Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

Si ea in regeneratis omnibus gratitudo erga Deum esset (ut praeclarissime loquitur Concilium Tridentinum, Sess. 14. cap. 1.) ut iustitiam in Baptismo ipsius beneficio et gratia susceptam constanter tuerentur, non fuisset opus aliud ab ipso Baptismo Sacramentum ad peccatorum remissionem esse institutum. Quoniam autem Deus, dives in misericordia, cognovit figmentum nostrum, illis etiam vitae remedium contulit, qui sese postea in peccati servitutem, et daemonis potestatem tradidissent; Sacramentum videlicet Poenitentiae, quo ipsis post Baptismum beneficium mortis Christi applicatur. Unde merito Sess. 6. cap. 14.

Sacramentum hoc appellat secundam post naufragium deperditae gratiae tabulam. Quam utique appellationem laudant etiam SS. Patres, maxime S. Hieronymus, Epist. 9. quae est ad Salvinam, ubi ait: Nec statim nobis Poenitentiae subsidia blandiantur: cavendum est vulnus, quod dolore curatur: aliud est integra nave, et salvis mercibus portum salutis intrare, aliud nudum haerere tabulae, et crebris fluctuum concursibus ad asperrima saxa collidi. Non mirum igitur, si diabolus nostrae salutis adversarius omnem suae malitiae moverit artem, ut divinum hoc subsidium hominibus elevaret, aut errorum caligine offuscaret. Prodierunt enim imprimis Montanistae, qui docuerunt, nullum esse in Ecclesia remedium ac subsidium, quo peccantes post Baptismum possint Deo reconciliari, ut testatur S. Hieronymus. Epist. 54. ad Marcellam, ubi de Montanistis ita loquitur: Illi ad omne poenae debitum, Ecclesiae observant fores! nos quotidie legimus: malo Poenitentiam peccatoris, quam mortem: numquid qui cadet, non resurget? dicet Dominus. Et, Convertimini ad me filii convertentes, ego curabo contritiones vestras. Rigidi autem sunt, non quod ipsi peiora non peccent, sed hoc inter nos et illos interest, quod illi erubescunt confiteri peccata, quasi iusti: nos dum Poenitentiam agimus, facilius veniam promeremur. Quod utique pestilens dogma per Ecclesiam disseminatum, in tantum fideles rigidioris disciplinae aemulatores labefactavit, ut etiam Tertullianum, alias strenuum Catholicae veritatis defensorem, infecerit. Unde S. Hieronymus, Epist. ad Ctesiphontem, cap. 2. refert his verbis: Montanus immundi spiritus praedicator, multas Ecclesias per Priscillam, et Maximillam nobiles et opulentas feminas auro corrumpit, deinde haeresi polluit. Stupendum est, quod non solum rudes, et idiotae ab illo decepti fuerint; sed et ipsi, qui magna videbantur praediti sanctitate, atque doctrina; quos inter ipsum Tertullianum annumerari dolemus. — Eis hoc in nefario dogmate successerunt Novatiani circa annum Christi 254. dicti a Novato Cartaginensis Ecclesiae Presbytero, tum et postea magis a Novatiano Romano Pseudo-Pontifice, qui Montanistarum errorem extinctum restaurantes, docebant non esse Poenitentiam et remissionem peccatorum largiendam iis, qui simulachris immolassent, ut refert Socrates, lib. 4. Historiae, cap. 30. — Ipsis subscribunt Lutherani et Calvinistae, qui licet admittant contra Montanistas et Novatianos esse in Ecclesia remedium aliquod a Christo institutum pro remittendis peccatis Baptizatorum; tamen negant in Sacerdotibus veram et iudiciariam auctoritatem remittendi peccata, docentque remedium istud nihil aliud esse, quam memoriam Baptismi iam suscepti cum fide remissionis peccatorum, ac subinde volunt Poenitentiam, vel non esse Sacramentum novae Legis proprie dictum, vel non esse a Baptismo distinctum. Ita Lutherus, lib. De Captivit. Babyl., qui licet initio videatur asserere tria esse Sacramenta, nempe Baptismum, Poenitentiam, et Eucharistiam, tamen in fine Poenitentiam ad Baptismum revocat. Idem docet Kemnitius in examine Canonis 10. De Baptismo, et 1. De Poenitentiae. — Adstipulator etiam Calvinus, lib. 4. Instit., cap. 19. num. 55. et sequentibus; ubi cum exagitasset doctrinam Ecclesiae Romanae de Sacramento Poenitentiae, scribit num. 17. Ne tamen animos tollat, quamcumque in parte Sacramentum posuerint, nego iure haberi pro Sacramento: primum, quod nulla Dei promissio singularis ad hanc rem extet, unica Sacramenti hypostasis. Deinde, quod quaecumque hic ceremonia proferatur, merum sit hominum inventum, cum ceremonias Sacramentorum nonnisi a Deo institui posse iam definitum sit: mendacium ergo, et impostura fuit, quod de Sacramento Poenitentiae commentari sunt, etc. Quoniam autem omnes isti Errores omne suum virus a Novatianis hauserunt, operae pretium est hic Novatianorum haeresis originem, progressum, et damnationem recensere: sub tribus distinctis Paragraphis.

