominium naturale parentum in filios, ratione cuius nulla fieri posset eiusmodi filiorum subiectio Ecclesiasticae potestati absque eorum parentum consensu: sed id non obstat; quemadmodum enim parentes, quamvis iure naturali sint liberi, tamen iure Gentium privantur sua libertate; ita licet iure naturali potestatem habeant supra filios suos, attamen iure gentium et belli aut emptionis ea potestate licite privantur; ita ut dominus eorum filios possit vendere et a parentum consortio distrahere: igitur multo magis potest eos Ecclesiae baptizandos offerre. Nec tantum potest, sed etiam debet eis Baptismum procurare, siquidem succedit in ius parentum, adeoque contrahit obligationem providendi de necessariis ad salutem, ubi eiusmodi parentes deficiunt parvulis. Adde quod filii mancipiorum censeantur de domo et familia sui domini, et consequenter ex conscientia tenetur eis procurare ac ministrare necessaria, non solum ad vitam corporis, sed etiam animae; nam, inquit Apostolus 1. ad Timoth. 5.. Si quis suorum, maxime domesticorum, curam non habet, fidem negarit, et est infideli deterior. — Idem dicendum de filiis eorum parentum, quorum unus fidelis est, qui vult parvulum suum baptizari: alter vero infidelis, qui renuit; eo enim in casu standum est pro bono prolis, ut decrevit Concilium Toletanum IV, Can. 62.¹ ubi sic habet: Iudaei, qui Christianas mulieres in coniugio habent, admoneantur ab Episcopo civitatis illius, ut si cum eis permanere cupiunt, Christiani efficiantur. Quod si admoniti noluerint, separantur: Filii autem, qui ex talibus nati existunt, fidem, atque conditionem matris sequantur. Similiter et hi, qui procreati sunt de infidelibus mulieribus, et fidelibus viris, Christianam Religionem sequantur, non Iudaicam superstitionem. Huius autem decreti ratio est, quia uterque parens habet ius in filium, et utrique incumbit cura filiorum, etiam in spiritualibus, et consequenter potius proles ei parenti concedenda est, qui illam legitime in salutem, quam qui in perniciem, et damnationem educaret. Ita respondit Gregorius IX Episcopo Argentinensi, et refertur cap. ultimo de conversione infidelium; ubi inter cetera haec habet: Cum autem filius in patris potestate consistat, cuius sequitur familiam, et non matris, et in aetate tali, qua non debet apud eas remanere personas, de quibus possit esse suspicio, quod saluti vel vitae insidientur illius, et pueri post triennium apud Patrem non suspectum ali debeant, et morari: materque pueri, si eum remanere contingeret apud eam, posse illum adducere ad infidelitatis errorem, in favorem maxime fidei Christianae; respondemus Patri Christiano eumdem puerum assignandum.

Conclusio tertia. — PUERI INFIDELIUM CIVILITER ET POLITICE DUMTAXAT CHRISTIANIS PRINCIPIBUS SUBDITORUM LICITE POSSUNT, ACCEDENTE PRINCIPIS MANDATO AUT CONSENSU, INVITIS PARENTIBUS BAPTIZARI. Haec est Doctoris in 4. dist. 4. q. 9. num. 2. ubi ait: Dico ergo breviter, quod si Princeps faceret cum cautela bona, scilicet ne parentes prius cognoscentes hoc futurum, occiderent pueros suos, et quod baptizatos faceret religiose educari, bene fieret. Idem habet in Reportatis, ibidem q. 2.

Probatur ratione Doctoris: Praeceptum superioris servari debet, non obstante repugnantia et voluntate contraria inferioris: sed baptizari pueros, est praeceptum Dei; repugnantia vero parentum est voluntas hominis inferioris Deo: igitur non obstante tali voluntate in infidelibus, eorum parvuli possunt licite baptizari. Maiorem simul ac minorem probat Doctor: « nam in parvulo, inquit, Deus habet maius ius dominii, quam parentes; universaliter enim in potestatibus ordinatis, potestas inferior non obligat in his, quae sunt contra superiorem, sicut docet S. Augustinus De verbis Domini, Hom. 6. et ponitur cap. ult. lib. 2. Si aliquis iubet potestas, quod non debes facere, hic sane contemnit potestatem, timendo potestatem maiorem. Et declarat in exemplo de Curatore et proconsule, de Proconsule et Imperatore, de Imperatore et Deo. Ergo si quis habet regere Rempub. magis debet, quantum in se est, cogere unumquemque subdi domino superiori, quam inferiori, quando inferior in tali dominio resistit superiori. Sicut ergo Imperator deberet sententiare aliquem debere obedire Proconsuli, contempto praecepto Curatoris, idest, inferioris Proconsule, si contradiceret Proconsuli; ita etiam, si essent sub eodem dominio ordinata, scilicet, quod aliquis esset servus Titii, et Titius Petri, magis deberet Imperator cogere servum servire Petro, quia superior est Titio, quam Titio, si Titius vellet uti servo illo contra dominium Petri. Ergo maxime debet Princeps zelare pro dominio servando supremi Domini, scilicet Dei; et per consequens non solum licet, sed debet Princeps auferre parvulos a dominio parentum volentium eos educare contra cultum Dei, qui est supremus et honestissimus Dominus, et debet eos applicare cultui divino ».

REPONUNT THOMISTAE. maiorem esse veram, quando superior vult praeceptum suum servari non obstante voluntate contraria, et quocumque iure inferioris; secus vero quando superior vult praeceptum a se impositum servari sine violatione iuris inferioris: ita autem inquiunt contingit in proposito; Deus enim praecipiendo, ut omnes, etiam parvuli, baptizentur, vult hoc praeceptum observari sine violatione iuris naturalis, quod pater habet in prolem, quia gratia non destruit, sed perficit naturam. — Verum, haec responsio prorsus est evanida; licet enim Deus non praeceperit explicite, ut Baptismus etiam invitis parentibus parvulis ministraretur, attamen id praecipit saltem implicite, dum illum tamquam remedium necessarium omnibus et singulis ad salutem instituit et ordinavit: eo enim ipso sufficienter concessit parvulis ius accipiendi Baptismum, a quo proinde sine iniustitia nequeunt violenter impediri; adeo ut parentes, etsi non peccent contra iustitiam, non procurando parvulis Baptismum, sed solum contra pietatem, aut caritatem: attamen revera in iustitiam peccant, impediendo Ministrum paratum ad conferendum Baptismum, ad quem eorum parvuli ius habent: quemadmodum licet dumtaxat teneat ex caritate corripere proximum; peccaret tamen contra iustitiam, qui me impediret violenter ab illa correptione, quia praepediret executionem commissi mihi divinitus muneris; unicuique enim mandavit Deus de proximo suo.

Probatur secundo: Si quid obstaret, quominus infidelium filii non possent, invitis parentibus, baptizari, maxime quia fieret iniuria manifesta ipsis parentibus contra ius naturale, et potestatem paternam, quam habent in filios, quamdiu rationis usu sunt destituti, non minus, quam in propria bona, quae possident; sed haec ratio nulla est: tum quia potest Princeps subditos privare tali dominio in sua bona, quando eo abutuntur; parentes autem nolentes suos filios baptizari, abutuntur dominio, quod habent in ipsos, contra honorem Dei, et parvulorum salutem: Non enim sine causa gladium portat, inquit S. Paulus ad Rom. 13. Vindex in iram ei, qui malum agit; quodnam autem maius est malum, quam privare aliquem remedio necessario ad salutem? Igitur tali iure et dominio paterno in filios privari, possunt infideles, et consequenter eorum infantes licite baptizari. Tum quia si pater infidelis vellet interficere filium, posset infans, non obstante iure naturae, ab ipsius parentis manibus vi eripi, et ab eius potestate distrahi: ergo multo magis, si parens nolit eum baptizari, ut per Baptismum aeternam mortem evadat: vita enim spiritualis longe praestantior est vita corporea. Patet antecedens; potestas enim defendendi innocentes, iure naturae competit omnibus: sed pueri sunt innocentes, et maximo damno fiunt obnoxii, si non baptizentur: igitur iure naturae licitum est eos, reluctante parente, baptizare.

