Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

NOTANDUM 1. Ut iam alibi diximus, quantum ad Sacramentorum administrationem et perceptionem, duplicem distingui posse necessitatem. aliam quidem medii, aliam vero praecepti. Sacramenta illa dicuntur necessaria necessitate medii, sine quibus salus obtineri non potest: quoniam illa positive conducunt ad ipsam salutem consequendam: sic Baptismus est omnibus et singulis hominibus omnino necessarius in re vel in voto ad salutem, sicut et Sacramentum Poenitentiae homini adulto lapso in peccatum mortale post Baptismum, quia Sacramentum istud in re vel in voto receptum conducit positive ad primam gratiam, sine qua salus omnino non potest obtineri. Necessaria autem dicuntur ex praecepto, quae videlicet ex peculiari Dei ordinatione praescribuntur. Haec autem necessitas iterum duplex est: alia quidem orta ex institutione et praecepto Christi Domini; altera vero ex ordinatione et praecepto Ecclesiae. De utraque autem sermo est in praesenti: quaeritur enim, utrum Confessio sit necessaria necessitate medii, et praecepti: idque de iure naturali, vel positivo.

NOTANDUM 2. Ex Subtili Doctore, in 1. dist. 17. n. 3. et 4. quod quemadmodum in speculabilibus sunt quaedam principia, quorum veritas ex terminis nota est cuilibet intellectui terminos apprehendenti, ac subinde nota est etiam veritas, quae ex eiusmodi principiis notis evidenter elicitur, ita in practicis seu operabilibus sunt prima principia practica nota ex terminis, necnon et Conclusiones ex eis illatae, puta Deum esse amandum et colendum, nullamque ipsi irrogandam ac faciendam esse iniuriam. « Unde, inquit Doctor, stricte loquendo nihil est aliud de Lege naturae, nisi principium, vel Conclusio demonstrata. Sic tamen extendendo quandoque dicitur illud esse de Lege naturae, quod est verum practicum consonum principiis et conclusionibus Legis naturae, in tantum quod statim notum est omnibus, illud convenire tali legi. Et ex hoc patet, quod non recte loquitur Gratianus de iure Legis naturae, volens illa quae sunt in Scriptura veteris vel novi Testamenti de Lege naturae esse; quia nec illa omnia sunt principia practica nota ex terminis, nec conclusiones practicae demonstratae, nec vera evidenter consona talibus principiis et conclusionibus. Exponendus ergo est, quod extendit ius naturale ad ius positum ab Auctore naturae, ut distinguitur contra ius positivum ab aliquo, qui non est auctor naturae ». Hinc tres distingui possunt gradus iuris naturae: in primo sunt principia practica nota ex terminis: in secundo sunt conclusiones, quae ex eiusmodi principiis eliciuntur evidenter: in tertio denique sunt illae propositiones, quae sunt equidem conformes principiis practicis, ex eis tamen evidenter non inferuntur. Quaeritur autem, utrum Confessio et accusatio peccatorum sit de iure naturae alterutro ex his tribus modis.

NOTANDUM 3. Ius divinum positivum maxime fundari in divinis praeceptis, quae in Scriptura sacra tam veteris quam novi Testamenti exarantur. Tales erant caeremoniae legales servandae in veteri Lege ex Dei praecepto, talia sunt etiam a Christianis frequentanda divina Sacramenta novi Testamenti, et a Christo Domino instituta, et per Apostolos ad nos usque propagata sunt. « Quaecumque enim inquit Doctor n. 4. continentur in Scriptura, pro tempore pro quo sunt observanda, et tamen non sunt nota ex terminis, nec demonstrabilia ex talibus notis, nec tamen consona talibus veris evidenter, sunt mere de iure positivo divino: cuiusmodi sunt omnes Caeremoniae Iudaeorum pro tempore illius legis, et Christianorum pro tempore legis nostrae: nec enim est notum ex terminis, nec demonstratum, nec evidenter consonum talibus, quod Deus sit colendus in immolationibus bestiarum veteris Legis, et hoc pro quocumque tempore; nec quod sit colendus in Caeremoniis nostris, puta in oblatione Eucharistiae, vel cantu Psalmorum, licet ista sic sint consona Legi naturae, quod non repugnent. Hoc etiam patet, quia illa, quae sunt de Lege naturae, sive proprie sive extensive, semper sunt uniformia; non sic huiusmodi Caeremoniae, quae erant aliae pro tempore alterius legis ». Ita Doctor. Ius autem Ecclesiasticum illud est, quod fundatur maxime in Conciliorum oraculis, et summorum Pontificum decretis, ea probante et recipiente universa Ecclesia. Haec enim, inquit Doctor, multa instituit propter observandam honestiorem in moribus, et propter reverentiam maiorem in suscipiendis Sacramentis et dispensandis, quae omnia sunt iuris positivi Ecclesiastici.

Hinc triplex exurgit obligatio ad aliquid faciendum, nimirum vel ex iure naturae, vel ex iure et praecepto divino, vel ex praecepto et iure Ecclesiastico. Porro de iure naturali et divino sermo erit in praesenti Quaestione, de Ecclesiastico autem in sequenti.

Conclusio prima. — CONFESSIO SACRAMENTALIS PECCATORUM NON EST FACIENDA IURE NATURAE. Ita Doctor, dist. 17. n. 5. Dico, inquit, quod non tenetur quis praecepto Legis naturae ad Confessionem peccati, de qua quaeritur; quia tunc haec obligatio fuisset pro statu vel tempore cuiuscumque legis, quod falsum est, quia nec erat in statu innocentiae, nec in statu Legis Mosaicae. Quasi diceret: si homines tenerentur ad faciendam Confessionem de iure naturae, eam deberent facere pro tempore cuiuscumque legis: sed hoc falsum est, siquidem obligatio ad talem Confessionem non fuit in statu innocentiae, nec in statu Legis Mosaicae; multo minus in statu, qui praecesserit eam legem, post primi hominis lapsum; igitur, etc.

Deinde, ex S. Isidoro, lib. 5. Originum, cap. 4. Ius naturale est idem apud omnes, et est commune nationum omnium, eo quod non aliqua constitutione, sed instinctu naturae ubique habetur. Similiter Cicero, lib. 2. De Inventione: naturale ius, inquit, est, quod non opinio genuit, sed innata quaedam vis inseruit. Sed Confessio non est eiusmodi, nec enim communis est apud omnes nationes, nec inseritur ab aliqua naturae vi; Sacramenta enim sunt supra naturale rationis dictamen, sunt namque fidei protestationes, ac subinde debent ei esse proportionata; fides autem est supra naturalis rationis cognitionem, et consequenter Confessio non est facienda de iure naturae.

Denique, inquit Doctor, n. 8. non est notum de Lege naturae, quod unus homo sit iudex alterius, maxime super peccato occulto, siquidem homo non debet iudicare, nisi ea, quae patent, homo enim iudicat secundum faciem, Deus autem intuetur cor; ac subinde non est pariter notum, quod unus homo alteri debeat suum revelare peccatum occultum. Adde quod, talis debeat esse Confessio facienda, qualis est potestas absolvendi peccatum confessum: sed illa potestas non emanat ex iure naturae, nec singulis hominibus est communis, sed provenit ex iure divino positivo, spectatque ad Sacramenti necessitatem et administrationem; unde concessa est Apostolis a Christo, Ioann. 20. Quorum remiseritis peccata: igitur, etc.

OBIICIES 1. Adamus, Cain, et Iob nulli alteri iuri ac legi subiiciebantur, quam iuri Legi naturae: sed illi tenebantur ad Confessionem faciendam; nam arguuntur Adam et Cain, quod peccatum suum non fuerint confessi. Adamus quidem; glossa enim expendens illud Genesis 1. Adam ubi es? ait: vox est increpantis, et Confessionem inquirentis. Cain similiter damnatur, quod interroganti Deo, Genes. 4. Ubi est Abel frater tuus? impudenter respondit: Nescio, num custos fratris mei sum ego? Denique Iob, cap. 13. ait: Si abscondi ut homo peccatum meum, et celavi in sinu meo iniquitatem meam: igitur, etc.

Distinguo minorem: illi tenebantur ad Confessionem faciendam sacramentalem homini nego: ad profitendum peccata sua coram Deo cum animi demissione et Contritione, concedo. Hinc damnatus fuit Adam, quod Adam, inquit Doctor, n. 6. non debuit peccatum suum occultasse Deo; quia ipse est Iudex, cui manifestum est omne peccatum, et coram quo quilibet reus debet recognoscere peccatum suum; et hanc Confessionem Dominus requisivit ab eo, quam non solum non fecit, sed peccatum suum excusavit, retorquendo in mulierem, cum dixit: Mulier, quam dedisti mihi sociam. etc. Unde illud non concludit, quod in illa lege esset Confessio facienda homini, licet esset facienda Deo increpanti. Haec Doctor. Idem dicendum de Cain, necnon ad textum Iobi: loquitur enim sanctissimus hic Vir, non de manifestatione peccatorum, quae fieret coram hominibus, sed de illorum declaratione, quae fieret coram Deo, qua quis se coram Deo peccatorem profitetur, et ab eo veniam exorat. Unde S. Gregorius, lib. 22. Moral.. cap. 9. Haec, inquit, verae humilitatis testimonia, et iniquitatem suam quemque cognoscere, et cognitum voce Confessionis aperire, et contra usitatum generis humani vitium est, et latendo peccatum committere, et commissum abscondere, et convictum defendendo multiplicare: ex illo quippe lapsu primi hominis haec argumenta nequitiae ducimus, ex quo ipsam radicem traximus culpae.

OBIICIES 2. Praecepta, quae communia sunt veteri et novae Legi, sunt de Lege naturae: sed praeceptum Confessionis est commune utrique legi: Legi quidem Mosycae: etenim Levitici 16. Aaron, et filii eius, Deo iubente, tenentur confiteri peccata filiorum Israël: nam de Sacerdote offerente hircum dicitur: Posita utraque manu super caput eius, confiteatur omnes iniquitates filiorum Israël, et universa delicta, atque peccata eorum. Similiter Iosue 7. sic Iosue Achan alloquitur: Fili mi, da gloriam Domino Deo Israël, et confitere, atque indica mihi quid feceris, ne abscondas. Unde Proverb. 18. Iustus prior est accusator sui: igitur, etc. — Distinguo maiorem: quae sunt communia utrique legi eodem modo, concedo: diverso modo, nego. Licet autem peccati Confessio aliqua ratione esset praecepta in Lege Moysis; non tamen eodem modo praecipiebatur, ac in Lege Evangelica: « Quia, inquit Doctor, n. 6. in tota Lege Mosycae non fiebat ista Confessio, de qua loquimur, sed de peccatis occultis tantum Deo fiebat Confessio, de quibusdam tamen defectibus publicis, et observantia legalium fiebat Confessio, et uniuscuiusque, quando scilicet offerebat pro tali delicto sacrificium, et generalis Confessio Sacerdotis pro populo erat ista: Iniuste egimus, peccavimus, et huiusmodi. Et isto modo publica Confessio Sacerdotis erat quaedam dispositio ad petendam misericordiam Dei populo: sicut et modo in Ecclesia, nos Confessione ista, de qua loquimur, confitemur nos peccasse, et petimus misericordiam, et nobis, et toti populo ». Ita Doctor. Unde omnes Confessiones, quae fiebant in veteri Lege, non erant Sacramentales, sed erant dumtaxat peccati declarationes privatae vel publicae, quae fiebant, aut coram Deo ad impetrandam veniam, vel coram legitimo Iudice ad iudicium formandum de aliquo admisso crimine; quemadmodum Achan interpellatus est a Iosue, ut admissum a se crimen fateretur, quatenus de eo iuridica ferri posset sententia.

OBIICIES 3. Omnis Conclusio, quae sequitur ex principiis naturalibus, est de Lege naturali: sed ista Conclusio, homo tenetur confiteri sua peccata alteri homini, colligitur ex principiis naturalibus: igitur est de Lege naturali. Maior patet ex dictis in primo Notabili. Minor vero probatur: principia haec sunt naturaliter nota: omnis reus est iudicandus per alium, et non per seipsum: quia nullus debet esse iudex in causa propria: sed non potest iudicari per alium, nisi apud illum accusetur; nec potest apud eum accusari, maxime de peccato occulto, nisi reus ipse delictum illud confiteatur: igitur ex illis principiis notis per rationem naturalem, et conformibus Legi naturae, sequitur evidenter hominem debere confiteri suum peccatum alteri, a quo iudicetur. — Respondet Doctor, n. 7. concedendo quidem ista principia esse nota lumine naturali, aut saltem valde conformia propositioni notae per lumen naturale, nempe quod reus est iudicandus; quia nullum delictum relinquendum est impunitum in universo, si est unus Rector Universi iustus, quod est notum naturaliter. Similiter notum est, quod iudicandus sit ab alio; sed non est notum naturaliter quis sit ille alius, nisi Deus. Unde pro omni statu post lapsum omnes iusti, qui habuerunt fidem de Deo, quod erat Rector Universi iustus, postquam peccaverunt contra Dei legem, confitentur Deo peccata sua, petentes ab eo remissionem, scientes eum sine tali remissione, tamquam iustum iudicem vindicaturum de illo peccato; non est autem naturaliter notum, quod unus homo debeat se accusare alteri homini, maxime de peccatis occultis; « Quia, inquit Doctor, n. 8. nullus homo potest esse iudex peccati hominis, nisi ut minister summi Iudicis: hoc autem modo, scilicet esse Ministrum Iudicis in vindicando, vel puniendo peccatum commissum, magis concessum est unicuique respectu sui, quam uni respectu alterius. Unicuique enim commisit Deus, ut sit minister Dei in vindicando peccatum proprium, in infligendo sibi disciplinam, et tristitiam pro illo peccato; non sic autem notum est, quod concesserit alicui respectu alterius. Et si arguas, quod in Republica humana unus est iudex alterius; respondeo, verum est de illis, quae possunt sibi innotescere in illo iudicio, cuiusmodi sunt peccata publica ».

Conclusio secunda. — CONFESSIO OMNIUM PECCATORUM MORTALIUM EST IURE DIVINO PRAECEPTA. Haec est de fide determinata in Concilio Tridentino, Sess. 14. Can. 7., his verbis: Si quis dixerit in Sacramento Poenitentiae ad remissionem peccatorum, necessarium non esse iure divino confiteri omnia et singula peccata mortalia, quorum memoria cum debita et diligenti praemeditatione habeatur, etiam occulta... anathema sit.

✳ « Probatur Conclusio ex institutione Sacramenti Poenitentiae. Confessionis omnium peccatorum necessitatem colligit Tridentinum Concilium, Sess. 14. cap. 5. » ✳ Ex institutione Sacramenti Poenitentiae iam explicata, universa Ecclesia semper intellexit, etiam institutam esse a Deo integram peccatorum Confessionem, et omnibus post Baptismum lapsis iure divino necessariam existere: quia Dominus noster Iesus Christus e terris ascensurus ad caelos, Sacerdotes sui ipsius vicarios reliquit, tamquam Presides et Iudices, ad quos omnia mortalia crimina deferantur, in quae Christi fideles ceciderint, una cum potestate clavium, remissionis atque retentionis peccatorum sententiam pronuntient. Constat enim Sacerdotes iudicium hoc incognita causa exercere non potuisse, neque aequitatem quidem illos in poenis iungendis servare potuisse, si in genere dumtaxat, et non potius in specie ac sigillatim sua ipsi peccata declarassent, etc. Et postea in fine illius Capitis damnat eos, qui dicunt, institutionem Confessionis esse ortam a Concilio Lateranensi: Neque enim, inquit, per Lateranense Concilium Ecclesia statuit, ut Christi fideles confiterentur, quod iure divino necessarium et institutum esse intellexerat: sed ut praeceptum Confessionis, saltem semel in anno, ab omnibus et singulis, cum ad annos discretionis pervenitur, impleretur, etc. — Plura etiam loca sacrae Scripturae affert, sed potissimum est illud Ioann. 70.¹ ex quo Sacramenti institutionem et Confessionis necessitatem colligit. Vis autem illationis, omissis aliis explicandi modis, consistit in eo, inquit Lugo, quod Christus constituerit Sacerdotes non solum iudices arbitrarios, seu quos pro suo arbitrio possent poenitentes adire pro venia peccatorum; sed iudices necessarios, sine quibus venia obtineri non possit. Quod quidem potissime colligitur ex illo verbo, retineritis, seu ex potestate retinendi, quam simul cum potestate remittendi eis dedit; quam alibi Matth. 10. significavit per verbum alligandi; qui enim potestatem habet ligandi peccatorem, seu excludendi eum a Regno caelorum, non est iudex arbitrarius, sed necessarius; quippe qui per negationem veniae relinquit peccatorem exclusum a Regno caelesti; et ideo dicitur retinere peccata per negationem remissionis, et in eodem sensu dicitur accepisse claves caeli, quia quando alicui claves dantur domus clausae, eo ipso fit medium necessarium recurrere ad illum, ut aliquis ingrediatur domum illam. Oportet ergo ut poenitens pareat coram Sacerdote, tamquam coram Iudice ad obtinendam veniam peccati. — ✳ « Ex S. Athanasio, tomo 2. tractatu in haec verba Evangelii: Profecti in pagum qui ex adverso est, invenietis pullum alligatum, etc. pag. 990. Quod si nondum soluta sunt vincula, inquit, tradas te ipsum discipulis Iesu: adsunt enim qui te solvunt pro potestate ea quam a Christo acceperunt. Quaecumque ligaveritis, inquit, in terra, etc. Quid est tradere se Christi discipulis solvendum a peccatis, nisi eis vincula detegere conscientiae suae, et beneficium absolutionis petere.»

REPONUNT Calviniani, haec verba ad catechumenos per Baptismum a peccatis solvendos, vel ad peccatores his reos sceleribus quae iuxta canones poenitentia publica erant expianda pertinere. — Contra, haec verba ad baptizatos dirigi constat ex his verbis: Unusquisque nostrum obligatus est vinculis peccatorum; optamus igitur, ut et ad nos mittat discipulos suos Iesus, quo resolvant vincula, quibus unusquisque nostrum innodatur. S. Athanasius catechumenis ita loqui non poterat, nisi tunc catechumenus fuisset, quod repugnat. — Altera solutio felicior haereticis non cedit, peccata enim poenitentiae publicae subiecta erant idololatria, moechia, et homicidium. De aliis autem peccatis plane diversis loquitur S. Athanasius. Hic enim, inquit continuo Sermone, pag. 985., obvincitur avaritia, ille implicatur fornicationibus, alius ebrietate alligatur, alius rursum detinetur inani ambitione: est qui iniurias faciat, et qui rapiat quae sunt sui proximi et pauperis: alius usuram usura accumulat; et in summa omnes laboramus nostris vitiis, et indigemus Salvatoris nostri curatione, eoque opus habemus ut ad nos amandet discipulos suos, et liberent nos a diaboli compedibus.

Ex S. Ephrem, diacono Ecclesiae Edessae, lib. 1. admonitionum de compunctione cordis, ubi post multorum scelerum enumerationem, ait: Si te devictum in hoc senseris, festina sanitatem recipere et per confessionem a spiritali patre, et a medico quaere medelam, ne rursum eadem patiaris. — Idem colligitur ex S. Hilario, ✳ qui Can. 18. in Matth., ita scribit: Ad terrorem metus maximi, quo in praesens omnes continentur, immobile severitatis Apostolicae iudicium praemisit, ut quos in terris ligaverit, idest, peccatorum nodis innoxios reliquerit, et quos solverit, et Confessione veniae receperit in salutem, hi Apostolicae conditione sententiae, in caelis quoque absoluti sunt, aut ligati. Ubi Hilarius explicans modum, quo peccatorum nodi solvuntur ab Apostolis, utitur nomine Confessionis; et peccatorum alligationem exponit per relictionem nodorum peccati, seu veniae carentiam, aut negationem, scilicet ex remissione Confessionis. — Ex Hieronymo, Matth. 16. Legimus in Levit. de Leprosis, ubi iubentur ut ostendant se Sacerdotibus, et si lepram habuerint, tunc a Sacerdotibus mundi fiant: non quod Sacerdotes leprosos faciant et immundos, sed quod habeant notitiam leprosi, et possint discernere qui mundus, aut immundus sit. Quomodo ergo ibi leprosum Sacerdos mundum, vel immundum facit, sic et hic alligat, vel solvit Episcopus, et Presbyter, non eos, qui sunt insontes, qui innoxii: sed pro officio suo, cum peccatorum audierit varietates, scit qui ligandus sit, quive solvendus. Non ait Hieronymus, scit qui ligatus sit, quive solutus; sed qui ligandus, quive solutus sit. Nam impoenitentes ligat Sacerdos, poenitentes solvit; non solutos, aut ligatos ostendit: non potest autem peccatorum varietates audire, nisi per Confessionem.

Idem docet S. Augustinus, lib. 50. Homiliarum, Homil. 49. cap. 3., ubi ait: Si praeter uxores vestras cum aliqua concubiuistis, agite Poenitentiam, qualis agitur in Ecclesia, ut oret pro vobis Ecclesia. Nemo sibi dicat: occulte ago, apud Deum ago, novit Deus, qui mihi ignoscit, quia in corde ago: ergo sine causa dictum est: Quae solveritis in terra, erunt soluta in caelo; ergo sine causa sunt claves datae Ecclesiae Dei, frustramus Evangelium; frustramus verba Christi, promittimus vobis, quod ipse negat, nonne vos decipimus, etc. Et Tract. 49. in Ioann. expendens resurrectionem Lazari, ait: Quomodo processit ligatis pedibus miraris, et non miraris quia surrexit quadriduanus: in utroque potentia Domini erat, non vires mortui. Processit et adhuc ligatus est, adhuc involutus; tamen iam foras processit; quid significat? Quando contemnis, mortuus iaces: quando confiteris, procedis. Quid enim est procedere, nisi ab occultis velut exeundo manifestari? Sed ut confitearis, Deus facit magna voce clamando, idest, magna gratia vocando: ideo cum processisset mortuus adhuc ligatus, confitens, et adhuc reus: ut absolverentur peccata eius, Ministris hoc dixit Dominus: solvite illum, et sinite abire: quid est, solvite, et sinite eum abire? Quae solveritis in terra, erunt soluta et in caelo. Quibus verbis S. Augustinus significat, quod Sacerdotes novae Legis non possint ex mandato Domini solvere poenitentes eius gratia suscitatos, nisi procedant e tumulo peccati per veram Confessionem: quemadmodum non potuerunt Discipuli solvere Lazarum, nisi foras e tumulo vocatus Christi Domini voce processisset.