§ I. — DE ORIGINE HAERESIS NOVATIANORUM. — Haec Haeresis a Novato malorum omnium fonte effluxit. Fuit autem Novatus in Africa Episcopus, ut volunt aliqui, et videtur colligi ex Epist. 49. S. Cypriani, in qua scribit, fuisse a Novato ordinatum Diaconum Felicissimum: Qui istic, inquit, adversus Ecclesiam Diaconum fecerat, illic Romae Episcopum fecit, nempe Novatianum Pseudo-Pontificem; cuius autem Ecclesiae Episcopus fuerit, non indicant. Qualis porro hic esset Novatus egregie declarat eadem Epist. S. Cyprianus, his verbis: « De Novato nihil inde ad nos fuerat nuntiandum, cum magis per nos vobis debeat Novatus ostendi, rerum novarum semper cupidus, avaritiae inexplebilis rapacitate furibundus, arrogantia et stupore superbi tumoris inflatus, semper istic Episcopis male cognitus: quasi haereticus semper et perfidus omnium Sacerdotum voce damnatus: curiosus semper, ut prodat: ad hoc adulator, ut fallat: numquam fidelis, ut diligat: fax et ignis ad conflanda seditionis incendia: turbo et tempestas ad fidei facienda naufragia: hostis quietis, tranquillitatis adversarius, pacis inimicus ». Et post multa, addit: « spoliati ab illo pupilli, fraudatae viduae, pecuniae quoque Ecclesiae denegatae, has de illo exigunt poenas, quas in eius furore conspicimus. Pater etiam eius in vico fame mortuus, et ab eo in morte postmodum nec sepultus: uterus uxoris calce percussus, et partione properante in parricidium partis expressus ». Cur autem ab Ecclesia desciverit, mox subdit, inquiens: « Hanc conscientiam criminum iam pridem tenebat: propter hoc se non de Presbyterio excitari tantum, sed et communicatione prohiberi, pro certo tenebat; et urgentibus fratribus, imminebat cognitionis dies, quo apud nos causa eius ageretur, nisi persecutio antevenisset: quam iste voto quodam evadendae et lucrandae damnationis excipiens, haec omnia commisit et miscuit: ut qui eiici de Ecclesia et excludi habebat, iudicium Sacerdotum voluntaria discessione praecederet, quasi evasisse sit poenam, praevenisse sententiam ». Et quod eadem epistola superius dixerat, de eius ex Africa in urbem adventu sic ait: « idem est Novatus, qui apud nos primum discordiae et schismatis incendium seminavit: qui quosdam istic ex fratribus ab Episcopo segregavit: qui in ipsa persecutione, ad evertendas fratrum mentes, alia quaedam persecutio nostris fuit. Ipse est, qui Felicissimum satellitem suum, Diaconum, nec permittente me nec sciente, sua factione et ambitione constituit, et cum sua tempestate Romam quoque ad evertendam Ecclesiam navigans, similia illic, et paria molitus est, a Clero portionem plebis avellens, fraternitatis bene sibi cohaerentis, et se invicem diligentis concordiam scindens ». Haec Cyprianus. Quibus constat, quod Novatus plurium criminum reus a S. Cypriano damnandus esset, nisi cum persecutionis urgente occasione intermissum fuisset iudicium, Romam profugus petiisset. Cum autem Romae aliquamdiu latuisset ignotus, tandem Novatianum Presbyterum Romanum ob Cornelii electionem invidiae stimulis agitatum, et animo aversatum inveniens, coepit una cum illo adversus Cornelium agere, atque alios quoque quoscumque posset, ab eius communicatione retrahere, multa de illo falsa iactare, cum Confessoribus quoque adhuc detentis in carcere. In illum obloqui, ac falso quodam pietatis intuitu probos quoque etiam illi infensos reddere conatus est. Machinabantur haec simul Novatus atque Novatianus, quos propter similitudinem nominum nonnulli ex antiquioribus Scriptoribus pro uno, eodemque usurparunt, maxime Eusebius, lib. 6. Historiae, cap. 35. et Socrates, 4. Hist., cap. 13. qui scribit Novatum contra Cornelium Romanum usurpasse sedem. Hinc Gilda subnominatus Sapiens, Britanniae excidium deplorans, Novatum pro Novatiano usurpat, dum scribit: Novatus Romae. Dominicae conculcator margaritae, porcus niger, patriae ingerit violenter manum, non tam dignus venerabilibus aris, quam flammis inferni ultricibus. Quae utique obiurgatio maxime in Novatianum Pseudo-Pontificem Romanum, non vero in Novatum solum Presbyterum Africanum cadit. Unde arbitrator errore amanuensium aut librariorum factum, ut apud Auctores Graecos Novatus pro Novatiano, et vice versa scriberetur: nam cum apud Eusebii historiam reperiatur Novatianus cum Novato contusus, in Chronico tamen ab eodem exacte distinctos invenies, ait enim: Novatus Presbyter Cypriani Romam veniens, Novatianum, et ceteros Confessores sibi sociat, eo quod Cornelius poenitentes apostatas recepisset.

PETES: Utrum revera Novatus fuerit dumtaxat Presbyter, an vero Episcopus? — Respondeo, Baronium ad annum 254. n. 59. affirmare, eum fuisse Episcopum, ob citata S. Cypriani verba Epist. 49. Qui istic adversus Ecclesiam Diaconum fecerat Felicissimum, illic (Romae) Novatianum fecit Episcopum. Solius autem est Episcopi ordinare Diaconum, et Episcopum. Verum hoc Baronii fundamentum et argumentum non satis efficax ac validum apparet, ut in illius sententiam descendamus; enimvero si Novatus Diaconum instituit Felicissimum, instituit Carthagine, quemadmodum Romae Novatianum in Episcopum: at non consecravit Romae Novatianum in Episcopum, sed tantum dolis et artibus suis procuravit, ut a tribus Episcopis ex angulo Italiae eductis, agrestibus, rudibus, et ebrietate atque crapula oppressis, Novatianus ordinaretur Episcopus: igitur inde non apparet evidens argumentum, quod fuerit Episcopus.

Insuper ex eiusdem epistolae verbis haec nostra sententia confirmari potest: in eo namque legimus, quod de eo Carthaginensi Presbytero reiiciendo cogitabatur; quod a Sacerdotibus una cum Cypriano iudicatus fuisset, nisi persecutionis urgente occasione, Romam profugus iudicium evasisset: at si fuisset Episcopus, non a solo Cypriano cum Carthaginensi Clero fuisset eiiciendus, sed ab Episcopis totius Provinciae una cum S. Cypriano eorum Primate. Id etiam constat ex S. Paciano, Epist. 8. ubi in hunc modum scribit: Cornelius iam Romanus Episcopus a sexdecim Episcopis factus, locum cathedrae vacantis acceperat, et in illa, qua fuit praeditus castimonia virginali crebras persecutiones irati Principis sustinebat: tum forte quidam Presbyter Novatus ex Africa fraudatis in Ecclesia Carthaginensi viduis, spoliatis pupillis, pecunia Ecclesiae denegata, proiecto extra domum Patre, et eodem fame mortuo, nec sepulto: uxoris gravidae utero calce percurso, partique eius effuso, Romam venit, cum iam ad Carthaginem urgentibus in Ecclesia fratribus, dies cognitionis eius immineret, hic latuit. Ubi diserte eum dumtaxat Presbyterum appellat. Idem habet Eusebius mox laudatus: idem etiam S. Hieronymus De Scriptoribus Ecclesiasticis, in Novatiano: Cuius, inquit, haeresis Novatianorum auctor fuit Novatus Cypriani Presbyter, etc.

Porro quis fuerit ipse Novatianus, refert S. Pacianus, Epist. 3. quae est ad Sympronianum Novatianum, ubi scribit: Novatianum mihi ingeris. Philosophum saeculi fuisse audio, nec satis miror ab Ecclesia Dei civi degenerasse: cognosco radicem legis antiquae fontem veteris populi reliquisse. Cornelio invidentem, Novati insaniae commodatum, sine consecratione legitima Episcopum factum, ideoque nec factum per epistolam eorum, qui se Confessores esse simularent, qui matris unius membra divellerent, etc. Quantus autem haberetur a suis sectatoribus ibidem observat, cum subdit: Novatianus his melior, nempe Moyses, ac Paulo? emendator Prophetarum? Doctor Apostolorum? Iam cum Christo videtur ut idem Moyses? Iam, ut Paulus, in tertium caelum sublimis evehitur? Iam neglectis omnibus solus auditur? Eum autem fuisse secta Stoicum coniicere licet ex his quae scribit S. Cyprianus, Epist. 52. ad Antonianum, ubi de fastu Novatiani ex philosophia et dicendi peritia comparato, ait: Iactet Philosophiam, et eloquentiam suam superis vocibus praedicet, qui nec fraternam caritatem, nec Ecclesiasticam unitatem tenuit, etiam quod prius fuerat amisit. Quod igitur ex Philosopho insigni, remisso Philosophiae nuntio, sese Christo subditisse videretur, ne in Ecclesia inglorius haberetur, qui inter Ethnicos magnam fuerat gloriam consecutus, Romanus Pontifex voluit eum inter Ecclesiae Presbyteros cooptare.

