Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

CEREMONIA secundum nominis ethymon ducitur, inquit Valerius Maximus. lib. 1. cap. 11. a Cere Hetruriae oppido, eo quod Roma a Gallis expugnata, Vestales quibus ornandorum ac servandorum simulacrorum cura demandata fuerat, partito inter se onere et munere, illuc ea transportarunt; cum autem ab eius oppidi incolis benigne fuissent exceptae, in huius beneficii gratiam et memoriam, Romani, restituta libertate, sanxerunt, ut omnis cultus diis impensus ceremonia ab illius hospitii nomine diceretur. Quantum autem ad rei veritatem attinet, ceremonia est exterior circumstantia conducens ad religiosum cultum Dei, et sacrificiorum ornatum instituta, ut nempe maiori cum celebritate cultus Deo debitus impendatur. — Ceterum Lutherus, lib. De Piis Ceremoniis, negat ullas alias usurpandas esse ceremonias in administratione Baptismatis, praeter eas, quas Scriptura commemorat. Idem docet Calvinus, lib. 3. Instit. cap. num. 19. ubi impudentissime, non minus quam impie ita scribit: « Quod ad externum symbolum pertinet, utinam genuina Christi institutio valuisset quantum par erat ad cohibendam hominum audaciam. Quasi enim res esset contemptibilis, ex Christi praecepto, aqua baptizari, inventa est benedictio, vel potius incantatio, quae veram aquae consecrationem pollueret. Additus postea cereus cum chrismate; exsufflatio vero ianuam ad Baptismum aperire visa est. Etsi autem me non latet, quam vetusta sit adventitiae huius farraginis origo; respuere tamen mihi et piis omnibus fas est quidquid ad Christi institutionem addere ausi sunt homines. Cum autem videret Satan stulta mundi credulitate absque negotio fere inter ipsa Evangelii exordia receptas esse suas imposturas, ad crassiora ludibria prorupit: hinc sputum et similes nugae palam in Baptismi probrum effraena licentia invectae. Quibus experimentis discamus nihil, vel sanctius esse, vel melius, vel tutius, quam unius Christi auctoritate contentos esse. Quanto igitur satius erat, omissis theatricis pompis, quae simplicium oculos perstringunt, et mentes hebetant, quoties baptizandus aliquis esset, in coetum fidelium ipsum repraesentari, et tota Ecclesia velut teste spectante et orante super eum, Deo offerri; recitari fidei confessionem, qua sit instruendus Catechumenus: enarrari quae in Baptismo habentur Promissiones; catechumenum baptizari in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti: remitti demum cum precibus, et gratiarum actione? Sic nihil omitteretur, quod ad rem faceret, et una illa ceremonia, quae a Deo auctore profecta est, nullis exoticis sordibus obruta, clarissime effulgeret. Ceterum mergatur ne totus, qui tingitur, idque ter an semel, an infusa tantum aqua aspergatur, minimum refert; sed id pro regionum a diversitate Ecclesiae liberum esse dolet. Quamquam et ipsum baptizandi verbum mutum significat, et emergendi ritum veteri Ecclesiae observatum fuisse constat». Verum huius impudentis haeresiarchae pervicaciam sic transigit Concil. Trid. Sess. 7. Can. 13. his verbis: Si quis dixerit receptos et approbatos fidei sicce Catholicae ritus in solemni Sacramentorum administratione adhiberi consuetos, aut contemni, aut sine peccato a ministris pro libito omitti, aut in novos alios per quemcumque Ecclesiae Pastorem mutari posse, anathema sit. Erit itaque pars religionis ac debiti servari solitas in solemni Baptismi administratione caeremonias hic expendere sub tribus distinctis Paragraphis.

§. I. — DE CEREMONIIS ANTECEDENTIBUS BAPTISMUM QUOAD SUBSTANTIAM SPECTATUM. — Varia antiquitus servanda erant ab homine adulto, qui Baptismum postulabat: primo namque per aliquem ex fidelibus, cui notus esset, deducebatur ad Ecclesiae Antistites et Ministros, ut suum nomen, sicut et hominis eum deducentis, tamquam sponsoris consignaret, ut refert S. Dionysius, lib. De Hierarchia, cap. de Baptismo. Deinde baptizandus committebatur ac tradebatur curae et vigilantiae illius, qui educendis ac catechizandis Catechumenis praeficiebatur, ut ab eo Christianae Religionis mysteria, et leges doceretur, iuxta illud Christi Domini oraculum: Docete omnes Gentes baptizantes eos: quo utique tempore Catechumeni dicebantur, a vocabulo Graeco ἀπὸ τοῦ κατηχισμὸν, quod significat viva voce instruere. Unde etiam appellabantur Audientes, sive auditores, ut observat Tertullianus, lib. De Poenitentia, c. 6. Nemo, inquit, sibi aduletur: quia inter auditorum tyrocinia deputatur, quasi eo etiam non sibi delinquare liceat; an alius est in tinctis Christus, alius audientibus? Num spes alia, vel merces, alia formido iudicii, alia necessitas poenitentiae? Lavacrum illud obsignatio est fidei, quae fides a poenitentiae fide incipitur et commendatur. Non ideo abluimur, ut delinquare desinamus: sed quia iam desistimus, quoniam iam corde noti sumus: haec enim prima audientis intinctio est, metus integer. Quibus verbis etiam significat, quod poenitentiam agere deberent Catechumeni, ut ad Baptismi gratiam fierent idonei. Quod etiam luculenter declarat cap. 20. Ingressurus Baptismum orationibus crebris, ieiuniis, et geniculationibus, et pervigiliis orare oportet. Ubi autem iam sufficienter instructi et cruditi erant de mysteriis et moribus Christianae Religionis, appellabantur Competentes, ut notat B. Pacianus, Serm. De Baptismo, eo quod simul Baptismum peterent. quo alludit his verbis Tertullianus, loco mox laudato: Itaque audientes oportet intinctionem, non praesumere oportet: qui enim optat, orat; qui praesumit, superbit. Ad quod etiam spectat illud Concilii Agathensis, cap. 13. ubi legimus: Symbolum etiam placuit ab omnibus Ecclesiis una die, idest, ante octo dies Dominicae Resurrectionis, publice in Ecclesia Competentibus praedicari. Appellabantur etiam Electi, ut constat ex Ordine Rom. et Sacramentario B. Gregorii, eo quod ad Baptismum factis scrutiniis eligerentur.

Porro scrutinia ante Baptismum sex fiebant Quadragesimae tempore, ut docet Alcuinus et Amalarius. lib. De Divinis Officiis. Primum scrutinium incipiebat a feria quarta Dominicae tertiae, quod frequentius iterabatur, ut exploraretur saepius, an post renuntiationem Satanae sacra verba datae fidei radicitus corde defixissent. Septimum tandem scrutinium fiebat in vigilia Paschae iuxta ordinem Romanum; quo utique die praecedentia sex scrutinia repetebantur; maxime ob parvulos recenter natos, qui prioribus non interfuerant, ut patet ex Ordine Romano, et Amalario, lib. 1. De Divinis Officiis, cap. 13. Quare Rabanus, lib. 1. De Institutione Clericorum, cap. 27. et sequentibus, omnes Baptismi caeremonias simul recenset.