REPONUNT THOMISTAE, posse quidem Principem privare subditos dominio, quod habent in filios, quando illo abutuntur contra Legem naturae; secus vero, quando eo abutuntur contra Legem supernaturalem ipsis ignotam, qualis est Lex, quae obligat ad Baptismum; cum enim potestas civilis sit mere naturalis, et ab hominibus dimanans, non potest extra ius naturae se extendere ad legem supernaturalem, eiusque observantiam, qualis est lex de suscipiendo Baptismate; et consequenter a nullo Principe possunt privari iure ac dominio naturali, quod habent supra filios, quando eo abutuntur contra legem supernaturalem, et parvulorum salutem. — Verum contra, ius naturale non potest obligare in praeiudicium legis fidei; quidquid enim continetur iure naturali, comprehenditur in Decalogo, saltem implicite, et reducitur ad praecepta virtutum, quae omnia confirmantur per Legem Evangelicam. Insuper; quaecumque lex praescribitur et ordinatur ad finem caritatis et salutis; ac subinde nulla lex obligat in praeiudicium fidei et caritatis; igitur pietas, in qua fundatur omne ius parentis in filium, non obligat contra caritatem et salutem; et consequenter nullum ius concedit parenti in filium contra praeceptum de suscipiendo Baptismo, quod per Legem Evangelicam praescribitur tamquam medium ad salutem necessarium. Secundo, fides suscepta non minuit in homine fideli ius paternum in proprios filios: alias homo baptizatus et fidelis esset peioris conditionis, quantum ad auctoritatem in filios, quam gentilis aut Iudaeus: sed consentiunt nobiscum adversarii filios Catholicorum, necnon et haereticorum, invitis parentibus, licite baptizari posse, accedente Principis et Ecclesiae auctoritate, non obstante iure naturali parentum in filios: igitur etiam infidelium subditorum filii licite possunt baptizari sine praeiudicio iuris paterni, si accedat Principis auctoritas, quantumvis parentes renuant. Confirmatur, quia ex eo quod parens aliquis sit baptizatus, nullum inde accedit ius Principi in eius parentis baptizati filios, magis quam in filios non baptizati, neque parentis baptizati filius maius habet ius ad Baptismum suscipiendum, quam filius parentis non baptizati: igitur si ille licite possit baptizari, quidni et hic? Tertio, filius rationis compos potest licite baptizari, si consentiat, quantumvis parentes renuant: sed usus rationis in filio non officit, nec derogat iurisdictioni paternae in ipsum: ergo etiam sine praeiudicio paternae iurisdictionis poterit filius rationis expers baptizari. Maior constat: nullus enim tenetur obedire parentibus in iis, quae saluti suae adversantur, docente Christo Domino: Si quis venit ad me, et non odit patrem suum, et matrem... non potest meus esse discipulus. Hoc est, ut explicat S. Gregorius, quos adversarios in via Dei patimur odiendo et fugiendo nesciamus. Si ergo filius removeri possit a patris consortio et dominio ea aetate, qua obsequium ei potest impendere, ac prodesse, ut suae saluti invigilet; multo magis ab eius auctoritate poterit submoveri in ea infantili et infirma aetate, qua parentibus dumtaxat est in gravamen, ut eius saluti consulatur.

DICES 1: Si pueri infidelium, invitis parentibus, baptizarentur, vel eripiendi essent post Baptismum a societate et consortio parentum, ut inter fideles educarentur, vel apud ipsos parentes infideles essent relinquendi: sed neutrum licet. Non quidem primum, quia manifestam continet iniuriam: siquidem parentes spoliantur iure naturae, quod habent in filios, qui sunt sub eorum potestate, quamdiu rationis sunt expertes: non sunt autem facienda mala, ut veniant bona. Non etiam secundum, quia vergeret in detrimentum, et profanationem Baptismi, periculosum enim esset, ne parentes infideles eos pueros suis pessimis ritibus inficerent, et ubi ad adultam pervenissent aetatem, Baptismo abrenuntiare cogerent: igitur, etc. — Nego minorem: possent enim, si adesset periculum subversionis, eiusmodi infantes removeri a dominio et consortio parentum, propter rationem mox expressam; si enim filius, dum rationis et libertatis est compos, possit se submovere ex consortio et cura parentum, ut suae saluti consulat, ea scilicet aetate, qua ex debito naturae tenetur parentibus obsequi et famulari; multo magis ab eorum praesentia licite poterit submoveri ea aetate, qua rationis expers nil quidquam obsequii, imo gravaminis et laboris multum parentibus potest ingerere. Accedit, quod etiam absque ulla distractione et separatione possit provideri infanti, donec ad usum rationis perveniat, cum parentes teneantur ipsi puero omnia ad vitam naturalem necessaria conferre, nec eo in statu quidquam illi possint ingerere, quod saluti officiat.

DICES 2: Christus Dominus neminem voluit violenter, sed libere, et absque ulla coactione, vel propria vel aliena, ad Catholicam fidem promoveri: igitur parvuli, quamdiu non habent aliam voluntatem, quam parentum, non possunt, ipsis parentibus reluctantibus, ad Religionem Christianam per Baptismum induci. Probavit antecedens Gonetus, disp. 3. art. 3. § 3. Primo quidem, inquit, quia ad fidem aeternam nemo cogi potest: igitur lex Evangelica, quae nonnisi per fidem corde suscipitur, iniuria et metu ac violentiis non debet ingeri. Secundo, quia cum intentio Christi esset persuadere universo orbi fidem, non qualemcumque, sed eam, quae per solam dilectionem operatur; caritati autem, sive dilectioni, nil magis sit adversum, quam vis, iniuria, et metus; congruum fuit, ut ad eam nemo eiusmodi violentiis cogeretur. Tertio, ne fides, quae naturalis rationis vires excedit, per violentiam gentibus praedicata, exosa fieret, et quasi tyrannis existimaretur, ac diaboli figmentum rationi repugnans. Quarto, ut hac excellentia lex nostra, cum Mahumeti perfidia comparata, resplenderet; ista enim tamquam, quae nulla ratione persuaderi poterat, vi et armis in mundum obtrusa est; nostra vero fides, per homines infirmes et mites, sola veritatis vi ac energia, mundum vicit, et Philosophos ac Imperatores debellavit. Unde egregie Chrysostomus, Serm. 3. Pentecostes: Peragrarunt Piscatores orbem terrarum, et infirmum eum invenientes, ad sanitatem reduxerunt, et in ruina positum, ad stabilitatem revocaverunt: non scuta moventes, non arcus tendentes, non sagittas mittentes, non pecuniam largientes, non in eloquentia confidentes, sed regnum caelorum possidentes, non habentes humana solatia, habentes autem Dominum secum. Peragrarunt universum orbem oves simul cum lupis, et vulneratae a bestiis non sunt oves, sed magis lupi ad ovium mansuetudinem sunt conversi. — Respondeo, negavi posse antecedens: quamquam enim Deus sub parabola Patrisfamilias libere vocaverit ad cenam omnes invitatos, nihilominus iubet: Exi in vias et sepes, et compelle intrare, ut impleatur domus mea. Unde S. Augustinus, Epist. 48. ad Vincentium, Putas neminem posse cogi ad iustitiam cum legas Patremfamilias dixisse servis. quoscumque inveneritis cogite intrare? Hinc Doctor, n. 2. ait: Crederem religiose fieri, si ipsi parentes cogerentur minis et terroribus ad suscipiendum Baptismum, et ad conservandum postea susceptum: quia esto, quod ipsi non essent veri fideles in animo: tamen minus malum esset eis, non posse impune legem suam illicitam servare, quam posse eam libere servare. Item filii eorum, si bene educarent, in tertia et quarta progenie essent veri fideles. Quod utique probat ex decreto Concilii Toletani quarti, ubi legimus Can. 56²: « De Iudaeis autem praecepit sancta Synodus, nemini deinceps ad credendum vim inferre. Cui enim vult Deus miseretur, et quem vult induret. Non enim inviti sunt salvandi, sed volentes, ut integra sit forma iustitiae. Sicut enim homo propria arbitrii voluntate serpentis obediens periit, sic vocante se gratia Dei propriae mentis conversione homo quisque credendo salvatur: ergo non vi, sed libera arbitrii voluntate, ut convertantur, suadendi sunt, non potius impellendi. Qui autem iam pridem ad Christianitatem venire coacti sunt, sicut factum est temporibus religiosissimi Principis Sisenandi; quia iam constat, eos Sacramentis divinis sociatos, et Baptismi gratiam suscepisse, et Chrismate unctos esse, et Corporis Domini et Sanguinis extitisse participes, oportet ut fidem etiam, quam vi vel necessitate susceperunt, tenere cogantur, ne nomen Domini blasphemetur, et fides quam susceperunt, vilis ac contemptibilis habeatur ». Licet autem Concilium prohibeat Iudaeos et alios infideles cogendos ad susceptionem fidei et Baptismatis, nihilominus dum utitur particula, deinceps, significat, id non semper fuisse illicitum; ac proinde illam coactionem, quaecumque sit, non esse illicitam ex natura rei, sive ex iure naturali et divino. Unde ibidem subdit: Qui autem iam pridem, ad Christianitatem coacti sunt venire, sicut factum est temporibus religiosissimi Principis Sisenandi, etc. Ergo, inquit Doctor supra num. 3., in hoc approbat tamquam Principem religiosum, non ob ipsius egregiam fidem, et alia facta pietatis, de quibus ibi nulla est mentio; sed, quia infideles coegit ad fidem. Simili ratione laudibus celebrantur omnes illi Catholici Principes, qui leges severissimas, non solum in infideles, sed etiam in haereticos ediderunt, nisi ad Ecclesiam Catholicam sese reciperent. Adde quod si coactio illa iure naturali et divino foret illicita, maxime quia induceret ad fictam, et dumtaxat externam susceptionem Baptismi: sed plerumque contingit, ut qui sic compelluntur, non solum ficte, sed ex animo Baptismum suscipiant; nam, inquit sanctus Augustinus, Epist. 60. Multis profuit (quod experimentis probavimus, et probamus) prius timore, vel dolore coqui, ut postea possint doceri, aut quod iam verbis didicerant, opere sectari. Quod utique plurimis probat, maxime vero exemplo Conversionis S. Pauli, scribens: Cum Petrum, et alios Apostolos solo verbo vocasset. Paulum prius Saulum, Ecclesiae suae postea magnum aedificatorem, sed horrendum antea vastatorem, non solum voce compescuit, verum etiam potestate prostravit, atque ut infidelitatis tenebris saeuientem, ad desiderandum lumen cordis urgeret, prius corporis caecitate percussit... Ubi est, quod isti clamare consueverunt, liberum est credere, vel non credere? Cui enim Christus intulit? quem coegit? Ecce habent Paulum Apostolum, agnoscant in eo prius cogentem Christum, et postea docentem, prius ferientem, et postea consulentem... Cum ergo non cogeret Ecclesia perditos filios ut redirent, si perditi filii coegerunt alios, ut perirent? etc. Idem probat S. Doctor exemplo ovis a grege aberrantis, quam inventam ad ovile dominicum, si resistere voluerit, flagellorum terroribus, vel etiam doloribus revocare iuvat. Probat etiam parabola Patrisfamilias praecipientis servis, ut quos invenerint in viis et sepibus, idest, in haeresibus et schismatibus, cogant intrare.