Qualiter autem ad finem receptus fuerit, refert Eusebius, lib. 6. cap. 35. Necnon Cornelius, Epist. ad Fabium Antiochenum, ubi narrat, quod cum diu a Satana vexatus fuisset Novatianus, Exorcistarum praesidio a spiritu illo malo liberatus est, et cum paulo post in gravem morbum incidisset, in lecto, in quo decumbebat, fuit baptizatus: Verum, inquit Cornelius, morbo tandem elapsus, neque ceteris, quibus post Baptismum secundum Ecclesiae Canones, imbui oportuerat, acquisivit, neque Domini sigillo ab Episcopo obsignatus fuit: quo quidem neutiquam potius, quomodo, quaeso, Spiritum sanctum adeptus est? Subdit S. Cornelius: Iste persecutionis metu debilitatus, et nimia vitae cupiditate adductus, se Presbyterum esse negavit: nam cum a Diaconis rogatus, oratusque esset, ut domo, qua se conclusum occuluerat, egressus, quantum Presbytero liceret, quantumque in eius situ esset potestate, fratres in periculo constitutos, opisque et auxilii indigentes iuvaret, tantum abfuit, ut Diaconis eum obsecrantibus obtemperaret, ut etiam non sine stomacho et bile ab illis abiret, discederetque: nam se nolle amplius esse Presbyterum, sed alteri vitae se dicaturum asseruit. A quo autem ordinatus fuerit Presbyter, an a Fabiano Cornelii praedecessore, aut aliquo alio Antessore Romano Pontifice, haud liquet.

Interea, qui semel propter Philosophiam et dicendi peritiam in saeculo ambitionis stimulis agitatus fuerat Novatianus, eo infelix abductus est, ut quod iure non licuisset, Pontificiam dignitatem ambiret. Cum enim mortuo Fabiano, per duos annos vacasset Romana sedes, ac tandem omnibus pro Cleri, ac populi Romani votis electus fuisset Cornelius, id aegre ferens Novatianus, et Novati subsidio ac malitia fretus, spargere cupit calumnias adversus Cornelium, quibus irritam ac nullam eius promotionem suaderet, et populum ab eius communione divelleret, quas utique propalatas calumnias recenset S. Cyprianus, Epist. 52. ubi scribit de Cornelio: « Quod autem quaedam de illo inhonesta et maligna iactantur, nolo mireris, cum scias hoc esse opus semper diaboli, ut servos Dei mendacio laceret, et opinionibus falsis gloriosum nomen infamet, ut qui conscientiae suae luce clarescunt, alienis rumoribus sordidentur; explorasse autem Collegas nostros scias, et verissime competisse nulla illum libelli, ut quidam iactant, labem maculatam esse; sed neque cum Episcopis, qui sacrificaverunt, communicationem sacrilegam miscuisse; sed eos demum, quorum causa audita est, et innocentia comprobata coniunxisse nobiscum ». Haec S. Cyprianus. Quibus verbis significat, accusatum fuisse a Schismaticis Cornelium, quod libello accepto a Gentilibus, et data pecunia, Martyrium evasisset, quodque Episcopos, qui idolis sacrificaverant tempore persecutionis Decii Imperatoris, in suam communionem admisisset, et eos in locum et ministerium restituisset.

Quae utique accusationes, quamquam falsissimae, nihilominus ea arte et vafritie a Novato et Novatiano propalatae ac disseminatae sunt, ut etiam Confessores in carcere reclusos interficeret, sicut refert sanctus Cyprianus, Epist. 51. quam ad eos Confessores Novatiano adhaerentes dirigit, ubi inter cetera ait: Postquam vos de carcere prodeuntes schismaticus et haereticus error excepit, sic res erat, quasi vestra gloria in carcere remansisset, illic enim resedisse vestri nominis dignitas videbatur, quando milites Christi, non ad Ecclesiam de carcere redierunt, in quam prius cum Ecclesiae laude et gratulatione venisset. Horum itaque Confessorum suis partibus adhaerentium suffragiis ac votis animati Novatus et Novatianus, publice rebellare coeperunt adversus Cornelium summum Pontificem; ita ut defectionem, quam prius clandestine moliti fuerant, iam in apertum deducerent: quod utique sic recenset S. Cornelius, Epist. ad Fabium Episcopum Antiochenum, his verbis: « Ut vero intelligas hunc admirabilem virum (Novatianum scilicet) iampridem in Episcopatu petendo ambitione incensum esse, et eam temerariam et effraenatam cupiditatem occultasse intra se, et simulatione, hac tamquam involucro, quo arrogantiam tegeret ipso initio Confessores Christi viros sane probos locum habuisse, tibi volo aperte ostendere. Presbyter nomine Maximus et Urbanus e nostris, qui bis ex constanti fidei confessione summam gloriae amplitudinem collegerant: Sidonius item et Celerinus (vir qui Dei clementia adiutus omnia tormentorum genera maxima cum tolerantia pertulerat, et corporis imbecillitate, vi ac robore fidei suae confirmata, strenue ac viriliter ab adversario victoriam reportaverat) cum Novatianum attentius considerassent, et callidam eius fraudem, versutiam, periuria, mendacia, agrestem inhumanitatem ab omni vitae communione alienam, veteratoriam denique instar lupi amicitiam deprehendissent, eo relicto, ad S. Ecclesiam reverterunt: atque omnes eius fallacias et maleficia, quae longo tempore intimo pectori obtexisset, multis praesentibus, tum Episcopis, tum Presbyteris, tum Laicis quamplurimis, palam ostendere, et cum lacrimis ac quaerela, cum dolore et Poenitentia suam vicem deplorare coeperunt, quod subdolae illius et effoeratae bestiae consilio adducti, ab Ecclesia etiam vel ad exiguum temporis spatium descivissent ».

Seductis semel Confessoribus, quid Novatianus praesumpserit, idem subdit. sic dicens: « vix credibile est, charissime frater, quantam in moribus varietatem, quantam mutationem, exiguo momento in illo factam conspexerimus. Nam splendidissimus iste scilicet, qui inusitato ac terribili iureiurando adiecto, fidem suis fecerat, se non aliquando Episcopatum suis appetivisse, tamquam ex fallaci quadam praestigiarum impostura in medium proiectus, de repente Episcopus apparuit. Etenim iste novae sectae inventor, et doctrinae Ecclesiasticae propugnator, quando Episcopatum a Deo certe minime ei donatum sibi vi arripere, et ex hominum manibus quodammodo extorquere nitebatur, duos sibi socios de sua ipsorum salute prope desperatos adscivit, ut eos in exiguam aliquam partem, et minimum quasi Italiae angulum mitteret: indeque Episcopos tres, homines agrestes, rudes ac simpliciores, simulatione quadam veteratoria, in fraudem inductos abduceret, asserens et constanter affirmans, eos, quam celerrime debere Romam venire, ut videlicet omnis lis et discordia per sententiam illorum, aliorumque Episcoporum interpositam dirimeretur.»