Similia loquitur S. Leo, Epistola 49. alias 91. Multiplex, inquit, misericordia Dei ita lapsibus subvenit humanis, ut non modo per Baptismi gratiam, sed etiam per Poenitentiae medicinam spes vitae reparatur aeternae, ut qui regenerationis dotem violassent, proprio se iudicio condemnantes, ad remissionem criminum pervenirent, sic divinae caritatis praesidiis ordinatis, ut indulgentia Dei, nisi supplicationibus Sacerdotum, nequeat obtineri. Mediator enim Dei et hominum homo Christus Iesus Ecclesiae praepositis tradidit potestatem, ut et confitentibus actionem Poenitentiae darent, et eosdem salubri Satisfactione purgatos ad communionem Sacramentorum per ianuam reconciliationis admitterent. Porro quod per Confessionem Sacerdotibus ex iure divino faciendam, S. Leo illam intelligat, quae secreto fieri solet, colligitur ex Epist. 80. ad Episcopum Campaniae, ubi inter varia scribit: Cum reatus conscientiarum sufficiat solis Sacerdotibus indicari Confessione secreta. Et infra: Sufficit illa Confessio, quae primum Deo offertur, tum etiam Sacerdoti.

Ratio huius veritatis petitur ex institutione Sacramenti Poenitentiae; qui enim finem aliquem aut officium aliquod instituit, etiam censetur ea media instituisse, quae necessaria sunt ad eiusmodi officium exequendum, et finem obtinendum: sed Christus Dominus Sacramentum Poenitentiae instituendo, Sacerdotes ordinavit ac constituit Iudices peccatorum hominis baptizati, ut illa pro libito retinerent, solverent: non possunt autem iudicare peccata esse remittenda vel retinenda absque Sacramentali Confessione: nam, ut Iudex legitime et iuridice reum absolvat, aut puniat, opus est, ut ipsius rei statum, crimen, et delicti gravitatem cognoscat: non potest autem haec omnia nosse, maxime si illa crimina occulta sint et latentia, nisi ipse poenitens ea per Poenitentiam manifestet: igitur, etc. Deinde: illud est iure divino necessarium ad salutem consequendam, quo praetermisso peccata mortalia post Baptismum commissa non possunt remitti, et quo posito ex Christi institutione illa remittuntur: sed omissa Sacramentali Confessione peccata carent venia: quamdiu enim retinentur ab eo, qui solus habet iuridicam ea remittendi potestatem, tamdiu non, remittuntur: tamdiu autem retinentur a Sacerdotibus, donec manifestata eis fuerint per Confessionem, et per absolutionem remissa: igitur ex Sacramenti Poenitentiae institutione recte colligitur Confessionis necessitas ex iure divino. Denique: Sacramenti Poenitentiae Minister debet servare quandam aequitatem in iniungendis poenis et satisfactionibus, iuxta delictorum gravitatem: sed absque praevia Confessione non potest eiusmodi aequitatem servare: quippe cum sine ea non possit cognoscere peccatorum numerum, species, et circumstantias: ac subinde illa est de iure divino, sicut et ipsum Poenitentiae Sacramentum.

Has omnes rationes subtiliter et egregie expendit Doctor, dist. 16. ubi improbat sententiam Glossatoris in dist. 5. De Poenit., proponentis varias opiniones de institutione Confessionis, ac dicentis eam institutam fuisse a quadam universalis Ecclesiae traditione potius, quam ex novi vel veteris Testamenti auctoritate: « Sed, inquit Doctor, salva gratia sua, irrationabiliter loquitur Glossator, turpe enim esset Theologo dicere aliquid esse in Biblia, et nescire ubi illud inveniretur: et ita inconveniens debet esse Canonistae dicenti, aliquid esse ex universali Traditione Ecclesiae, et non invenienti in Canone, si Canon sufficienter continet universales Traditiones Ecclesiae: non allegat autem aliquod capitulum Canonis istam Traditionem continens. Item si haec opinio vera esset, videretur quod Papa non teneretur confiteri, quia par in parem non habet potestatem, etc. » Improbata autem haec Glossatoris sententia, declarat Doctor num. 11. Confessionem esse faciendam ex praecepto divino positivo; quod utique colligit ex Ioann. 20. Accipite Spiritum sanctum, quorum remiseritis peccata. « Hic, inquit, data est potestas Apostolis, et in eis omnibus Sacerdotibus remittendi peccata; non principaliter: quia hoc est proprium Dei: ergo ministerialiter et arbitrative: sed non possunt arbitrari in causa ignota: ergo est eis manifestanda causa, in qua debent arbitrari: haec manifestatio est Confessio: ergo ex ista collatione potestatis arbitrariae Sacerdotibus in causa peccati, obligatur peccator ad accusandum se eis tamquam arbitris, quod est confiteri. — Si dicatur quod ratio bene concludit, quod Sacramentum Poenitentiae est institutum a Christo, tamquam utile et efficax, non tamen sequitur ex hoc, quod sit necessario recipiendum, ut cadens sub praecepto, quia Extrema-Unctio est instituta a Christo, et Confirmationis Sacramentum, ut dictum est supra, et tamen neutrum est simpliciter necessarium, nec est praeceptum de isto, vel illo recipiendo: et tunc ad formam argumenti: sunt arbitri in causa peccati: ergo ad id debent se illis accusare: verum est, illi qui volunt se eorum arbitrio submittere, et se submitunt, ipsi habent bene potestatem arbitrandi: sed non sequitur, ergo alii necessitate praecepti tenentur se submittere eorum arbitrio. Exemplum, quatuor sunt Sacerdotes, quorum quilibet habet auctoritatem absolvendi istum peccatorem: quilibet est complete arbiter eius, quantum ad potestatem; non tamen tenetur se submittere cuilibet, sed uni tantum, cui voluerit. Et hoc confirmatur per hoc, quod Christus subiunxit: et quorum retinueritis, retenta sunt, illud verbum non est praecisum; non solum enim illa peccata retenta sunt a Deo peccatori ad poenam, quae retenta sunt a Sacerdote: quia Sacerdos non retinet aliqua, nisi aliquo modo sibi accusata, licet signis indebitis Poenitentiae, et tamen illa, quae nullo modo sunt ostensa Sacerdoti, Deus retinet ad vindictam gehennae: ergo nec istud verbum: Quorum remiseritis, remittuntur. erit remissum. Unde neutri affirmationi adiunxit negativam denotantem remissionem factam ab Apostolis, vel retentionem esse praecisam respectu retentionis a Deo faciendae: licet haec responsio videatur multum probabilis, excludendo rationem praecepti ab isto verbo Ioann. 20. Quorum remiseritis, etc. Tamen excludendo eam, ostenditur propositum dupliciter: primo sic: nulli committitur potestas iudiciaria, vel arbitraria, nisi alicui imponatur necessitas submitendi se sibi: sed Sacerdoti per se committitur huiusmodi potestas in causa peccati: ergo alicui ut sic imponitur necessitas submitendi se arbitrio eius, et hoc per idem. Maior probatur: quia nullus est Iudex alicuius, in cuius scilicet iudicandi voluntate est iudicari ab isto Iudice, vel non iudicari: tunc enim iste nullam auctoritatem iudicandi haberet, si iste potest iudicari, si voluerit, et non iudicari, si noluerit. Ad quid enim est potestas iudiciaria apud aliquem, nisi ut ius dictet in illum, qui tenetur parere iuri? Tantummodo enim iudicare per modum punitionis, si tu velis, non est iudicare. Sed nec istud cogito: concedo enim, quod iste arbiter non tantum habet, ut possit dictare ius in causa ista, sed ex quo alius submittit se sibi, sua dictatio ligat, vel solvit istum: non sic autem dictatio alicuius scientis ius, et non habentis potestatem iudiciariam. Taliter ergo arguo sic: quicumque primam gratiam amisit, tenetur de necessitate praecepti, et hoc illius; Diliges Dominum Deum tuum, etc. agere quantum in se est, ad eius recuperationem, et etiam virtute illius praecepti: Diliges teipsum: sed ipse peccator in peccato mortali amisit primam gratiam, et potest eam recuperare suscipiendo Sacramentum Poenitentiae ab illo arbitro, quia hoc est institutum, ut remedium efficax ad recipiendam primam gratiam, ex illo verbo Ioann. 20. Quorum remiseritis peccata, etc. Et sic concluditur necessitas praecepti Confessionis, non ex isto verbo tantum, Quorum remiseritis, etc. sed ex isto, et illo praecepto, Diliges Dominum Deum tuum, etc. simul iuncto. — Si dicas, quod maior est vera, quod tenetur ad aliquam viam, per quam possit gratiam recuperare, sed non ad istam terminate, si alia sit possibilis: nunc autem licet suscipere Sacramentum Poenitentiae sit via utilis, tamen est etiam alia utilis, quia non probatur istam esse praecisam ad illam recuperandam. — Contra hoc, nulla alia est ita facilis, et ita certa; hic enim non oportet, nisi non ponere obicem ad gratiam, quod multo minus est, quam habere aliquam Attritionem, quae per modum meriti de congruo sufficiat ad iustificationem, ut dictum est supra dist. 11. Potest etiam aliquis esse magis certus, quod non ponat obicem, quam quod habeat Attritionem sufficientem, quasi per modum meriti de congruo; quia probabiliter potest scire, se tunc non peccare actualiter peccato interiori, vel exteriori, et intendere² recuperare, quod Ecclesia intendit in illo Sacramento conferre; non sic potest scire, se habere Attritionem sufficientem, ut meritum de congruo ad iustificationem. Tunc hanc maiorem accipio: ubi est via facilior, idest, magis in potestate hominis, et certior ad gratiam recuperandam, tenetur quilibet ad illam viam, ita quod non amissa illa attentet aliam difficiliorem, et incertiorem; quia tunc exponeret se periculo salutis suae, et videretur esse contemptor propriae salutis. Sed illa via suscipiendi Sacramentum Poenitentiae est magis possibilis homini, et certior ad primam gratiam recuperandam: ergo ex illo, unde istud habet efficaciam, et ex illo praecepto dilectionis Dei, et sui ipsius, tenetur quis ad istam. Ista ratio si concludat praeceptum de Confessione haberi ex Evangelio ex illo verbo: Quorum remiseritis peccata, etc. et illo: Diliges Dominum, etc., bene quidem; sin autem, saltem hoc concludit; quod praeceptum de Confessione facienda est valde rationabile pro multitudine; quia etsi aliqua persona possit habere aliquod remedium speciale, tamen de isto remedio, quod communitati est possibilius et certius rationabiliter, datur praeceptum etiam omnibus in communitate, ut dictum est supra de Baptismo, quod licet aliquis habeat Baptismum flaminis, sine Baptismo fluminis, tamen quia Baptismus fluminis est remedium facile, et certum praeceptum de hoc pro tota communitate, est valde rationabile, et ita ad minus habeo, quod rationabiliter fuisset datum praeceptum generaliter de Confessione facienda. — Si omnino contendas, quod per rationes positas in isto membro non probatur fuisse datum ex verbis Evangelii; nunquid dicemus secundum, scilicet quod illud praeceptum habetur ex verbis alicuius Apostoli? Dicitur quod sit de illo verbo Iacobi 5. Confitemini alterutrum peccata: sed nec per hoc videtur mihi, quod Iacobus praeceptum hoc dedit, nec praeceptum a Christo promulgavit. Primum non: unde enim sibi auctoritas obligandi totam Ecclesiam, cum esset Episcopus Ecclesiae Hierosolymitanae? Nisi dicas illam Ecclesiam in principio fuisse principalem, et per consequens eius Episcopum principalem Patriarcham; quod non concederent Romani, nec quod illa auctoritas proprio ore tempore illo erat sibi subtracta. Nec secundum videtur; quia Apostoli publicantes praeceptum Domini in Scripturis suis utebantur modo loquendi, per quem potuit innotescere, quod erant praecones Christi, ut patet per illud Pauli 1. ad Cor. 7. ut quando vult publicare illud praeceptum Domini de non dimittenda uxore, dicit: Praecipio non ego, sed Dominus, etc. quando autem vult facere propriam persuasionem, dicit de cohabitatione viri conversi ad fidem cum sua uxore infideli vere converso, quia hoc licet sine contumelia Christi, non tamen est necessarium: Dico ego, non Dominus: alioquin non posset Ecclesiae constare, quod ipse praeco publicaret praeceptum, nisi ex praecedentibus vel sequentibus manifestaret, se esse in illa publicatione praeconem. Utrumque etiam membrum simul probatur per illa verba annexa, dicendo enim: Confitemini alterutrum, non magis dicit, Confessionem faciendam esse Sacerdoti, quam alii. Subdit enim, et orate pro invicem, ut salvemini: ubi nullus diceret ipsum instituisse vel promulgasse praeceptum divinum; sed intellectus eius est sicut in illo verbo, Confitemini alterutrum. persuasio ad humilitatem, ut scilicet generaliter nos confiteamur apud proximos peccatores, iuxta illud: Si dixerimus, quia peccatum non habemus, nosmetipsos seducimus, etc. Ita per secundum persuadet ad caritatem fraternam, ut scilicet per fraternam caritatem subveniamus nobis invicem. Apparet ergo istud non esse de iure divino promulgato per Scripturam Ecclesiasticam. » Haec Doctor, quibus aperte probat Confessionem esse de iure divino.

Quoniam autem non solum rationibus, sed maxime ea perpetua et constanti Ecclesiae Traditione pugandum est adversus haereticos huius temporis, affirmantes, quod Confessio fuerit dumtaxat instituta ab Innocentio III in Concilio Lateranensi, idcirco congruum iudicavi non nullas ex plurimis, quas habent Controversistae, Conciliorum et SS. Patrum auctoritates hic attexere.

Probatur itaque divina Confessionis institutio ex Conciliis: primo quidem ex Laodicaeno, Can. 2. sub Sylvestro Papa anno 319. His, qui diversorum peccatorum lapsus incurrerunt, et orationi, Confessioni, Poenitentiae instant, malorum suorum perfectam conversionem demonstrantes, pro qualitate peccati, tempus Poenitentiae tribuendum est. Ea Confessio, in qua pro qualitate peccati Poenitentiae tempus est tribuendum, hominibus in specie fieri debet. — ✳ « Fatetur tamen Gabriel Albaspinaeus, episcopus Aurelianensis in notis ad illum canonem, haec verba, perseverantes in oratione, confessione et poenitentia, ad Confessionem sacramentalem directe non pertinere, sed ad actus externos poenitentiae. Non enim poenitentem in Confessione sacramentali perseverare debere reperimus, sic semel confiteri sufficit; bene vero testari debere lacrimis, precibus, prostrationibus atque macerationibus quam acriter commissorum dolore angatur. Deinde illi ad quos canon ille pertinet iam peccata sua confessi supponuntur. Haec enim fuit canonis edendi causa. Concilium Illiberitanum decreverat quod, qui maximum peccatum admisit ei irrogetur Poenitentia, si plura denegetur. Severum illud institutum quod servabatur in Ecclesia paululum moderari visum est Patribus Laodicensis, mandando ut qui gravioribus peccatis licet non paucis numero reum se confiteretur, postquam dolorem suum constanter demonstrasset, ad iustam Poenitentiam admitteretur. Praemittebatur ergo confessio demonstrationi doloris et resipiscentiae, ac proinde verba illa perseverantes in oratione, confessione, etc. ad Confessionem sacramentalem non spectant. Quod ut confirmet, notat praedictus auctor, quod qui confiterentur, aut statim absolutos fuisse, aut statim concessum fuisse Poenitentiam si meruissent, aut excommunicatos, si reatus eorum excommunicationem merebatur. Ad haec tria genera confessiones et non ultra usurpabantur. Sed canon de iis non loquitur qui statim absolvabantur, eos enim poenitentiae per iustum tempus addicendos decernit, Poenitentiam autem antiquitus ante absolutionem perfici nemo nescit. Neque de illis loquitur qui statim ad Poenitentiam admittiebantur, quia eos antea probandos esse statuit usquequo sincere resipiscentiae et contritionis indicia per lacrimas et preces perseveranter dederint. Canon igitur intelligendus de tertio genere poenitentium qui scilicet erant excommunicati: sed excommunicationem praecedebat confessio. Duplex etenim iterum excommunicationis genus est distinguendum: primum quod in pertinaces, alterum quod in maximos peccatores crimina sua potestati Ecclesiae ultro subiicientes erant. ✳ — Ex sexta Synodo in Trullo, Can. 102. Oportet eos, qui solvendi, et ligandi potestatem acceperunt a Deo, peccati qualitatem considerare, et eius, qui peccavit, ad eam conversionem promptum studium: et sic morbo convenientem afferre medicinam, ne si de peccato sine crimine statuant, aberrent in aegroti salute: non enim simplex est peccati morbus, verum varius et multiformis, plurimisque propaginibus subpullulans, ob quas malum longe, lateque diffunditur, ac serpit, quosque tandem virtuti medicamenti resistat; ergo qui voluerit ostendere quantum valeat in spirituali medendi arte, oportet attente rimari, qualiter affectus sit, qui peccavit, an ad salutem inclinet. an contra moribus, quibus familiaritate assuevit adversus aegritudinem provocet, inspiciere; sed id absque Confessione peccatorum occultorum fieri non potest a Sacerdote. — Ex Carthaginensi III. c. 31. Ut poenitentibus secundum peccatorum differentiam Episcopi arbitrio Poenitentiae tempora discernantur: at ea differentia peccatorum absque Confessione speciali fieri non potest. — Ex primo Cabilonensi, Can. 8. ut poenitentibus a Sacerdotibus, facta Confessione indicaretur Poenitentia, universitas Sacerdotum noscitur consentire. — Ex secundo Cabilonensi, Can. 31. circa annum 813. Sed et hoc emendatione indigere perspeximus, quod quidam dum confitentur peccata sua Sacerdotibus non plene id faciunt: quia ergo constat hominem ex duabus esse substantiis, anima videlicet, et corpore, et interdum animi motu, interdum carnis fragilitate peccatur, solerti indagatione debent inquiri peccata, ut ex utrisque sit plena Confessio, scilicet ut confiteatur, et ea quae per corpus gesta sunt, et ea, quibus in sola cogitatione delinquitur. — Ex Turonensi tertio circa tempus idem habito, Can. 22. Episcopis, et Presbyteris, diligenti cautela pertractandum est, qualiter hominibus sibi sua delicta confitentibus tempus abstinendi adscribant. — ✳ Ex Concilio Parisiensi, 1. celebrato anno 829., Can. 32: Quoniam multi Sacerdotum partim incuria, partim ignorantia, modum Poenitentiae reatum suum confitentibus secus quam Iura canonica decernant imponunt, utentes scilicet quibusdam codicillis contra canonicam auctoritatem scriptis, quos poenitentiales vocant, et ob id non vulnera peccatorum curant, sed potius foventes palpant, incidentes in illud propheticum: vae qui consuunt pulvillos sub omni cubito manus, et faciunt cervicalia ad decipiendas animas: omnibus nobis salubriter in commune visum est, ut unusquisque Episcoporum in sua parochia eosdem erroneos codicillos diligenter perquirat, et eos inventos igni tradat, etc. Et continuo sermone: Presbyteri etiam imperiti solerti studio ab Episcopis suis instruendi sunt, qualiter et confitentium peccata discrete inquirere, eisque congruam modum secundum canonicam auctoritatem Poenitentiae noverint imponere, quoniam hactenus eorum incuria et ignorantia multorum flagitia remanserint impunita, et hoc ad animarum ruinam pertinere dubium non est. — Ex Moguntino sub Archiepiscopo Rabano, anno 847. ✳ Can. 26. Ab infirmis in mortis periculo positis per Presbyteros pura inquirenda est Confessio, non tamen iis imponenda quantitas Poenitentiae, sed innotescendo. — Ex Wormacensi, circa annum 868. cap. 25. Poenitentibus secundum differentiam peccatorum, Sacerdotis arbitrio, Poenitentiae decernantur: ergo Sacerdos in imponenda Poenitentia singulorum causas, originem, modumque peccatorum examinare debet, et effectus gemitusque delinquentium, temporum etiam, et personarum, locorum, aetatum qualitates, ut per considerationem delictorum, et gemituum uniuscuiusque delinquentis a sacris regulis oculos non deflectat. — ✳ Adde Lateranense sub Innocentio III, Can. 21. Constant., Sess. 3. Florent. in Institut. Trident. Arianorum, Bulgarorum, supra. » ✳ — Ex tot Conciliis veteribus et novis, in tam diversis temporibus, et locis, Ecclesiae totius unanimi consensu patet, Confessionis necessitatem antiquissimam esse, nec aliunde suam originem habere, quam a Deo; nam ex Augustino, regula 14. De Bapt., cap. 24. Quod universa tenet Ecclesia, nec a Conciliis institutum, sed semper retentum est, nonnisi auctoritate Apostolica traditum rectissime creditur: at universa semper Ecclesia tenuit Confessionem istam, ut ex Conciliis patet, et patebit ex Patribus; nec ea necessitas initium habuisse legitur ab ullis Conciliis, aut Pontificum decretis: Licet enim annua Confessio praecepta sit in Lateranensi, tamen ipsa Confessio non incepit in eo, sed solum tempus praescriptum est, quo fieri debet Confessio peccatorum, quae iure divino necessaria est, ut ait Tridentinum, Sess. 14. cap. 5.