Cui ut morem geramus congruum iudicamus illas omnes caeremonias, prout ex Ritualium ordine nunc geruntur, distincte, et enucleate perstringere. Primo patrini, et matrinae baptizandum offerunt Sacerdoti; cuius quidem consuetudinis meminit Tertullianus, lib. De Baptismo, quos idcirco sponsores, et fideiussores appellat: similiter Dionysius, lib. De Ecclesiastica Hierarchia, c. 2. Quem, baptizatum, inquit, Sacerdotes assignant susceptori suo. Et c. 7. Divinis, inquit, nostris Ducibus (idest Apostolis) ad mentem venit, et visum est suscipere infantes, secundum istum sanctum modum, quod naturales pueri parentes, traderent puerum cuidam docto in divinis Pedagogo, et reliquum sub ipso puer ageret, sicut sub divino Patre, et salvationis sanctae susceptore. Dicuntur autem susceptores, vel quod recenter baptizatum susciperent non solum in custodiam et in instructionem; vel quod e sacro fonte emergentem tenerent et abstergerent: unde cum olim baptizarentur adulti, et toto corpore nudi immergerentur, solae feminae feminas, et viri viros suscipiebant. Postea vero liberum fuit mari muliebrem sexum, et feminae virilem adhuc infantem suscipere, ut ait Nicolaus I, Ep. ad Salonitanum Episcopum, ubi scribit: Nos desideras, inquit, utrum mulier, quae viri filium ex alia femina genitum de sacro fonte levaverit, postmodum possit cum eodem viro copulari. Quos ideo iungi posse decernimus, quia secundum sacros Canones, nisi amborum consensu, nullus Religiosus obtentu debet dimittere coniugem.

Tres autem aliquando admittebantur susceptores, ad sanctissimae Trinitatis mysterium indicandum. Ita Waldensis, Tom. 3. tit. 5. cap. 49. Verum postmodum, ut divinae naturae et Baptismi unitas exprimeretur, Concilium Metense cap. 12. decrevit: Infantes nequaquam duo, vel plures, sed unus a fonte Baptismatis suscipiat: est enim unus Deus, et unum Baptisma. Idem statuit Concilium Tridentinum, Sess. 24. cap. 2. ubi volens providere cognationis spiritualis impedimento, statuit: Ut unus tantum sive vir, sive mulier iuxta sacrorum Canonum instituta, vel ad summum unus, et una baptizatum de Baptismo suscipiant, etc. Patrinus autem esse non potest, nisi adultus, isque baptizatus, ut nempe patrini munus implere valeat. Illud autem officium in his maxime consistit, ut baptizandum Sacerdoti offerat, pro ipso fidei professionem emittat, atque spondeat, baptizandum pie atque religiose victurum: Unde S. Augustinus, Serm. 163. De Tempore, ait: Quicumque viri, quaecumque mulieres de sacro fonte filios spiritualiter susceperunt, cognoscant se pro ipsis fideiussores apud Deum exstitisse, et ideo semper illis sollicitudinem verae caritatis impendant. Hinc, ut refert Amalarius, lib. 1. De Officiis Ecclesiasticis, cap. 2. Neophyti per octo dies sub ducibus, videlicet patris, et matris deducebantur ad Ecclesiam, ad alia Christianae pietatis munera. Quae quidem cura haud temporis spatio non concludebatur; sed et deinceps cum necesse fuerit, baptizatorum saluti patrini invigilare debebant.

Insuper sponsores baptizando imponunt nomina, ut fiebat in Circumcisione apud Iudaeos, prout constat exemplo Christi Domini, Lucae 2. Postquam consummati sunt dies octo, ut circumcidetur puer, vocatum est nomen eius Iesus. Interdum autem adulti propria nomina in Baptismo conservabant, ut liquet exemplo SS. Ambrosii et Augustini: aliquando vero, et plerumque mutabant. Hinc Dionysius Alexandrinus apud Eusebium, lib. 7. Historiae, cap. 12. loquens de S. Ioanne Apostolo, ait multos Gentiles propter singularem amorem, quo erga illum affecti erant, et propter aemulationem, qua ad illum invitandum flagrabant, et quod a Domino pari ratione diligi cuperent, Ioannis nomen in Baptismo sibi imponi deprecabantur.

Imposito nomine, baptizandus renuntiat diabolo per seipsum, si sit adultus: si vero non sit rationis compos, per patrinum et matrinam. Cuius utique renuntiationis meminit Tertullianus pluribus in locis, maxime, lib. De corona militis, cap. 3. ait: Aquam adituri ibidem sub Antistitis manu contestamur nos renuntiare diabolo, et pompae, et Angelis eius. Quae utique renuntiatio, ut testatur Interpres sancti Dionysii, de Ecclesiastica Hierarchia, fiebat versus Occidentem, et tertio repetebatur: Occidentem versus, inquit, baptizandum statuens intendentem, manusque impingentem ad eamdem regionem conversus, insufflare illum ter Satanam iubet, ac praeterea abrenuntiationem profiteri. Eiusmodi exsufflationis meminit etiam B. Gregorius in Sacramentario: quod utique accedit ad nostram consuetudinem, qua Sacerdos ter sufflat in faciem baptizandi, dicens: Exi ab eo, Satan; quo pertinet illud S. Cyrilli Hierosolymitani Catechesi 1. Inflationis, inquit, Sanctorum et nominis Dei invocatio tamquam quaedam flamma urit daemones, et in fugam convertit. Illius etiam meminit S. Augustinus, lib. De Nuptiis et Concupiscentia, cap. 18. scribens de Iuliano, qui negabat nascentes esse sub diabolo, et debere portari ad Christum, ut eruerentur e potestate daemonum: Ac sic, inquit S. Augustinus, accusat Ecclesiam toto orbe diffusam, in qua ubique omnes baptizandi infantuli non ob aliud exsufflantur, nisi ut ab eis princeps mundi mittatur foras, a quo necesse est, vasa irae possideantur, cum ex Adam nascuntur, si in Christo non renascantur. Et cap. 29. respondens Pelagianis dicentibus Manichaeum esse errorem, asserere homines origine sua esse vitiatos et malos, scribit: Non sicut iste, ait, perfecte Manichaeus est, qui malum originale defendit: sed perfecte Pelagianus est, qui malum originale non credit: neque enim ex quo esse coepit Manichaei pestilentiosa doctrina, ex illa coeperunt in Ecclesia Dei parvuli baptizandi exorcizari, et exsufflari, ut ipsis mysteriis ostenderetur, non eos in regnum Christi, nisi erutos a tenebrarum potestate transferri. Exorcismus autem, inquit S. Isidorus, lib. 2. De officiis Ecclesiasticis, cap. 20. sermo increpationis est contra immundum spiritum in energumenis, sive Catechumenis factus, per quem ab illis diaboli nequissima virtus et inveterata malitia expulsa fugetur. Testatur Iosephus, lib. 8. Antiquitatum Iudaicarum, exorcismum a Salomone originem duxisse. Et S. Epiphanius, Haeresi 30. asserit, Iudaeos Exorcistas usos fuisse nomine tetragrammaton, cuius virtute daemones fugabant. Quod autem Iudaei soliti fuissent energumenos exorcizare, innuit Christus Dominus, Matth. 12. ubi cum ei dixissent Iudaei: In Beezebub principe daemonorum eiicitis daemonia, respondit: Si in Beezebub eiicio daemonia, filii vestri in quo eiiciunt? etc. Patet etiam ex illo Actorum cap. 19. Tentaverunt quidam de circumuntibus Iudaeis Exorcistis, invocare super eos, qui habebant spiritus malos, nomen Domini Iesu, etc. Verum non a Iudaeis Ecclesia ducit ritum exorcizandi, sed ab exemplo Christi Domini, qui Matth. 7. lunaticum increpuit, et exiit ab eo daemon. Quam utique potestatem fidelibus contulit, maxime vero Ministris ad illud munus ab Ecclesia deputatis, cum dixit Marci 16. Signa eos, qui crediderint, haec sequentur, in nomine meo daemonia eiicient, etc.