Episcopi igitur, quoniam, ut supra diximus, homines simplices erant, et in perditorum fallaciis dolisque discernendis minus perspicaces Romam adventant. Iste tum per quosdam sui similes, ad eam rem comparatos, eos in unum locum concludendos curavit. Ac cum circiter horam decimam ebrios et crapula oppressos cerneret, vi coegit, imaginata quadam et vana manuum impositione Episcopatum sibi tribuere, quem dignitate gradum parum sibi accommodatum ad hunc modum per fraudem et astutiam acquisivit. Ex quibus Episcopis unus non longe post, peccatum flebiliter lamentatus, et idem aperte confessus, ad Ecclesiam revenit: quem populo universo pro eo rogante, tandem ut laicum in communionem recepimus, atque alios, qui in reliquorum duorum Episcoporum loca, qui eum creassent, succederent, misimus.

Istum igitur lepidum Evangelii patronum Novatianum omnino praeteriit, scilicet unum solum Episcopum oportere esse in hac Ecclesia Catholica, in qua tamen non ignorabat, (quomodo enim poterat?) Presbyteros esse quadraginta sex, Diaconos, septem, Subdiaconos septem, Acolytos quadraginta duos, Exorcistas et Lectores una cum Ostiariis quinquaginta duos, viduas et alios morbo atque egestate afflictos mille et quingentos, quos omnes Dei gratia et benignitas abunde sustentat. Sed tamen nemo ex tanta ministrorum multitudine, tamque in Ecclesia necessaria; nemo ex tanto egentium numero Dei providentia locupletatum, et rerum abundantia circumfluentem, nemo denique ex maxima illa et innumerabili populi frequentia, istum quem dico Novatianum ab ea desperata mentis caecitate et contumacia avertere, et ad Ecclesiam denuo revocare potuit. Subdit rursum Novatiani artes in suo schismate fulciendo: « cum fecisset, inquit, oblationes, et singulis partem Sacramenti distribuisset porrexissetque, miseros homines et infelices pro benedictione et gratiarum actione iusiurandum dare coegit atque suis utriusque manibus manus accipientis prehendens, non prius dimisit, quam hoc iureiurando eum obstrinxisset (illius enim verbis utar): Iura mihi per corpus et sanguinem Domini nostri Iesu Christi, te numquam nec me deserturum, nec ad Cornelium reversurum. Atque miser homo non ante degustavit, quam ita illi se devovisset, et pro Amen, quod dicere debebat, hoc dixit: Non deinceps ad Cornelium revertar ». His et similibus artibus suam sectam augebat in dies Novatianus, ut apparebit ex

§ II. — DE PROGRESSU HAERESIS NOVATIANORUM. — Novatianus igitur eo modo factus Pseudo-Pontifex, e vestigio de sua electione ad diversas Ecclesias misit Epistolas, in quibus narrata superius in Cornelium Papam crimina scripta erant, quae utique maximam in Ecclesia Dei tentationem invexerunt, cum non solum ab ipsis auctoribus Novatiano atque Novato scriptis litteris per universum orbem calumniae in Cornelium spargerentur, sed etiam confirmarentur illustrium Confessorum epistolis, quorum ob diuturniorem carcerem gloria erat apud omnes Christi fideles insignis. Quod ipse Cornelius testatur Epist. apud S. Cyprianum 46., scribens: « Cum ad omnes Ecclesias eorum nomine litterae calumniis et maledictis plene, eademque frequentes missae essent, ea ex causa, ut ait, omnes pene perturbatae sunt Ecclesiae, et complures ex eis errore deceptae, cogitantes se errare non posse, si eorum affectarentur vestigia, qui Christum toties magna gloria confessi essent ».

His autem in epistolis maxime significabat Novatianus, se invitum ac renitentem creatum fuisse Episcopum ea ratione excedendum excusans schismatis facinus, ut dolose Ecclesiarum, ad quas scribebat, communicationem subriperet, ut colligere licet ex Epist. Sancti Dionysii Episcopi Alexandrini, quam refert S. Hieronymus in Commentario De Scriptoribus Ecclesiasticis, qui Novatiano rescribens, haec habet: Nolens ne ad Sacerdotium fueris inductus, ita demum ostendes, si volens cesseris, nam oportuit quidvis etiam hac gratia perpeti, ne discinderetur Ecclesia Dei, neque minus praeclarum ex hoc contigisset testimonium, quod noluisse dissidium inducere, quam proficisci solet ex eo, si quis recuset simulachris immolare, atque adeo praeclarius etiam mea quidem sententia: siquidem illuc uni proprieque consulitur animae: hic totius Ecclesiae negotium agitur: tametsi nunc quoque si persuaseris, si contuleris fratres in concordiam redire, plus egeris officio, quam peccaveris errato.

Sicut autem ad Alexandrinam et Orientis Ecclesias Novatianus litteras dedit, ita pariter apud Occidentales idipsum praestitit, necnon et apud Africanas; testatur enim S. Cyprianus, Epist. 55. Novatianum ad Ecclesiam Carthaginensem legatos misisse una cum litteris, eo tempore quo Carthaginensem Synodum celebrabat: at cum Episcopi Africani, qui Romam fuerant delegati, ut rescirent et compertum haberent utrum calumniae in Cornelium diffamatae verae essent, necne, tunc etiam rediissent, renuntiarunt Cornelium omnino innocentem; ac legitime et canonice Romanum Pontificem electum fuisse: quod utique cum significassent non solum S. Cypriano (ad quem per dictos Episcopos in Africam redeuntes scripserat Cornelius Papa) sed etiam aliis Praesulibus, quos ex diversis Ecclesiis Africanis Carthagine in Synodum elegerat S. Cyprianus, omnes consenserunt Cornelio, et Novatianum repudiarunt, ut declarat S. Cyprianus, Epist. 42. his verbis: Honoris etiam communis memores, et gravitatis Sacerdotalis, ac sanctitatis respectum tenentes, ea quae ex diverso in librum ad nos transmissum congesta fuerant, acerbationibus criminosis respuimus: considerantes pariter et ponderantes, quod in tanto fratrum, religiosoque conventu consedentibus Dei Sacerdotibus, et altari posito, nec legi debeant, nec audiri.

Absoluta autem Synodo scripserunt Patres ad Cornelium Papam Epist. Synodicam, ut eum certiores facerent de damnatione Felicissimi et Sociorum, qui volebant lapsis in persecutione continuo veniam esse largiendam: sed illae epistolae desiderantur; scripsit etiam ad eumdem S. Cyprianus, imo etiam adiecit litteras ad Confessores lapsos, et Novatiano consentientes, quas a Cornelio Papa prius inspici voluit, ea nimirum cautela, ne ad schismaticos scribendo falso idem iactarent, Cyprianum cum illis communicare.