Probatur secundo ex SS. Patribus; primo namque S. Irenaeus Apostolorum aevo proximus, lib. 1. cap. 9. De quibusdam feminis ab haeretico Marco seductis, ait: Haec conversae ad Ecclesiam Dei confessae sunt, et secundum corpus exterminatas se ab eo veluti cupidine, et inflamatas valde se illum dilexisse. ✳ « Ad praeoccupandam vero responsionem haereticorum qui volunt haec verba confessae sunt, de spontanea et cuilibet indifferenter facta peccati sui declaratione tantum intelligenda esse, non vero de Confessione illa quam sacramentalem dicimus; subiicienda sunt ea quae refert S. Irenaeus ibidem de uxore Diaconi ab eodem Marco corrupta, ac deinde ad poenitentiam conversa. Cum esset, inquit, uxor eius speciosa, et sententia et corpore corrupta esset a mago isto, et secuta eum esset multo tempore; post deinde cum multo labore fratres eam convertissent, omne tempus in exomologesi consummavit, plangens et lamentans ob hanc quam passa est ab hoc mago corruptelam. Enimvero conversio et confessio mulierum illarum, de quibus supra agit S. Irenaeus, similis erat conversioni et confessioni uxoris illius Diaconi, de qua modo. Sed confessio istius non fuit pure spontanea, sed religiosa, non cuilibet indiscriminatim facta, sed Sacerdotibus solis, a quibus satisfactionis modum accepit. Confessio enim illa ad exomologesim pertinebat, ut colligitur ex his verbis: omne tempus in exomologesi consummavit. Sed exomologesis erat actus religionis, et fiebat ex praescripto Sacerdotum: ergo confessio illius, aliarum ex consequenti mulierum fuit religiosa, necessaria, et Sacerdotibus facta.»

Nec dicant exomologesim non significare confessionem peccatorum, sed integram poenitentiae actionem, quae in diversos gradus, flentium scilicet, audientium, substratorum et consistentium distincta erat. Hi enim poenitentiae gradus inducti sunt in Ecclesiam centum quinquaginta prope annis post S. Irenaeum, scilicet tempore S. Cornelii papae, cum excitata fuit haeresis Novatiani. Tempore vero S. Irenaei duobusve saeculis prioribus Ecclesiae non aliae imponebantur peccatoribus poenae, quam depositio pro clericis, et communionis interdictio pro laicis, ut colligitur ex canonibus Apostolorum, necnon Concilii Illiberitani. Illae autem poenae numquam per hoc verbum exomologesis fuerunt expressae. Superest igitur, ut per exomologesim intellexerit confessionem S. Irenaeus. Et sane haec est prima et vera illius nominis significatio, et illo sensu usurpatur Matth. 8. ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν confidentes peccata sua. Similiter Epist. 1. Ioan. cap. 2. vers. 9.: et S. Iacobi, cap. 5. vers. 16.; adeoque valde credibile est hoc nomen ad integram poenitentiae actionem ac usum translatum fuisse, quia praecipuum poenitentiae partem, scilicet Confessionem significabat. De exomologesi iterum loquitur S. Irenaeus, ✳ lib. 3. cap. 4. Cerdon in Ecclesiam saepe veniens, et exomologesim faciens sic consummavit, modo quod est latenter docens, modo exomologesim faciens. S. Irenaeus agit ibi de latente haeresi Cerdonis, et occulta cupiditate, seu corruptela mulierum, quae sine speciali Confessione detegi non poterant. —

✳ « Tertullianus expressius illud tradit, lib. De Poenitentia, cap. 9., ubi ait: Exomologesis est, qua delictum nostrum Domino confitemur, non quidem ut ignaro, sed quatenus satisfactio confessione disponitur, confessione poenitentia nascitur, poenitentia Deus mitigatur. Quomodo autem debeat fieri confessio illa, ibidem declarat dicens, in hac peccatorem presbyteris advolvi, et charis Dei adgeniculari. Et ut ostendat hanc confessionem non Deo soli, sed etiam hominibus necessario faciendam esse, subiungit cap. sequenti: Plerosque hoc opus ut publicationem sui suffugere, pudoris magis memores quam salutis, velut illi qui in partibus verecundioribus corporis contracta vexatione, conscientiam medentium vitant, et ita cum erubescentia sua pereunt: ubi comparat, ut patet, sacerdotem medico, et occultorum confessionem criminum remedio, quod qui respuunt prae verecundia pereunt. Hinc subdit: Grande plane emolumentum verecundiae occultatio delicti pollicitur. Videlicet si quid humanae notitiae subduxerimus, proinde et Deum celabimus; adeone existimatio hominum et Dei conscientia comparantur? an melius est damnatum latere quam palam absolvi? Tertullianum insuper de omni peccatorum genere, tam de occultis, quam privatis, de internis, quam de externis loqui, colligitur ex cap. 4. Omnibus ergo delictis, inquit, seu carne, seu spiritu, seu facto, seu voluntate commissis, qui poenam per iudicium destinavit, idem et veniam per poenitentiam spondit. Poenitentiam autem postea dividit in eam quae praecedit, et eam quae sequitur Baptismum; et hanc ultimam speciem vult Confessione peccatorum et Satisfactione constare. Nec dicant haeretici Tertullianum ibi tantum loqui de confessione publica; secretorum enim et internorum peccatorum non fiebat confessio publica, sed privata. Adde quod publice vel privatim facta fuerit, non pertinet hoc ad essentiam Sacramenti Poenitentiae, satisque nobis est ex Tertulliano habere, quod necessaria sit omnium et singulorum peccatorum Confessio ad eorum veniam impetrandam.»

Ex Origene quatuor aut quinque loca proferri possunt, quae prae aliis locis confessionem catholicam demonstrant. Primus habetur in Hom. 2. in Psal. 37. ubi necessitatem confessionis innuit esse de iure divino, eam probans ex Scriptura. Haec sunt eius verba: Quoniam iniquitatem meam pronuntio, pronuntiationem iniquitatis esse confessionem peccati frequentius diximus. Vide ergo quid edocet nos Scriptura divina: quia ✳ opertum peccatum non celare intrinsecus: fortasse enim, ut ii, qui habent inclusam escam indigestam, aut humoris et phlegmatis copiam stomacho imminentem si vomuerint, releventur: ita ii, qui peccaverunt, si occultant et retinent intra se peccatum, intrinsecus urgentes, et prope modum suffocantur a plegmate, vel humore peccati: si autem ipse accusator sui fiat, dum accusat semetipsum, et confitetur, simul evomit delictum, et omnem morbi causam: tantummodo circumspice diligentius cui debeas confiteri peccatum tuum: proba prius medicum, cui debeas causam languoris exponere, qui sciat infirmari cum infirmante, flere cum flente, qui condolendi et compatiendi noverit disciplinam: ut ita demum is quid ille dixerit, qui es prius et eruditum medico ostenderit: et misericordem, si quid consilii dederit, facias, et sequaris, si intellexerit, et viderit talem esse languorem tuum, qui in conventu totius Ecclesiae exponi debeat, et curari: ex quo fortassis, et ceteri aedificari poterunt, et tu ipse facile sanari. Multa hoc deliberatione, et satis perito medici illius consilio procurandum est.

✳ « REPONUNT, Origenem per confessionem et languoris expositionem in conventu Ecclesiae non significasse singulorum nominatim peccatorum declarationem Sacerdoti factam, sed generalem peccatorum suorum agnitionem, et improbitatis suae per opera poenitentiae et per verba etiam professionem et detestationem. — Contra: si Origenes de sola illa generali peccatorum confessione loqueretur, cur tantam circumspectionem et diligentiam in inquirendo et diligendo medico requireret? Cur tanta deliberatione et consilio ad rectum iudicium proferendum medico ipsi opus esse diceret? generalis illa confessio cuilibet indiscriminatim, ut ipsi volunt adversarii, fieri potest. Sed quid significat illa comparatio peccatorum cum cibis crudis et indigestis, nisi peccata singula evomenda esse, ne si retineant ab eis suffocentur? Quid iterum demonstrat Sacerdotis cum medico comparatio, nisi omnia et singula conscientiae mala cum causis et circumstantiis esse aperienda, ut aptum illis remedium adhibeatur? Nec dicant, hic non fieri mentionem Sacerdotis, aliumque posse esse medicum; quis enim sit medicus ille docet Origenes, Hom. 3. in Leviticum, ubi praeoccupans obiectionem quam facere potuissent aliqui ipsius auditorum, qui iam Montani haeresis potestatem Ecclesiae ad peccata post Baptismum remittenda negantis rumore perculsi fuerant, ait: Sed fortasse dicant auditores Ecclesiae: melius fere agebatur cum antiquis quam nobiscum, ubi oblatis diverso ritu sacrificiis, peccantibus venia praestabatur. Apud nos uno modo venia est peccatorum, quae per lavacri gratiam in initiis datur. Nulla post haec peccanti misericordia, nec venia ulla conceditur. Haec, quae Montanistarum errorem sapiunt, ut evertat, et ostendat non deteriorem esse nostram quam fidelium veteris testamenti conditionem, enumerat varios modos quibus peccatorum venia sub Lege gratiae comparatur, scilicet Baptismo, martyrio, eleemosyna, caritate, et aliis. Ubi vero ad septimum pervenit, sic loquitur: Est adhuc et septima, licet dura ✳ et laboriosa: per Poenitentiam remissio peccatorum est, cum lavat peccator lacrimis suis stratum suum, et fiunt ei lacrimae panes die ac nocte, et cum non erubescit Sacerdoti Domini indicare peccatum suum, et quaerere medicinam, secundum eum, qui ait: Dixi, pronuntiabo adversum me iniustitiam meam Domino, et remisisti impietatem cordis mei.»

✳ « ARGUUNT ex hoc loco adversarii: ille confessionem quae apud Pontificias in usu est, ne quidem agnovit, qui praeter confessionem et Baptismum quinque alios modos remittendi peccata proposuit: sed Origenes id praestitit. — Distinguo: Origenes proposuit quinque alios modos remittendi peccata mortalia, et sine voto Baptismi aut Confessionis edendae, nego: peccata venialia aut etiam mortalia, sed adiuncto Baptismi vel Confessionis voto, concedo. Intentio namque Origenis erat ostendere in nova lege non deesse varia peccatorum remedia, sicut nec in veteri Testamento. Ideo enumerat omnes modos quibus deleri possunt peccata, indiscriminatim loquens de mortalibus et venialibus. Venialia autem teste ipso Augustino, Homil. 49. in Ioannem, oratione Dominica et piis vitae christianae operibus, sine Confessione remittuntur. Caritas quoque perfecta lethalium ipsorum peccatorum veniam comparat priusquam actu suscipiatur sacramentum, iuxta doctrinam Concilii Tridentini, Sess. 14. Eleemosynas et bona opera ad salutem pariter non parum conducibilia esse. etiam ante actualem Baptismi susceptionem, multis locis docet S. Augustinus; attamen inde nemo inferret illum negasse necessitatem Baptismatis. Proinde quamvis alios modos remittendi peccata afferat Origenes, eum Baptismi et Confessionis necessitatem negasse inferri non potest. Sed cum illorum Sacramentorum suscipiendorum aufertur occasio, ostendere voluit Origenes aliunde illa posse suppleri.»

Tertius locus ex eadem Homilia petitus: Omni genere, inquit, « pronuntianda sunt, et in publicum proferenda cuncta, quae egimus; si quid in occulto gerimus, si quid in sermone solo, vel etiam infra cogitationum secreta commisimus, cuncta necesse est publicari, et proferri: proferri non ab illo, qui et accusator peccati est, et inventor; ipse enim nunc nos, ut peccemus, instigat: ipse etiam, cum peccaverimus, accusat: si ergo in vita praeveniamus eum, et ipsi nostri accusatores simus, nequitiam diaboli inimici et accusatoris nostri fugimus. Sic enim et alibi Propheta dicit: Dic tu iniquitates tuas prior, ut iustificeris. Et Homil. 17. in Lucam: Si peccaverimus, debemus dicere: Peccatum meum notum tibi feci, et iniquitatem meam non abscondi; si enim revelaverimus peccata nostra, non solum Deo, sed et iis, qui possunt mederi vulneribus nostris et peccatis, delebuntur ab eo, qui ait: Ecce deleo ut nubem iniquitates tuas.»

✳ « Ex S. Cypriano, lib. De lapsis: Quanto et fide maiores, et timore meliores sunt qui, quamvis nullo sacrificii aut libelli facinore contracti, quoniam tamen vel de hoc cogitaverunt, hoc ipsum apud sacerdotes Dei dolenter et simpliciter confitentes exomologesim conscientiae faciunt, animi sui pondus exponunt, salutarem medelam parvis licet et modicis vulneribus exquirunt. Ad hanc autem internorum peccatorum sinceram confessionem omnes teneri, declarat his sequentibus verbis: ✳ Confiteantur singuli, quaeso, fratres, delictum suum, dum adhuc qui deliquit in saeculo est, dum admitti Confessio eius potest, dum satisfactio et remissio facta per Sacerdotes apud Dominum grata est. —»

✳ « Theodoretus, lib. 4. Haereticarum fabularum, cap. 10. pag. 242. edit. Sismondi, sic Audianos haereticos carpit: Hi autem peccatorum remissionem dare se iactant. Duas enim in partes libros sacros cum adulterinis dividentes (hos enim eximie trianos et mysticos existimant) et ordine hinc inde collocantes, inter hos iubent transire unumquemque, et peccata sua confiteri: deinde confessis dant veniam; non tempus ad poenitentiam definientes, sicut Ecclesiae leges praecipiunt, sed potestate condonantes. Scientes autem qui sic transeunt, ludum esse quod agitur, vera peccata celant, et parva quaedam risu digna dicunt, quae et dicere aliquem pigeat, nisi eadem qua ipsi amentia teneatur. — Ex apocrypha Clementis Romani ad Iacobum Epistola, IV saltem saeculo scripta: Quod si in alicuius cor vel livor vel infidelitas, vel aliud malum ex his quae supra memoravimus, latenter irrepserit, non erubescat qui animae suae curam gerit, haec confiteri ei qui praeest, ut ab ipso per verbum Dei et concilium, salubre curetur. Tum de S. Petro loquens: Docebat, inquit, cogitationes malas mox ad Christum allidere, et sacerdotibus Dei manifestare. — Eusebius, lib. 4. Historiae Ecclesiasticae, cap. 34. edit. Henrici Valesii, *refert Philippum quem plerique veteres scriptores ecclesiastici primum imperatorem christianum existimant, in postrema Paschae vigilia praecationum in ecclesia participem simul cum reliquo populo fieri voluisse: sed Episcopum qui huic ecclesiae praeerat, non prius illi aditum permisisse, quam Confessionem fecisset, atque iis qui humanitus lapsi fuerant, et in poenitentium ordine stabant sese adiunxisset. Quippe ob multa quae commiserat crimina, numquam omnino ab Episcopo fuisse admittendum, nisi id prius fecisset: et imperatorem quidem libenter obtemperasse, sincerumque ac religiosum affectum timoris Dei operibus ipsis declarasse. Ex hoc loco evidenter constat ante Concilium Nicaenum peccatorum Confessionem in usu fuisse. Ne quis enim hic exomologesim cum poenitentium ordine confunderet, utrumque distinguit Eusebius, notans et confessionem et poenitentium ordinem, ut duo disparata. Deinde confessionem illam non ad aliqua tantum atrociora crimina, puta idololatriam, moechiam et homicidium, sed ad omnia quae commiserat crimina extendit. Denique eam non fuisse spontaneam ac liberam demonstrant haec verba: quippe ab Episcopo numquam omnino admissus fuisset, nisi id prius fecisset. — Lactantius Firminianus duo nobis reliquit testimonia notatu dignissima: primum in lib. 4. Institutionum, cap. 17, de vera sapientia, in quo explicans qua ratione circumcisio veteris Legis esset figura Confessionis peccatorum, quae fit in nova, ait: Quoniam pars illa corporis, quae circumciditur, habet quamdam similitudinem cordis, et est pudenda; ob hanc causam Deus nudari eam iussit (in circumcisione), ut hoc argumento nos admoneret ne involutum pectus haberemus, idest, ne quod pudendum facimus intra conscientiae secreta velemus. Haec est cordis circumcisio, de qua Prophetae loquuntur, quam Deus a carne mortali ad ruinam transtulit, quae sola mansura est. Volens enim vitae et salutis nostrae pro aeterna sua pietate consulere, poenitentiam nobis in illa circumcisione proposuit, ut si cor nudaverimus, idest si peccata nostra confessi, satis Deo fecerimus, veniam consequamur, quae contumacibus et admissa sua celantibus denegatur ab eo qui non faciem sicut homo, sed intima et arcana pectoris intuetur.»

Ut solita haereticorum effugia praecludamus, hic aliisque in locis citandis observandum est 1. Omne peccatum, cuiuscumque generis sit, legi confessionis subiici, ne quod pudendum facimus intra conscientiae secreta velemus. 2. Confessionem integram omnibus necessariam esse ad veniam obtinendam, quia contumacibus, inquit, et admissa sua celantibus denegatur. 3. Confessionem illam non soli Deo, qui intima et arcana cordis intuetur, sed homini, qui secundum faciem iudicat, et cui possunt peccata abscondi, faciendam esse. Equidem non demonstrat his verbis Lactantius an Confessio illa Sacerdoti ad aurem, vel in senatu presbyterorum fieret. Sed publica fuerit vel secreta, perinde est ad essentiam dogmatis ecclesiastici, quod statuit tantum necessariam esse Confessionem omnium lethalium delictorum Sacerdotibus faciendam. Ceterum Confessionem auricularem in usu fuisse a primis Ecclesiae temporibus alibi demonstrabitur. 4. Locus ex eiusdem libri cap. 30. exhibetur: Quia singuli quique coetus haereticorum suam esse Catholicam Ecclesiam putant, sciendum est illam esse veram, in qua est religio, confessio et poenitentia, quae peccata et vulnera, quibus subiecta est imbecillitas carnis, salubriter curat. Hic Lactantius perstringit Novatianos: sed illi confessionem soli Deo factam non negabant, cum sustinerent peccata post Baptismum commissa ab Ecclesia remitti non posse, sed a solo Deo: ergo pro verae Ecclesiae nota Confessionem factam Sacerdotibus omnium peccatorum ex imbecillitate carnis contractorum, assignat. — Ex S. Basilio Magno plura habemus testimonia, dogma catholicum de Confessione mirum in modum confirmantia. Comment. in Ps. 29. pag. 191. Hom. 1., edit. Paris. an. 1618., sic fatetur: In propitiationem ergo, remissionemve eorum quae peccatis, confitemini de his quae non recte prius, nec sobrie facta sunt a vobis. Evidenter loquitur ibi S. Basilius de omnibus peccatis, docetque Confessionem obtinere remissionem peccatorum. At cui debeat fieri talis Confessio, tradit Canone 74. Epist. 3. canonicae ad Amphilochium, tom. 2. p. 777. Si autem unusquisque eorum, inquit, qui in praedictis peccatis fuere, confessus bonus evaserit, et is cui a Dei benignitate ligandi et solvendi credita est potestas, si fias clementior, videns summam eius qui peccavit confessionem ad diminuendum poenarum tempus; non erit dignus damnatione, cum quae est in Scripturis nobis historia significet, quod qui maiori labore confitentur, Dei misericordiam celerius apprehendant. Idem clarius adhuc colligitur ex Regulis brevioribus S. Basilii, quaestione 288. his verbis concepta: Qui peccata sua confiteri vult, numquid omnibus passim et quibus vis ea confiteri liber, aut certis quibusdam? Respondet: Necessario his peccata aperiri debent, quibus credita est dispensatio mysteriorum Dei. Et responsione ad quaest. 229. Omnino in peccatorum confessione eadem ratio est, quae in apertione vitiorum corporis. Ut igitur vitia corporis nequaquam quibusvis temere homines aperiunt, sed iis tantummodo qui rationem qua ea curanda sint teneant, eodem modo etiam peccatorum confessio fieri debet, apud eos videlicet qui ea curare possint. Ex quaestione 110. quae talis est: Numquid conveniat dum soror presbytero confitetur etiam Antistitam ipsam adesse? Evidens est moniales tunc temporis presbytero peccata confiteri. Hanc autem praxim fuisse non monachorum et monialium solum, sed et omnium fidelium, constat ex Homil. in haec verba, Attende tibi ipsi, pag. 345., quae ab plebem facta est: Infirmitate enim laborantes adhortantur medici, sibi ipsis ut attendant, nec quidvis negligant concernentium medelam et sospitatem. Nihilominus sermo salutaris istius mandati, nempe animarum nostrarum medicus (idest Sacerdos) misere affectam noxa lethalis peccati persanat animam exiguo hoc auxiliari antidote. Itaque attende tibi ipsi, ut pro delicti proportione, huic quoque mutueris ex admota tibi medela valetudinis instaurandae subsidium. Magnum est et grave peccatum? multa opus habes confessione, lacrimis amarulentis, etc. — S. Gregorius Nazianzenus non sententia minus quam amicitia S. Basilio coniunctus fuit, dum ait Orat. 15. pag. 236: Magna vitii medicina est Confessio, et peccati fuga. Et inter optandas a Deo gratias recenset correctionem eam quae ex peccati declaratione existit. Ubi notandum est illum non uti nomine exomologesis, quod ad actionem integram poenitentiae transferrent adversarii, sed voce omologiae; quae simplicem peccatorum declarationem significat. — His accedit et S. Gregorii Nysseni auctoritas, qui Orat. 10. Contra Eunomium, pag. 277. edit. Paris, an. 1617. inter ritus Ecclesiae peccatorum declarationem recenset. Quam declarationem esse etiam peccatorum quibus poenae a canonibus non praescriptae fuerunt v. g. furto, necnon fieri Sacerdotibus, probat Epist. ad Letorum, Episcopum Melitinis, Tom. 2. p. 954: Qui autem latenti ablatione sibi alienum usurpat, si deinde per declarationem peccatum suum Sacerdoti aperuerit, vitii studio in contrarium mutato aegritudinem curabit. — Denique Oratione in eos qui alios acerbe iudicant, ait: Quamobrem maior in eo tibi fiducia sit, qui te in Deo genuit, quam in eis a quibus corpore procreatus es. Audacter ostende illi quae sunt recondita. Animi arcana, tamquam occulta vulnera medico detege. Ipse et honoris et valetudinis tuae rationem habebit. Quod autem S. Gregorius de privata Confessione, non de poenitentia publica loquatur, antecedentia verba demonstrant.