Post insufflationem et exorcismum, vel ut solent aliquae Ecclesiae, paulo ante utrumque, Minister Baptismi signum crucis imprimit in fronte, et pectore baptizandi, cuius caeremoniae meminit S. Dionysius Areopagita locis supra laudatis: Imponet eius capiti manum, inquit, consignansque illum Sacerdotibus manum dat, virum susceptoremque describant. Idem testatur Tertullianus, lib. De corona militis, et S. Augustinus, lib. 1. De Symbolo, cap. 1. dicens: Per sacratissimum signum crucis vos suscepit in utero sancta mater Ecclesia. Imprimitur autem signum crucis in fronte simul, et in pectore, ut tradit S. Gregorius in Sacramentario, ut nempe undique muniatur; utque noverit se destinatum ad ferendam crucem, et eam toto corde tamquam mysticam caeli scalam diligendam.

Postmodum Sacerdos sal benedicit, immittitque salis paululum in os infantis, ut nempe, inquit Alcuinus, putrida et fluxa baptizati peccata sapientiae sale divino mundentur: unde Origenes, Hom. 6. in Ezechielem, Qui renascitur Christo, debet sale saliri. Et S. Augustinus, lib. 1. Confess., cap. 11. Signabar iam eius signo, et condiebar eius sale. Sales autem in mysterio Catechumenis dandos a Patribus institutum, inquit Isidorus, lib. 1. De officiis, cap. 20. ut eorum gustu condimentum sapientiae percipiant, neque desipiant a sapore Christi. Addit Ivo Carnotensis, Serm. De Sacramento Neophytorum: Datur sal benedictum per os pueri, per typum sapientiae, ut sale conditus factore careat iniquitatis.

Deinde Sacerdos mittit de saliva oris sui in dexteram aurem infantis, dicens: Epheta, quod est adaperire. Demum in nares, dicendo: in odorem suavitatis: rursus in sinistram aurem, dicens: Effugare diabole. Ita praescribitur in Sacramentario S. Gregorii, et Ordine Romano, cuius utique caeremoniae origo ducta videtur ex Marci 7. ubi Christus Dominus volens sanare surdum et mutum, misit digitos suos in auriculam eius, et exspuens tetigit linguam eius, et suspiciens in caelum ingemuit, et ait illi, Epheta, quod est adaperire. Unde S. Ambrosius, lib. De initiandis. Catechumenos alloquens, ait: Aperite aures, et bonum odorem vitae aeternae inhalatum vobis, munere Sacramentorum capite, quod vobis signavimus, cum aperitionis mysteria celebrantes, Epheta dicimus, quod est adaperire. Porro aures et nares tanguntur et inunguntur saliva, ut significetur, quod homo per peccatum Adae, factus surdus ad divina, neque amplius sapiat, quae Dei sunt, per Baptismum spiritualem auditum olfactum denuo accipiat, ait Hugo Victorinus, lib. 1. De Sacram., cap. 8.

Expulso autem per Exorcismum et alios sacros ritus daemone a baptizando, Symboli Apostolici traditur ei fides, inquit Alcuinus, Ut vacua domus, et a prisco habitatore derelicta fide ornetur, et ut praeparetur habitatio Deo. Unde S. Augustinus, lib. 8. Conf., cap. 2. refert quod Victorinus Rhetor ex editori loco Romae in conspectu populi professus fuerit fidem suam; quod etiam facere solebant Competentes. Ad quod alludere videtur Tertullianus, lib. De corona militis, cap. 3. dum dicit: Amplius aliquid respondetis, quam Dominus in Evangelio determinavit.

Post haec Sacerdos Catechumenum introducit in Ecclesiam, pannos quibus operitur tangens ac dicens Ingredere, et insuper eum nominatim interrogat: Abrenuncias Satanae? Cuius ceremoniae meminisse videtur S. Petrus, Epist. 1. cap. 3. his verbis: Salvos nos fecit Baptismo, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio in Deum, ut interpretatur S. Cyrillus, lib. 6. in Ioan.

Deinde Sacerdos linit pectus, et scapulas infantis oleo Catechumenorum. Pectus perungitur, inquit Alcuinus, ut signo S. Crucis diabolo claudatur ingressus: signantur et scapulae, ut undique muniantur. Vel ut ait Rabanus, lib. 1. De institutione Clericorum, cap. 27. Ungitur illius pectus de oleo sanctificato, cum invocatione SS. Trinitatis, ut mens eius confortetur, ungitur et inter scapulas de eodem oleo, ut undique muniatur, et ad bona opera facienda per Dei gratiam roboretur. Hinc apud Graecos, baptizandus ungebatur toto corpore, ut referunt S. Cyrillus Hierosolymitanus, Catech. 2. Chrysostomus, Homil. 6. in Epistolam ad Coloss. ac B. Severus Alexandrinus in baptismi ritibus. Verum in Ecclesia Latina dumtaxat ungi solere caput et pectus indicat S. Ambrosius, lib. De iis, qui initiantur, cap. 6. et Isidorus, lib. 2. De Divinis officiis, cap. 8. « Fuit etiam veteris Ecclesiae consuetudo, ut sacerdos baptizatum chrismaret in vertice, ut docet Amalarius Fortunatus episcopus Trevirensis, lib. De officiis ecclesiasticis, cap. 27. ubi postquam docuit statim a Baptismo ungendum esse neophytum, ita subiungit: Sicut in gestis pontificalibus legitur Sylvestrum instituisse, ut a presbytero ungeretur chrismate neophytus in cerebro... Deinde scribit: hanc fieri posse unctionem a presbytero, episcopo etiam praesente, cum tamen solus possit episcopus dare baptizatis Spiritum Sanctum per manus impositionem, ungendo chrismate non in vertice, sed in fronte. Super quo historiam perhibet Philippi diaconi non valentis Spiritum Sanctum Samaritanis a se baptizatis conferre, quia neque apostolus erat neque pontifex. Unde necesse fuit ad istud officium mitti Petrum et Ioannem, Act. VIII».

Post haec Sacerdos interrogat baptizandum: Credis in Deum? Respondet: Credo. Cuius quidem ceremoniae ac professionis fidei meminit Tertullianus, lib. De Spectaculis, cap. 4. ubi ait: Aquam ingressi Christianam fidem in legis suae verba profitemur. Solebat etiam antiquitus huic professioni addi solemne iuramentum de propaganda eiusmodi fide ad mortem usque, ut observat Tertullianus, lib. Ad Martyres, et lib. De corona militis, cap. 11. Quibus completis ministratur Baptismus.