Haec cum resciisset Novatianus, an. 254. ita percitus Novatum una cum aliis sectatoribus delegavit in Africam, ad illam Ecclesiam vertendam; cuius legationis cum certiores fecisset S. Cornelius S. Cyprianum. audiissetque per scriptam a Cornelio epistolam, adiuntos Novato legatos esse plurium criminum reos, statim admonuit ceteros Coëpiscopos Africanos, necnon et omnes fideles, sacrilegos caverent homines, quorum etiam crimina circularibus datis epistolis publice voluit innotescere, ut constat ex Epist. 58. S. Cypriani. Maxime utilitatis fuit Novati ac Sociorum ab urbe discessio; nam qui ab eo detinebantur in errore, illo recedente confestim ad Ecclesiam reversi sunt, maxime illustres illi Confessores, qui Novatiano adhaerent; hi enim dato libello supplici veniam de erratis deprecati sunt, et ut reciperentur in communionem Cornelii summis votis ac gemitis postularunt, ut narrat S. Cornelius, Epist. quae est 46. apud S. Cyprianum: Quorum voluntate cognita, inquit, magnus Fraternitatis concursus factus est, una vox orat omnium Deo gratias agentium: gaudium pectoris lacrimis eximientes, complimentes eos, quasi hodie a poena carceris fuissent liberati. Porro eorum Confessorum revocationem errati, ac professionem his verbis conceptam ibidem refert: Nos Cornelium Episcopum SS. Catholicae Ecclesiae electum a Deo omnipotente, et Christo Domino nostro scimus, nos errorem nostrum confitemur: nos imposturam passi sumus, circumventi fuimus perfidia et loquacitate captiosa. Nam etsi videbamur quasi quandam communicationem cum schismatico et haeretico homine habuisse, sincera tamen mens nostra semper in Ecclesia fuit. Nec enim ignoramus verum Deum esse, unum Christum esse Dominum, quem confessi sumus, unum Spiritum sanctum, unum Episcopum in Catholica Ecclesia esse debere.

Perlatis autem in Africam, et in alias Provincias Cornelii Papae litteris de recantatione Confessorum lapsorum, tum etiam qui Novati ac Sociorum astutia decepti fuerant in Africa, pariter elevati sunt, de quibus S. Cyprianus ad Cornelium, Epist. 47. ita scribit: Hic enim quosdam fratres nostros error induxerat, quod sibi communicationem Confessorum sequi viderentur: quo errore sublato, lux omnium pectoribus infusa est, et Ecclesia Catholica una esse, scindi nec dividi posse monstrata est: nec quisquam iam facile poterit schismatici furentis verbis loquacibus decipi, quando probatum sit bonos et gloriosos Christi milites non potuisse diu aliena fallacia et perfidia extra Ecclesiam detineri. Hoc maxime nuntio firmatus est Antonianus in Numidia Episcopus, qui cum a Cornelii partibus prius stetisset, postmodum Novatiani litteris permotus nutare coeperat. Sed deposita vacillatione, Novatiano prorsus renuntiavit. His tamen eventibus, quamvis felicissimis, non potuit omnino extingui Novatiana lues, quapropter opus fuit varia diversis in Provinciis cogere Concilia, quibus decerneretur qua ratione, et quibus lapsis danda esset venia peccatorum.

§ III. — QUIBUS IN CONCILIIS DAMNATI FUERINT NOVATIANORUM ERRORES. — Id maxime factum est in Synodo Romana, anno 255. nam de eo Concilio ita scribit Eusebius, lib. 5. Hist., cap. 35.¹ « Ob quam rem, inquit, nempe Novatianum lapsos a poenitentia excludentem, Concilium maximum Romae cogitur, in quo sexaginta Episcopi, atque Presbyteri totidem, atque amplius una cum Diaconis in unum conveniunt. A Pastoribus separatim per singulas cuiusque regionis Provincias, quid de ea re agendum esset deliberantibus colloquia fiunt. A quibus tandem decernitur Novatianum, eiusque fautores tanta superbia inflatos, et quotquot illius inhumanissimae, et a fraterna caritate alienissimae opinioni assentirentur, in eorum numero, qui erant ab Ecclesia exclusi haberi: fratres autem qui casu infelici prolapsi fuissent, Poenitentiae medicamentis curari, et ad sanitatem restitui ».

Cum autem hoc tempore duas inter se contrarias Schismaticorum factiones, pari tamen conatu adversus Ecclesiam Catholicam conspirarent, quarum alterius Novatianus, alterius vero Felicissimus Diaconus Africanus quondam a Novato ordinatus, quorum ille aiebat, neminem lapsorum in Ecclesiam esse recipiendum, hic vero lapsos omnes absque Poenitentia mox suscipi debere, quae etiam fuerat prior Novati sententia, sed postmodum ad oppositam declinavit: inter haec duo extrema Catholica incedens Ecclesia, via media, sic lapsis pacem dabat, ut tamen praevia Poenitentia ipsi sibi aditum patefaceret.

Hoc autem statutum est nedum in illo Concilio Romano, sed etiam in aliis plurimis, maxime vero in Africano, seu Carthaginensi celebrato anno 255. cui interfuerunt quadraginta duo Episcopi, ut constat ex Epistola Synodica ad Cornelium Romanum Pontificem missa, quae est n. 54. apud S. Cyprianum, in qua causam proferunt, cur imminente persecutione lapsis veniam postulantibus et agentibus Poenitentiam iudicarent esse concedendam: « Obtemperandum namque est, inquiunt, ostensionibus atque admonitionibus iustis, ut a pastoribus oves in periculo non deserantur, sed grex omnis in unum congregetur, et exercitus Domini ad certamen militiae caelestis armetur: merito enim trahebatur dolentium Poenitentia tempore longiori, ut infirmis in exitu subveniretur: quamdiu quies, et tranquillitas aderat, quae differre diu plangentium lacrimas, et subvenire sero morientibus in infirmitate pateretur. At vero nunc infirmis, sed fortibus pax est necessaria, nec morientibus, sed viventibus communicatio a nobis danda est, ut quos excitamus et hortamur ad praelium, non inermes et nudos relinquamus, sed protectione Corporis et Sanguinis Christi muniamus. Et cum ad hoc fiat Eucharistia, ut possit accipientibus esse tutela, quos tutos esse contra adversarium volumus, munimento Dominicae saturitatis armemus. Nam quomodo docemus, aut provocamus, eos in confessione nominis sanguinem suum fundere, si eis militaturis Christi Sanguinem denegamus? Aut quomodo ad Martyrii poculum idoneos facimus, si non eos prius ad bibendum in Ecclesia poculum Domini iure communicationis admittimus?... Nec quisquam dicat, qui Martyrium tulit, sanguine baptizatur: nec pax illi ab Episcopo necessaria est, habitu gratiae suae pacem, et accepturo maiorem de Domini dignatione mercedem. Primo idoneus esse non potest ad Martyrium, qui ab Ecclesia non armatur ad praelium: et mens deficit, quam non recepta Eucharistia erigit, et accendit ». At post multa: « Ne igitur ore nostro, quo pacem negamus, quo duritiam magis humanae crudelitatis, quam divinae et paternae pietatis dulcedinem opponimus, oves nobis commissae a Domino reposcantur, placuit nobis, sancto Spiritu suggerente, et Domino per visiones multas et manifestas admonente; quia hostis nobis imminere praenuntiatur et ostenditur, colligere intra castra milites Christi; et examinatis singulorum causis, pacem lapsis dare, immo pugnaturis a me suggerere: quod credimus vobis quoque paternae misericordiae contemplatione placiturum ».