Nec dicas, id quidem verum esse de haereticis, qui Christo nomen suum per Baptismum dederunt, non autem de infidelibus non baptizatis. Quamquam enim praecipuus S. Augustini scopus in illa epistola sit, ostendere Bonifacio viro militari, ad quem ipsam dirigit, haereticos, maxime Donatistas, legitime, ut ad Ecclesiam redeant, posse compelli; nihilominus ipsius rationes idem probant de quibusvis infidelibus; unde prius scripserat: Si equus, et mulus, quibus non est intellectus, morsibus et calcibus resistunt hominibus, a quibus eorum vulnera contrectantur, et cum inter dentes eorum, et calces saepe homines pericirentur, et aliquando vexentur, non tamen eos deserunt, donec per dolores et molestias medicinales revocent ad salutem: quanto magis homo ab homine, et frater a fratre, ne in aeternum pereat, non est deserendus, qui correctus intelligere potest quantum sibi praestatur beneficium, quando se persecutionem perpeti quaerelatur? Unde concludit: Quando Imperatores pro falsitate contra veritatem constituunt malas leges, probantur bene credentes, et coronantur perseverantes: quando autem pro veritate contra falsitatem constituunt bonas leges, terrentur saeuientes, et corriguntur intelligentes: quicumque ergo legibus Imperatorum, quae contra veritatem Dei feruntur, obtemperare non vult, acquirit grande praemium: quicumque autem legibus Imperatorum, quae pro Dei veritate feruntur, obtemperare non vult. acquirit grande supplicium. Non igitur absurda est Subtilis Doctoris sententia, quando censet non illicitum esse aliquando infideles cogere ad fidem amplexandam, quando maxime illa coactio profutura est eorum posteritati, eo quod ipsorum filii tandem aliquando perfecti Catholici sint futuri. Non enim est ipsius mens, qualemcumque coactionem, in quibuscumque circumstantiis iure divino esse permissam, sed moderatam ubi, et quando recta ratio dictat illam vergere, non in destructionem fidei, sed in aedificationem; non in odium, sed potius in amorem; nisi aliter per Ecclesiam fuerit sancitum.

Notandum 1. Praesentem difficultatem moveri maxime de quadruplici dispositione hominis adulti accedentis ad suscipiendum Baptisma; nempe de fide, quae excludit omnem infidelitatem et errorem; consensu, qui coactionem non admittat; sincera voluntate, quae simulationem et fictionem removeat; denique poenitentia, quae animam a peccatis revocet, et ad Deum convertat. Porro constantissimum est, fidem in adulto requiri ad obtinendam gratiam iustificationis; nam Matthaei ultimo Christus Apostolos delegans ad conversionem gentium, praecipit: Euntes, docete omnes gentes, baptizantes, etc. ubi vult doctrinam praemitti Baptismo, ob necessitatem fidei; Fides enim ex auditu auditus autem per verbum Dei, idest, praedicationem. Hinc Marci ultim. Qui crediderit, et baptizatus fuerit, salvus erit. Quapropter Eunucho Baptismum postulanti dixit Philippus Actor. 8. Si credis, licet. Cui cum Eunuchus dixisset. Credo, statim eum Philippus baptizavit. Hanc etiam veritatem constantissimam habuerunt omnes SS. Patres, exigentes confessionem fidei a Catechumenis, tamquam dispositionem necessariam ante Baptismum. Ita S. Dionysius, lib. De Ecclesiastica Hierarchia, cap. 2. Origenes, Homil. 5. in lib. Num. Cyrillus Hierosolymitanus Catechesi 2. Basilius, lib. 3. ad Eunomium. Chrysostomus, in cap. 15. ad Corinth. et alii Patres Graeci. Quibus adstipulantur etiam Latini, Tertullianus De spectaculis, cap. 4. Cyprianus Epist. 70. et 76. Ambrosius, lib. De Spiritu sancto. cap. 11. Hieronymus, Dialog. Contra Luciferianos, cap. 5. et S. Augustinus, lib. De Fide, et Operibus, cap. 9. et 20. Idem decernunt Concilia, «Laodicenum, Can. 19. et 47. Sexta Synodus Constantinopolitana, cap. 7. ac novissime Tridentinum, Sess. 6. cap. 6. fidem constituit tamquam primam dispositionem adulti ad iustificationem, cuius rationem subdit cap. 8. quia est radix et fundamentum iustificationis. Non tamen necessario fides praerequiritur in suscipiente, ut valide baptizetur, sicut praeclare docet S. Augustinus, lib. De baptismo, cap. 11. ubi ait: Nec interest cum de Sacramenti integritate tractatur, quid credat, et quali fide imbutus sit ille, qui accipit Sacramentum. Interest quidem plurimum ad salutis viam; sed ad Sacramenti quaestionem nihil interest: fieri enim potest ut homo integrum habeat Sacramentum, et perversam fidem.»

Notandum 2. Ex Doctore Subtili in 4. dist. 4. qu. 1. num. 2. adultum posse distingui duplicem; alium scilicet aetate solum, alium vero aetate et ratione simul. Prior est, qui licet adoleverit ad plurimam aetatem, tamen non est rationis compos, idque vel a nativitate sua, vel licet aliquando habuerit usum rationis, eum tamen non obtinet, dum occurrit occasio suscipiendi Baptismum. sed speratur eum aliquando habiturum. Posterior vero ille est, qui plena et perfecta ratione actualiter potitur. De utroque autem movetur quaestio, utrum sine consensu baptizari possit. Porro ex eodem Doctore in 2. d. 41. quaest. unica, triplex est consentiendi, vel dissentiendi modus, nempe actualis, virtualis, et habitualis. Consensus actualis est ille, quo quis de facto vult, et consentit, ac determinat aliquid agere, vel suscipere. Virtualis ille est, qui aliquando actualiter fuit elicitus, nec revocatus est; sed manet in virtute, quia nempe voluntatem excitavit ad effectum ponendum, per applicationem mediorum, qualis consensus est in eo, qui distrahitur, dum id exequitur, quod voluntate determinata faciendum susceperat. Habitualis vero est voluntas inefficax, qua quis vult quidem effectum, non tamen applicat media pro eo tempore, quo habetur, licet removeat obicem contrariae voluntatis; idque vel negative, per suspensionem actus non consentientis, sive contrarie per elicitionem actus dissensus. Nam, ut docet Doctor praefata dist. 4. qu. 1. n. 3. aliquis potest dici non consentire duobus modis, nempe vel contrarie, vel negative. Negative, tantum negat actualem consensum: contrarie vero ponit actualem dissensum. Cuius discriminis hanc rationem profert, quia, inquit, non est idem, non velle, et nolle: nam non velle significat suspensionem actus volendi; nolle autem positionem actus non volendi. Rursus, qui dissentit contrarie, seu positive, vel dissentit simpliciter, ita ut nollet, nulla ratione velit actionem; vel tantum secundum quid, ita ut nollet quidem talem actionem, si non esset periculum cavendum; sicut, inquit ibidem Doctor, proiiciens merces in mare, ut fugiat submersionem, simpliciter vult proiicere merces, nam potentiam suam motivam ad proiiciendum voluntas movet imperando, et ipsa seipsam libere movet, quia cogi non potest: simpliciter ergo volens proiicit; sed secundum quid nolens, hoc est, sub conditione nolens, quia mallet si posset alio modo salvare vitam. Quaeritur ergo, quisnam ex illis modis consentiendi requiratur et sufficiat ad valide recipiendum Sacramentum.