Nos autem, inquit, poenitentiam verbis pollicemur, factis vero nihil studii laborisque praestemus, sed eadem vivendi consuetudine utimur, qua priusquam peccata confitendo detestaremur, utebamur. Eadem in vultu hilaritas, idem in corporis cultu victuque splendor, etc. Haec autem de publice poenitentibus dici non possunt; iis enim praescripta erat austera multum vivendi ratio; praeterea iis se non accenseret S. Gregorius, nam in more positum est apud Patres, neque se neque alios fideles cum publice poenitentibus confundere, utendo hac loquendi formula nos. Denique, ibi loquitur de his peccatis quae non publicae subiiciebantur poenitentiae, sed privatae; scilicet de avaritia, periurio, mendacio. Tu vero, inquit, cuius animus aeger est, cur non ad medicum properas? cur non ei confitendo morbum ostendis tuum? deliciis indulgens in morbum delapsus es? eum inediis et ieiuniis cura. Animus laborat inedia? adhibetur temperantiae medicamentum. Multiplici ac nimia pecuniae cupiditate in febrem incidisti? liberalitate et eleemosyna depellatur. Mendacium proximi te duxit ad interitum? veritatis studio periculum evitetur, etc. — Ex S. Ambrosio, lib. 2. De Poenitentia, cap. 9: Plerique futuri supplicii metu, peccatorum suorum conscii poenitentiam petunt; et cum acceperint, publicae supplicationis revocantur pudore... Nonnulli ideo poscunt poenitentiam, ut statim sibi reddi communionem velint. Hi non tam se solvere cupiunt, quam Sacerdotem ligare: suam enim conscientiam non exuunt, et Sacerdotis induunt, cui praeceptum est: « Nolite sanctum dare canibus, neque miseritis margaritas ante porcos », hoc est, immundis spiritibus sacrae communionis non facile impertienda consortia. Itaque videas eos candidata veste incedere, quos lugere et gemere oportebat, quia vestem illam ablutionis et gratiae sordidarunt, etc. — In vita eiusdem S. Ambrosii a S. Paulino conscripta legitur: Quotiescumque illi aliquis ad percipiendam poenitentiam lapsus suos confessus esset, ita flebat, ut et illum flere compelleret. Videbatur etiam sibi cum iacente iacere. Causas autem criminum quas illi confitebantur, nulli, nisi Domino soli apud quem intercedebat, loquebatur: bonum relinquens exemplum posteris Sacerdotibus, ut intercessores apud Deum sint, magis quam accusatores apud homines. Quo ex testimonio tria habemus, 1. confessionem secretam peccatorum, 2. sigillum confessionis, 3. Episcopos hoc munus audiendi confessiones saepe per se exercuisse. Afferri potest insuper ex S. Ambrosio testimonium aliud ex lib. 1. De Poenitentia, cap. 6. ubi ait: Si vis iustificari, fatere delictum; solvit enim criminum nexus verecunda confessio peccatorum. — Quam egregie S. Chrysostomus traditam Sacerdotibus ligandi atque solvendi potestatem commendet, supra vidimus; iam quid de peccatorum Confessione censeat, examinandum est. Lib. 2. De sacerdotio, cap. 4. pag. 20. Tom. 4: Itaque nihil horum relinquendum est, inquit, quod probe non excutiatur atque examinet Episcopus: quin omnia accurate et studiose perscrutatum, tum demum illum oportet sua ipsius remedia congrue, apte, accommodate afferre. Hic agitur de morbis occultis animae; peccata enim publica tam accurate perscrutari necesse non est, cum omnibus pateant. Talis autem exacta exploratio conscientiae fieri non potest nisi per Confessionem omnium peccatorum in specie et secundum circumstantias; sine qua insuper remedia tam apte et congrue afferri non posse, manifestum est. De illa Confessione loquitur S. Chrysostomus, Hom. 30. in Genesim, pag. 125. Tom. 2: Quia in magnam hanc hebdomadam pervenimus Dei gratia, nunc maxime et ieiunii cursus incedendus est, et magis continuandae sunt preces, faciendaque diligens ac pura peccatorum Confessio. Ne vero vocem exomologesis traducant adversarii, ut solent, ad solam cordis contritionem et corporis prostrationem, in quibus antiquam poenitentiam sitam esse volunt, subiicienda sunt ea quae inferius continuo sermone habentur de Confessione, qua fideles ad festa paschalia sese disponebant. Scit enim inimicus noster, quod per tempus illud possumus de his quae ad nostram salutem attinent loqui, et peccata declarare, seu aperire, et detegere vulnera medico, et sanitatem consequi. Ergo exomologesis potissimum consistit in peccatorum occultorum revelatione. Homil. 20. in cap. 5. Genesis. Scortator enim, vel adulter, vel qui aliud tale quiddam commisit, etiamsi omnes latere queat, numquam tamen sic in tranquillitate vincit, etc. Hic de peccatis occultis agitur, de quibus quid censeat, egregie ad propositum nostrum subiicit statim: Attamen qui haec fecit, si voluerit, ut decet, uti conscientiae adiumento, et ad Confessionem facinorum festinare, et medico ostendere ulcus, qui curet et non exprobet, atque ab illo remedia accipere, et soli ei loqui, nullo alio conscio, et omnia dicere cum diligentia, facile peccata sua emendabit. Confessio enim peccatorum, abolitio est delictorum. Efficax etiam est ad id convincendum exhortatio quae habetur Homil. De muliere Samaritana, Tom. 4. pag. 421. in qua postquam dixit S. Chrysostomus: Coepit deinceps aperire peccata sua mulier, coepit deinceps confiteri, subdit: Imitemur et nos illam mulierem, et ob propria peccata non erubescamus, sed Deum timeamus. Iamvero contrarium fieri video. Nam cum qui nos iudicaturus est non reformidamus, eos vero qui nullatenus non laedunt perhorrescimus, et ignominiam ab ipsis inuendam non reformidamus: quapropter in iis quae timemus, poenam sustinemus. Qui enim homini peccata detegere erubescit, Deo vero satisfacere non erubescit, neque confiteri vult, et Poenitentiam agere: in die illa non coram uno vel duobus, sed universo terrarum orbe spectante traducetur. Quia vero manifestatio illa peccatorum occultorum difficillima multis videtur, monet S. Chrysostomus, lib. 2. De Sacerdotio, cap. 3. quod multa quidem arte opus est, ut iis qui elaborant christianis persuadeatur, ut ultro se ac volentes Sacerdotum curationibus submittant: neque id solum, sed etiam ut curationis ac medicinae nomine gratiam illis habeant. Et Homil. 2. in cap. 6. Epist. ad Hebraeos: Cuiusmodi est medicamentum Poenitentiae, et quomodo conficitur? Primum est ex suorum peccatorum condemnatione et Confessione. « Delictum meum, inquit, cognitum tibi feci, et iniustitiam meam non abscondi. Pronuntiabo contra me iniquitatem meam Domino, et tu remisisti impietatem peccati mei ». Et iterum: « Dic peccata tua prior, ut iustificeris ». Secundo ex multa humilitate: est enim veluti catena aurea, et si initium acceperit, sequuntur omnia, nisi si peccatum fueris confessus, ut oportet confiteri, fit humilis anima... Post humilitatem vero opus est intensis precibus, multis lacrimis, et interdiu et noctu, etc. Deinde dicit in eiusdem homiliae serie. quod de conditione verae Poenitentiae sit, se in Sacerdotes ut convenit gerere, iisque peccata sua sigillatim exponere. Sin autem dicit, sum peccator: ea autem per species non cogitat et supputat, et non dicit: hoc et illud peccatum admisi; numquam cessabit, semper quidem confitens, curam autem nullam gerens correctionis. ✳ — Ex Paciano. paraenesi ad Poenitentiam: Vos primum appello fratres, qui criminibus admissis Poenitentiam recusatis: vos, inquam, post impudentiam timidos, post peccata verecundos, qui peccata non erubescitis, erubescentes confiteri... Rogo per illum Dominum, quem occulta non fallunt, desinite vulneratam tegere conscientiam, prudentes aegri Medicos non verentur, nec in occultis quod est partibus secaturos, et percussuros... Nunc ad eos sermo sit, qui bene ac sapienter vulnera sua Poenitentiae nomine confitentur, nec quid sit Poenitentia, nec quae vulnerum medicina, noverunt: similesque sunt iis, qui plagas aperiunt, et tumores medicis assidentibus confitentur; sed admoniti, quae sint imponenda, negligunt, et quae bibenda fastidiunt. — ✳ « Innocentius papa I diserte docet non modo graviora peccata quae publicae subiacebant Poenitentiae, sed et leviora iudicio Sacerdotis committenda esse, ut iuxta confessionem poenitentis atque satisfactionem illorum vincula dissolvat. Haec sunt illius verba, Epist. 1. ad Decentium Eugubinum Episcopum, cap. 7. De poenitentibus vero, qui sive ex gravioribus commissis, sive ex levioribus poenitentiam gerunt, si nulla interveniat aegritudine, quinta feria ante Pascha eis remittendum: Romana Ecclesiae consuetudo demonstrat. Ceterum de ✳ pondere aestimando delictorum Sacerdotis est iudicare, ut attendat ad Confessionem poenitentis, et ad fletus atque lacrimas corrigentis, ac tum iubere dimitti, cum viderit congruam Satisfactionem; id absque speciali Confessione fieri non potest — ✳ S. Hieronymus in gratiam Confessionis Sacerdotibus sigillatim faciendae hunc locum: Si momorderit serpens in silentio, non est amplius habenti linguam, ita explicat Comment., in cap. 10. Eccl. pag. 59. Tom. 7., edit. Basileae, anno 1525. Si quem serpens diabolus occulte momorderit, et nullo conscio eum peccati veneno infecerit, si tacuerit qui percussus est, et non egerit Poenitentiam, nec vulnus suum fratri et magistro voluerit confiteri, magister qui linguam habet ad curandum, facile ei prodesse non poterit. Si enim erubescat aegrotus vulnus medico confiteri, quod ignorat medicina non curat. Ibi et occultorum et omnium peccatorum Sacerdotibus declarandorum manifeste necessitas exprimitur. — Ex S. Augustino, Homil. 1. inter 50. Iudicet ergo seipsum homo in istis (quae sunt, scilicet, contra decalogum, et de quibus Paulus ait: quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt, ut superius dixerat) ne cum iam non poterit, etiam praeter voluntatem a Domino iudicetur. Et cum ipse protulerit in se severissimae medicinae, sed tamen medicinae sententiam, veniat ad Antistites, per quos illi in Ecclesia claves ministrantur; et tamquam bonus iam incipiens esse filius, maternorum membrorum ordine custodito, a praepositis sacramentorum accipiat satisfactionis suae modum; ut in offerendo sacrificio cordis contribulati devotus et supplex, id tamen agat, quod non solum illi prosit ad recipiendam salutem, sed etiam ceteris ad exemplum: ut si peccatum eius non tantum in gravi eius malo, sed etiam in aliorum scandalo fuerit, atque hoc expedire utilitati Ecclesiae videtur Antistiti, in notitia multorum vel etiam totius plebis agere Poenitentiam non recuset, non resistat, non lethali et mortifera plaga per pudorem, addat tumorem. Et Homil. 41.: ✳ Non solum post Poenitentiam a vitiis homo servare se debet, sed et ante Poenitentiam, dum sanus est, quia si ad ultimum vitae steterit, nescit ipsam Poenitentiam accipere, ac Deo et Sacerdoti peccata sua confiteri poterit. ✳ Ex S. Leone, Epist. 80. ad Episcopos Campaniae data: Illam contra apostolicam regulam praesumptionem, quam nuper audivi a quibusdam illicita usurpatione committi, modis omnibus constituto submoveri: ne videlicet de singulorum peccatorum genere, libello scripta confessio publicetur: cum rectius conscientiarum sufficiat solis Sacerdotibus indicari confessione secreta. Quamvis enim plenitudo fidei videatur esse laudabilis, quae propter Dei timorem erubescere apud homines non veretur, tamen quid non omnium huiusmodi sunt peccata, ut ea qui Poenitentiam poscunt, non timeant publicare, removeatur tam improbabilis consuetudo, ne multi a Poenitentiae remediis arceantur, dum aut erubescunt, aut metuunt inimicis suis facta sua reserari, quibus possint legum constitutione percelli. Sufficit enim illa confessio quae primum Deo offertur, tum etiam Sacerdoti qui pro delictis Poenitentium precator accedit. Tunc enim demum plures ad Poenitentiam poterunt provocari, si populi auribus non publicetur conscientia confitentis. Et Epist. 91. ad Theodorum Foroiuliensem: Mediator Dei et hominum homo Christus ✳ Iesus hanc Ecclesiae praepositis tradidit potestatem, ut et confitentibus actionem Poenitentiae darent, et eosdem salubri satisfactione purgatos ad Communionem Sacramentorum per ianuam reconciliationis admitterent. — ✳ Ex Victore Uticensi, lib. 2. De Persecutione Vandalorum, ubi narrat fideles Afros videntes sibi Pastores suos subduci et iussu Hunnerici tyranni in exilium relegari, exclamasse: Quibus nos miseros relinquitis, dum pergitis ad coronas? Qui hos baptizaturi sunt parvulos fluctibus aquae perennis? Qui nobis Poenitentiae munus collaturi sunt et reconciliationis indulgentia obstrictos peccatorum vinculis soluturi? quia vobis dictum est: quaecumque solveritis super terram erunt soluta et in caelis. Qui nos solemnibus orationibus sepulturi sunt morientes? etc. — Ex Sidonio Apollinari, Epist. 14. ad Polemium: Noveris volo, non ut est apud iudicem fori, ita esse apud iudicem mundi. Namque ut is qui propria vobis non tacuerit flagitia damnatur, ita nobiscum qui eadem Deo fuerit confessus absolvitur. Confessionem autem illam fieri debere Deo per Sacerdotes, immediate ante significavit dicens: Nos putrium conscientiarum squallens ulcus medicaturo cultro aperimus, etc. — Ex Iuliano Pomerio, cui verisimilius tribuuntur lib. De Vita Contemplativa, lib. 2. cap. 7.: Porro illi, quorum peccata humanam notitiam latent, nec ab ipsis confessa, nec ab aliis publicata, si ea confiteri aut emendare noluerunt, Deum quem habent testem ipsum habituri sunt et ultorem. Et quid eis prodest humanum vitare iudicium, cum si in malo suo permanserint, ituri sint in aeternum Deo retribuente supplicium? Quod si ipsi iudices fiant, et veluti suae iniquitatis ultores, hic in se voluntariam poenam severissimae animadversionis exerceant, temporalibus poenis mutabunt aeterna supplicia, et lacrimis ex vera cordis compunctione fluentibus aeterni ignis incendia extinguent. — Ex vita S. Eligii Noviomensis Episcopi a S. Audono Rhotomagensi Archiepiscopo conscripta, cap. 7.: Cum iam Eligius virilem ageret aetatem, cupiens se vas Deo exhibere sanctificatum, et metuens ne aliqua suum delicta pectus frustrarent, omnia ab adolescentia sua coram Sacerdote confessus est acta; sicque sibi austeram imponens Poenitentiam caput fortiter colluctationi carnis spiritus fervore resistere. » ✳ — Ex Sozomeno 7. Hist., cap. 19. Cum prorsus non peccare naturae sit humana divinioris, poenitentibus veniam dare Deus iussit, et ad impetrandam veniam, peccata confiteri necesse est. — ✳ « S. Ioannes Climacus, in libro cui titulus Scala paradisi, gradu 3. haec confessioni patrocinantia protulit: Ante omnia vero culpas nostras praeclaro iudici nostro soli confiteamur; omnibusque si ita ille iusserit confiteri parati sumus. Tantae insuper necessitatis hanc existimat Confessionem, ut ibidem dicat: Quocirca iam et illos ad Confessionem hoc exemplo provoco, qua sine nullus remissione potietur. Quantae vero sit utilitatis illa Confessio praesidi, idest Episcopo, Abbati, vel alteri Sacerdoti facta eodem Scalae suae gradu declarat: Qui Confessionem peccatorum semper animo evolvit; ab illa tamquam froeno, ne peccet, coercetur. Celanda enim deinceps velut tenebris sepelienda secure admittimus. Et infra: Ne dedigneris velut Deo, adiutori tuo, nimirum Sacerdoti, animo submisso Confessionem facere. — Ioannes insuper Abbas Raythu, cuius instigatione S. Ioannes Climacus Scalam Paradisi composuerat, in scholiis ad illum librum vivente adhuc auctore factis, in haec verba supra laudata, ad Confessionem, qua sine nullus remissione potietur, sic loquitur: Quia confiteri simpliciter peccata tenemur ex necessitate divini mandati, patet ex apostolicis traditionibus, et regulis ab eis propositis Ecclesiae Catholicae per Spiritum Sanctum, quorum canones et instituta tenentes, Dei Sacerdotibus iuxta eorum praeceptum peccata confitentes, indulgentiam et remissionem accipere efficiamur digni. Haec sane verba nullum relinquunt adversariis effugium; et fateantur oportet eamdem fuisse saeculo illo de Confessione fidem et praxim, quam nunc Romana tenet Ecclesia. » ✳

Ex Gregorio, Homil. 26. in Evang., Lazaro dicitur: veni foras; ac si aperte cuilibet in culpae merito diceretur: cur reatum tuum intra conscientiam abscondis? foras iam per Confessionem egredere, qui te inferius per negationem lates. Veniat itaque foras mortuus, idest, culpam confiteatur peccator; venientes foras solvant Discipuli, ut Ecclesiae pastores ei poenam debeant amovere, quam meruit, qui non erubuit confiteri quod fecit. — Ex Beda ad illud Iacobi 5. Confitemini alterutrum, ait: Quotidiana leviaque peccata alterutrum aequalibus confiteamur, eorumque credamus oratione salvari: porro gravioris leprae immunditiam, iuxta legem, Sacerdoti pendamus, et ad eius arbitrium qualiter, et quanto tempore iusserit, ✳ « purificari curemus. Duplex genus Confessionis ex his verbis apertissime intelligitur; peccatorum scilicet venialium, quae alterutrum confiteri debemus, et quorum veniam orationis Domini ex subsidio obtinemus: et peccatorum lethalium, quae sunt lepra animae, quam Sacerdoti detegere necesse est.»