Cum autem omnem navaret operam S. Cyprianus, ut Novatianos ex Africa propulsaret, eorumque pestilens dogma eliminaret, diabolus salutis ac veritatis Evangelicae adversarius aliam ipsi ex diametro oppositam novi belli ansam praebuit. Accedit enim ut privatus veterator haereticus una cum suis asseclis ad praefatam Synodum Carthaginensem venerit, quasi causam suam acturus; sed cum iam pluries fuisset damnatus, ab eadem Synodo reiectus est: qua de re furis agitatus collectis secum sociis, ibidem Carthagine adversus S. Cyprianum creavit Pseudo-Episcopum Fortunatum, ut narrat S. Cyprian., Epist. 55. ad Cornelium. Fortunatus autem cum suis sociis Romam delegat Felicissimum haeresiarcham ad Cornelium Papam, ab eo, si fieri posset, communicationem subrepturum, et multa in Cyprianum oblocuturum, ut ibidem refert S. Cyprianus, ubi scribit: « Felicissimum illum hostem Christi non novum, sed iampridem ob crimina sua plurima et gravissima abstentum, et non tantum mea, sed plurimorum Coëpiscoporum sententia condemnatum, reiectum a te illic esse; et cum venisset stipatus caterva et factione desperatorum, vigore pleno quo Episcopos agere oportet, pulsum de Ecclesia esse, de qua iampridem cum sui similibus, Dei maiestate et Christi Domini et Iudicis nostri severitate depulsus est, ne schismatis et dissidii auctor, ne pecuniae commissae sibi fraudator, ne struprator virginum, ne matrimoniorum multorum depopulator atque corruptor, ultra adhuc sponsam Christi incorruptam, sanctam, pudicam, praesentiae suae dedecore et impudica atque incesta contagione violaret ».

Refert etiam ibidem S. Cyprianus semel et iterum reiectum Felicissimum a Cornelio, ut allatas a se ab Africa litteras acciperet; nec tamen illis minitantibus Cornelium acquievisse, qui nihilominus paulo permotus, quod de re tanta nihil ad eum scripsisset S. Cyprianus, acrius ipsum redarguit; excusat nihilominus se, quod accusatorum ipsius vehementer exagitaretur molestiis, ut colligi potest ex eadem Epistola Cypriani ad Cornelium, in qua scribit: « Laeta alia tua Epistola, Frater, quam primis litteris subiunxisti, satis miratus sum, cum animadvertissem te minis atque terroribus eorum qui venerant aliquantum esse commotum: cum te, secundum quod scripsisti, aggressi essent cum summa desperatione, comminantes, quod si litteras, quas attulerant, non accepisses, publice eas recitarent, et multa turpia ac probrosa et ore suo digna proferrent. Quod si ita res est, Frater charissime, ut nequissimorum timeatur audacia, et quod mali iure atque aequitate non possunt, temeritate ac desperatione perficiant, actum est de Episcopatus vigore, et de Ecclesiae gubernandae sublimi ac divina potestate: nec Christiani ultra aut durare, aut esse iam possumus, si ad hoc ventum est, ut perditorum minas atque insidias pertimescamus ».

Qualis autem esse debeat Sacerdotis et Episcopi constantia in amovendis et propulsandis indignis a Sacramentorum participatione, ibidem significat, cum ait: « Amplector prompta et plena dilectione cum Poenitentia reverterentes, peccatum suum satisfactione humili et simplici confitentes. Si qui autem sunt, qui putant se ad Ecclesiam non precibus, sed minis regredi posse, aut existimant aditum se sibi non lamentationibus et satisfactionibus, sed terroribus facere, pro certo habeant contra tales clausam stare Ecclesiam Domini, nec castra Christi invicta et fortia et Domino tuente munita, minis cedere. Sacerdos Dei Evangelium tenens, et Christi praecepta custodiens occidi potest, non potest vinci ».

Interea cum saeviret in Christianos persecutio sub Imperatoribus Gallo et Volusiano, in exilium ab eis eiectus est S. Cornelius, una cum plurimis aliis Clericis Romanis, ubi eum S. Cyprianus, Epist. 57. consolatus est, et in qua mirum in modum eius constantiam extollit, in qua pariter Novatianum carpit, quod ipse persecutionem effugeret, nec errorem deponeret, sed adhuc gravius et se et suos vulneraret. « In perniciem, inquit, fratrum lingua sua perstrepens, et facundiae venenatae iacula contorquens, magis durus saecularis Philosophiae pravitatem, quam Philosophiae Dominicae lenitate pacificus, deserter Ecclesiae, misericordiae hostis, interfector Poenitentiae, doctor superbiae, veritatis correptor, proditor caritatis. Agnoscit ne iam qui sit Sacerdos Dei, quae sit Ecclesia, et domus Christi? qui sint Dei servi, quos diabolus infester, qui sint Christiani, quos Antichristus impugnet? Neque enim quaerit illos, quos iam subegit, aut gestit evertere quos iam suos fecit. Inimicus hostis Ecclesiae, quos alienavit ab Ecclesia, et foras duxit ut captivos, et vinctos contempsit, et perdidit: eos pergit lacessere, in quibus Christus credit habitare: quamquam etsi aliquis ex talibus fuerit apprehensus, non est, quod sibi quis in Confessione nominis blandiatur, cum constet, si occisi huiusmodi extra Ecclesiam fuerint, fidei coronam non esse, sed poenam potius esse perfidiae, nec in domo Dei inter unanimes habitaturus esse, quos videmus de pacifici et divina domo furore discordiae recessisse ».

Coronato autem per Martyrium Cornelio, in eius locum suffectus est Lucius, qui itidem Martyrio in eadem persecutione coronatus est, quorum SS. Pontificum cum mirandam animi constantiam celebrarent Catholici, itidem de suo Novatiano iactarunt eius Sectatores; scribit enim Socrates, et ipse sectae Novatianus, lib. 4. cap. 23. Novatianum, quem Novatum nominat, Martyrio sub Valeriano occubuisse: imo Novatiani suae sectae auctorem ante S. Cyprianum Martyrium consummasse praedicabant. « Verum, inquit, S. Pacianus, Epist. 2. scripta ad Sympronianum Novatianum, Novatianus martyrium numquam tulit... Porro etiam si passus est aliquid Novatianus, non tamen etiam occisus, etiamsi occisus, non tamen coronatus. Quidni? extra Ecclesiae pacem, extra concordiam, extra eam matrem, cuius portio debet esse, qui Martyr est... Cyprianus autem in concordia omnium, in pace communi, in Confessorum grege passus est, et saepe confessus iteratis persecutionibus, et multa laceratione vexatus, et novissime salutari calice propinatus est, hoc fuit coronari ».