§ II. — De Caeremoniis concomitantibus, maxime de Loco et Tempore. — Certum est, Apostolos baptizasse omni tempore, et omni loco, ubi opportuna occurrebat occasio; neque enim post primam S. Petri praedicationem, Iudaeos ad fidem conversos, et media ad salutem necessaria postulantes, iudicarunt alio tempore, et loco esse baptizandos: sed qui receperunt sermonem eius, baptizati sunt, et appositae sunt in die illa animae circiter tria millia. Neque Philippus quaesivit tempus, aut diem, quo Eunuchum baptizaret: nec Petrus quando Cornelium cum omni domo sua baptizavit; scilicet Apostolicae prudentiae non erat, certam ac praesentem messem longius differre, ne passim a Gentilibus aut Iudaeis, tamquam a furiosis belluis dissiparetur.

Insuper baptizandi nullo egebant tempore, ut fidei mysteria discerent; siquidem Spiritus sanctus docebat eos de omnibus, quae ad Christianae religionis, et fidei mysteria spectabant. Praeterea ingens hominum multitudo ad Baptismum accedebat, et cum aliunde pauci essent Ministri qui eos baptizarent, conveniens erat, ut Baptismus in alterum tempus non remitteretur. Verum cum per orbem propagari coepisset Ecclesia, et iam plures constituti essent Ministri, qui Baptismum conferre possent, communis Ecclesiae mos ex Traditione Apostolica obtinuit, ut nemo extra Paschatis, et Pentecostes tempus solemniter baptizaretur, ut testatur imprimis Tertull., lib. De Baptismo, cap. 19. ubi scribit: « Diem Baptismo solemniorem Pascha praestat, cum, et Passio Domini, in qua tingimur, adimpleta est. Nec incongruenter ad figuram interpretabitur, quod cum ultimum Pascha Dominus esset acturus, missis Discipulis ad praeparandum, Invenietis, inquit, hominem aquam baiulantem, Paschae celebrandae locum de signo aquae ostendit. Exinde Pentecoste ordinandis lavacris latissimum spatium est, quo et Domini Resurrectio frequentata est, et gratia Spiritus sancti dedicata, et spes adventus Domini subostensa, etc. ». Hinc Baptismi celebrationem in reliquis festivitatibus interdictam fuisse, constat ex Conciliis Gerundensi, cap. 4. Compendiensi, cap. 3. et Vormacensi, cap. 11. Cuius utique observantiae rationem hanc profert S. Leo, Epist. 4. Ad Episcopos per Siciliam constitutos, cap. 3. ubi loquens de festo Paschatis, ait: « Apparere generandis filiis hominum, et in Dei filios adoptandis illum diem esse, et illud tempus electum, in quo per similitudinem, formamque mysterii ea, quae geruntur in membris, his quae in ipso sunt capite gesta congruerent, dum in Baptismatis regula, et mors intervenit interfectione peccati, et sepulturam triduanam imitatur trina demersio, at ab aquis elevatio resurgentis instar est de sepulcro: ipsa igitur operis qualitas docet celebrandae generaliter gratiae eum esse legitimum diem, in quo orta est, et virtus muneris, et species actionis. Additur sane huic observantiae etiam Pentecostes ex adventu Spiritus sancti sacra solemnitas, quae de Paschalis festi pendet articulo, et cum ad alios dies alia festa pertineant, haec semper ad eum diem, qui Resurrectione Domini est insignis, occurrit, porrigens quodammodo auxiliantis gratiae manum; et eos, quos a die Paschae, aut molestia infirmitatis, aut longinquitas itineris, aut navigationis difficultas interclusit, invitat, ut quibuslibet necessitatibus impediti desiderii sui effectum, dono Spiritus sancti consequantur. Addit cap. 4. Hoc autem nos non ex nostra persuasione defendere, sed ex Apostolica auctoritate servare, satis idoneo probamus exemplo sequentes B. Apostolum Petrum, qui in die, quo omnium credentium numerum promissus Spiritus sancti replevit adventus, trium millium populum sua praedicatione conversum, lavacro Baptismatis consecravit ». Rabanus, lib. 2. cap. 38. testatur eam consuetudinem perdurasse usque ad tempora Caroli, et Ludovici Imperatorum. Unde etiam orationes, et Cantica, quibus ad hoc utimur solemniter in Paschalibus feriis, hanc caeremoniam baptizandi eo tempore resonant; hoc indicat responsorium, Vidi aquam. Hymnus, Ad cenam Agni providi. Introitus Feriae secundae Introduxit vos Dominus in terram fluentem lac, et mel. Introitus Feriae tertiae, Aqua sapientiae potavit eos; et huius diei Collecta: Deus qui Ecclesiam tuam novo semper fetu multiplicas. Introitus Feriae quartae, Venite Benedicti Patris mei. Introitus Feriae quintae, Utricem manum tuam, Domine, laudaverunt pariter, etc. Similiter huius diei Collecta, et Secreta. Introitus Feriae sextae, Educavit eos Dominus in spe; et illius diei Secreta. Introitus Sabbati, Educavit Dominus populum suum. Introitus quoque Dominicae diei octavae, Quasi modo geniti infantes.

Causam autem cur abrogata sit haec consuetudo, subodorari licet ex Socrate, lib. 5. Historiae Ecclesiasticae, cap. 29. ubi refert in Thessalia plurimos absque Baptismo mortuos, quod diebus Paschae dumtaxat Baptismata fieri consuevissent. Eamdem rationem mutasse etiam de toto tempore Pentecostes, verisimile est ex negligentia subinde aut parentum, aut Presbyterorum Parochialium, ut observat Pamelius ad cap. 19. Tertulliani, lib. De Baptismo. Ceterum urgente necessitate citra solemnitatem quovis tempore baptizare licebat, ut ibidem observat Tertullianus: Ceterum, inquit, omnis dies Domini est, omnis hora, omne tempus habile Baptismo, si de solemnitate interest, de gratia nihil refert. Quod etiam significat Concilium Gerundense, cap. 5. ubi sic statuit: De Catechumenis baptizandis id statutum est, ut in Paschae solemnitate, vel Pentecostes, quanto maioris celebritatis maior celebritas est, tanto magis ad baptizandum veniant: ceteris solemnitatibus infirmi tantummodo debeant baptizari, quibus quocumque tempore convenit Baptismum non negari. Idem etiam statuit S. Leo, Epist. 4. cap. 6. Si qui, inquit, necessitate mortis, aegritudinis, obsidionis, persecutionis, et naufragii urgentur, omni tempore debent baptizari.

Quantum autem ad locum, certum est Apostolos, et eorum Discipulos baptizasse in aquis obviis; nam legimus Actor. 8. Philippum baptizasse Eunuchum in aqua, quam obviam habuerat. Et cap. 16. Lydia purpuraria baptizata est iuxta flumen. Et in vita S. Marcelli Pontificis, cuius die sacro haec scribimus, legitur, quod S. Cyriacus in sua domo fontem aedificavit, quem consecravit S. Marcellus, ubi frequenter baptizabat. Cum vero Christiana Religio per orbem propagata iam a frequentibus persecutionibus tantillum quievisset, Baptisteria in urbibus, in porticu Ecclesiarum construi coeperunt. Unde Cyrillus Hierosolymitanus baptizandos alloquens: Iam, inquit, circa Porticum regalis Palatii fuistis, etc. Post haec vero in Ecclesiis Baptisteria erecta sunt; siquidem Clodovaeum Francorum Regem in Ecclesia baptizatum fuisse, refert Gregorius Turonensis 2. Historiae Francorum.