Notandum 3. Ex Doctore ibid. qu. 5. num. 2. aliquem posse rem intendere et exequi ficte duobus modis; fictio enim, ut in actibus humanis invenitur, consistit in eo, quod aliquis exterius praetendat, aut praeseferat, quod interius non intendit: in verbis dicitur mendacium: in operibus autem simulatio: at ex communi Theologorum usu appellatur fictio, quae respective ad susceptionem Sacramenti duplex est: prima, quando revera recipiens Sacramentum nullo modo intendit illud recipere, licet exterius id se velle simulet: secunda respicit dispositionem praeviam ad debite recipiendum Sacramentum, quam utique dispositionem suscipiens Sacramentum simulat se habere, qua tamen caret, puta cum simulat se credere mysteria, quorum fides exigitur, nec tamen credit: vel simulat se poenitere de peccatis ante Baptismum commissis, licet de facto non poeniteat, vel si in ipsamet susceptione Sacramenti actu mortaliter peccet per pravam internum affectum.

His ita praemissis, quatuor supersunt determinanda: primum, utrum et quando adultus, qui non est rationis compos, possit licite baptizari: secundum, utrum adultus non consentiens revera recipiat Baptismum: tertium, utrum qui ficte accedit ad Baptismum suscipiat illius effectum: quartum, utrum impoenitens debite Baptismum suscipere valeat.

Conclusio prima. — ADULTUS RATIONE DESTITUTUS A NATIVITATE, SI LUCIDUM NON HABEAT RATIONIS USUM, VALIDE ET LICITE BAPTIZATUR. Ita Doctor praefata quaest. 1. n. 2. ubi hanc difficultatem ita luculenter explicat, ut non solum eius doctrinam, sed et verba hic libeat exscribere. Ait autem: « De illo adulto idem dicendum esse, ac de parvulo, cum hoc solo discrimine, quod si speratur ipsum aliquando curandum, et usurum ratione, expectandum est tempus illud, ut cum maiori reverentia suscipiat Sacramentum. Si autem desperatur de eo, quod ad usum rationis numquam attingat, statim conferendum est sibi Sacramentum, quia nulli Deus excludit remedium ad salutem. De secundo, scilicet nunc non utente, qui aliquando tamen usus est ratione, dico quod supponitur nunc habitualiter consentiens, vel dissentiens, secundum quod se habuit in sanitate, ante istud impedimentum immediate, scilicet si tunc actualiter consensit, iudicatur nunc habitualiter consentiens: si tunc actualiter dissensit, nunc iudicatur habitualiter dissentiens. Et dixi, immediate, ita quod inter actum illum et istud impedimentum non interveniret motus voluntatis oppositus. Et sic universaliter dico, quod iste habitualiter se habens, potest recipere Sacramentum, sicut potuit prius, quando actu sic, vel sic, se habuit. Qualiter autem actualiter se habens possit baptizari, statim dicetur in tertio membro. Sed expedit ne talem baptizari? Multo enim licent, quae non expediant, 1. Corinth. 6. Respondeo, si speretur eum rediturum ad usum rationis, magis expedit tempus expectare, quo utetur ratione, puta de dormiente, tempus vigiliae expedit expectare; et furioso tempus lucidi intervalli. Si autem non speretur, puta de eo, qui incidit in perpetuum impedimentum usus rationis, cum expedit baptizare, si tamen est capax Baptismi: quia alias exponeretur periculo damnationis. Qualiter autem sit capax, statim dicetur de utente ratione. » Hic Doctor.

Idipsum colligitur ex Rituali Romano tit. De Baptismo, ubi legimus: Amentes et furiosi non baptizentur, nisi tales a nativitate fuerint: tunc enim de iis idem iudicium faciendum est, quod de infantibus; atque in fide Ecclesiae baptizari possunt. Sed si dilucida habeant intervalla, dum mentis compotes sunt baptizentur, si velint. Si vero antequam insanirent, suscipiendi Baptismi desiderium ostenderint, ac vitae periculum immineat, etiamsi non sint compotes mentis, baptizentur. Idemque dicendum est de eo, qui lethargo aut phrenesi laborat, ut tantum vigilans, et intelligens baptizetur, nisi periculum mortis impendeat, si in eo prius apparuerit Baptismi desiderium. Ubi primo prohibet baptizare amentem, aut furiosum. Secundo, permittit, si sit perpetuo amens. Tertio, etsi non sit perpetuo amens, si dum dilucida habebat intervalla, Baptismum desideravit; tunc enim baptizari potest, etiam in amentia, si nempe sit periculum vitae.

Conclusio secunda. — ADULTUS, QUI NULLATENUS CONSENTIT, INVALIDE RECIPIT SACRAMENTUM; SECUS VERO SI SALTEM SECUNDUM QUID CONSENTIAT. Haec est communis quantum ad

Primam partem, illamque expresse tradit Innocentius, cap. Maiores de Baptismo, et eius effectu, ubi ait: Ille vero, qui numquam consentit, sed penitus contradicit, nec rem, nec characterem suscipit Sacramenti, quia plus est expresse contradicere, quam minime consentire; et probat a simili: Sicut, inquit, nec ille notam alicuius reatus incurrit, qui contradicens penitus et reclamans thurificare idolis cogitur violenter. — Idem decernit ibidem Pontifex de illo, qui in somno vel amentia suscipit Sacramentum Baptismi, non retractata priori voluntate de Baptismo numquam suscipiendo: Dormientes autem, inquit, et amentes si priusquam amentiam incurrerent, aut dormirent, in contradictione persistere, quia in eis intelligitur contradictionis propositum perdurare, et fuerint si sic emersi (alias immersi) characterem non suscipiunt Sacramenti.

Ratio autem huius veritatis petitur a voluntate Christi Domini, qui poterat quidem absolute Sacramenta sic instituere, ut etiam prodessent nolentibus; ea tamen non sic instituisse colligitur ex sensu Doctorum et Ecclesiae. Congruentiam vero assignat Doctor 1. dist. 1. q. 1. n. 3. ubi ait: « Si ergo iste sit utroque modo (negative et contrarie, simpliciter et secundum quid) dissentiens, dico quod non recipit Sacramentum; quia Deus per Sapientem dicit Prov. 23. Fili praebe mihi cor tuum, nolens aliquem omnino invitum adscribi familiae suae: suscipiens autem Baptismum adscribitur per hoc familiae Christi. » Addit Doctor: « neque oportet hic distinguere de reclamante, sive protestante signo exteriori suum dissensum, et de non reclamante; quia in rei veritate si est dissensus, omnino idem est quoad Deum: tamen quoad iudicium Ecclesiae iudicantis de manifestis, et eum qui tacet praesumendis consentire, non cogetur reclamans ad observantiam Religionis Christianae; cogetur autem non reclamans. Nec in hoc potest argui Ecclesia, quod isti nolenti, tamen non reclamanti fiat iniuria. Minus enim malum est sibi, quod invitus servet Legem Christianam, quam quod impune permittatur agere contra eam; quia minus malum est invitum aliqua bona facere, et mala fugere, quam libere et impune mala agere, et bona dimittere ».

DICES 1: Innocentius III, eodem cap. Maiores, ait: Sunt nonnulli, qui dicunt, quod Sacramenta quae per se sortiuntur effectum, ut baptismus, et Ordo, ceteraque similia, non solum dormientibus et amentibus, sed invitis et contradicentibus, etsi non quantum ad rem, quantum tamen ad characterem conferuntur: cum non solum parvuli, qui non consentiunt, sed et ficti qui quamvis non ore, corde tamen dissentiunt, recipiant Sacramentum. Igitur invitis et renuentibus potest valide ministrari Baptismus. — Nego consequentiam; nec enim ea est summi Pontificis Innocentii sententia, sed solum refert quid alii sentiunt, unde continuo subiungit: Sed opponitur talibus, quod qui fuissent inviti et reluctantes immersi, saltem ratione Sacramenti ad iurisdictionem Ecclesiae pertinerent: unde ad servandam regulam fidei Christianae forent rationabiliter compellendi: verum id est religioni Christianae contrarium, ut semper invitus et penitus contradicens, ad recipiendam et servandam Christianitatem, aliquis compellatur. Propter quod inter invitum et invitum, coactum et coactum alii non absurde distinguunt: quod is qui terroribus atque suppliciis violenter attrahitur, et ne detrimentum incurrat Baptismi suscipit Sacramentum, talis sicut et is qui ficte ad baptismum accedit characterem suscipit Christianitatis impressum. Quibus verbis Pontifex concedit quidem invitum dumtaxat secundum quid posse quidem valide baptizari; non vero eum, qui absolute ad Baptismum suscipiendum compelleretur.