PETES 1. Quodnam fuerit Novatianorum dogma? — Respondeo, Eusebius, lib. 6. cap. 43. illud prodere, cum scribit: Novatus scribere debuit Novatianus: Ecclesiae Romanae Presbyter, arrogantia quadam, et fastidio contra eos electus, qui in persecutione lapsi fuerant, asseruit, non amplius illis, quamvis omnia quae viderentur ad veram Poenitentiam, ad conversionem animorum, ad duram confessionem spectant, omnino peragerent, spem ullam salutis relinquere, unde propriae cuiusdam sectae, et erroris eorum, qui prae inflata mentis insolentia seipsos Κίττικος, idest, puros, et vacuos ab omni labe peccati asseruerant, auctor et dux fuit. Addit S. Pacianus, Epist. 1. eos Montanum, et Priscillam, et Maximillam secutos, multiplices controversias excitasse de Paschali die, de Paraceto, de Apostolis, de Prophetis, multaque alia: sicut et hoc Catholico nomine de venia, de Poenitentia, etc.

Insuper cum se puros ac mundos subnominarent, secundas nuptias damnabant, ut testatur S. Augustinus. lib. De Agone Christiano, cap. 31. ubi de Novatianis ait: Isti sunt, qui viduas si nupserint tamquam adulteras damnant, et super doctrinam Apostolicam se praedicant esse mundiores, qui nomen suum si vellent agnoscere, mundanos se potius, quam mundos vocarent.

PETES 2. Utrum revera Novatiani assererent, eos omnes, qui post acceptum baptisma in peccatum relaberentur, ab omni spe salutis excludi? — Respondeo, verisimilius esse illam non fuisse eorum sententiam, sed tantum quod qui a susceptione Baptismi in aliquod mortale peccatum incidissent, non amplius ad Ecclesiam, et fidelium communionem essent retinendi, nec penes Ecclesiam ius ullum aut potestatem esse reconciliandi peccatores. Quod utique colligitur primo ex S. Paciano, qui Epist. 1. postquam Ecclesiae nomine haec scripsit: Numquam Deus peccatori comminaretur, nisi ignosceret poenitenti, inducit Novatianum obiicientem: Solus Deus poterit: cui sic respondet Pacianus: Verum est, sed quod per Sacerdotes facit ipsius potestas est. Ex quibus verbis patet, Novatianum non exclusisse spem salutis, sed tantum existimasse, peccantes non posse reconciliari Deo per ministerium Ecclesiae. Item Epist. 3. inducit Novatianum dicentem: Nescio an remitti peccatum ab Episcopis possit. Et infra: sed poenitenti peccata dimitti; etenim tantum in Baptismate tibi liceat relaxare peccatum. Ad quae Pacianus: Non mihi plane, sed Deo soli, qui et Baptismate donat admixtum, et poenitentium lacrimas non repellit. (Ceterum quod ego facio, non meo iure, sed Domini. Infra: Sive Baptismum, sive ad Poenitentiam cogimus, sive veniam poenitentibus relaxamus, Christo auctore id tractamus, tibi videndum est. an Christus hoc possit, an Christus hoc fecerit. Ex quibus verbis patet Ecclesiae controversiam cum Novatianis fuisse tantum de potestate, quae sibi a Christo relicta fuisset. Medium quod assumit S. Pacianus, ut stabiliat partem affirmantem, erat quia Christus id potest, et Ecclesia, quae dum peccatoribus veniam concedit, non sua, sed Christi Domini potestate utitur.

PETES 3. Utrum Novatiani, negantes in Ecclesia esse ius et auctoritatem ad remittenda peccata, loquerentur de omni peccatorum genere? — Respondeo, Novatum de omni quidem peccatorum genere censuisse; discipuli autem eius sententiam sic temperarunt, ut voluerint in Ecclesia esse ius remittendi peccata leviora, non autem graviora. Ita diserte testatur S. Ambrosius, lib. 1. De Poenit., cap. 2. ubi de Novatianis scribit: Sed aiunt se exceptis gravioribus criminibus, relaxare veniam levioribus. Non hoc quidem auctor vestri erroris Novatus, qui nemini Poenitentiam dandam putavit, ea scilicet contemplatione, ut quod ipse non posset solvere, non ligaret, ne ligando separati a se faceret solutionem. Ideo igitur patrem vestrum propria damnatis sententia, qui distinctionem peccatorum facitis, quae solvenda a vobis putetis, et quae sine remedio esse arbitremini. Sed Deus distinctionem non facit, qui misericordiam suam promisit omnibus, et relaxandi licentiam Sacerdotibus suis sine ulla exceptione concessit. Sed culpam exaggeravit, exaggeret etiam Poenitentiam. Maiora enim crimina maioribus abluuntur fletibus. Ita nec Novatus probatur, qui veniam inclusit omnibus: nec vos imitatores eiusdem, et condemnatores, qui ibi minuitis studia Poenitentiae, ubi augeri oportet: quia graviora peccata maioribus sustentanda fulcris docuit (Christi misericordia. Quae autem ista perversitas est, ut vobis vindicetis possibilia concessu, Deo (ut ipsi dicitis) impossibilia reservetis? Hoc est sibi eligere causas ignoscendi, Deo materiam relinquere feriendi.

PETES DENIQUE: Utrum Novatiani, non existimantes veniam se poenitentibus dare posse, Poenitentiam tamen peccatoribus imponerent? — Affirmat S. Cyprianus, Epist. 52. ubi carpit Novatianorum insanum dogma, quod Poenitentiam peccatoribus imponerent, et ad eam hortarentur; attamen remissionem peccatorum, quae per absolutionem conceditur, auferebant. Inde ibidem exclamat: « O miserorum lamentantium caduca deceptio! O haereticae institutionis inefficax et vana traditio! hortari ad satisfactionis Poenitentiam, et subtrahere de satisfactione medicinam, dicere fratribus nostris; plange et lacrimas funde, et diebus ac noctibus ingemisce, et pro abluendo et purgando delicto tuo largiter et frequenter operare, sed extra Ecclesiam post omnia ista morieris; quaecumque ad pacem pertinent, facies, sed nullam pacem, quam quaeris, accipies. Quis non statim pereat? Quis non ipsa desperatione deficiat? Quis non animum suum a proposito lamentationis avertat? Operari tu putas rusticum posse, si dixeris: agrum peritia omni rusticitatis exercere, culturis diligenter insiste, sed nullam messem metes, nullam vindemiam premes? nullos oliveti tui fructus capies, nulla de arboribus poma decerpes? Vel si ei, cui dominium est, usum navium suadeas, et dicas: materiam de excellentibus silvis mercare, frater, carinam praevalidis et electis roboribus intexe, clavo, funibus, velis, ut fabricetur atque armetur navis operare: sed cum haec feceris, fructum de actibus eius et cursibus non videbis? Praecludere est atque abscindere inter doloris ac poenitendi viam, ut cum in Scripturis Dominus Deus revertentibus ad se, et poenitentibus blandiatur, nostra duritia, et crudelitate dum fructus Poenitentiae intercipitur, Poenitentia ipsa tollatur. Quod si inveniemus a poenitentia agenda neminem debere prohiberi, et deprecantibus atque exorantibus Domini misericordiam, secundum quod ille misericors et pius est, per Sacerdotes eius pacem posse concedi, admittendus est plangentium gemitus, et poenitentiae fructus dolentibus non negandus: » Haec sanctus Cyprianus. Idem habet S. Ambrosius, lib. 1. De Poenit., cap. 2. Ecclesia, inquit, in utroque servat obedientiam, ut peccatum et alliget, et relaxet; haeresis in altero immitis, in altero inobediens, vult ligare quod non resolvat, non vult solvere quod ligavit, etc.