Baptismus autem conferri solebat antiquitus per trinam immersionem, et totidem emersiones, ut per hoc quod tertio infans ab aquis educitur, Resurrectio triduani temporis exprimatur, inquit Gregorius, lib. 1. Ep. Nihilominus valebat etiam Baptismus vel per aspersionem, vel per immersionem etiam unicam, ut decernit Concilium Toletanum quartum, cap. 5. his verbis: Propter vitandum schismatis scandalum, vel haeretici dogmatis usum, simplam tenemus Baptismi mersionem.

✳ “Ioannes Diaconus (qui florebat anno 814. plurium tractatuum scriptor, imprimis vitae S. Gregorii Magni, in sua Epist. ad Senarium quam clariss. Mabillonius publici iuris fecit in recensione sui itineris Italici) respondens quaestionibus a praefato Senario sibi propositis circa caeremonias in baptismate praesertim adultorum servari solitas, postquam praemisisset omnes homines infici peccato originali a quo liberari non possunt nisi per gratiam Salvatoris, addit: « Non est ergo dubium, quod priusquam aliquis renascatur in Christo, diabolicae potestati teneatur adstrictus: cuius laqueis nisi inter ipsa primitus fidei rudimenta veraci professione renuntians exuatur, ad salutaris lavacri gratiam non accedit. Et ideo hunc oportet prius catechumenorum adiutorium introire. Catechesis enim graece, instructio dicitur. Instruitur namque ecclesiastico ministerio per benedictionem imponentis manum, ut intelligat quis sit, quisve futurus sit, hoc est, quia ex damnabili sanctus fiat, ex iniusto iustus appareat, ad postremum filius fiat ex servo: ut qui in primo parente perditus fuerat, secundi reparatus beneficio, hereditatis paternae professor existat. Exsufflatus igitur exorcizatur, ut fugato diabolo, Christo Deo nostro paretur introitus: et a potestate erutus tenebrarum, transferatur in regnum gloriae caritatis Dei; ut qui dudum vas fuerat Satanae, fiat nunc domicilium Salvatoris. Exsufflatur itaque, quia tali dignus est ignominia desertor antiquus. Exorcizatur autem, idest coniuratur, ut exeat et recedat, illius agnoscens adventum, cuius erectam in paradisi felicitate imaginem prava suasione deiecerat. Accipiet iam catechumenus benedictum sal, in quo signatur: quia sicut omnis caro sale condita servatur, ita sale sapientiae et praedicationis verbi Dei mens fluctibus saeculi madida et fluxa conditur, ut ad soliditatem stabilitatis atque permansionis digesta penitus corruptionis humore divini salis suavitate perveniat. Hoc ergo agit frequens impositio manus, et reverentia Trinitatis, et invocata super caput eius tertio benedictio Conditoris. Dehinc quodam profectu atque provectu ille qui dudum exsufflatus diabolicis laqueis pompisque renunciaverat, symboli ab Apostolis traditi iam meretur verba suscipere: ut qui paulo ante solum catechumenus dicebatur, nunc etiam vocetur competens vel electus. Conceptus enim in utero matris Ecclesiae, et vivere iam incipit, etiamsi nondum sacri partus tempus explevit. Tunc fiunt illa quae ab ecclesiastica consuetudine scrutinia dictantur. Perscrutamur enim eorum corda per fidem, utrum menti suae post renuntiationem diaboli sacra verba defixerint; utrum agnoverint futuram gratiam Redemptoris; utrum se credere fateantur in Deum Patrem omnipotentem. Et cum haec ita esse illorum responsione claruerit, quia scriptum est: corde creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit in salutem: tanguntur sanctificationis oleo aures eorum, tanguntur et nares: sed aures ideo, quia per eas ad intellectum fides ingreditur Apostolo dicente: fides per auditum, auditus vero per verbum Dei: ut quasi quodam sanctificationis muro aures instructae, nihil noxium, nihil quod retro revocare possit admittant. Cum vero tanguntur nares eorum, admonentur sine dubio, ut quamdiu spiritum vitae huius naribus trahunt, in Dei servitio mandatisque perdurent. Unde vir ille sanctus dicebat: Vivit Dominus qui abstulit iudicium meum, et omnipotens, qui ad amaritudinem adduxit animam meam: quia donec superest halitus in me, et spiritus Dei in naribus meis, non loquentur labia mea iniquitatem, nec lingua mea meditabitur mendacium. Aliud quoque in narium unctione signatur: ut quia illud oleum in nomine benedictum est Salvatoris, ad spiritualem eius odorem quadam ineffabili interiores sensus suavitate ducantur, ut delectati cantent: Unguentum effusum est nomen tuum: post odorem unguentorum tuorum curremus. Quo mysterio sensus narium praemunitus, nihil voluptuosum saeculi, nihil quod mentem resolvere queat, possit admittere. Dehinc pectus eorum oleo consecrationis perungitur, in quo est sedes et habitaculum cordis: ut intelligant firma se conscientia et puro corde debere promittere, quod iam relicto diabolo, Christi mandata sectentur. Hi etiam nudis pedibus iubentur incedere, ut depositis morticinis et carnalibus indumentis, agnoscant se illius viae iter arripere, in qua nihil asperum, nihil potest inveniri nocivum. Haec igitur Ecclesiastica sollicitudo per successiones temporum cauta dispositione constituit, quamvis horum vestigia vetus pagina non ostendat. Proinde cum istis quasi vehiculis spiritualibus electus sive catechumenus in fide processerit, tunc et necesse est unici lavari baptismate consecrari, in quo Sacramento baptizatus trina demersione perficitur. Et recte. Nam qui in nomine Trinitatis baptizandus accedit, ipsam utique Trinitatem trina debet mersione signare, et illius se agnoscere beneficiis debitorem, qui tertia pro eo die resurrexit a mortuis. Sumptis dehinc aliis vestibus, caput eius sacri chrismatis unctione perungitur, ut intelligat baptizatus regnum in se ac sacerdotale mysterium. Chrismatis enim oleo sacerdotes et principes ungebantur: ut illi offerendo sacrificia, illi populis imperarent. Ad imaginem quippe sacerdotii plenius exprimendam, renascentis caput lintei decore componitur: nam sacerdotes illius temporis quodam mystico velamine caput semper ornabant. Cuncti vero regenerati albis vestibus induuntur ad ministerium resurgentis Ecclesiae, sicut ipse Dominus et Salvator eorum quibusdam discipulis ac prophetis ita in monte transfiguratus est, ut diceretur: resplenduit facies eius sicut sol, vestimenta vero eius facta sunt candida sicut nix. Quo facto splendorem, ut dictum est, resurgentis in futurum figuravit Ecclesiae, de qua item scriptum est: Quae est ista quae ascendit dealbata? Utuntur igitur albis vestibus: ut quorum primae nativitatis infantiam vetusti erroris pannus fuscaverat, habitus secundae generationis gloriae proferat indumentum: ut ad mensam Sponsi caelestis nuptiali veste circumdatus homo novus occurrat. Illud autem ne praetermissum videatur, ante praedicimus, quod ista omnia etiam parvulis fiant, qui adhuc pro ipsius aetatis primordio nihil intelligunt. Unde scire debetis, quia dum a parentibus aut a quibuslibet aliis offeruntur, aliena eos professione salvari necesse est, qui fuerant alieno errore damnati. Ac proinde adiungis, ut dicam, cur sanctum chrisma soli pontifici liceat consecrare, quod presbytero non videtur esse concessum. Et merito: quia episcopus summi Pontificis gradum obtinet, presbyter vero secundi sacerdotii locum retinere cognoscitur. Omnis enim pontifex est sacerdos, non omnis sacerdos pontifex dici potest. Nam in veteri Testamento, ut alia taceam, etiam indumentorum habitu differabant: ita ut sacerdotes quatuor quibusdam mysticis vestibus uterentur, quae illis cum pontifice videbantur esse communes: at pontifex quatuor aliis utebatur, quibus indui sacerdotibus penitus non licebat. Adiicitur etiam quod in Sancta Sanctorum semel in anno solus pontifex habebat accessum. Unde iam in novo populo episcopus ordinandi presbyteros meruit potestatem. Recte igitur benedictionis et unctionis quodammodo potestas apostolica huic traditioni servatur, quam constat ecclesiasticorum ordinum tenere principium. Illud quoque non praeterendum videtur, quia nec eadem benedictionis verba presbyterii consecratio promeretur, quae pontificalis apex consuevit audire. Nam si nihil speciale reservatum esset episcopo, gradus indifferens esse videbatur: nec opus esset diverso vocabulo, quod eadem benedictio consecraret. Sed nec illud tangat animum, quod sibi aliquando quaedam vis necessitatis assumit, veluti (quod nunc per Africam fieri dicitur) ut presbyteri sanctum chrisma conficiant, quod merito moveret, si istam pontificalis auctoritas licentiam non dedisset. Unde constat etiam nunc a pontificibus quodammodo fieri, quod in tanta rerum necessitate, ut a presbyteris effici possit, superior ordo constituit. Illud etiam vultis scire, quos Ecclesia Catholica redeuntes non baptizet haereticos? quod ego pro meo modulo brevi responsione concludam: illos venientes baptizari, quos non constiterit in nomine Trinitatis aeque suscepisse mysterium. Nam sive Patrem solum quis confiteatur, negans Filium et Spiritum Sanctum, baptizandus omnino est: sive Filium confitens, neget Patrem vel Spiritum Sanctum, sine dubio consequi debet baptismatis Sacramentum: vel si Spiritum Sanctum denegans, Patrem fateatur ac Filium, aeque, ut meminimus mystico fonte purgabitur, iuxta illam Domini regulam dicentis: Ite, baptizate omnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Verum si Trinitatis nomen accepit, inaequalitatis quolibet modo faciens differentiam, velut qui illo in tempore trium sunt secuti, baptizari omnino possunt quia illam Dominicam consecuti sunt regulam, licet videantur errasse. Unde huiusmodi docendi sunt potius quam baptizandi, et incorporandi matris Ecclesiae visceribus benedictione succedente pontificis: ut per caritatem qua Deus proximusque vere diligitur, quid minus habuerint quidve in eis completum fuerit, recognoscant. De Pelagianis autem, Eutycianis, sive Nestorianis aperta et vulgata sunt omnia, quae in lib. De haeresibus, cum legeritis, plenius poteritis advertere ». ” ✳