Secunda pars probatur ab eodem Doctore ibidem, nempe quod dissentiens tantum secundum quid, hoc est timore alicuius mali incurrendi si Sacramentum non susciperet, revera baptizetur: « si autem, inquit, secundum quid dissentiat, sed simpliciter consentit; et hoc non tantum in illam ablationem, tamquam in quoddam balneum, sed in ablationem eo modo, quo illam intendit facere Ecclesia, ille simpliciter recipit Sacramentum; quia simpliciter est volens, licet secundum quid nolens: et de tali loquitur illud Concilium Toletanum, quod allegatur Extrav. de Baptismo, et eius effectibus, cap. Maiores: quod illi qui iampridem ad Christianitatem coacti sunt, quia iam constat Sacramentis divinis associatos, oportet, ut fidem quam necessitate susceperunt, tenere cogantur, ne nomen Domini blasphemetur, et fides, quam susceperunt, contemptibilis habeatur. Exemplum huius. qualiter aliquis potest consentire in illam ablationem suscipiendam, eo modo, quo confertur ab Ecclesia, et tamen nollet, si posset evadere tormenta, quia non credit eam aliquid valere, sicut potest haberi de eo, qui non credit verba incantationis posse habere aliquem effectum, tamen concedit incantanti, quod dicat illa verba super eum, ea intentione, qua solet ea dicere, dicendo in corde suo, valeant quantum valere poterunt; iste vere diceretur incantatus, etsi talis incantatio super aliquem diceretur consecrato diabolo, ille esset diabolo consecratus. Patet autem differentia istius membri secundum quid dissentiensis a membro praecedenti: quia ille simpliciter dissentiens omnino non recipit Sacramentum, et ideo cessante dissensu esset simpliciter baptizandus. Iste vero, quia simpliciter consentit, licet secundum quid dissentiat, est baptizatus, et cessante dissensu illo secundum quid, non est iterum baptizandus. Si quis autem non consentiat tantum negative, dico, quod recipit Sacramentum, si consentit virtualiter; quia noluit Deus obligare hominem ad impossibile, vel secundum statum huius vitae nimis difficile. Nunc autem non distrahi nimis videtur homini difficile pro hoc statu; quia secundum Aug. 3. De Lib. Arb. Non est in voluntate nostra, quin visis tangamur: ergo noluit Deus salutem hominis ponere in ista conditione, si non distrahatur. Nec ergo voluit obligare eum, qui in suscipiendo Baptismum, non distraheretur. Et ita est universaliter in aliis Sacramentis. Sacerdos etiam in consecrando Eucharistiam, non obligatur necessario, dico ad hoc, ut non sit distractus. Vere enim conficit distractus, dum tamen prius induendo se, intenderet celebrare Missam, secundum morem Ecclesiae.»

Et si quaeras, esto quod non consentiens actualiter, tamen consentiens virtualiter (eo modo, quo positum est exemplum de Sacerdote celebrante) recipiat Baptismum, numquid et ille qui solum consentit habitualiter, recipit? Distinctio autem istorum, virtualiter, et habitualiter, patet 2. lib. dist. 41. Et esto quod sic, numquid ille, qui tantum negative non consentit, negative etiam non dissentit? Quia nec actum, nec habitum oppositum habet. — De primo posset dici, quod talis iudicatur habitualiter consentiens, quia aliquando habuit consensum actualem, non interveniente dissensu; et talis, licet utens ratione, recipit Sacramentum: quia non videtur propter aliquam conditionem minus capax, si utitur ratione, quam si prius usus, non utatur nunc: sed in tali non utente nunc, prius tamen uso, sufficeret habitualis consensus: ergo et in hoc. De secundo, licet difficile esset aliquem talem invenire, praecipue qui prius aliquando cogitasset de Baptismo; quia vel tunc placuisset sibi baptizari, vel non placuisset, imo displicuisset; et secundum ultimum modum iudicaretur talis habitualis consensus, vel dissensus esse imposterum; tamen si quis esset omnino non consentiens, nec dissentiens, tam actualiter, quam habitualiter, et tamen utens ratione, non esset capax Baptismi, quia ex quo utitur ratione, oportet quod habeat devotionem aliquam ad Sacramentum, si debet sibi valere; aliter enim videretur contemnere.

Quibus omnibus Doctor quinque potissimum determinat: primum, quod dissentiens negative, aut contrarie non baptizetur valide. Secundum, quod qui dissentit dumtaxat secundum quid, revera baptizetur, quia censetur simpliciter consentire. Tertium, quod consensus virtualis sufficiat, ut quis non solum valide, sed et debite baptizetur: si enim intentio virtualis sufficiat in Ministro, multo magis in suscipiente, minor enim requiritur intentio in suscipiente, quam in Ministro, ut diximus agendo de necessitate Ministri. Quartum, quod consensus habitualis sufficiat ad validam receptionem Sacramenti; quia voluntas praeterita reputatur semper perseverare donec revocetur. Quod utique pariter docet Innocentius, cap. Maiores, ubi dicit, quod amentes et dormientes, qui iam consenserunt, nec postea dissenserunt, valide baptizentur. Quod utique pariter determinant Concilia. Concilium Carthaginense 3. cap. 31. ubi ait: Ut agrotantes, si pro se respondere non possunt, cum voluntatis eorum testimonium sui dixerint, baptizentur. Similiter et de poenitentibus agendum est. Idem decernit Concilium Arausicanum I, cap. 11. alias 12. Subito obmutescens, prout statutum est, baptizari aut poenitentiam accipere potest, si voluntatis praeteritae testimonium aliorum verbis habet, aut praesentis in suo nutu. Quintum denique, quod qui indifferenter se habet, idest, qui nec consentit, nec dissentit, non recipit Sacramentum.

DICES 2: Innocentius praefato cap. Maiores, ait: Tunc characterem Sacramentalem imprimit operatio, cum obiectum voluntatis contrariae non invenit obsistentem: sed in eo, qui nec consentit, nec dissentit, non est contraria voluntas: igitur in ipso imprimitur character Baptismi, et subinde valide baptizatur. Deinde, in Extrema-Unctione suscipienda nullus requiritur consensus: igitur nec in Baptismo. — Respondeo ad primum. Innocentium nomine contrariae voluntatis, significare etiam illam, quae negativa est: ait enim: « Ille vero qui numquam consentit, sed penitus contradicit, nec rem, nec characterem suscipit Sacramenti »; ubi verba illa, sed penitus contradicit, non adduntur per modum dubitationis, sed per modum augmenti, ut ibidem optime observat Hiquaeus, quia casus propositus fuit de iis, qui ad Baptismum invitati rapti fuerant, in quibus dicit Baptismum esse nullum; quia, inquit, plus est contradicere, quam minime consentire; ubi etiam supponit hunc valide baptizari, qui enim consentit, non censetur invitus. Ad secundum dico, non esse paritatem; quia Extrema-Unctio non supponit alium consensum, quam consensum universalem hominis fidelis et poenitentis, qui in ipso mortis articulo, non abs re supponitur velle omnia media ad salutem conducentia sibi adhiberi. Unde Rituale Romanum, titulo de Sacramento Extremae-Unctionis docet: Infirmis qui dum sana mente, et integris sensibus essent, illud petierunt, seu verisimiliter petiissent, seu dederunt signa contritionis, etiamsi deinde loquelam amiserint, vel amentes effecti sint, vel defierent, aut non sentiant, nihilominus praebeatur.

Conclusio tertia. — ADULTUS, QUI REUS EST ALICUIUS PECCATI MORTALIS ACTUALIS, NECESSARIO DEBET AGERE POENITENTIAM, ET REVERA DOLERE DE PECCATIS COMMISSIS, UT DIGNE AC DEBITE BAPTISMUM SUSCIPIAT. Haec est communis apud Theologos, et

Probatur primo ex Scriptura sacra. Actor. 2. ubi S. Petrus videns Iudaeos, quibus fuerat concionatus, paratos ad id omne exequendum, quod ipsis necessarium praescriberet ad salutem, dixit: Poenitentiam agite, et baptizatur unusquisque vestrum in nomine Iesu Christi, in remissionem peccatorum vestrorum, et accipietis donum Spiritus sancti.