REPONUNT HAERETICI, Bedam per gravioris leprae immunditiam non omnia peccata lethalia, sed tantum crimina haeresis, idolatriae, iudaismi ac schismatis significari, quod probant ex lib. 5. in cap. 17. Evang. S. Lucae, cap. 69. pag. 421. edit., Basileensis, ubi Beda ad haec verba, Quos ut vidit, dixit: ite, ostendite vos Sacerdotibus; leprosos esse dicit eos qui vel haeretica pravitatem, vel superstitione gentili, vel iudaica perfidia, vel etiam schismate fraterno, quasi vario colore infecti sunt, eosque et non alios teneri Sacerdotibus sese ostendere (locus integer inter obiectiones exscribitur), eamque fuisse mentem Ven. Bedae probant ex Guillelmo Goffridi Abbatis Vindocinensis quondam praeceptore. — Contra, ex eo quod ultimo loco citato Beda intelligit per lepram certa quaedam crimina per publicam poenitentiam expianda, sine ulla ratione infertur quibusvis aliis in locis illa tantum et non alia peccata lethalia significare. Imo constat pluribi passim per lepram quaevis delicta mortalia illum designare, ut Comment., in cap. 8. S. Matth., lib. 11. p. 32. ubi de leproso ad Sacerdotes remisso a Christo, ait: Mystice vir iste peccatis languidum genus humanum designat, quod extenta manu Salvatoris, hoc est incarnato Verbo mundatum est. Sed per incarnationem omnibus omnino peccatis mundati sumus: igitur per lepram omnia peccata lethalia hic significat. Quod autem loco a nobis laudato omnia quoque peccata mortalia intelligat per lepram, patet ex distinctione generali, qua peccata leviora et quotidiana a gravioribus sive mortalibus discernit, ut illa alterutrum, ista Sacerdoti confiteamur. — Ceterum non diffitemur trecentis post Venerabilem Bedam annis Guillelmum citatum ea opinione mentem anticipatam habuisse, quod Beda existimasset quatuor tantum genera praedicta peccatorum legi Confessionis subiacere. Sed eiusmodi opinionem aperto marte oppugnavit discipulus illius Goffridus Vindocinensis Abbas, Epist. 16. lib. 5. epistolarum quas publici iuris fecit P. Sirmondus, anno 1610. — Ex illius quoque verbis invictissimum habemus testimonium confessionis legem et usum viguisse in Ecclesia ducentis annis ante Concilium Lateranense, a quo introductam fuisse confessionem blaterant haeretici. Necesse est, inquit Guillelmo Goffridus, ut quicumque istis peccatis (scilicet haeresis, idololatriae, iudaismi et schismatis) polluantur, non iam soli Sacerdoti, sicut in ceteris agitur, sed universae Ecclesiae confiteantur, et sic ad unitatem eius redeant, cuius fidem antea impugnabant... Cetera vero vitia sicut dicit per semetipsum Dominus sanat et corrigit. Licet enim omnia quaecumque sanantur Dominus sanat et corrigit, quaedam tamen per semetipsum sanare atque corrigere prohibentur, ea videlicet quae sibi privata in Confessione revelantur ut sanentur. Tibi dico, quia illi qui in eius loco esse dignoscitur, certum est omnia peccata Confessione indulgere et poenitentia, etc. ✳ — Ex Rabano Episcopo Moguntino, lib. 7. in Eccles. Qui transgreditur mensuram in concupiscentiis carnis, et aggravatur eis, necesse est per Confessionem peccatorum foeditatem evomcat, et sic per ieiunium et castigationem corporis ad statum pristinae sanitatis redeat. — ✳ “ Nicephorus Cartophilex, qui saeculo septimo floruit, eximium nobis reliquit de Confessionis auricularis usu atque necessitate testimonium in tertio fragmento, quod latine redditum cum duobus aliis fragmentis quae ex illo supersunt, habetur Tom. 7. Biblioth. Patrum, edit. Coloniensis, anno 1618. pag. 429. et 430. Ligandi solvendique provincia Pontificibus ipsis a clementissimo Domino Deo nostro demandata est. Unde olim oportebat omnes ad ipsos Pontifices accedere, suaque illis occulta prodere, et sic vel reconciliationem, vel repudium ferre. Ignoro autem quid factum sit ut haec minus observentur: quamvis existiment Pontifices, negotii toedii, frequentique multitudinis turbulenta defatigatos id opera ad monachos transmisisse: ad eos scilicet qui vere probati sint, aliisque valeant esse utiles: nihil enim tale inexpertis et indoctis permiserunt. — Chrodoganus Episcopus Metensis sub Pipini regno quadringentis et amplius annis ante Concilium Lateranense, anno scilicet circiter 760. regulam Canonicis Metensibus praescripsit, quam publici iuris fecit R. P. Lucas Dacherius. Congregationis S. Mauri, Tom. 1. Spicilegii, cap. 32. sub hoc titulo: Ordo ad poenitentiam accipiendam, et Confessionem faciendam, in quo statim haec leguntur: Haec est ratio poenitentiae et Confessionis nostrae, quae coram Deo et Sacerdotibus eius pariter nobis agendae sunt. Idest in uno quoque anno tribus vicibus, idest, in tribus quadragesimis populus fidelis suam Confessionem suo Sacerdoti faciat, et qui plus fecerit, melius facit. Omnia vero peccata lethalia etiam occultissima debuisse hac Confessione contineri, quis non intelliget ex continuis eius capitis verbis: Postea require diligenter si sunt secum opera mala, quae separant hominem, ut ait Apostolus, a regno Dei, et haec sunt: mala cogitatio, malus sermo et otiosus, odium, invidia, detractio, maledictio, convivium, turpiloquium, scurrilitas, dissimulatio, cupiditas carnalis, etc. etc. Et si vult dimittere ipsa peccata, fac ei confiteri et ad ultimum dicere: multa sunt peccata mea in factis, in verbis, in cogitationibus. Tunc da illi poenitentiam canonicem mensuratam. Cavendum utique est, ne hi qui in gravibus peccatis incidunt, et hi qui in levioribus quibusdam delinquent, aequaliter iudicentur, sed secundum morbum adhibenda est medicina. — Eodem saeculo floruit Egbertus Eboracensis Episcopus, in cuius poenitentiali quamplurima leguntur, ex quibus Confessionis auricularis partes et conditiones sigillatim intelliguntur, quaeque hic exscribere longius esset. — Eodem fere tempore Reges Galliae habebant a Confessionibus et a consiliis viros pietate et scientia illustres, ut colligitur ex vita S. Ansberti Rothomagensis Episcopi, successoris S. Audoeni, quae habetur saeculo 2. Actorum Sanctorum Ordinis S. Benedicti, pag. 1054. in qua legitur S. Ansbertum fuisse confessorem Theodorici Regis. — Alcuinus Abbas Caroli Magni praeceptor sic loquitur, Epist. 26: Quid solvit sacerdotalis potestas, si vincula non considerat ligati? Et cessabunt opera medicorum, si vulnera non ostendunt aegroti. Si vulnera corporis carnalis medici manus expectant, quanto magis vulnera animae spiritualis medici solatia deposcunt? — Theodulfus Episcopus Aurelianensis Alcuino aequalis in Capitulari pro suae dioecesis Sacerdotibus facto, quod in publicum protulit P. Sirmondus, anno 1646. cap. 31., ait: Confessiones dandae sunt de omnibus peccatis, quae sive in opere, sive in cogitatione perpetrantur. Et infra: Quando ergo quis ad Confessionem venit, diligenter debet inquiri, quomodo aut qua occasione peccatum perpetraverit, quod peregisse se confitetur, et iuxta modum facti debet ei poenitentia iudicari. Debet ei persuaderi, ut et de perversis cogitationibus faciat Confessionem, et nominatim debet ei Sacerdos unumquodque vitium ex octo principalibus (quae supra recensuit) dicere, et suam de eo Confessionem accipere. — Hincmarus Archiepiscopus Rhemensis, opusc. 40. ad Hildeboldum Episcopum Suessionensem, Tom. 3. pag. 687. Velut ex superfluo denique, inquit, quoniam haec te egisse non dubito, bonam devotionem tuam commoneo, ut praeter istam generalem Confessionem, quaeque ab ineunte aetate, usque ad hanc in qua nunc degis, te commisisse cognoscis, specialiter et sigillatim Deo et Sacerdoti satagas confiteri. — Paschasius Radbertus, Abbas Corbeiensis, qui obiit anno 851. Comment. in Evang. S. Matth., cap. 11. pag. 676: Quomodo in veteri Lege Sacerdos mundum facit aut immundum, quia discernit: sic et hic ligat vel solvit Episcopus vel presbyter non eos qui noxii sunt, vel innoxii suo arbitrio, sed pontificali officio, cum peccatorum audierit varietates, scit qui ligandi sunt, quive solvendi. — Theodorus Studita circa finem octavi saeculi scripsit vitam S. Platonis relatam Tom. 6. De vitis Sanctorum, pag. 270. quas collegit Laurentius Surius Carthusianus, Coloniae an. 1618. et de eo refert quod pro ludo habebat divinas lectiones, pro spectaculis Ecclesias frequentabat, quodque laudabilis est, occultas mentis cogitationes et acta eudam eorum qui praeerant confitebatur; quae res magnum religionis illius erat indicium. Huiusmodi autem Confessionem ad omnes christianos pertinere ostendunt haec illius verba ex Homil. 36. ad Monachos: Socors labilisque natura est, dicet quispiam: fateor equidem, sed quoties id accidit, expeditur Confessio, poenitudo, contritio cordis, in antiquum statum revertendi celeritas. Et Homil. 122: Ergo utamur confessione frequenti: postquam fraenum non peccandi confessio est. — Angelomus Monachus sub imperio Lotharii plura scripsit quae habentur Tom. 9. biblioth. Patrum, edit. Coloniensis an. 1618. At comment. in lib. 4. Regum, cap. 12. in rem confessionis, ita scribit: Nemo proprio arbitrio se credere debet, sed magis sciat quod Confessio peccatorum et poenitentia Sacerdotum iudicio peragenda est, qui habent scientiam discernendi inter mundum et immundum, et leprae maculam diiudicare. — Radulphus Monachus abbatiae S. Seremari Flaviacensis in dioecesi Bellovacensi, lib. 3. Sui comment. in Leviticum, cap. 7. in haec verba: « Qui non potest offerre aves, offerat similam ». Quid est simila, inquit, nisi latentium cogitationum et criminum, in quibus peccator sibi soli notus est, per Confessionem expositio intelligitur? Et infra: Quod tamen in potestate habet faciat: similam offerat, et mala quae apud se celabat per Confessionem Sacerdoti prodat... dignum est enim, ut qui peccatorum suorum Confessionem facit, consummet eam, omnia quae ad memoriam revocare potest, Domino pandens: non alia prodens, alia abscondens. Hanc autem Confessionem necessariam existimasse Radulphum, constat ex his verbis eiusdem capitis: Homo itaque sicut Confessionem huiusmodi, utrumque vera, an falsa sit, nequit examinare: sic nec iudicare de ea potest, nec certum veniae spem confitenti promittere. Hinc enim manifeste sequitur spem veniae haberi non posse sine bona Confessione. — Petrus de Honestis, Cardinalis Damiani nuncupatus, qui undecimo saeculo floruit, Serm. 58. De S. Andrea, pag. 287. edit. Lugdun. an. 1623., ait: Quartus gradus est Confessio oris: haec pure facienda est, quia non est pars peccatorum dicenda, et altera reticenda. Hanc vero Confessionem Sacerdotibus fieri debere, antea significaverat his verbis: Cum igitur de vitiorum abyssos disponis emergere, ad illum praecipue sit refugium tuum, cui anima tua commissa est, quem imposuit Dominus super caput tuum. Et continuo: Videat autem ille, ne unquam de his quae sub signaculo Confessionis accepit, aliquam faciat mentionem, vel alicui loquenti consentiat. Et ibidem: Ut enim confiteamur Deus cogit, qui videt, et si confundimur hic dicere, quid erit in illa magna confusione, ubi omnia omnibus patebunt? scilicet in extremi iudicii die. Demum in fine: Ecce quam potui, etsi non quantum volui, de Confessionis disserui Sacramento.

His adiungere non pigebit, quod refertur Tom. 4. Spicilegii Dachermani, cap. 12. antiquiorum consuetudinum Cluniacensis monasterii, quas collegit Venerabilis Petrus, an. 1122. Abbas generalis totius Ordinis Cluniacensis: Si quis opus habet ad Confessionem pro aliquo excessu venire accedit ad Sacerdotem... et primum petit ab eo veniam toto corpore prostratus, a quo iussus se levare postquam consederit, loquitur quod habet. Si tale quid ei contigit in nocte quod nos verecunde fragilitatem appellamus, ante Confessionem septem poenitentiales dixerit, vel si psalmos nescit, Dominicam orationem septies; et postquam fuerit confessus, eo die non textum Evangelii osculatus, nec ad pacem venit, nec ad offerendum. Unde colligitur auricularis occultorum peccatorum Confessio.

Iamvero haec omnia testimonia antiquitatis aliis recentioribus cumulare non esset difficile ex scriptis Hugonis et Richardi de S. Victore, Petri Cluniacensis, Petri Blesensis, Petri Abbatis Cellensis et infinitorum aliorum qui ante pontificatum Innocentii tertii floruerunt. Sed quia minoris auctoritatis sunt apud haereticos, quia propius accedunt ad tempora Concilii Lateranensis, propterea dimittit illos hic apposito tantum S. Bernardi ad conclusionem calculo. ✳

Ex Bernardo, Serm. ad milites templi, cap. 12. Quid de Bethphage dicam, ubi Confessionis Sacramentum, et Sacerdotalis ministerii mysterium continetur? Si Confessio Sacramentum divini iuris est... Verbum in corde peccatoris operatur salutiferam Contritionem, verbum in ore noxiam tollit confusionem, ne impediat necessariam Confessionem: igitur etiam in corde compunctis est necessaria Confessio: at Sacerdotibus... non absolvant etiam compunctum, nisi viderint, et confessum.

REPONUNT HERETICI, Concilia, et SS. Patres nomine Confessionis faciendae intelligere dumtaxat vel solam Confessionem generalem et indistinctam, qualis fit in Primae officio et initio Missae ac Completorii: vel solum loquuntur de publica peccatorum Confessione, qualis in Ecclesiae primordiis erat in usu fidelium frequentissima; neutra autem eiusmodi Confessionum est de iure divino necessaria, quippe cum ex Ecclesiastica tantum institutione fieri debeat; unde pro varietate temporum et Ecclesiarum diversimode fit haec utraque Confessio: igitur, etc. — Contra, SS. Patres et Concilia eam commendant Confessionem ex Christi Domini institutione, qua Sacerdos audiat peccatorum varietates et differentias, etiam eorum quae occulta et prorsus in animo latentia sunt: ac subinde non loquuntur solum de Confessione publica et indistincta. Deinde, Confessio publica fiebat tantum coram Sacerdote Poenitentiario publicis Confessionibus et Poenitiis fidelium excipiendis praefecto: at SS. Patres loquuntur de Confessione facienda non uni dumtaxat Sacerdoti, siquidem Origenes monet diligenter esse circumspiciendum, cui Sacerdoti velut Medico, fiat Confessio, ac ex plurimis quaerere prudentiorem ac peritiorem, cui animi languores et infirmitates exponantur. Adde quod unus dumtaxat Sacerdos praefectus erat excipiendis Confessionibus publicis: unus autem non sufficiebat ad excipiendas omnes Confessiones fidelium unius civitatis. Denique, publica Confessio supponebat aliam secretam factam apud Sacerdotem, qua expenderet, quae peccata poenitens cum propria utilitate, et aedificatione Ecclesiae deberet publice propalare: unde, ut refert Sozomenus infra laudandus, Sacerdos ille Poenitentiarius debuit esse prudens, et secretorum tenax, ut praescriberet quae peccata declarare, seu retinere deberent, et ut Confessionis sigillum in occultis criminibus tegendis prudenter ac religiose servaret. Igitur nec Concilia nec SS. Patres loquuntur de publica et indistincta Confessione.

REPONUNT 1. Patres et Concilia, ubi sermonem faciunt de Confessione privata et secreta, solum innuere eam esse in usu de consilio, ad solatium et instructionem simplicium, non vero de praecepto divino, et in remedium peccati. — Contra, Patres et Concilia loquuntur de ea Confessione, quae necessaria erat ad obtinendam remissionem peccatorum, et solvendos eorum nexus: nam Tertullianus, lib. De Poenit. Can. 9. Confessio peccatorum, inquit, tantum relevat, quantum exaggeret dissimulatio. Et cap. 10. An melius est, damnatum latere, quam palam absolvi?... si de Exomologesi retractas, gehennam in corde considera, quam exomologesis extinguit, etc.

PROPONUNTUR AC SOLVUNTUR HAERETICORUM ARGUMENTA, EX S. SCRIPTURA PETITA. — OBIICIUNT PRIMO HAERETICI varios Scripturae textus, quibus probare nituntur, non esse necessariam peccatorum Confessionem ad obtinendam eorum veniam, nec in Lege Evangelica esse praeceptam. Primo, quia spondet Deus, Ezechielis 8.³ quod quoties ingemuerit peccator, vita vivet, et Deus iniquitatum eius non recordabitur amplius. Secundo, longe suavior est ac levior observantia Legis Evangelicae, quam Mosaicae, iuxta illud Christi Domini, Matth. 18.⁴ Iugum meum suave est, et onus meum leve: sed in veteri Lege Iudaei non tenebantur ad confitenda sua peccata sigillatim, ut eorum veniam obtinerent: igitur nec ad id adiungi debent Christiani. Tertio, non aliter Sacerdotes novae Legis debent peccata remittere, quam Christus remiserit; siquidem sunt Christi Domini Ministri, ac pro eo legatione funguntur: sed quoties Christus Dominus peccata remisit, non requisivit praeviam eorum Confessionem et specialem accusationem, ut constat exemplo Magdalenae, Paralytici, Cananeae: igitur nec opus est, ut poenitentes singulorum peccatorum enumerationem faciant coram Sacerdotibus, ut ab eis absolvantur; sed satis est, ut generatim se peccatores profiteantur, et veniam a Deo per illorum ministerium exorent. — Nego consequentiam, et ad primum dico, veniam promitti peccatori ingemiscenti, et facienti praecepta, quae Deus servanda statuit, pro qualibet peccati lege, concedo: non implenti huiusmodi praecepta, nego. Sic in Lege veteri servandae erant quaedam caeremoniae legales, et faciendae oblationes, ut quis aliquorum peccatorum veniam consequeretur; sic pariter in nova, ut quis eiusmodi remissionem obtineat, oportet quod recurrat ad receptionem Sacramentorum, quae pro eluendis peccatis ordinata sunt; nec gemitus et lacrimae quidpiam poenitenti prodesse possunt, nisi illa Sacramenta suscipiat in re, vel in voto: alioqui ad eluendas iniquitates non esset necessarius Baptismus, et homo salvari posset sine praeceptis actibus Fidei, Spei, et Caritatis; quod utique absurdum ultro nobiscum fatentur haeretici; itaque nisi quis confiteatur peccata in re, vel in voto, non ingemiscit ut par est; quippe cum nolit suis vulneribus et morbis ea sibi applicare remedia, quae Deus absolute necessaria ordinavit. — Ad secundum dico, Confessionis obligationem non officere, quin Lex nova longe sit facilior et levior Mosaica; siquidem in nova Lege cum praemissa peccatorum remissione sufficit cordis Attritio iuncta Sacramento ad obtinendam remissionem, quae utique Attritio in veteri Lege erat insufficiens; opus enim erat Contritione perfecta, quae ita firmam ac constantem peccati detestationem exigit, ut forte pauci fuerint in illa lege, in qua non ita uberior gratia exundabat, qui illam perfectam Contritionem exercerent. Insuper, Confessionis difficultatem et onus allevat et emollit utilitas, inquit Concil. Trident., Sess. 14. cap. 5. scribens: Ipsa vero huiusmodi Confessionis difficultas, ac peccata detegendi verecundia, gravis item videri posset, nisi tot, tantisque commodis et consolationibus levaretur, quae omnibus digne ad hoc Sacramentum accedentibus, per absolutionem certissime conferuntur. Haec autem commoda seu utilitates ex peccatorum declaratione percipiendas elegantior aperit Tertullianus, lib. De Poenit., cap. 12. scribens: Si de exomologesi retractas gehennam in corde considera, quam tibi exomologesis extinguet, et poenae prius magnitudinem imaginare, ut de remediis adeptione non dubites. Descriptis postea inferorum cruciatibus, colligit labores illos poenitentiales lubenti animo subeundos, eo quod his remediis avertimus aeterna supplicia nobis parata: Igitur cum scias adversus gehennam post prima illa intinctionis Dominicae monumenta, esse adhuc in exomologesi secunda subsidia, cur salutem tuam deseris? cur cessas argui, quod scias mederi tibi? Quae postea multis persequitur. — Simili ratione poenitentes exhortatur ad Confessionem, et Satisfactionem S. Pacianus: Si de cruciatu Exomologesis retractatis, gehennam recordemini, quam vobis Exomologesis extinguet. Deinde variis similitudinibus dolore gehennae descripto, quando et quomodo extinguatur docet fideles: Mementote, Fratres, quia apud inferos Exomologesis non est, nec Poenitentia tunc tribui poterit consumpto tempore poenitendi. Festinate, dum in vita estis, etc. Per Ecclesiae fidem rogo vos, Fratres, per sollicitudinem meam, per communes omnium animas obstetor et deprecor, ne pudeat in hoc corpore, ne pudeat, ne pigeat opportuna, quam primum remedia salutis invadere, deiicere morboribus animum, sacro corpus involvere, etc. In quantum poenae nostrae non pepercistis, in tantum vobis Deus parcet. Si laborum actorum memoria iucunda est, ut proverbio fertur, quanto magis laborum, quorum tantus fructus, tam ampla merces? Adde quod illud Confessionis onus totum cedat in poenitentis emolumentum; quippe cum nihil timendum habeat ex eiusmodi declaratione peccatorum facta Sacerdoti, qui tenetur strictissime ad servandum sigillum; et insuper habet illam animi tranquillitatem ac fiduciam peccata sua esse divinitus remissa, quando maxime omnem quam potuit, adhibuit diligentiam, ut illa detestaretur et confiteretur: quamquam enim non habeat perfectam Contritionem, sufficit, quod habeat Attritionem, per quam eius animus revocetur a peccato, nec obicem ponat efficacitati Sacramenti. — Ad tertium dico, quod etsi Sacerdotes non absolvant peccata, nisi auctoritate sibi a Christo delegata et commissa, inde tamen non est consequens, quod eodem modo debeant peccata solvere, quo Christus Dominus; hic enim cum haberet plenariam auctoritatem et independentem, cumque optime nosset omnes hominum actus et affectus, poterat sine ulla praevia accusatione particulari peccata dimittere, sicut et gratis condonare, non exigendo aliquam satisfactionem; non sic autem est de Sacerdotibus novae Legis, qui cum a Deo delegati sint Iudices, non solum pro solvendis, sed etiam pro retinendis peccatis, necnon et praescribendis poenis, iuxta maiorem vel minorem peccatorum numerum et gravitatem, necessum est, ut distinctam eorum notitiam habeant: illam autem habere non possunt, maxime de peccatis occultis, nisi poenitens ipse illis manifestet per Confessionem: igitur ad id necessaria est Confessio.