§ III. — DE CEREMONIIS BAPTISMI SUBSTANTIAM CONSEQUENTIBUS. — Baptizatum et sacro fonte emersum amplexabatur Sacerdos, et osculabatur, ut colligitur ex Epist. 59. Cypriani ad Fidum Episcopum contendentem, infantes ante octo dies non esse baptizandos, quod nemo sine stomachi tassidio posset eos propter assuetas sordes ex utero contracto osculari: ad quem ita scribit S. Cyprianus et ceteri Collegae, qui in Concilio ad num. 66. congregati fuerant: Quod vestigium infantis in primis partus sui diebus constituti, mundum non esse dixisti, quod unusquisque nostrum adhuc horreat exosculari: nec hoc putamus ad caelestem gratiam dandam impedimento esse oportere: scriptum est enim: omnia munda mundis: nec aliquis nostrum debet horrere quod Deus dignatus est facere: nam etsi adhuc infans a partu novus est, non ita est tamen, ut quisquam illum in gratia danda, atque in pace facienda horrere debeat osculari, quando in osculo infantis unusquisque nostrum pro sua religione ipsas adhuc recentes Dei manus debeat cogitare, quas in homine modo formato et recens nato quodammodo exosculamur, quando id, quod Deus fecit, amplectimur.

Post osculum Sacerdos baptizatum ungit in vertice capitis, cuius quidem unctionis meminit S. Ambrosius, lib. De Initiandis, cap. 10. necnon, et lib. 2. De Sacramentis, cap. 7. et refertur De Consecr., dist. 1. cap. 189. ubi sic recens baptismatum alloquitur: Emersisti, venisti ad Sacerdotem, quid tibi dixit? Deus, inquit, Pater omnipotens, qui te regeneravit ex aqua, et Spiritu sancto, concessitque tibi peccata tua, ipse te ungat in vitam aeternam; vide ubi unctus es, in vitam, inquit, aeternam. Cuius utique caeremoniae rationem profert lib. 3. cap. 1. Accepisti mysterium, hoc est, unguentum supra caput: quare supra caput? Quia sensus spiritualis in capite est. Et infra cap. 2. subdit: Sequitur spirituale signaculum, quod audisti hodie legi, quia post fontem superest, ut perfectio fiat, quando ad invocationem Sacerdotis Spiritus sanctus infunditur. Tertiam rationem profert Rabanus, lib. 1. De Institutione Clericorum, cap. 28. Postquam, inquit, ascenderit baptismatus de fonte, statim signatur in cerebro a Presbytero cum sacro chrismate, sequente simul et oratione, ut regni Christi particeps fiat, et a Christo Christianus possit vocari. Quartam denique rationem adiicit Alcuinus, cap. 19. Tunc sacro Chrismate, inquit, caput perungitur, ut intelligat se diademate Regni et Sacerdotii dignitatem portare, etc.

Unctum caput panno seu linteolo obvolvitur per octo dies, ut signum sit, inquit Amalarius, lib. 1. cap. 29. quod sicut ab illorum capite oleum non defuit per octo dies, ita numquam caritas a mente nostra deficiat.

Post baptismum, inquit Rabanus, lib. 1. cap. 29. traditur Christiano vestis candida, designans innocentiam et puritatem christianam, quam post ablutas veteres maculas studio sanctae conversationis immaculatam servare debet: repraesentandam ante tribunal Christi. Cuncti vero renati albis induuntur vestibus, ad mysterium resurgentis Ecclesiae. Idem ibidem: Utuntur ergo baptizati albis vestibus; ut quorum primae nativitatis faciem vetusti erroris pannus fuscaverat, habitus secundae generationis gloriae praeferat indumentum. Tegitur enim post sacram unctionem caput eius mystico velamine, ut intelligat, se diademate regni et Sacerdotii dignitate potiri. Eiusdem consuetudinis meminit S. Dionysius Areopagita, lib. De Ecclesiastica Hierarchia, agens De Baptismate: Assumentes autem illum (baptizatum) Sacerdotes, inquit, suique accessus duce consignant, et una cum ipso illum vestem baptizati munditiae congruam induunt: sicque indutum rursum ad Pontificem ducunt. Unde canit Lactant. carm. De Resurrect. Dom.