Hinc Concilium Tridentinum, Sess. 6. cap. 6. declarat, poenitentiam esse necessariam in adulto accedente ad Baptismum, ut digne eius effectum percipiat; loquens enim de praeparatione necessaria ad iustificationem, ait: Propterea moventur adversus peccata per odium aliquod, et detestationem, hoc est, per eam poenitentiam, quam ante Baptismum agi oportet. Unde Can. 3. definit: Si quis dixerit, sine praeveniente Spiritus sancti inspiratione, atque eius adiutorio, hominem credere, sperare, diligere, aut poenitere posse, sicut oportet, ut ei iustificatio, et gratia conferatur, anathema sit. Nec abs re quidem, ad omnem enim iustificationem hominis peccatoris, utpote rem maxime supernaturalem, praerequiritur dispositio supernaturalis, saltem in modo. Unde idem Concilium, Sess. 14. cap. 1. ait: Fuit quidem poenitentia universis hominibus, qui se mortali peccato inquinassent, quovis tempore ad gratiam et iustitiam assequendam necessaria; illis etiam, qui Baptismi Sacramento ablui petivissent, ut perversitate abiecta et emendata, tantam Dei offensionem cum peccati odio, et pio animi dolore detestarentur.

« Eamdem veritatem propugnat Doctor Subtilis, nam dist. 1. q. 5. n. 2., ait: Alio modo potest aliquis esse fictus, ostendendo se esse dispositum ad recipiendum Sacramentum, et tamen non est dispositus interioris: vel quia non habet rectam fidem, vel quia habet aliquod peccatum mortale tunc in actu, vel praeteritum, de quo nullo modo atteritur, vel conteritur. Loquitur autem de Sacramento Baptismi, ac proinde supponit, Baptismum non iustificare adultum reum alicuius peccati actualis, sine praevia attritione vel contritione.»

DICES: Idem Doctor videtur asserere homini peccatori adulto non esse absolute necessarium dolorem de peccato, sed solam voluntatem recipiendi Sacramentum, sine complacentia actuali in peccato, ait enim in 1. dist. 14. q. 3. art. 3. Sicut ergo adultus primam gratiam delentem originale potest habere duplici via, vel ex bono motu disponente ad illam de congruo, vel ex susceptione Sacramenti, ita et in proposito, etc. Hoc declaratur sic: quia ad primam susceptionem gratiae, requiritur aliquis motus meritorius de congruo: ad secundam autem non requiritur, nisi voluntaria susceptio Baptismi, et sine fictione, hoc est cum intentione suscipiendi quod confert Ecclesia; et sine actu. vel voluntate peccati mortalis, ita quod in primo requiritur aliquod opus intrinsecum, aliquo modo acceptum, tamquam meritum de congruo: in secundo solum requiritur opus exterius cum amotione interioris impedimenti: non solum ergo attritus per aliquod tempus, etc. — Respondent aliqui his verbis, Doctorem non asserere quod non requiratur poenitentia ad dignam susceptionem Baptismi, sed quod non requiratur contritio perfecta, quae extra Sacramentum iustificet, de qua contritione ut plurimum tota illa distinctione. Verum, inquit Hiquaeus in Commentario, non est necessarium ad hoc recurrere; quia clare loquitur, si membra discursus eius discernamus, et scopum perpendamus. — In principio enim illius articuli reiicit sententiam Magistri in dist. 18. asserentis Sacerdotem Evangelicum non remittere peccata, sed ostendere remissa. Hanc impugnat Doctor, quia derogat Sacramento Poenitentiae, quia sic numquam remitteret peccata, sed supponeret remissa per veram Contritionem, et consequenter non esset secunda post naufragium tabula. Subdit sententiam Alensis, qui dicit ad Sacramentum Poenitentiae adeo requiri dispositionem congruam, ut per Sacramentum remittatur peccatum, non tamen alligasse virtutem suam Sacramentis, quin sine ipsis remittat peccatum per perfectam dispositionem extra Sacramentum; quia est maioris misericordiae, duplicem viam, et medium remittendi peccati instituere, quam ad unum tantum arctare. Subdit autem Doctor exemplum de Baptismo adulti, et remissione peccati originalis per duplicem illam viam, nempe vel per bonum motum voluntatis, tamquam meritum de congruo, vel per realem susceptionem Baptismi, excludendo fictionem, ut inde probet etiam peccatorem post Baptismum utroque modo iustificari, sive per Contritionem, sive per Sacramentum Poenitentiae, supposita attritione, quod denotat illa clausula, ita et in proposito, etc. idest, de Poenitentiae Sacramento. Et amplius subdit declarationem: Hoc, inquit, declaratur sic. etc. quia ad primam susceptionem gratiae (nempe ab adulto, quando iustificatur a peccato originali extra Sacramentum) requiritur aliquis motus meritorius de congruo, etc. — Praefatis itaque verbis nil aliud innuit Doctor, quam quod adultus, qui nullum admisisset actuale peccatum, non aliam ad recipiendum effectum Baptismi dispositionem exigat, praeter voluntatem sinceram recipiendi eiusmodi Sacramentum; loquitur enim dumtaxat de modo, quo remittitur peccatum originale, ut constat ex eius verbis; non autem sermonem ibi facit de peccato actuali, ad quod delendum, ultra voluntatem recipiendi Sacramentum Baptismi, requiritur etiam poenitentia, seu dolor de commissione eiusmodi peccati.

PETES: Utrum illa poenitentia debeat esse actus contritionis perfectae, an vero sufficiat attritio? — Respondeo, attritionem sufficere; siquidem Sacramentum Baptismi per seipsum habet vim remittendi peccatum, et regenerandi hominem, ut docet Concilium Tridentinum, Sess. 6. cap. 4. ubi postquam dixisset, iustificationem impii esse translationem ab eo statu, in quo homo nascitur filius primi Adae, in statum gratiae, et adoptionis filiorum Dei per Iesum Christum Salvatorem nostrum, statim subiungit: Quae quidem translatio post Evangelium promulgatum sine lavacro regenerationis, aut eius voto fieri non potest. Quibus verbis Concilium attribuit vim regenerandi, vel ipsi Sacramento realiter suscepto, aut voto illud suscipiendi: votum autem istud aliud non intelligit quam contritionem perfectam; igitur censet Concilium, Baptismum in re susceptum habere vim iustificandi, non autem necessario supponere hominem iam iustificatum per contritionem. Confirmatur ex eo quod idem Concilium, in prooemio Sess. 7. loquens de Sacramentis, ait: Per quae omnis vera iustitia vel incipit, vel coepta augetur, vel amissa reparatur: iustitia autem non incipit per aliud Sacramentum, quam per Baptismum, qui primus est omnium Sacramentorum, et eorum ianua, sicut et Ecclesiae aditus: igitur, etc. Accedit Concilium Florentinum in decreto Eugenii, ubi loquens de effectu Baptismi, ait: Effectus Baptismi est remissio omnis culpae originalis, et actualis: ac subinde censet Baptismum ex se vim habere remittendi quodlibet peccatum; non autem necessario debere supponere illius remissionem virtute contritionis perfectae. — Quam utique doctrinam pridem ante utrumque Concilium docuerat Subtilis Doctor in 4. dist. 14. q. 4. n. 6. ubi ait: Dicitur ergo, quod ita Deus requirat dispositionem de congruo (scilicet contritionem perfectam) ad hoc, ut peccatori conferat gratiam per Sacramentum Poenitentiae, et hoc non quod alliget potentiam suam Sacramentis, quin tamen sine dispositione illa praevia, et congrua, quae sufficeret, conferat per Sacramentum gratiam, et haec est maioris misericordiae: scilicet duplicem viam instituere, per quam iustificetur peccator, quam ad unam viam arctare. Sicut ergo adultus primam gratiam delentem originale potest habere duplici via, vel ex bono motu disponente ad illam de congruo, vel ex susceptione Baptismi, ita et in proposito, etc.