OBIICIUNT 2. Plurimas SS. Patrum auctoritates, quibus significari videntur, peccatum etiam in nova Lege posse remitti, vel sine ulla Confessione, vel saltem cum sola Confessione Deo facta, non autem homini: Sic S. Ambrosius, lib. 10. In Lucam, cap. 22. Petrus doluit, inquit, et flevit, quia erravit ut homo: non invenio quid dixerit, invenio quod fleverit, lacrimas eius lego, satisfactionem non lego: sed quod defendi non potest, ablui potest: lavant lacrimae delictum, quod voce pudor est confiteri. Similiter S. August., lib. 10. Confessionum, cap. 3. Quid mihi est cum hominibus, ut audiant Confessiones meas, quasi sanaturi sint omnes languores meos? curiosum genus hominum ad cognoscendam vitam alienam, desidiosum ad corrigendam suam. Idem declarat S. Prosper, lib. 2. De Vita contemplativa, cap. 7. Illi, inquit, quorum peccata humanam notitiam latent, nec ab ipsis confessa, nec ab aliis publicata, si ea confiteri aut emendare noluerint, Deum, quem habent in testem, habituri sunt et ultorem: quod si ipsi Iudices fiant, et veluti suae iniquitatis ultores, si in se voluntariam poenam severissimae animadversionis exerceant, temporalibus poenis mutabunt aeterna supplicia, et lacrimis ex vera cordis compunctione fluentibus restringunt aeterni ignis incendia. Censet igitur quod etsi peccatores sua peccata non confiteantur, dummodo ea detestentur et defleant, eorum veniam obtinebunt. Insuper Beda, lib. 5. In Lucam, cap. 69. expendens illa Christi Domini verba, quibus alloquens leprosos a se miraculo mundatos, ait: Ostendite vos Sacerdotibus, sic illa exponit: Nullum Dominus eorum, quibus haec corporalia beneficia praestitit, invenitur misisse ad Sacerdotes, nisi leprosos: quia videlicet Sacerdotium Iudaeorum figura erat Sacerdotis futuri regalis, quod est in Ecclesia, quo conservantur omnes pertinentes ad Corpus Christi summi, et veri Principis Sacerdotum. Et quisquis haeretica pravitate, vel superstitione gentili, vel iudaica perfidia, vel etiam schismate fraterno, quasi vario colore per Christi gratiam caruerit, necesse est ad Ecclesiam veniat, coloremque fidei verum, quem acceperit, ostendat. Cetera vero retia⁵ tamquam valetudinis, et quasi membrorum animae, atque sensuum per semetipsum interius in conscientia, et intellectus Dominus sanat, et corrigit. Igitur Beda censet, quod alii non debent necessario confiteri Sacerdotibus, quam qui leprae spiritualis immunditia laborant, ut ait ipse supra Iacob. 5. idest, ii qui inficiuntur haeresi, iudaismo, gentilitate, schismate; cetera vero vult Absolutione Sacerdotis non egere vitia, proindeque nec vocali Confessione: mutuis coaequalium, idest, fratrum quorumvis precibus expiari, et a Christo interius in conscientia et intellectu sanari, et corrigi. Igitur ex his omnibus liquet, Confessionem Sacramentalem non esse omnibus praescriptam, nec necessariam iure divino. — Nego consequentiam, et ad Ambrosium respondet Doctor, dist. 17. n.° 29. « Posse dici, quod tempore negationis Petri Sacramentum Poenitentiae non fuit institutum, sed post Resurrectionem, quando Christus dixit Discipulis suis: Accipite spiritum sanctum, quorum remiseritis, etc. et ideo non tenebatur pro tunc ad Confessionem, nec post institutionem Sacramenti adhuc tenebatur, quia iam ante Resurrectionem per aliud remedium fuit peccatum suum deletum. Et similiter responderi potest de infidelitate omnium Discipulorum in Passione Christi, quod non tenebantur post ad Confessionem, quia post Resurrectionem poenituerunt ante institutionem Sacramenti Poenitentiae: et haec bene confirmant, quod Confessio non erat de Lege naturae, nec Mosayca ». Ad illa autem verba S. Ambrosii: Lacrimae lavant delictum, quod voce pudor est confiteri dicit Doctor, illa non esse sic intelligenda, quod sine Confessione pudorosa in actu vel habitu lavetur delictum, sed Contritio potest esse tanta, quod in ea etiam ante Confessionem deleatur peccatum, quod tamen est ita grave, quod Confessio eius sequens est pudorosa. Haec Doctor. Quibus verbis significat primo, mirum non videri, quod Petrus, ut suum delictum elueret, recursum non habuerit ad Sacramentum Poenitentiae, quia tunc temporis nondum erat institutum, sed tantum post Resurrectionem. Secundo, quod Petrus, instituto postmodum Sacramento, non debuerit confiteri, quia iam virtute suae Contritionis peccati veniam obtinuerat. Tertio, quod lacrimae Petri Confessionem aliquam delicti continebant; sic enim contingit interdum, quod reus alicuius sceleris, ubi ab alio convincitur, lacrimis suum fatetur delictum, quod voce non audet promere: tales erant Petri lacrimae, quae ipsius delictum manifestabant; nam, ut ibidem observat S. Ambrosius, maluit Petrus suum fateri peccatum, ut iustificaretur fatendo, quam gravare negando; iustus enim in principio accusator est sui; et ideo flevit: verecundae lacrimae sine oratore numquam loquuntur: lacrimae crimen sine offensione verecundiae fatentur. His adde quod Christus Dominus cum haberet supremam potestatem remittendi peccata, potuerit Petro poenitenti et lugenti condonare delictum absque ulla Confessione et ulteriori satisfactione. — ✳ « Eadem via diluitur altera obiectio ex Homil. 3. S. Maximi Taurinensis, De Poenitentia S. Petri: in qua leguntur eadem verba S. Ambrosii, et eo lubentius ipsis eamdem explicationem inducimus, quo ex ipso S. Maximo intelligimus Homil. in natali Beatiss. Petri et Pauli Apost. relata, Tom. 7. Biblioth. Patrum, pag. 32. Edit. Colon. 1618. hanc potestatem remittendorum peccatorum ipsimet Petro et aliis Apostolis nonnisi post Resurrectionem concessam fuisse. » ✳ — Ad S. Augustinum dico, illum ibi sermonem non instituere de Confessione sacramentali, sed de Confessione satisfactorii praeteritorum scelerum per Baptisma remissorum, et instituta in eum finem, ut inde misericordia Dei magis provocetur ac sollicitetur ad conferendam gratiam, necnon ut laudibus, ac gratiarum actione celebretur, et fidelis quisque per huiusmodi Poenitentiae ac satisfactionis exemplum ad emendationem vitae, et spem veniae provocetur. Talis est illa Confessio publica, quam ipsemet S. Augustinus de omnibus suae vitae delictis tredecim libris Confessionum exaravit, ut videlicet ad acriorem et maiorem cordis compunctionem stimularetur, ampliorem Deo satisfactionem exhiberet, et miram in se Dei misericordiam omnibus commendaret. — Ad S. Prosperum dico, illum ibi solum intelligere publicam Confessionem, quam absolute non esse necessariam, pronunciat; addit enim: « Hi qui in aliquo gradu Ecclesiastico constituti aliquod occulte crimen admittunt, Deum sibi facilius placabunt, illi qui non humano convicti iudicio, sed ultro crimen cognoscunt; qui aut propriis illud Confessionibus probant, aut nescientibus aliis, quibus occulti sint, ipsi in se voluntariae excommunicationis sententiam ferunt, et ab Altari, cui ministrabant, non animo, sed officio separati, vitam tamquam mortuam plangunt ». Quod autem revera ibi sermonem faciat tantum de Confessione publica, qua multitudini peccata declarentur, aperte liquet per haec verba, nescientibus aliis, quibus significat, quod absque huiusmodi Confessione publica aliquando dimittantur, non tamen sine Confessione privata, qua peccatores dici possunt etiam sibi ipsis esse iudices et ultores propriae iniquitatis; quia priusquam ad sacramentale Tribunal accedant, suum ipsi peccatum agnoscunt, et damnant, et iniunctas a Sacerdote poenas a seipsis exigunt. — Tandem ad Bedam respondeo, eum illis verbis excludere tantum Confessionem publicam, quae debet toti Ecclesiae fieri ab eo, qui communem Ecclesiae fidem impugnat, quales sunt, qui haeretica pravitate, vel superstitione Gentili, vel Iudaica perfidia, vel schismate Ecclesiam infestant, qui omnes, ut veniam obtineant, tenentur publicam Confessionem et poenitentiam agere. Cetera autem vitia privata non debent ita publice revelari, sed satis est, quod Sacerdoti in privata Confessione aperiantur, ut eiusmodi morbos Dominus corrigat, mediante videlicet ipso Sacerdote, qui Dei vice fungitur, et per cuius ministerium Deus omnia confessa crimina remittit et sanat.

✳ “ SOLVUNTUR OBIECTIONES ex Doctoribus scholasticis et Gratiano, necnon ex praxi et doctrina Ecclesiae Graecae petitae. — OBIICIUNT 1. Si confessio esset de iure divino, nusquam de ea necessario facienda fuisset in Ecclesia dubium: sed plurimi Theologi Doctores, et Gratianus canonum collector, id in dubium revocaverunt, et a pluribus iam revocatum esse asseruerunt. Etenim S. Thomas, in 4. dist. 17. examinans quaestionem, an sufficiat soli Deo confiteri, ait: Magister et Gratianus hoc pro opinione ponunt: sed nunc post determinationem Ecclesiae sub Innocentio tertio factam haeresis reputanda est. Cui subscribit eadem distinctione S. Bonaventura. Et sane merito: Magister enim Sententiarum, lib. 4. dist. 17. in his enim etiam docti, inquit, diversa sentire inveniuntur, quia super his varia ac pene adversa tradidisse videntur doctores, Et ” ✳ Gratianus Canonum Collector, dist. 1. De Poenit. quaerit: Utrum sola cordis Contritione, et secreta satisfactione, absque oris Confessione, quisque possit Deo satisfacere? Sunt enim qui dicunt, quemlibet criminis veniam sine Confessione facta Ecclesiae Dei Sacerdotali iudicio posse promereri. Insuper idem ad Canonem Omnis, in eadem dist., ait: Non ergo in Confessione peccatum remittitur, quod iam remissum esse probatur: fit itaque Confessio ad ostensionem Poenitentiae, non ad imperationem veniae. Et sicut Circumcisio data est Abraham in signum iustitiae, non in causam iustificationis. sic Confessio Sacerdoti offertur in signum veniae acceptae, non in causam remissionis accipiendae. Et ad Can. Quamvis.... in eadem dist. Gratianus, allatis in utramque partem Canonibus, subiungit: Quibus auctoritatibus, vel quibus rationum firmamentis utraque sententia Satisfactionis, et Confessionis innitatur, in medium breviter exposuimus: cui autem harum potius adhaerendum sit, lectoris iudicio reservatur: utraque enim fautores habet Sapientes, et Religiosos viros: igitur non semper compertum fuit in Ecclesia, Confessionem oris et Sacramentalem fuisse necessariam ad salutem. — ✳ “ Respondeo, nullum rationabile dubium unquam fuisse de Confessionis sacramentalis necessitate, cum illa colligatur evidenter ex potestate ligandi atque solvendi Sacerdotibus data, et ex perpetua praxi et traditione Ecclesiae. Quod si aliqui Doctores temporibus Magistri Sententiarum confessioni soli Deo factae patrocinari usi sunt, ab illorum errore alienissimus fuit ipse Lombardus, ut constat ex dist. 17. lib. 4. Sentent. Sicut enim, inquit, praecepta est nobis interior poenitentia, ita et oris confessio et exterior satisfactio, si adsit Sacerdos. Unde nec vere paenitens est, qui confessionis votum non habet. Et paragrapho sequenti eadem dist. concludit: Ex his aliisque indubitanter ostenditur, oportere Deo primum, et deinde Sacerdoti offerri Confessionem, nec aliter posse perveniri ad ingressum paradisi, si adsit facultas. Ex his vocibus, indubitanter ostenditur, satis intelligimus Lombardum dubium non reputasse sententiam eorum qui Confessionis necessitatem negabant. Quibus nec favet verbis in obiectione adductis, non enim dixit illos defecisse ad erroneam illam opinionem, quia super his varia ac pene adversa doctores antiqui tradiderint, sed quia tradidisse videntur. Nihil autem vetat quominus huius opinionis novitas aliquam dederit occasionem decreto Concilii Lateranensis, et canoni Omnis utriusque sexus, etc. Ceterum non adeo insolitum est virorum doctorum animos falsis opinionibus ante iudicium Ecclesiae occupari. Ante Concilium Nicaenum non tam castigate Patres de mysterio Trinitatis locuti sunt. Mysterium gratiae et praedestinationis ante exortam haeresim Pelagianam non tam intime Patres graeci penetraverant. — Quod pertinet ad Gratianum, legimus in dialogo 18. Antonii Augustini de emendatione Gratiani; Sunt qui putent hos duos tractatus de Poenitentia non esse Gratiani. Et infra: Haec verba in scheda inveni; Tractatus hic de Poenitentia non videtur esse Gratiani, sed alicuius paulo antiquioris, et totus huc videtur translatus, deestque in exemplaribus antiquis. Igitur non integre constat Gratianum hanc opinionem de Confessione dubiam atque ancipitem existimasse, sed ut fuerit Gratianus ipse novae illi opinioni de facienda soli Deo Confessione suo calculo non favit. si S. Bonaventurae credamus, lib. 4. Sent. dist. 17. De Confessione Sacramentali, parte 2: Magister et Gratianus in decretis hoc referunt, inquit, tamquam opinionem: tamen uterque improbat hoc et determinat in contrarium. Insuper dubitandi locus non relinquitur pluribus erratis ac sphalmatibus scatere integrum opus Gratiani, uti ex correctionibus Romanis, et dialogis Antonii Augustini abundantior intelligimus. ” ✳ Unde Gregorius XIII in Bulla emendationis Decreti significat aperte. Gratianum, et alios auctores iuris Canonici in aliquos errores incidisse; venia tamen utcumque donandos, quod ipsorum aetate res illa nondum erat aperte definita, sicut innotuit post definitionem (Ecumenicorum Conciliorum Lateranensis, Florentini, et Tridentini, quibus illi antiquiores erant, scripsit enim Gratianus Decretum circa annum Domini 1150. Adde quod ex omnibus Canonibus et auctoritatibus a Gratiano contra necessitatem Confessionis citatis, nullus est Canon, qui evinceat aperte necessariam non esse Confessionem; nullusque est, qui non facile possit explicari, vel de Confessione publica non facienda pro omnibus peccatis, vel de remissione peccati obtinenda per Contritionem cordis, et animi Confessionem soli Deo factam ante Confessionem sacramentalem; quod utique non negamus.

URGENT. Illa Confessionis necessitas non fuit semper comperta et rata in Ecclesia, cuius observantiam plurimae Ecclesiae necessario tenendam non censuerunt: at ita est de observantia Confessionis; Graeci namque illam soli Deo faciendam esse asserunt, ut docet ipsemet Gratianus in cap. ult. De Poenit., dist. 1. ex Theodoro Archiepiscopo Cantuariensi natione Tharsensi, ac subinde apud Graecos enutrito, quem, inquit Baronius ad annum 668. Vitalianus Papa misit in Angliam. Hic autem scribit in suo Poenitentiali: Quidam Deo solummodo confiteri debere peccata dicunt, ut Graeci: quidam vero Sacerdotibus confitenda esse percensent, ut tota fere Sancta Ecclesia. Quod utrumque non sine magno fructu intra sanctam fit Ecclesiam: ita duntaxat ut Deo, et hoc perfectorum est (qui ut Glossa ibi, non habent nisi venialia, unde non indigent oris Confessione speciali) ut cum David dicamus: Delictum meum cognitum tibi feci, et iniustitiam meam non abscondi. Dixi: confitebor adversum me iniustitias meas Domino; et tu remisisti impietatem peccati mei. Sed tamen Apostoli institutio nobis sequenda est, ut confiteamur alterutrum peccata nostra, et oremus pro invicem, ut salvemur. Confessio itaque, quae soli Deo fit, quod est Iustorum, purgat peccata; ea vero quae Sacerdoti fit, docet qualiter ipsa purgentur peccata: Deus namque, salutis et sanctitatis Auctor, plerumque praebet hanc suae Poenitentiae medicinam invisibili administratione, plerumque medicorum operatione, idest, Absolutione Sacerdotum. Ita Theodorus.

Respondeo, omissis variis aliorum responsionibus, illae voces (ut Graeci) videri imperiti Scoliastis ignorantia ex margine, cui praefixae fuerant, in textum Gratiani irrepsisse; hae enim voces non habentur in Capitulari, nec in Can. 32. Concilii Cabilonensis secundi sub Leone III, qui Canon totus ex Theodori Poenitentiali sumptus videtur. Cuius utique responsionis indicium est, quod in Concilio Florentino, ubi actum est de iis omnibus, in quibus Graecis a Latinis deficiebant, nulla facta est mentio de non frequentata a Graeci⁶ Confessione: nisi quod Eugenius Papa quaesivit ab aliquibus Graecis doctoribus, cur eorum Sacerdotes ante sacrificii celebrationem sua peccata non confiteantur: ac si supposuisset Eugenius ibi Confessionem oris apud vulgum Graecorum in usu fuisse, quando de solis eorum Sacerdotibus eos interrogabat. — Arcadius vero, Graecorum Rituum peritissimus, agens de Sacramento Poenitentiae, scribit eum apud Sacerdotes Graecos abusum non confitendi propter severitatem Canonum Poenitentialium introductum esse; quia in variis Canonibus Poenitentiae, quos refert, decernitur Episcopis et Sacerdotibus, ob certa quaedam peccata, quibus accidebat, ut plerique suspensi manerent ab officio, dum ea confitebantur. Praeterea, Graeci inter Schismaticos eruditissimi quidam aiunt eam Confessionem inter suos vigere. Nicolaus Cabasilas in Explicatione Liturgiae, cap. 29. docet aperte Confessionem Sacramentalem ita scribens: Scimus, post mortem Christi, etiam fide et Poenitentia, et Confessione opus esse, et Sacerdotum oratione: nec potest homo solvi a peccatis, nisi haec praecesserint. Hieremias Patriarcha Constant. in Orientali censura Confessionis Augustanae, c. 11. Lutheranos arguit, quod negarent Confessionis necessitatem, nam ita scribit: Dicimus eum, qui confitetur, tunc demum perfectam peccatorum suorum consequi curationem, si peccata omnia, omnesque eorum partes, quantum animus illi sufficit, et quantum meminisse potest, cum contrito et humiliato corde recensuerit, atque confessus fuerit, ferociterque omnia, quae maxime illis peccatis, quae admisit, adversantur, ut arrogantiam humilitate corrigat. — Sed esto sint eae voces (ut Graeci) in Canone Theodori, nihil aliud inde sequitur, ex eo quod indefinite tribuat eum Graecis errorem, nisi quod aliqui Graeci in eo fuerunt errore, forte soli Sacerdotes respectu sui; non autem inferri potest, illam apud Graecos omnes obtinuisse consuetudinem. Imo Nicephorus Cartophilax ait, eam confitendi consuetudinem apud Graecos antiquissimam fuisse, in Epistola scilicet ad Theodorum de potestate ligandi et solvendi, cuius fragmentum extat Tom. 3. Bibliothecae Patrum, ubi sic habet: Omnes olim oportebat ad ipsos Pontifices accedere, suaque illis occulta prodere, et sic vel reconciliationem, vel repudium ferre. Ignoro autem quid factum sit, cur haec minus observentur, quamvis existimo Pontifices negotii laedio, frequentique multitudinis turbulentiae fatigatos, id operae ad Monachos transmisisse, ad eos scilicet, qui vere probati sunt, altiusque valeant esse utiles.... Si quis expertus sit, et homo frugi, et cum hoc Sacerdotio fungatur, ad illum imprimis accedendum est. Quorumcumque vero Graecorum sit error ille, non probat eum Theodorus, sed improbat omnino: primo, quia contrariam opponit ei totius Ecclesiae doctrinam, dum ait: quidam Deo solum confiteri debere peccata dicunt, ut Graeci; quidam Sacerdotibus, ut tota fere S. Ecclesia; nam particula (fere) paucos solum excipit Graecos, qui licet hoc errore, et aliis quibusdam etiam gravibus impliciti, nihilominus adhuc in Ecclesia tolerantur. Secundo, particula (fere) videtur adscititia; non enim habetur apud Ivonem Carnotensem par. 15. Decreti, cap. 155. nec apud Burchardum, lib. 19. c. 149. apud quos ille Canon invenitur, his solis verbis, ut tota sancta Ecclesia. Tertio, Theodorus, ut approbet Ecclesiae totius dogma de necessitate confitendi Sacerdotibus, ait utrumque, puta soli Deo confiteri, et confiteri Sacerdotibus, intra S. Ecclesiam non sine magno fructu fieri; quia nempe Confessio, quae fit Sacerdoti, supponit eam, quae soli Deo fit ex humilitate, et Contritione cordis. Quarto, contrarias in specie sententias, quarum altera dicit, uni Deo confitendum, altera Sacerdotibus etiam esse confitendum, ita conciliat, ut perfectis, idest iustis, et iis, qui nullius peccati mortalis conscii sibi sunt, uni Deo confiteri sufficiat. nec opus sit confiteri Sacerdotibus; aliis vero, nempe qui mortali peccato sunt infecti, necesse sit Sacerdoti confiteri, quare nobis institutionem Apostoli sequendam asserit. Ita dumtaxat, inquit, ut Deo, qui remissor est peccatorum, peccata nostra confiteamur, et hoc perfectorum est, seu iustorum, ut ait postea, sed tamen Apostoli institutio nobis sequenda est, ut confiteamur alterutrum peccata nostra: vel, ut habetur in Capitulari; quod utrumque non sine magno fructu intra sanctam fit Ecclesiam: ita dumtaxat, ut et Deo, a quo est remissio peccatorum, confiteamur; et secundum Apostoli institutionem confiteamur alterutrum.

URGEBIS: Ex eodem Canone videtur negari efficacitas Confessionis externae factae Sacerdoti; sic enim scribit: Confessio itaque, quae soli Deo fit, quod est iustorum, purgat peccata: ea vero, quae Sacerdotibus fit, docet qualiter ipsa purgentur peccata: igitur Confessio facta Sacerdoti non aufert peccata. — Nego consequentiam: illis enim verbis non negatur efficacia Confessionis, sed determinatur modus, quo tolluntur peccata, quasi dicat: solus Deus est, qui ut auctor principalis et causa princeps remissionis condonat peccata; modus autem, quo communiter illa condonat, est Confessio facta Sacerdoti; unde statim subiungit: Deus namque, salutis et sanctitatis auctor et largitor, plerumque hanc praebet suae Poenitentiae medicinam invisibili administratione, plerumque medicorum operatione. Quod ita dictum observant illius Decreti emendatores, ut ille Canon operationis appellatione, doceat ordinarium purgandi modum esse per Sacerdotis Absolutiones: Deus enim (inquiunt ad marginem) ut continuo subiungitur, sanitatem largitur, plerumque medicorum operatione, non dicit autem sola dumtaxat ostensione.