Candidus egreditur nitidis exercitus undis.

Cui concinit Pontius Paulinus, Baptismum sic describens:

Inde parens sacro ducit de fonte Sacerdos
Infantes niveos corpore, corde, habitu.
Circumdatque rudes festis altaribus agnos.
Pura salutiferis imbuit ora cibis.
Hinc senior sociae congaudet turba catervae,
Alleluia novis balat ovile choris.

Portabatur autem haec vestis candida per octo dies, nec deponebatur nisi sabbato ante dominicam sequentem festum Paschatis, imo nonnisi ipso die octavo Paschae dimitti solere, indicat sanctus Augustinus, Serm. 197. De Tempore. qui est de illa die Dominica, ubi ait: Paschalis solemnitas hodierna festivitate concluditur, et ideo hodie Neophytorum habitus commutatur, ita tamen, ut candor, qui de habitu deponitur, semper in corde teneatur.

Praeclarum facinus haec de re narrat Victor Uticensis, lib. 3. De Persecutione Vandalorum Arianorum. de Muritta Diacono Carthaginensi, qui cum baptizasset hominem quendam nomine Elpidoforum, servavit Sabana. idest, linteamina alba, quibus eum de sacro fonte surgentem texerat. Cum autem Elpidoforus ille postmodum a fide excidisset, et Iudex, seu potius tyrannus, (qui Catholicos ad fidem eiurandam cogeret) ab Hunnerico Rege delegatus Murittam ad tribunal evocasset, et in fide constantem damnasset ad supplicium: id praesciens Muritta secum detulerat vestem illam albam, quam (ubi audivit prolatam in se mortis sententiam), statim publice expandens, eamque, huius tyranni oculis obiiciens animo generoso, et digno Martyr in haec verba erupit. Haec sunt linteamina, Elpidofore minister erroris, quae te accusabunt, dum Maiestas venerit iudicantis, custodiente diligentia mea, ad testimonium tuae perditionis. ad demergendum te in abysso putei sulphurantis. Haec te immaculatum vincerant de fonte surgentem: haec te acrius persequentur, flammantem gehennam cum caperis possidere, quia induisti maledictionem sicut vestimentum, scindens te amittis veri Baptismatis, et fidei Sacramentum. Quid facturus es, miser, cum servi Patrisfamilias ad cenam regiam congregare coeperint invitatos, tunc te aliquando vocatum terribiliter indignum erutum stola Rex conspiciet nuptiali, dicetque tibi: Amice, quomodo haec venisti, vestem non habens nuptialem? Non video quod contulit, non nosco quod dedi, perdidisti militiae clamydem, quam in tela Virginorum membrorum decem mensibus texi, et pendiculas crucis, quas extendens aquam emundavi, et purpura mei Sanguinis decoravi. Non conspiciunt oculi mei, characterem non video Trinitatis, talis interesse non poteris epulis meis: ligate eum pedibus, et manibus funiculis suis, qui ipse se voluntarie separare voluit a fratribus suis Catholicis. — ✳ “ Erat autem haec alba tunica non solum animi candoris et innocentiae indicium, sed insuper referebat concessam in baptismo Christi meritorum intuitu sanctificantem gratiam aliaque caelestia charismata, quae baptizatum Christo veluti membrum capiti coniungebant, eumque ad suos mores Christi Domini moribus et sanctimoniae confirmandos stimulabant, adeo ut christianus quisque Christum in omnibus suis actibus et dictis repraesentaret. Hinc Apostolus ad Romanos, 13. christianos recens baptizatos hortatur, ut abiiciant opera tenebrarum, utque ambulent non in cubilibus et impudicitiis, non in contentione et aemulatione: sed induimini Dominum Iesum Christum, et carnis curam ne feceritis in desideriis. Distinctius vero, et ad scopum nostrum proximius collimat ad Galatas III, 27. cum ait: Quicumque in Christo baptizati estis, Christum induistis. Quibus verbis alludit fortassis Apostolus ad morem ethnicorum qui deorum suorum vestes in suis sacris solebant induere. Sic qui in sacris Isidis initiabantur ipsius talis numinis vestem induebant, nam fores aedis aperiebant, arcanos libros evolvebant, aqua abluebantur, ad sacaria deducebantur, duodecim stolis primo, mox ipsius deae picto veste induebantur. Iidem fere ritus etiam in sacris Mithrae solebant observari. Quod cum ubique ita obtineret, non mirum si Apostolus Romanos hortetur ad induendum ipsum Iesum Christum, et dicat nos in Baptismate et recens natos ipsum induere. nam apud ipsos ethnicos hoc solebat etiam usurpari, et ipse uterus quo infantes gestarentur iam numinis cuiusdam indumento vestiretur, ut mater gravida valeret, feliciter partum eniteretur, et partus ipse quasi iam numini consecratus bono homine, et bonis avibus Dias luminis prodiret in auras. Est ea de re locus insignis apud Tertullianum, cap. 39. dignus certe qui hic inseratur: « Cui enim hominum non adhaerebit spiritus nequam, ab ipsa etiam ianua nativitatis animas aucupabundus, vel qua invitatas, tota illa puerperii superstitione. Ita omnes idololatria obstetricae nascuntur, dum ipsi adhuc uteri infulis apud idola confectis redimiti, gemina sua daemoniorum candidata profitentur, » quasi praegnantes mulieres molliorem partum sibi fuissent pollicitae, si idolorum suorum vestibus et numinum indumentis fuissent tectae et amictae. « Sed, inquit ibidem Tertullianus, sancti sunt a nativitate christiani, et semine, et exemplo, et educatione, sed etiam Sacramento Baptismi, in quo Christo consecrantur, illius iustitiam induunt, imo totum ipsum Christum ». At verosimilius dicendum arbitror Apostolum ita dixisse allusione ad sacerdotes veteris Legis qui toti etiam in templo novis etiam induti vestibus sacra peragebant. Etenim christiani recens baptizati inaugurantur non solum in sacerdotes, sed etiam in reges, ut diserte tradit S. Petrus, Epist. 1. cap. 2. v. 9. ubi recens christianos alloquens ait: Vos estis genus electum, regale sacerdotium, etc. Quibus significat homines in Baptismate fieri simul reges et sacerdotes et Christi Sanguine veluti Sacra Unctione inaugurari. Hinc S. Ioannes Apocal. 1. v. 6. De Christo, ait: Dilexit nos et lavit nos a peccatis nostris in Sanguine suo, et fecit nos regnum et sacerdotes Deo et Patri suo: quia videlicet recens baptizati Christi Sanguine veluti sacra purpura induuntur, et sacerdotali ac regia dignitate decorantur, in perpetuum cum ipso Christo regnaturi. ” ✳