DICES: Homo per peccatum avertit se a Deo, ut ab ultimo fine: igitur ut liberetur a peccato, necessarium est, quod ad Deum se convertat, ut ad ultimum finem, adeoque per actum caritatis et contritionis. — Nego ultimam consequentiam: enimvero per contritionem imperfectam, sive attritionem, si voluntatem peccandi excludat, cum spe veniae, peccator sufficienter se convertit ad Deum, tamquam ultimum finem, ut per Sacramentum peccati remissionem obtineat. Quod utique luculenter explicat Doctor in 2. dist. 37. q. 1. n. 8., ubi ait: « Quod aversio a fine ultimo potest intelligi dupliciter, vel formaliter, vel virtualiter; formaliter, vel contrarie, vel negative, sic quod voluntas nolit illum finem; et tale nolle est odire; vel non velit eum deberet velle; et tale non velle est omittere illud praeceptum: Diliges Dominum Deum tuum. Virtualiter sic, quod quando aliquid est necessarium ad consequendum finem ultimum, voluntas aversa ab illo, in hoc virtualiter a fine avertitur; sicut intellectus negans conclusionem virtualiter avertitur a principio; et sic infirmus dicitur averti a sanitate, quando avertit se a potu amaro, sine quo non potest haberi sanitas. Prima aversio secundum se est eiusdem rationis; nec includitur formaliter in quolibet peccato; est enim odium Dei speciale peccatum. Secundo modo aversio est communis omni peccato mortali, quia in omni tali peccato mortali voluntas inordinate se habet respectu alicuius necessarii ad finem ». Haec Doctor. Subsumo: atqui per attritionem statim descriptam, voluntas antea a Deo per peccatum aversa, ordinate se habet respectu omnium necessariorum ad consequendum finem ultimum: ergo talis attritio proxime disponit peccatorem ad remissionem peccatorum in Sacramento Baptismi impetrandam. Consequentia est evidens. Probatur subsumptum ex verbis Christi Matt. 19. v. 17. Si vis ad vitam ingredi, serva mandata.

Conclusio quarta. — QUI FICTA PIETATE ACCEDIT AD SACRAMENTUM BAPTISMI, VALIDE QUIDEM BAPTIZATUR, NON TAMEN RECIPIT GRATIAM SANCTIFICANTEM, NISI DUM FICTIO ILLA SEU OBEX SUBLATUS FUERIT. Haec est communis, et

Primam illius partem docet Doctor, dist. 4. quaest. 5. ubi ait, n. 2. « Dico, quia nolentem Deus non iustificat, secundum illud Augustini: qui creavit te sine te, non iustificabit te sine te. Iste, qui habet actualiter obicem contra gratiam, puta infidelitatem, vel aliquod peccatum, quod tunc actu voluntatis committit, vel quod prius commisit, et nullo modo sibi displicet, nullo modo recipit gratiam, secundum Augustinum, ubi supra: Omnis, qui suae voluntati arbiter constitutus est, etc. et de isto intelligitur illud Sapient. 1. Spiritus sanctus disciplinae effugiet fictum ». Quibus verbis Subtilis Doctor significat perversam voluntatem illius, qui ficte accedit ad Baptismum, esse obicem, ne gratia sanctificans accipiatur, de quo certe nulla est controversia.

Porro hanc veritatem luculenter explicat S. Augustinus, lib. 1. De baptismo, cap. 12. ubi non solum docet fictionem obicem esse, ne baptizandus gratiam sanctificantem excipiat, sed etiam quod recedente fictione, baptismus reviviscat, ac baptizatus gratiam sanctificantem virtute Baptismi producendam excipiat. Ait autem: « quid si ad ipsum Baptismum fictus accessit, dimissa sunt ei peccata, an non sunt dimissa? Eligant quod volunt, utrumlibet elegerint, sufficit nobis. Si dimissa dixerint, quomodo ergo Spiritus sanctus disciplinae effugiet fictum, si in isto ficto remissionem operatus est peccatorum? Si dixerint non esse dimissa, quaero, si postea fictionem suam corde concusso, et vero dolore fateretur, denuo baptizandus iudicaretur? Quod si dementissimum est dicere, fateantur vero Baptismo Christi baptizari posse hominem, et tamen cor eius in malitia, vel sacrilegio perseverans, peccatorum abolitionem non sinere fieri. Atque ita intelligant in communionibus ab Ecclesia separatis posse homines baptizari, ubi Christi Baptismum eadem Sacramenti celebratione datur, et sumitur: quin tamen tunc prosit ad remissionem peccatorum, cum quis reconciliatus unitati, sacrilegio dissensionis exuitur, quo eius peccata tenebantur, et dimitti non sinebantur. Sicut enim in illo, qui fictus accesserat, fit ut denuo baptizetur¹, sed ipsa pia correctione, et veraci confessione purgetur, quod non posset sine Baptismo, ut quod ante datum est, tunc valere incipiat ad salutem, cum illa fictio veraci confessione recesserit: sic etiam iste, qui Baptisma Christi, quod amiserunt, qui se separaverunt, inimicus caritatis, et pacis Christi, in aliqua haeresi aut schismate accepit; quo sacrilego scelere peccata eius non dimittebantur, cum se correxerit, et ad Ecclesiae societatem, unitatemque venerit, non iterum baptizandus est: quia ipsa reconciliatione ac pace praestatur, ut ad remissionem peccatorum eius, in unitate iam prodesse incipiat Sacramentum, quod acceptum in schismate prodesse non poterat ». Similia habet lib. 3. cap. 13. et lib. 6. cap. 5. unde in collatione 54. Carthaginense habita contra Donatistas legimus: Ideo ad Christum venire debent, qui extra Communionem Baptismum eius habent, non ut quod deerat adsit, sed ut quod inerat prosit: nempe ad salutem, peccatorum remissionem, et animae iustificationem. — Ei subscribit auctor, quisquis est, Serm. De Passione, apud Cyprianum, ubi inter cetera haec habet: Licet indigni sint qui accipiunt; Sacramentorum tamen reverentia, et propinquiores ad Deum parat accessum, et ubi redierint ad cor, constat ablutionis donum, et reddit effectus munerum. — Consonat Gregorius, lib. 5. Epist. 61. et refertur de consec. dist. 4. Can. 44. Sanctum, inquit, quod sunt apud haereticos consecuti, tunc in eis vires emundationis recipit, cum vel illi per impositionem manus Spiritum sanctum acceperint, vel isti propter professionem verae fidei sanctae, ut universalis Ecclesiae visceribus fuerint uniti. — Similia habet S. Isidorus Hispalensis, lib. 2. Officiorum, cap. 24. Habet quidem Baptismum Christi haereticus, sed quia extra unitatem fidei, nihil ei prodest: ut ubi ingressus fuerit, statim Baptisma, quod habuerat foris ad perniciem, incipit illi iam prodesse ad salutem.

PETES: Quisnam sit ille effectus reviviscentis Baptismi, sublata fictione, et remoto obice indispositionis illius, qui Baptismum susceperit? — Respondet Doctor praefata q. 5. n. 1. « Et si obiicitur, inquit, quomodo habebit iste gratiam baptismalem, vel effectum aliquem Baptismi? Uno modo potest dici, quod illa fictio non dimittitur, nisi per veram poenitentiam: sed ea dimissa habet Baptismus effectum suum respectu omnium peccatorum praecedentium Baptismum, quae tamen non erant causa fictionis in Baptismo. V. g. aliquis ante Baptismum commisit septem peccata mortalia, et veniens ad Baptismum sex attritus, septimum autem actu placet, vel de eo nullo modo atteritur: illud septimum solum est causa (positiva) fictionis eius in Baptismo: oportet ergo, quod vere poeniteat de isto septimo, et in se, et in quantum fuit causa fictionis eius in Baptismo. Quod pro tanto dico, quia forte peccavit novo peccato mortali ait forte, quia potuit excusari per ignorantiam faciens irreverentiam Sacramento Baptismi, recipiendo illud cum tali fictione: sed recedente illa fictione (quae fuit impedimentum effectus Baptismi), Deus confert gratiam baptismalem in remedium contra alia peccata, quae fuissent deleta in Baptismo, nisi fictio occurrisset ». Et post pauca: « sicut Deus signo suo prius adstitisset ad causandum effectum eius, vel dandum, quando suscipiebatur, nisi fuisset impedimentum in suscipiente; ita paratus est semper post susceptionem eius signi assistere ei, qui suscepit, ad causandum effectum eius, quando cessat illud impedimentum. Quomodo evidentius, et illustrius potuisset Baptismo, recedente fictione, concedere remissionem omnis culpae, et poenae? » Porro quia hic modus dicendi non carebat difficultate, quam ibidem obiicit, et probabiliter solvit, hinc solito sui intellectus acumine rem ponderans, secundum, et tertium modum excogitavit.

Secundum, inquam n. 7. ubi ait: « Aliter potest dici, quod quando vere aliquem poenitet de fictione illa, gratia infunditur sibi perfectior, quam esset illa, quae praecise virtute poenitentiae infunderetur; ita quod illa includat in se perfectionem gratiae poenitentialis, et baptismalis; et hoc modo Baptismus habet effectum; quia gratia aequivalens gratiae baptismali datur poenitenti de fictione, simul cum illa, quam meretur de poenitendo ». At statim obiicit: « sed contra hoc arguitur, quia tunc ille haberet commodum de fictione sua, maius quam si tunc non fuisset fictus, et post in peccatum cecidisset, simile illi fictioni: nam si cecidisset, et modo poeniteret, non haberet modo gratiam, nisi tantum virtute poenitentiae: Tu autem dicis, illum qui tunc fuit fictus in Baptismo, habere in poenitendo quasi duplicem gratiam ». Itaque propter has inconvenientias ex illa sententia sequendas, non censet absolute standum huic rationi; quapropter n. 8. aliam proponit sententiam ad explicandam eiusmodi reviviscentiam Baptismi.