INSTANT ITERUM: Quae fuerit Canonistarum sententia, non potest evidentius innotescere, quam ex Glossa Ioannis Teutonici: sed ille dist. 5. De Poenit., in principio, docet humano iure peccatorum Confessionem esse introductam; ait enim: Videndum est ergo, quando Confessio oris instituta fuit. Dicunt quidam, institutam fuisse in Paradiso statim post peccatum, dicente Domino ad Adam: Adam, ubi es? Ideo enim quaesivit, ut ipso confitente peccatum daretur forma aliis imposterum confitendi: sed quia in illa interrogatione Dominus minus expresse videbatur ad confitendum monuisse, ideo post exquisivit a Cain fratricido expressius, ubi est Frater tuus? Alii dicunt, quod sub lege primo fuit instituta, quando Iosue praecepit Achan crimen suum confiteri, et lapidatus est. Alii dicunt, quod in novo Testamento a Iacobo dicente: Confitemini alterutrum peccata vestra. Sed melius dicitur eam institutam fuisse a quadam universalis Ecclesiae Traditione potius, quam ex novi, vel veteris Testamenti auctoritate; et Traditio Ecclesiae obligatoria est, ut praeceptum. Unde colligit: ergo necessaria est Confessio in mortalibus apud nos, apud Graecos non: quia non emanavit apud illos Traditio talis, sicut nec conficiunt in azimis, sed in fermentatis. — Nego antecedens: « Non enim, inquit Doctor, dist. 17. num. 9. Ecclesia tentasset tam arduum praeceptum imponere omnibus Christianis, nisi esset praeceptum divinum: vel quia non invenitur ubi ab Ecclesia imponatur istud praeceptum, quia ante hoc Sancti reputarunt, hoc praeceptum de Confessione obligare; si enim allegatur illud Capitulum, Omnis utriusque sexus, patet quod illud est Innocentii III in Concilio Lateranensi: sed ante illud tempus per multos annos fuit Augustinus plusquam per octingentos annos, qui praedicavit Confessionem valde esse necessariam.... Nec Canonista facile inveniret aliquod Concilium, vel praeceptum proprie, ubi exprimatur praeceptum de Confessione facienda, sicuti hic loquimur ». Unde colligit Doctor, ipsum Glossatorem irrationaliter loqui: « turpe enim esset Theologo dicere, aliquid esse in Biblia, et nescire ubi illud inveniretur, et ita inconveniens debet esse Canonistae dicenti aliquid esse ex universali Traditione Ecclesiae, et non invenire in Canone, si Canon sufficienter continet universales Traditiones Ecclesiae: non allegat autem aliquod Capitulum Canonis ad istam Traditionem; sed tantum post subdit, quod Traditio Ecclesiae est obligatoria ». —

✳ “ Ceterum, ut nullum supersit dubium quin Ecclesia graeca cum latina consentiat circa fidem praximque Confessionis, non abs re erit ipsa eorum Euchologia consulere, in quibus leguntur orationes et ritus quibus tota de hoc Sacramento Ecclesiae doctrina continetur. In una istarum orationum habetur: Ipse humane, et malorum tolerator Domine, exorare nunc quoque super servum tuum, et modum Poenitentiae, peccatorumque veniam illi concede, condonans illi per me indignum famulum tuum omne delictum spontaneum, pariter et involuntarium. Tu enim dixisti Domine sanctis Apostolis tuis: Accipite Spiritum Sanctum: quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, quorum retinueritis, retenta sunt: et quaecumque ligaveritis et solveritis super terram, erunt ligata et soluta in caelis. Et in alia oratione legitur: Deus, qui propter nos homo effectus est, et totius mundi peccata tollit, ipse suavissima sua benignitate cuncta haec suscipiat, quae coram indignitate mea enarrasti, frater, condonans tibi omnia in hoc saeculo pariter et in futuro. Et in altera: Tu optime et valde misericors Domine, cuncta quae filius meus spiritualis contrito corde coram te tenuitatis meae confessus est, condona. In alia tandem: Ego absolvo te ab omnibus peccatis tuis, quaecumque coram Deo et mea indignitate confessus es. — Sic autem administratur apud Graecos Poenitentiae Sacramentum. Peccator patrem spiritualem adit, cum quo sedens peccata sua confitetur. Quibus ille auditis, si leves poenitentis culpas deprehenderit, nullam absolutionem confert, sed amice monitum, ut piis se operibus exerceat, dimittit. Si vero lethalia crimina confessus fuerit poenitens, illa in Nono Canone iuxta se posito examinat, ac ad canonum rigorem discussa, poenis quas statuunt castigat. Tandem poenitenti bene precatur, et orationes superius allatas super ipsum recitat. Verum non haec tantum Ecclesiae Graecae recentioris disciplina est, sed et veteris, ut ex Ioannis Ieiunatoris Patriarchae Constantinopolitani Poenitentiali constat, qui anno Domini 585. in defuncti Eutiachii locum suffectus est. Eo enim in libro totum huius Sacramenti administrandi ritum legimus. Assumit Sacerdos poenitentem, et sistit eum coram altari, cantat cum eo trisagion, psalmos, antiphonas, et orationem ibidem adscriptam recitat, ter cum eo genua flectit, et erectum sic alloquitur: Spiritualis fili, ego confessionem tuam primario et praecipue non recipio, nec tibi absolutionem concedo, sed per me Deus, (illius enim est opus eiusmodi) peccatorum tuorum confessionem suscipit, et per nostram vocem horum remissionem dispensat et largitur, sicut per propriam vocem ipse declaravit: quaecumque ligaveritis aut solveritis super terram, erunt in caelis illa quidem ligata, haec vero soluta. Revela igitur et declara coram sanctis Angelis, nihilque me cela eorum quae a te facta sunt, velut si Deo occulta cordium cognoscenti confiteris, et ipse occultorum cognitor delebit omnia quae revelaveris... Licet enim hoc probrum et pudendum tibi videtur opera probris et pudori obnoxia revelare; attamen eximie et accurate tibi persuasum esto, per praesentem pudorem, te a futuro liberari, et mandatis obediendo non solum indulgentia, sed etiam coronis te dignum fieri. Sequuntur deinde interrogationum de singulis peccatis et eorum circumstantiis formulae, quibus haec adiiciuntur: Atque ut absolute dicam, de omnibus eum cum omni diligentia inquirere debet... postquam autem omnium confessionem peccatorum exceperit, confitente inferne iacente, addet: Herus et Dominus noster Iesus Christus Deus indulgeat tibi omnia quae in conspectu eius nullitati meae confessus es. — Similia leguntur in Canonario seu libello poenitentiali Ioannis Monachi, in libello poenitentiali Anonymi auctoris ex mss. bibliothecae Emin. Cardinalis Barberini a Ioanne Morino descripti, in libro Simeonis Thessalonicensis, De Sacramentis, in lib. De Septem Ecclesiae Sacramentis, Gabrielis Philadelphiae Metropolitae, qui typis excusus est Venetiis, anno 1600. ubi tres partes Poenitentiae declarat, cordis contritionem, oris confessionem, operis satisfactionem. Et Confessionem sic definit: Confessio est declaratio voluntaria labii sive peccatore facta propter ante commissas turpitudines, et voluntaria, dilucidaque secretorum accusatio, apud eum qui legitimam et canonicam habet potestatem. — Ex his patet, quam perperam in sui erroris praesidium graecos schismaticos advocant nostri temporis haeretici. Licet enim apud ipsos non adeo frequens sit illius Sacramenti usus, quia eorum disciplina evigorata est, ut fides evacuata, certum tamen est et indubitatum, eamdem cum latina Ecclesia de Confessione doctrinam eos tenere. ” ✳

OBIICITUR, ET EXPENDITUR FACTUM NECTARII. — OBIICIUNT 4. Si Confessio revera esset de iure divino, a nullo Ecclesiae Pastore merito posset abrogari: sed Nectarius Episcopus Constantinopolitanus abrogavit Confessionem auricularem in Ecclesia sua, ob scandalum aliquod ortum ex Confessione nobilis cuiusdam mulieris, ut constat ex Sozomeno, lib. 7. Historiae, cap. 16. ubi rem sic narrat: « In Ecclesia Constantinopolitana presbyter poenitentibus deputatus hoc munere functus est; donec mulier quaedam nobilis, ob peccata quae confessa fuerat, ab hoc Presbytero ieiunare ac Deo supplicare iussa, et ob ipsam causam quod in templo morosa, se ab homine Diacono constupratam prodidisset. Hoc autem cognito vulgus ut ob contumeliam Ecclesiae illatam indignabatur, acerbissimisque calumniis premebantur Sacerdotes. Nectarius itaque perplexus⁷, quodnam huic infortunio remedium adhiberet, stupratorem ipsum Diaconatu privavit, et consulentibus quibusdam, ut unicuique liberum permitteret, prout ipse sibi conscius esset, et confideret ad mysteriorum communionem accedere, Poenitentiarium illum Presbyterum exauctoravit ». Subiicit, ipsum morem alias Orientales Ecclesias fuisse imitatas. Ex quibus colligit Calvinus, lib. 3. Institut., cap. 4. n. 7. Si lex Dei erat auricularis Confessio, qui ausus est Nectarius eam refigere, ac convellere? Nectarium sanctum Dei hominem, omnibus veterum suffragiis probatum, haereseos et schismatis accusabant? Sed eodem calculo damnabunt Ecclesiam Constantinopolitanam, in qua confitendi morem, non ad tempus modo dissimulatum fuisse, sed ad suam usque memoriam obsolesisse narrat Sozomenus: imo non Constantinopolitanam, sed Orientales omnes Ecclesias defectionis reas agant, quae irrevocabilem si verum dicunt, legem, et Christianis omnibus mandatam neglexerunt. — Nego minorem: Nam, ut praeclare docent Bellarminus, Suarez, dist. 17. qu. 2. Vazquez, qu. 90. art. 1. dub. 3., etc. Primo, negari potest factum istud: tum quia, ut declarat S. Gregorius, lib. 6. Epistolarum, cap. 159. Historia Sozomeni a Sede Apostolica non admittitur, quod multa mentiatur: tum quia Sozomenus ipse cum esset Novatianis Poenitentiae Sacramenti hostibus impense addictus, potuit illam historiam, ut eorum parti studeret, gratis confingere: tum, quia ipse non refert abrogationis huiusce Poenitentiarii Sacerdotis historiam, et seriem, ut rem suo tempore certam et constantem, sed ut rem controversam, de qua variae varie sentiunt; ait enim: Quid autem hoc sit, aut unde sumpserit originem, aut quam ob causam id sublatum fuerit, alii forsitan aliter referunt: ego autem quid mihi videatur, explicabo. Quibus verbis significat, se narrare rem, non quam viderit, aut a testibus fide dignis acceperit; sed ut illam probabiliorem iudicabat. — Verum quoniam Nicephorus, lib. 12. Hist., c. 20. et Socrates, lib. 5. Suae Historiae, cap. 19. huius facti a Nectario historiam referunt; idcirco respondeo secundo. Sozomenum non asserere abrogatam fuisse a Nectario Confessionem auricularem et Sacramentalem, ut contendit Calvinus, utpote cum ibidem illam esse necessariam ad impetrandam veniam asserat; sed dumtaxat refert abrogatam fuisse Confessionem publicam, necnon et morem illum Ecclesiasticum, quo Poenitentiarius Sacerdos ad crimina publica et graviora excipienda designatus, discernebat ea, pro quibus publica Poenitentia esset agenda, ab illis pro quibus non esset publice poenitendum: quem utique morem propter illud subortum scandalum Nectarius abrogavit. — Quod autem haec fuerit Sozomeni sententia, apparet ex verbis, quae ante illa in obiectione scribit: « Quoniam, inquit, non peccare, divinum esse, et ultra humanam naturam cognoscitur: poenitentibus autem, quamvis frequenter deliquissent, veniam dare Deus iusserit, et ad impetrandam denique veniam, confiteri peccata necesse sit; odiosum, ut credibile est, Sacerdotibus ab initio visum fuit, tamquam in theatro, audiente Ecclesiae multitudine, delicta pronuntiare. Presbyterum itaque aliquem, vitae integritate maxime spectabilem, secretorum etiam tenacem ac sapientem huic officio praefecerant, cui accedentes, qui peccaverant, acta vitae suae confitebantur. Ille vero, pro cuiusque delicto, quid aut facere singulos, aut luere oporteret, interminatus absolvebat, ut a se ipsi commissorum poenas exigerent. At Novatianis quidem, quos Poenitentiae nulla cura traxit, isto nihil opus fuit: in ceteris autem sectis in hunc usque diem durat. Sollicite autem in occidentalibus Ecclesiis, et maxime in Romana servatur; ibi enim manifestus est Poenitentium locus: stant autem in eo moesti, ac velut lugentes, finitoque demum Dei sacrificio participes non facti, quorum participes fieri veros Dei cultores fas erat, cum planctu ac lamentatione, semetipsos in terram pronos abiiciunt: tamen ex adverso lamentabundus Episcopus occurrens, consimiliter humi cum eiulatu collabitur, ac tota. Deique Ecclesiae multitudo lacrimis suffunditur: post haec Episcopus primus erigitur, ac iacentes erigit, et quantum satis est pro peccatoribus Poenitentiam agentibus precatus, eos dimittit privatim. Deinde, sponte sua quisque vel ieiuniis. vel lotionum ciborumve abstinentia, vel aliis, quibus iustus est, semetipsum affligens, tempus expetat, in quantum Episcopus praestiterit. Exacto demum praefinito die, poena iam quasi debito quoppiam exoluta, a peccatis absolvitur, et populo in Ecclesia coniungitur. Haec Romani Sacerdotes, ab ipso inde exordio etiam ad nostram usque memoriam custodiunt. In Ecclesia vera Constantinopolitana, Presbyter poenitentibus deputatus hoc munere functus est. nempe donec scandalum ex Confessione nobilis feminae contigerit ». Ex eo Sozomeni loco patet aperte: primo, Poenitentiarium aliquem institutum esse, qui publicis praeesset poenitentiis; secundo, publice poenitentes ei Presbytero singula suae vitae peccata detexisse, publica pariter, et occulta, speciali Confessione: non alio quippe consilio virum integrae vitae, secretorumque tenacem huic officio praefecere; quia si publica tantum ei peccata confessi fuissent, non erat in eo secreti tenacitas admodum efflagitanda: tertio, poenitentes vitae suae Poenitentiario privatim confessos, ex eius imperio, seu consilio publica quaedam, aut etiam occulta propalasse postea Confessione publica: nam ideo sapientem Presbyterum ei praefecere muneris, qui pro cuiusque delicto, quid facere singulos oporteret, et quas a se poenas exigerent ipsi ieiunando, supplicando, vel etiam occulta publice confitendo, sicuti Matrona suam cum Diacono consuetudinem etsi secretam evulgavit. Unde Sozomenus exauctorationem illius Poenitentiarii improbat, quod ea peccandi fraenum auferat, tollendo verecundiam eorum, qui sua confitebantur ipsi delicta. Verbis enim in obiectione relatis haec immediate subiicit: « Poenitentiarium illum presbyterum exauctoravit, quod quidem ex tempore porro irritum vindicatum fuit: iam tamen, ut opinor, ipsa vetustate, et ei coniuncta gravitate, atque severitate, in promiscuam ac dissolutam vitam paulatim delabi incipiente; siquidem antea, ut ego existimo, minora erant peccata, tum ob verecundiam eorum, qui sua ipsorum delicta ipsi enuntiabant, tum ob severitatem eorum, qui Iudices eius rei constituti erant: at ille pudor imprimis erat in occultorum explicatione ». — Confirmatur haec responsio ex Socrate, lib. 5. Historiae, cap. 19. ita scribente: « Per id tempus visum fuit Ecclesiae, ut Presbyteri, qui in singulis Ecclesiis Poenitentiae praeerant, tollerentur: idque hac de causa ab illo tempore, quo Novatiani se ab Ecclesia seiunxerant, recusaverantque cum his, qui tempore persecutionis regnante Decio concitatae, lapsi erant, communicare, Ecclesiarum Episcopi Canoni adiunxerunt, ut in singulis Ecclesiis Presbyter quidam Poenitentiae praeesset, quo qui post Baptismum lapsi fuissent coram Presbytero ad eam rem designato peccata sua confiterentur. Iste Canon adhuc apud alias sectas ratus, firmusque manet: soli autem, qui fidem consubstantialitatis tenent cum Novatianis, qui cum illis in ea fide consentiunt, Presbyterum Poenitentiarium reiecerunt; Novatiani vero, ne initio quidem, istam quasi appendicem admiserunt: Episcopi, qui iam praesunt Ecclesiis, quamvis ad longinquum temporis spatium hoc teneant institutum; tamen temporibus Nectarii Episcopi, immutarunt, propter cuiusdam facinus. quod tum forsitan in Ecclesiis admissum fuit: mulier quaedam nobilis ad Presbyterum Poenitentiarium accedit; peccata, quae post Baptismum commiserat, particulatim confitetur; Presbyter mulieri mandatum dat, ut ieiuniis et continuis precibus se dederet, quo una cum peccatorum Confessione, opus dignum Poenitentia ostenderet. Mulier longius in confitendo progressa, alterius culpae seipsam insimulat, docet Diaconum Ecclesiae cum ipsa dormivisse; ob quod facinus hoc modo patefactum, Diaconus ab Ecclesia eiectus est: tum multus inde in populi multitudine excitatus; nam indignabatur, non solum de admisso flagitio, verum etiam quod inde gravis infamiae et contumeliae nota Ecclesiae inusta esset. Itaque cum Sacerdotibus ob hanc causam esset vehementer obiectatum, Eudemon quidam Ecclesiae Presbyter genere Alexandrinus Episcopo Nectario dedit consilium, ut Presbyterum Poenitentiarium tolleret, et liberam daret potestatem, ut pro sua quisque conscientia ad mysteria participanda accederet; nam eo pacto solum esse futurum, ut Ecclesia omni macula careret infamiae. Ista omnia ab Eudemone ego ipse accepi, huic nostrae historiae mandare neutiquam plane dubitavi ». — Eadem ex Socrate et Sozomeno Cassiodorus, Historiae Tripartitae, lib. 9. cap. 36. et Nicephorus Calixtus, lib. 12. Historiae, cap. 25. exscribunt, ac referunt.

Ex quibus aperte colligitur, Nectarium abrogasse tantum tria: primum, potestatem, seu munus Sacerdotis Poenitentiarii constituti super publicos poenitentes, eumque exauctorasse, vel quia id imprudenter illi mulierculae mandaverat: vel quia noverat illam id indicaturam in publica sua Confessione; nec tamen prohibuerat: vel quia diuturniores Poenitentiae moras in Ecclesia mulieri praescripsisset: unde occasio fuit committendi sceleris vel scandali. Secundum, publicam Poenitentiam eiusque exercitium proscripsit, quibus dirigendis Poenitentiarius ille Presbyter constitutus fuerat; eo quod occasione huius Poenitentiae publicae ortum fuit illud scandalum. Tertium, publicam Confessionem prohibuit, quae erat veluti pars Poenitentiae publicae, et per quam flagitium feminae cum Diacono populo innotuerat. Non autem abrogavit Confessionem privatam, nec exauctoravit Presbyteros excipiendis Confessionibus privatis, et Sacramentalibus ab Episcopo designatis; nec eripuit eis absolvendi potestatem. Quod utique colligitur primo, quia tantum abrogavit eam Confessionem, quae Novatianorum occasione fuerat instituta: at Confessio privata pridem ante Novatianos erat in usu, ut constat ex Irenaeo, Origene, etc. Secundo, tantum removit eam Confessionem, cui peculiariter Presbyter Poenitentiarius erat specialiter destinatus: at ille non erat destinatus ad privatam Confessionem excipiendam; fieri enim non poterat, ut unus dumtaxat Sacerdos in amplissima ac valde populosa Civitate Constantinopolitana, imperii sede, sufficeret privatis Confessionibus tot hominum excipiendis. Tertio, Nectarius eam solum abrogavit Confessionem, quae fuerat occasio scandali, et cuius abrogatio videbatur necessaria sedando tumultui excitato in plebe Constantinopolitana: haec autem fuit Confessio publica; nam ex Socrate tumultus ille excitatus est in populo, quia mulier in confitendo progressa longius, flagitium cum Diacono admissum vulgaverat. Nec refert quod in textu Graeco Socratis non habeantur illae voces, longius in confitendo progressa: nam aliae statim adiectae, scilicet alterius culpae seipsam insimulat, ostendunt aperte secundam eius Confessionem: illa quippe sui ipsius insimulatio, qua manifestat suum cum Diacono flagitium, est accusatio, seu Confessio, non quidem privata, quae omnino secreta erat, sed publica, per quam crimen istud innotuerat: quomodo enim scelus istud occultum venisset in cognitionem tum Cleri, tum populi, essetque in causa cur Diaconus e suo gradu exturbaretur, et tam grandis in populo tumultus fieret? Non abs re igitur Christo-Phorsonus in sua Interpretatione Socratis, has voces addidit textui Graeco, longius in confitendo progressa.