Post acceptam vestem albam Sacerdos baptizato porrigebat cereum ardentem, cuius caeremoniae meminit S. Cyrillus Hierosolymitanus in Catechesi. ubi baptizatos alloquens ait: Sponsales vobis lampades donatae sunt. Unde Ivo Carnotensis, Serm. De Sacramento Neophytorum: Ad ultimum datur cereus ardens in manus baptizati, quatenus implere docetur illud Evangelii: Luceat lux vestra coram hominibus. Ipsi concinit Honorius, in Gemma Animae. lib. 3. Mox, inquit, de fonte eleratis lumen dare solent, quatenus splendidis operum lampadibus sponso venienti occurrant. Porro cum hac ardente lucerna ac vestibus albis per septem dies recens baptizati ad Ecclesiam properabant, et Ecclesiis assistere solebant, ut refert Alcuinus, Epistola ad Carolum Magnum. Testatur etiam Rhenanus in Occidentis Ecclesiis hanc inolevisse consuetudinem, ut recens baptizatis vinum et lac daretur: idque probat auctoritate S. Hieronymi, lib. Adversus Luciferianos. Tertullianus, autem lib. De Corona Militis, dicit in Africa solitum esse dari baptizatis lac et mel: Inde suscepti, inquit, lactis et mellis concordiam praegustamus. Cuius etiam caeremoniae meminit ibidem S. Hieronymus.

Solebat etiam antiquitus statim post completas Baptismi caeremonias ministrari Eucharistiae Sacramentum, ut testatur Tertullianus, lib. 4. Adversus Marcionem. ubi dicit: Nec alibi coniunctos ad Sacramentum Baptismatis et Eucharistiae admittens. ✳ « Nec solum adultis sed etiam parvulis ministrabatur, ut tradit Hugo Victorinus, lib. 2. De Sacramentis, Caeremoniis et Observationibus Ecclesiasticis, cap. 20: Si eius valetudinis est, inquit de recens baptizato, Sacramenta unitatis, hoc est Corpus et Sanguinem Christi debet accipere. Pueris recens natis idem Sacramentum est ministrandum digito sacerdotis, quia tales naturaliter sugere possunt. Augustinus. ad Bonifacium: Contra haeresim Pelagianorum in Ecclesiae Salvatoris per alios parvuli credunt, sicut ex aliis qui in Baptismo dimittuntur peccata traxerunt, nec illud cogitatis eos vitam habere posse qui sunt expertes Corporis et Sanguinis Christi, dicente ipso Domino: nisi manducaveritis carnem Filii hominis et biberitis eius sanguinem, etc. Ergo si sine periculo fieri potest, iuxta primariam Ecclesiae institutionem, Sacramentum Eucharistiae in specie Sanguinis est tradendum pueris, unde ignorantia adhuc formam retinens, sed non rem, dat eis loco sanguinis vinum: quod penitus supervacaneum arbitrarer si sine scandalo simplicium dimitti posset. Si autem in versando Sanguinem Christi vel ministrando pueris immineat periculum, potius supersedendum videtur. Nec terreant vos praemissa Augustini verba; ipse enim alibi quasi ea determinans dicit: nulli est aliquatenus ambigendum tunc unumquemque fidelium Corporis Sanguinisque Domini participes fieri quando in Baptismo membrum corporis Christi: nec alienari ab illius panis consortio etiam si antequam illum panem comedat et calicem bibat. de hoc saeculo in unitate corporis Christi constitutus abscedat ». Quod autem in Gallia olim obtinuit ut vinum recens baptizatis traderetur, etiam hac nostra aetate viguit in Ecclesia Dordracensi, uti refert Wilhelmus Lindanus, lib. 4. Panop., cap. 25. — Vinum lacte mixtum baptizatis etiam praebebatur. Huius consuetudinis meminit S. Hieronymus, in cap. 53. Isaiae illud comma quo invitamur, emere vinum et lac, explicans quod vinum miscuit et Sapientia in cratere suo, omnes stultos saeculi, mundique sapientiam non habentes provocans ad bibendum, et ut non solum vinum emamus, sed et lac, quod significat innocentiam parvulorum, qui mos ac typus in occidentis ecclesiis hodie usque servatur, ut renatis in Christo vinum lacque tribuatur, de quo lacte dicebat et Paulus: Lac vobis potum dedi, non solidum cibum; et Petrus: Quasi modo nati parvuli rationale lac desiderate: unde et Moyses vinum et lac in Christi intelligens passione mystico sermone testatur: gratiosi oculi eius a vino, et candidi dentes eius a lacte. — Testatur etiam Tertullianus, loc. cit. solitum fuisse administrari baptizatis Sacramentum Confirmationis: Dehinc, inquit ibidem cap. 8. manus imponitur per benedictionem, advocans et invitans Spiritum sanctum. Cuius etiam consuetudinis plurimi e veteribus meminerunt, S. Cyprianus, Epist. ad Iubaianum: Quod nunc quoque, inquit, apud nos geritur, ut qui in Ecclesia baptizantur, praepositis Ecclesiae offerantur, et per nostram orationem, et manus impositionem, et Spiritum sanctum consequantur, et signaculo divino consignentur. Idem habet Epist. 70. Similiter S. Hieronymus adversos Luciferianos: Quod si hoc loco quaeris, quare in Ecclesia baptizatus nisi per manus Episcopi non accipiat Spiritum sanctum, quem non asserimus in vero baptismo tribui, disce hanc observationem ex ea auctoritate descendere, quod post Ascensum Domini Spiritus sanctus ad Apostolos descendit. Unde Melchiades Papa, Epist. ad Episcopos Hispaniae: Ita coniuncta sunt haec duo Sacramenta, ut ab invicem nisi morte praeveniente, nullatenus possint segregari: et unum sine altero rite perfici non potest: nam unum praeveniente morte, salvare sine altero potest, aliud autem non potest. Denique omnium horum antiquissimus B. Clemens Papa I. Omnibus festinandum est sine mora renasci Deo, et demum consignari ab Episcopo, idest septiformem gratiam Spiritus sancti percipere: quia aliter perfectus Christianus esse non poterit, si non necessitate, sed incuria, vel voluntate sic remanserit. Quod a B. Petro accepimus, et ceteri Apostoli docuerunt.

Postremo tandem pulsantur campanae in signum exultantis Ecclesiae, propter hominem generatum, et deputatum inter suos filios. Unde Tertullianus, cap. 20. lib. De Baptismo. ait: Ergo et nos dicet aliquis a lavacro ieiunare oportet, et quis enim prohibet nisi necessitas gaudii, et exultatio salutis?

Unde circa finem libri baptizatos sic exultabundus alloquitur: Igitur benedicti, quos gratia Dei exspectat; cum de illo sanctissimo lavacro novi natalis ascenditis, et primas manus apud matrem cum fratribus aperitis: petite de Patre, petite de Domino peculia, gratias distributiones charismatum subiiciente, etc. Et S. Augustinus, Serm. 67. De Dominica Paschali; Hic dies, inquit, lucidior illuxit, in quo Dominus novam plebem regenerationis spiritu conquisivit, in quo singulorum mentes gaudio et exultatione perfudit.

His omnibus aperte constat, caeremonias sacras in Baptismi administratione etiam nunc servari solitas, non esse novum quoddam figmentum, ut pessime garriunt haeretici, sed tota ipsa antiquitate consecratas, et ab ipso Ecclesiae nascentis exordio usurpatas.