Tertio modo, inquit, principaliter hoc est ad principalem quaestionem potest dici quod ille poenitens de fictione tantum recepit gratiam virtute poenitentiae: et ita non maiorem, quam si non fuisset fictus in Baptismo, et post Baptismum cadens resurgeret per poenitentiam. Non est enim verisimile, quod aeque poenitenti de aequali peccato, vel minori, non detur aequalis gratia: iste autem lapsus post Baptismum, licet quantum ad aliquid gravius peccaverit, quam fictus; tamen fictus quantum ad aliquid gravius peccavit, quia Sacramento irreverentiam fecit: et tunc illa verba, quae dicuntur de effectu Baptismi, quem sortitur poenitens de fictione, intelligenda sunt, non quod in poenitentia illa recipiat gratiam aliquam virtute Baptismi (quia susceptio eius mortua fuit, et mortuus reviviscere non potest), sed absolutus est a praecepto de Baptismo suscipiendo, quia illud implevit; illa autem impletio nil sibi valuit ad salutem ante istam poenitentiam.

Quibus omnibus Doctor tres modos proponit, (quibus intelligi posset Sacramentum Baptismi reviviscere, quantum ad effectum, in eo, qui simulata pietate illud susceperat. Primus quidem modus est, quod per Poenitentiam, quam agit ille qui ficta pietate Baptismum susceperat, remittatur quidem peccatum illius simulatae et fictae pietatis, cetera vero peccata, quae ante susceptum Baptismum commiserat, remittantur virtute Baptismi suscepti, cui assistit Deus, hoc est, qui semper est praesens Deo, ipsumque movens ad producendum effectum: nempe remissionem peccati, et infusionem gratiae sanctificantis, quem revera produxisset in ipsa reali Baptismi susceptione, si non obfuisset obex simulatae pietatis. Quem utique modum impugnat ibidem Doctor, Eo quod, inquit, nullum peccatum mortale, quod inest post Baptismum, potest deleri sine poenitentia; quia illa est secunda tabula post naufragium, secundum Hieronymum: illa autem alia peccata, quae non sunt causa fictionis, insunt post Baptismum: ergo non delentur, nisi per poenitentiam: vel si fingas illa deleri per Baptismum, quando tollitur impedimentum effectus Baptismi, quare non potest ita illa fictio, quae fuit causa impedimenti, tolli, quando cessat impedimentum per ipsum Baptismum? Proponit autem ibidem duplicem solutionem huius instantiae. Primo, quod Poenitentia et Baptismus simul concurrant per modum unius causae adaequatae, ad remissionem omnium peccatorum, tam eorum, quae praecesserunt Baptismum, quam ipsius fictionis: ita quod si ille, qui ficte accesserat ad Baptismum, antea commisisset sex peccata mortalia, quibus septimum per illam fictionem in susceptione Baptismatis adiiceret, sex illa priora peccata remitterentur a Deo intuitu Baptismi suscepti; septimum autem intuitu poenitentiae. Unde, inquit Doctor num. 6. Secundum hoc esset dicendum, quod illa non delentur, et quantum ad culpam, et quantum ad poenam, nec de his oportet habere contritionem, nec Confessionem, nec Satisfactionem, sed solum de illo septimo, quod fuit causa fictionis. — Ad secundam partem instantiae, nempe quod illa septem mortalia peccata sunt in ipso homine post Baptismum; respondet, non tamen omnia debere per poenitentiam expungi: quia, inquit, nullum eorum fuit causa, quin essent iam deleta; illud autem septimum fuit causa, quare nec ipsum, nec alia sunt deleta; et ideo rationabile est, quod respectu eius non habeat Baptismus efficaciam, sed respectu aliorum: quia ipsum formaliter impedit effectum baptismi, alia non. Et tunc illa propositio (peccatum mortale post Baptismum non deletur, nisi per poenitentiam) debet intelligi de peccato commisso post Baptismum; vel omnino inhaerente, sic scilicet, quod de ipso non fuerit Contritio, nec Attritio in Baptismo, nec post Baptismum. Quoniam autem haec responsio varias adhuc patitur difficultates, et instantias, idecirco Doctor proponit secundum modum explicandi eiusmodi reviviscentiam.

Secundus itaque dicendi modus, quo fictio illa deleatur, est, quod gratia baptismalis restituatur, non quidem in se, sed in aequivalenti; ita quod homini illi, qui ficta pietate ad Baptismum accesserat, ubi per poenitentiam resurgit, conferatur uberior gratia, quam habuisset virtute solius poenitentiae praecise; quia gratia illa aequivaleret simul gratiae baptismali et poenitentiali; ita tamen, ut nullam gratiam reciperet virtute Baptismi ex opere operato, sed tantum per modum dispositionis praeviae; ita ut Baptismus eo in casu se habeat per modum dispositionis ad gratiam illam uberiorem per poenitentiam ex opere operato producendam; non quidem ex sola virtute propria ipsius poenitentiae, sed ratione suscepti Baptismi, tamquam dispositionis praeviae. — Ideo autem Baptismus eo in casu dicitur se habere per modum dispositionis ad gratiam, quia baptizatus per susceptum characterem insignitur nova dignitate, ratione cuius adscribitur in familia Christi, quo fit ut acceptetur ad illam gratiam magis, quam alius, qui non esset baptizatus. Quod etiam significat auctor Sermonis De Cena Domini, apud S. Cyprianum, ubi loquens de accedentibus ad Baptismum, ait: Licet indigni sint qui accipiunt, Sacramentorum tamen reverentia, et propinquiores ad Deum parant accessum, et ubi redierint ad cor, constat ablutionis donum, et reddit effectus munerum; nec alias quaeri, aut repeti necesse est salutiferum Sacramentum. — Verum huic dicendi modo opponit Doctor, ipsum non posse admitti; quia, inquit, sequeretur, quod ille, qui ficte accesserat, habet commodum de fictione sua magis, quam si tunc non fuisset fictus, et post in peccatum cecidisset simile illi fictioni: nam si cecidisset, et modo poeniteret, non haberet modo gratiam, nisi tantum virtute poenitentiae: tu autem dicis illum, qui tunc fuit fictus in Baptismo, habere in poenitendo quasi duplicem gratiam. Huic instantiae respondet Doctor duobus modis: primo, falsum esse, quod ipse commodum habeat ex sua fictione, imo magis habet detrimentum; Quia tempore Baptismi, et sequenti usque ad poenitentiam est filius gehennae, et omnia opera eius mortua sunt: si autem non fuisset fictus, fuisset tunc, et post usque ad lapsum filius regni, et opera eius vivae, quibus meruisset augmentum gratiae, et gloriae. Secundo, negat quod lapsus post Baptismum rite susceptum, et per poenitentiam resurgens, reportet aliquod commodum ex suo lapsu; licet recuperet etiam gratiam baptismalem, et aliquid amplius, ut praeclare docet dist. 22. ubi agit de reviviscentia meritorum per poenitentiam, ubi eandem veritatem nos etiam aperte propugnavimus.

Tertius tandem modus, quem proponit Doctor de reviviscentia Baptismi, per sequentem poenitentiam, est quod poenitens recipit quidem gratiam virtute poenitentiae, per quam remittuntur ei peccata, ipsa quidem fictio directe, cetera vero indirecte; nullam autem gratiam recipit virtute Baptismi; quia illud indigne recipit. Nec inde sequitur, Baptismum non valere converso ad salutem; licet enim non valeat quantum ad gratiam, valet tamen quantum ad impletionem praecepti; quae utique praecepti observatio proficit ad salutem, quando ille fictus poenitentiam agit; siquidem per susceptum Baptismum fit filius regni, et membrum Christi, nec tenetur de novo ad praeceptum Baptismi: unde ibidem observat Doctor, Quod actualiter peccans mortaliter potest implere praeceptum affirmativum, etiam in illo actu: praeceptum enim affirmativum determinat actum quoad substantiam, non vero quoad finem extrinsecum, aut alias circumstantias, quae separari possunt a substantia actus, prout cadit sub praeceptum. Quoniam autem haec quaestio de reviviscentia Sacramentorum iterum agitanda est ubi erit sermo De Sacramento Poenitentiae, idcirco ab ampliori illius examine hic supersedendum iudico.