URGEAS: Eam Nectarius Confessionem abrogavit, quam praemittere debebat peccator, ut digne ad Eucharistiam accederet: sed haec est quam sacramentalem appellamus: igitur illam sustulit. Minor constat. Maior probatur: nam ex Socrate Nectarius liberam dedit potestatem, ut pro sua quisque conscientia ad mysteria participanda accederet. Ex Sozomeno permisit unicuique liberum, ut ipse sibi conscius esset, et consideret, ad communionem mysteriorum accederet. Ex Cassiodoro singulos ad communicandum iudicio conscientiae suae reliquit. Ex Nicephoro, cuique permisit pro conscientia et fiducia sua communicare, et immaculatis participare mysteriis: ergo permisit ad Eucharistiam accedere deinceps sine privata quacumque Sacramentali Confessione. — Nego maiorem: ea quippe libertas a Nectario deinde concessa poenitentibus in eo fuit, ut antequam ad Eucharistiam accederent, ii non adigerentur amplius confiteri Poenitentiario Sacerdoti, sed possent cuicumque Presbytero vellent ex deputatis ab Episcopo confiteri; quia concessa libertas est intelligenda conformiter ad ea, quae referuntur ibi, nimirum ut Poenitentes publici eximerentur onere, quod ante permissionem hanc iis impositum erat; hoc autem onus in eo fuit, ut antequam accederent ad mysteria, Poenitentiario sigillatim acta vitae suae confiterentur, et alter nemo posset eos absolvere: sed ab hac obligatione liberati sunt a Nectario: dum etiam ab onere publicae Poenitentiae, tum et publicae Confessionis, qua tenebantur aliquando debita quaedam evulgare coram universa multitudine populi: postea quippe permissi sunt communicare sine iis oneribus; at non ideo permissi sunt illi poenitentes ad Eucharistiam accedere sine purgatione peccatorum, ideoque nec absque privata Confessione. Quod et ipsis haereticis patet, contra quos agimus, aiunt enim ad Eucharistiam admittendos non esse, nisi prius a Pastore probatos; unde Melanthon in Augustana Confessione, sic ait § De Confessione: « confessio non est apud nos abolita; non enim solet porrigi Corpus Domini, nisi antea exploratis et absolutis ». Et Calvinus 3. Instit., cap. 4. iubet, « ut sistant se oves Pastori, quoties sacram cenam participare volunt; adeo non reclamabo, et maxime velim hoc ubique observari ».

INSTABIS: Poenitentiarius occasione Novatianorum institutus, debuit esse secretorum tenax, ex Sozomeno, servans secretum, ex Cassiodoro; taciturnus, ex Nicephoro: at si fuisset institutus regendis poenitentibus, et poenis ac Confessionibus publicis, efflagitata non esset in eo tam arcta secreti sigillique religio: ergo tantum institutus excipiendis Confessionibus privatis, ideoque hac abrogata, privatae Confessiones abrogatae videntur. — Nego minorem: ex Sozomeno quippe debebat ille pro cuiusque delicto praescribere, quid oporteret facere, seu luere singulos, ut debitas a se poenas scelerum exigerent. Ex historia tripartita, secundum cuiusque culpas statuebat multa: ad id impense necessaria fuit inspectio occultiorum culparum, intentionum, et circumstantiarum, ut satisfactiones, et poenas delictis pares iniungeret utilitati poenitentis, et Ecclesiae, quasdam etiam ex occultis Confessione publica declarare iuberet, sed id sine privata Confessione non poterat, quae virum secreti tenacem, probum, et prudentem exigit. Duplex itaque Confessio fuit, qua publice poenitentes eo tempore sua peccata confitebantur. Una secreta seu privata, qua statim ab initio Poenitentiae singula vitae suae acta Poenitentiario detegebant. ut ab eo Poenitentiae modum, et rationem acciperent. Altera publica, quam interdum in parte satisfactionis edebant, ubi poenitentis utilitas, aut Ecclesiae ratio postulabat. Utramque Socrates in nobilissimae mulieris poenitentia designat. Primo, privatam coram Poenitentiario, qua ad Presbyterum illum accedens, peccata; quae post Baptismum admiserat, particulatim confitetur. Secundo, publicam coram populo, qua Presbyter audita Confessione secreta mulieris, ei multam imponit, et mandat, ut ieiuniis, et continuis precibus cum peccatorum Confessione opus dignum Poenitentia ostenderet. Hac ipsa Confessione dum matrona fungitur, longius confitendo progressa, forsan ex indiscreta devotione sua, vel etiam ex imprudentiori consilio Presbyteri, turpe cum Diacono crimen ita patefecit, ut inde tumultus in populo sit excitatus, et eiectus ab Ecclesia Diaconus.

URGEBIS ITERUM: Mulieres ob verecundiam, et pudorem sexus, non agebant Poenitentiam publicam: ergo matrona, quae Nectario dedit occasionem abrogandi Poenitentiarium, non emisit Confessionem publicam. — Distinguo antecedens: ita frequenter, ut viri, concedo: numquam omnino, nego. Nam ex Hieronymo in Epitaphio Fabiolae ad Oceanum: « Ea primariae nobilitatis femina, quod secundo marito nupsisset, repudiato priori, qui tanta vitia habuisse narratur, ut ne scortum quidem, et vile mancipium, ea sustinere posset: ita post secundi viri mortem in semet reversa est, ut saccum indueret, ut errorem publice fateretur, et tota urbe spectante Romana, ante diem Paschae, in Basilica Laterani, staret in ordine poenitentium, et coram Episcopo, Presbyteris, et omni populo collacrymantibus, sparsum crimen, ora lurida, squalidas manus, et sordida colla submitteret ».

URGEBIS: Poenitentia et Confessio publica diu viguerant ante Novatianorum schisma et haeresim: igitur illa Confessio, quam abrogavit Nectarius, non erat Confessio publica, sed ea, quam appellamus secretam et sacramentalem. — Distinguo antecedens: viguerunt alia prorsus ratione, quam ab Episcopis institutae sint, occasione haeresis Novatianorum, concedo: eodem modo, nego. Fateor equidem, quod ante illud Novatianorum schisma plerique publicam Poenitentiam agebant, et sua publice peccata confitebantur, vel Episcopo, vel ei Sacerdoti, quem ab Episcopo ex plurimis ad excipiendas Confessiones designatis seligebant, ut constat ex Origene supra laudato: tunc enim uni dumtaxat Sacerdoti peccata sua non tenebantur aperire, uti postmodum contigit occasione Novatianorum: Episcopi enim statuerunt, ut publici poenitentes certum aliquem Presbyterum poenitentiis et poenitentibus praefectum adirent, ei sua confessuri peccata, et praescriptam ab eo Poenitentiam et Satisfactionem impleri. Cuius utique publici Poenitentiarii institutio nulla memoratur apud veteres Ecclesiae Doctores ante persecutionem Decii, et schisma Novatianorum; sed ab eo tempore, quo Novatiani discesserunt et separaverunt se ab Ecclesia, quoniam illi recusabant communicare cum iis, qui grassante persecutione lapsi fuerant, et quos nonnulli Praesules nimia facilitate ad Communionem sine debita satisfactione et poenitentia admiserant, de quibus acriter conqueritur S. Cyprianus, Serm. De lapsis: idcirco ut Ecclesia tam gravi malo deinceps occurreret, nova constitutione sancivit, ut publicorum aliquot criminum, nonnisi post exsolutos ex huiusce Poenitentiarii praescripto secretioris Poenitentiae labores, ad sacrorum participationem mysteriorum admitterentur ii, qui post Baptisma lapsi fuissent, ut ostenderent contra Novatianos aliquam in Ecclesia potestatem esse dimittendi peccata, quando praeficiebant poenitentibus Presbyterum, ut ab eo dispositi per exercitia poenitentiae possent ab Episcopo reconciliari: tum etiam, ut disciplinae severitatem observarent, ac illis eum praeponeret Sacerdotem, ut per spontaneas Poenitentium poenas eorum delictis aliquo modo pares eos ad mysteria recipienda comparent, cum eos non admitterent, nisi Sacerdotis illius ope, ductaque, per dignos Poenitentiae labores et fructus a gravioribus peccatis antea purgarentur.

INSTANT HAERETICI: Illam Confessionem Nectarius abrogavit, quae postmodum non fuit in usu in Ecclesia Constantinopolitana: at quaecumque Confessio facienda hominibus, post huiusmodi abrogationem, non fuit amplius ibi in usu: igitur, etc. Maior constat ex dictis. Minor vero probatur ex S. Chrysostomo ipsius Nectarii in Sede Constantinopolitana Successore, qui pluribi docet non esse confitendum hominibus, sed soli Deo, maxime vero Homil. 2. in Psalm. 50. ubi ait: Peccata tua dicito, ut deleas illa; si confunderis alicui dicere, dicito ea quotidie in anima tua: non dico ut confitearis conservo tuo, ut exprobret, dicito Deo, qui curet illa. Et Serm. De Poenit. et Confess. Nunc autem, inquit, neque necessarium est praesentibus confiteri: cogitatione fiat delictorum inquisitio, sine teste sit hoc iudicium, solus te Deus confitentem videat. Et Homil. 4. De Lazaro: Neque enim conservo est confitendum, qui in publicum proferat, sed Domino. Ubi S. Chrysostomus Confessioni, quam improbat, opponit eam, quae fit Deo, et quae fit in anima ac cogitatione, et intra conscientiam: igitur S. Chrysostomus improbat omnem Confessionem faciendam hominibus. — Nego minorem, et ad eius probationem dico, S. Chrysostomum improbare solum Confessionem publicam, non vero privatam: loquitur enim de Confessione, ex qua sequi posset exprobratio; talis autem erat Confessio publica; nam, ut notat Origenes, Homil. 2. in Psal. 37. cum publica Confessio fieret, semper aderant, qui possent exprobrare, unde ait: Si huiusmodi homo memor delicti sui confiteatur ea, quae commisit, et humana confusione parvipendat eos, qui exprobrant, et eum confitentem notant, aut irrident. Eiusmodi vero non est ea, Confessio, quae fit in Sacramento Sacerdoti: nulla enim potest ex ea sequi exprobratio, quia sine testibus fit, et arctissimo silentii debito seu sigillo Sacerdotes adstringuntur. Hinc addit: Nunc autem neque necessarium est praesentibus testibus confiteri: nam his verbis ostendit aliquando fuisse necessarium coram testibus, ideoque publice confiteri, sed eam necessitatem esse sublatam a Nectario, ne scilicet eiusmodi publica Confessio amplius foret ansa et occasio exprobrationis faciendae. Vel dico, S. Chrysostomum ibi non loqui de Confessione Sacramentali, quae fieri debet ex praecepto, sed dumtaxat de Confessione quotidiana. Unde signanter dixit verbis supra laudatis in Psal. 50. Si confunderis alicui dicere, dicito ea quotidie in anima tua, etc. quasi diceret: rem tibi grandem non suadeo, neque adhortor, ut quotidie confitearis peccata tua Sacerdoti, qui exprobret illa, et suis increpationibus perstringat; sed alium tibi Confessionis modum aperio, nempe ut diebus singulis peccata tua privatim Deo confitearis in anima tua, unde subdit: Ecce habes codicem, ubi scribas quotidianum expensum; habeto codicem conscientiam tuam, et scribe quotidiana peccata: quando accusaveris super stratum tuum, et neminem infestum pateris, antequam veniat tibi somnus, profer in medium codicem conscientiam tuam. — Idem etiam suadet in praefata Homilia de Lazaro, ubi monet, quod si aliquando habuerimus corruptae cupiditatis in anima conceptum, statim suffocemus: si vero in opus prodierit, occidamus per Confessionem statim: Cur ergo, inquit, pudescis, et erubescis dicere peccata tua? cave enim homini dixeris, ne tibi exprobret, neque enim conservo confiteris, sed ei qui Dominus. Quibus significat, quotidianam Confessionem statim esse faciendam, ac peccavimus. Non igitur loquitur de Confessione Sacramentali, quam nullibi negat; sed dumtaxat de Confessione privata, quae fieri potest et debet a quolibet homine, ut videlicet per Contritionem peccati veniam possit obtinere.

URGENT TANDEM: Quae fuerit S. Chrysostomi de Confessione sententia, apparet distincte ex Cassiano illius discipulo: at hic negat omnem Confessionem faciendam esse hominibus; siquidem Collatione 20. cap. 8., ait: Si verecundia retrahente, revelare coram hominibus peccata tua erubescis, illi quem latere non possunt, confiteri ea iugi supplicatione non desinas, qui et absque verecundiae publicatione curare, et sine improperio donare consuevit. — Nego minorem; nam eodem modo loquitur Cassianus, quo eius Praeceptor, nempe vel de Confessione publica, quae coram populo fiebat, et ex qua saepe oriebatur exprobratio et improperium, non vero de privata, quae Sacerdoti fiebat, ut Vicario Dei, seu Christi, non vero ut homini simplici ac puro; unde Confessio haec censeri potest fieri Deo, quia fit homini vices Dei gerenti: siquidem Sacerdos pro Christo legatione fungitur. Vel dico, cum illis verbis adhortari ad quotidianum conscientiae examen, et privatam Confessionem diebus singulis coram Deo de peccatis post illam conscientiae investigationem faciendam; ait enim ante verba supra laudata: « Quis est, qui non possit dicere: peccatum meum cognitum tibi feci, et iniustitiam meam non operui? Ut per hanc Confessionem etiam illud confiteri subiungere mereatur: et remisisti impietatem cordis mei. Quod si verecundia retrahente, etc ».

OBIICIUNT 5. Plurimi Theologiae Principes aperte fatentur, Confessionem non divino iure, sed dumtaxat humano esse praeceptam. Nam Hugo Victorinus, lib. De Sacramentis, part. 14. cap. 14. dicit, Christum non dedisse hominibus praeceptum sua peccata confitendi. Et Magister Sent. dist. 17. proponit sententias utrinque probantes et negantes necessitatem Confessionis, nec ipsi quidquam resolvere videtur, saltem ex iure divino. Et Alensis 1. par. qu. 18. memb. 3. art. 2. Dominus, inquit, non instituit Confessionem, ut erat exercenda ab ipsis poenitentibus. Tandem S. Bonaventura, dist. 17. par. 2. art. 1. q. 3. aperte docet, Christum Dominum non instituisse Confessionem, sed illam esse opus pure humanum: Unde, inquit, non est data virtus Sacramenti ipsi Confessioni, sed Absolutioni: ideo recte hominibus puris institutio debuit reservari. Igitur Confessio non est de iure divino.

Distinguo antecedens: fatentur non esse de iure divino explicite, seu distincte et expresse, concedo: tacite et implicite, nego. Fatentur enim illi, Christum Dominum dedisse Apostolis eius vices agentibus potestatem dimittendi et retinendi peccata; ac subinde implicite saltem etiam mandavit Confessionem fieri, quippe cum, ut diximus, scire non possit Sacerdos, quae peccata sint remittenda, quaeve retinenda, nisi poenitens ea distincte declaraverit. Nec aliud certe volunt Hugo Victorinus, Magister Sentent. et Alensis. Quantum vero ad Seraphicum Doctorem maior videtur difficultas; nihilominus facile potest explicari; duo namque distinguit in Sacramento Poenitentiae: unum formale, quod est Sacramenti completivum, et hoc est Absolutio, sive facultas absolvendi, vel medicandi; aliud vero materiale, hoc est detectio peccati, seu morbi. Primum, inquit, Dominus instituit, qui potestatem clavium concessit, et penes hoc residet virtus Sacramenti: secundum vero non instituit in se, sed insinuavit. Cuius utique quadruplicem profert rationem: « Ex his, quae dicta sunt, inquit, quatuor possunt rationes elici, per quas Dominus immediate Confessionem, et expresse non instituit: prima quidem, quia non oportuit: secunda vero, quia hoc voluntarium esse debere docuit: tertia, quia est Sacramentum recidivantium: quarta, quia quantum est de se, est opus humanum; » unde credo quod non per se instituit; et si dicatur instituisse, hoc est intelligendum, insinuando, et auctoritatem dando.

EXPENDUNTUR OBIECTIONES CALVINI, ILLIUSQUE ASSECLARUM. — OBIICIT CALVINUS, lib. 3. Instit., n. 16. cap. 1. Deus impossibilia nec instituit, nec iubet: sed Confessio enumerativa omnium peccatorum est impossibilis: ac subinde non est a Deo instituta. Probat minorem Calvinus variis Scripturae sacrae auctoritatibus, maxime ex Psal. 19. et 38. ubi David testatur, se sua peccata non posse sigillatim recensere: « Delicta, inquit, quis intelligit? ab occultis meis munda me, Domine. Et iterum: Iniquitates meae supergressae sunt caput meum, etc. — Nimirum (inquit Calvinus) intelligebat Propheta, quanta esset peccatorum nostrorum abyssus, quam multae scelerum tacies, quot capita ferret, et quam longam caudam traheret haec hydra: non ergo ad recensendum catalogum se conferebat, sed de profundo malorum clamabat ad Dominum: Obrutus sum, sepultus sum, et suffocatus, inferorum portae circumdederunt me, immersum alto puteo, deficientem, et moribundum manus tua extrahat. Quis suorum peccatorum nunc supputationem cogitet, ubi Davidem videt suorum numerum inire non posse?» Haec Calvinus. — Nego minorem: tam enim possibilis est Confessio specialis et enumerativa peccatorum apud Sacerdotem. quam apud Deum: sed Calvinus ipse num. 18. fatetur fieri posse accusationem omnium peccatorum coram Deo; ait enim: « Quid, inquires, ergo ne confitenda non sunt singula delicta? ergo nulla Confessio Deo accepta, nisi duobus istis verbis conclusa, Peccator sum? Imo vero danda potius opera, ut quantum in nobis est, totum cor effundamus coram Domino: nec modo nos peccatores uno verbo fateamur, sed ut tales nos vere et ex animo agnoscamus: quanta sit, et quam varia peccatorum labes, tota cogitatione recognoscamus, non modo nos immundos, sed qualis sit, et quanta, quamque in multis partibus nostra immundities; non modo debitores, sed quantis simus debitis gravati, et quot nominibus obstricti: non modo vulneratos, sed quam multis, et lethalibus plagis saucii simus: ita credimus ». Quibus fatetur non satis esse confiteri Deo generatim, et universim se peccatorem profiteri coram Deo, sed ultra necessum esse, ut post accuratum examen conscientiae, diligentemque peccatorum inquisitionem et discussionem, poenitens sua peccata coram Deo profiteatur. Nihil autem aliud ad Sacramentalem Confessionem requirimus, quam eiusmodi peccatorum accusationem coram Sacerdote cum ea praevia discussione, quam viri prudentes adhibere solent in rebus gravioris momenti.

INSTAT CALVINUS: Non potest poenitens, etsi omnem impendat animi contentionem, ad rationem vocare totius anni acta, et quid singulis diebus peccavit colligere; siquidem experientia unumquemque convincit, ubi ad vesperam excutienda sunt unius tantum diei delicta, memoriam confundi. tanta se turba, et varietas delictorum ingerit: igitur haec enumerativa Confessio singulorum delictorum est impossibilis. — Distinguo antecedens: si per delicta intelligas quoslibet hominis defectus, necnon et veniales culpas, quas utique necesse non est in Confessione aperire, valde difficile est, omnia totius anni delicta in memoriam revocare. concedo: si intelligas graviores culpas, quae in Confessione manifestari debent, nego: nullus enim est, qui adhibita diligenti disquisitione conscientiae facile non memoretur omnium graviorum criminum a se per anni curriculum patratorum; si quae autem post illam diligentem inquisitionem crimina memoriam fugiant, poenitenti satis erit generatim de omnibus occultis et omissis confiteri. Cui utique assertioni refragari non potest Calvinus, cum dicat n. 18. quod cum peccator se totum coram Deo, per singulorum peccatorum accusationem effuderit, serio ac sincere cogitare debet, plura adhuc restare, ac profundiores esse malorum suorum recessus, quam quos poenitus excutere possit: atque adeo debet exclamare cum Davide: Delicta quis intelligit? Ab occultis meis munda me, Domine.

URGET: « Illa saltem enumerativa Confessio turbat animae pacem, et fiduciam, ac spem in Deum: adducit quippe poenitentis conscientiam in dubitationem, curam et sollicitudinem, quod nempe in inquirendis suis delictis non satis temporis impenderit, non iusta opera incubuerit, et multa per negligentiam praeterierit, quorum remissionem et Absolutionem non potuit obtinere: non igitur Deus illius Confessionis est auctor, quae est vera carnificina, crudeliter divexans animas eorum, qui aliquo Dei sensu afficiuntur ». — Nego antecedens: nam ille, qui omnem quam potuit adhibuit diligentiam ad investiganda et confitenda sua peccata, habet certam animi tranquillitatem ac fiduciam, quod a Dei misericordia per Absolutionem Sacerdotis eiusmodi peccatorum veniam consequetur; inde pacatum habet animum, et cum fiducia accedit ad thronum misericordiae, et Deo quem primum novit ad miserendum, impense famulari studet, ut irrogatam ipsi per peccatum iniuriam pro viribus resarciat.

URGET TANDEM CALVINUS, lib. 3. Instit., cap. 7. ante Concilium Lateranense, nullam fuisse legem Confessionis, in eoque Concilio, editae legis Omnis utriusque sexus barbaries fidem abrogat: Nam, inquit, quod iubent boni Patres, omnem utriusque sexus quotannis semel proprio Sacerdoti confiteri, omnia peccata faceti homines lepide excipiunt, hoc praecepto teneri solos hermaphroditas, ad neminem vero spectare, qui sit mas, vel femina. — Respondeo: Concilium Lateranense non statuisse ut fideles confiterentur; id enim iure divino statutum esse intellexerat; sed ut praeceptum divinum Confessionis solum semel in anno ab omnibus et singulis ratione utentibus impleretur. Quod obiicit Calvinus barbariem, frivolum est. Primo, quia Grammaticae leges plerumque Ecclesia spernit. Secundo, quia frequens est hic loquendi modus, in Scripturis, Deuteronomii 7. Non erit apud te sterilis utriusque sexus. Iudicum 8. Circiter tria millia utriusque sexus. 2. Paralipomenon 31. Liberis eorum utriusque sexus. Tertio, quia Plinius secundus vir disertissimus, lib. 1. Illustrium virorum, in Romulo hanc usurpat loquendi formulam: Ludos, inquit, Circenses simulavit, ad quos cum utriusque sexus multitudo venisset, etc.