Ceterum Novatianus cum non exiguae esset eruditionis, plures libros scripsit; de eo namque notat S. Hieronymus, quod libros reliquerit de Paschate, de Sabbato, de Circumcisione, de Sacerdote, de Oratione, de cibis Iudaicis, de Instantia, de Attalo, et de Trinitate grande volumen, quod plerique nescientes illud S. Cypriano tribuunt, alii vero Tertulliano; unde ad calcem operum Tertulliani illud adiecit Pamelius.

His ita praenotatis, quinque occurrunt hoc in Articulo determinanda. Primum, utrum detur in Ecclesia remedium aliquod ab aliis distinctum, quo peccata post Baptismum commissa remittantur, illudque sit verum Sacramentum quod sit a Christo Domino institutum: secundum, quaenam sit huius Sacramenti materia: tertium, quae sit eiusdem forma: quartum, qualis esse debeat: quintum, quis sit huius Sacramenti effectus.

Notandum 1. Sacramentum Poenitentiae varias apud SS. Patres sortiri appellationes: Primo namque vocatur Sacramentum Poenitentiae, seu poenae tenentiae, quia omnes eius partes poenam et laborem includunt. Contritio enim dolorem habet annexum, confessio ruborem, satisfactio laborem. — Secundo, ab absolutione Sacerdotali appellatur interdum Sacramentum absolutionis, siquidem illius forma est absolutio, idest, inquit Doctor, dist. 14. q. 1. n. 3. quaedam sententia definitiva absolvens reum. — Tertio, ab operibus satisfactoriis dicitur Baptismus laboriosus: cuius utique denominationis meminit Concilium Tridentinum, Sess. 14. cap. 2. ubi distinguit effectum et fructum Poenitentiae ab effectibus Baptismi, ait: Alius est praeterea Baptismi, alius Poenitentiae effectus: per Baptismum enim (Christum induentes, novo prorsus in illo efficimur creatura, plenam et integram peccatorum omnium remissionem consequentes: ad quam tamen novitatem et integritatem per Sacramentum Poenitentiae sine magnis nostris fletibus et laboribus, divina id exigente iustitia, pervenire nequaquam possumus, ut merito Poenitentia laboriosus quidam Baptismus a SS. Patribus dictus fuerit. — Quarto, ratione remissionis peccatorum, et modi quo eluuntur, lavacrum lacrimarum et secunda purgatio: ita S. Nazianzenus, oratione in sanctum lavacrum, vocans Baptismum iterabilem, in quo differt a primo Baptismo, qui iterabilis non est. — Quinto, dicitur manuum impositio, sumpto nomine a ceremonia externa, quae hucusque in Ecclesia semper usurpata fuit, ut scilicet Sacerdos absolvens, sedens poenitenti manus imponeret: sic appellari docemur, ex Concilio Carthaginensi, Can. 76. Reconcilietur, inquit, per manus impositionem, et infundatur ori eius Eucharistia: Sancto Augustino, lib. 3. De Baptismo, cap. 16. Manus autem impositio sicut Baptismus repeti non potest. Sancto Paciano, Epist. 3. Iam manus Sacerdotum miserandis fratribus exhibendas, etc. S. Leone, Epist. 62. cap. 17. Qui concivium gentilium et escis immolatitiis usi sunt, possunt ieiunii et manuum impositione purgari. — Sexto, appellatur secunda post naufragium tabula. Ita Concilium Tridentinum, Sess. 6. cap. 14. et Sess. 14. Can. 2. Sic etiam Tertullianus, lib. De Poenit., cap. 14. Eum tu peccator mei similis ita invade, ita amplexare, ut naufragus alicuius tabulae sedem. Ita etiam S. Pacianus, Epist. 9. Quis naufrago tabulam, ne evadat, eripiet? Sic denique S. Hieronymus, Epist. 9. Ne statum nobis Poenitentiae subsidio blandiamur, quae sunt infelicium remedia; cavendum est vulnus, quod dolore curatur: aliud est integra nave et salvis mercedibus portum salutis intrare, aliud nudum haerere tabulae et cybris fructuum reversibus ad acerima saxa collidi. — Septimo, appellatur Exomologesis, hoc est, Confessio seu Communicatio ex pane; eo quod nimirum poenitentes, qui peccata sua confitentur, donari solent ecclesiastica communione. Sic Tertullianus, lib. De Poenit., cap. 9. Is actus, qui magis Graeco vocabulo exprimitur et frequentatur, Exomologesis est, qua delictum Domino nostrum confitemur, non quidem ut ignaro, sed quatenus satisfactio confessione dimittitur, confessione Poenitentia nascitur. Poenitentia Deus mitigatur. Itaque Exomologesis prosternendi, et humiliandi hominis disciplina est, conversationem iniungens misericordiae illicem. Consentit S. Cyprianus, Epist. 51. Cum, inquit, in minoribus peccatis agant peccatores Poenitentiam iusto tempore, secundum disciplinae ordinem, ad exomologesim veniant, ut per manus impositionem Episcopi et Cleri ius communicationis accipiant: nunc crudo tempore, persecutione adhuc perseverante, nondum restituta Ecclesia pace ad communicationem admittuntur, nondum Poenitentia acta, nondum Exomologesi facta, nondum manu et ab Episcopo et Clero imposita. Eucharistia illis datur. Alias etiam his similes appellationes obtinet: sed iam convenit inter Doctores post Concilia Florentinum et Tridentinum, ut Poenitentia Sacramentum nominetur.

Notandum 2. Poenitentiam trifariam accipi: quandoque pro actu, interdum pro habitu, saepe vero pro signo exteriori. Pro actu quidem displicentiae de peccato commisso: qua ratione spectat ad voluntatem sese determinantem ad vindicandum peccatum, illudque detestandum, et poenam inflictam acceptandam, ac patienter peccati vindictam tolerandam. Pro habitu vero, quatenus ex eiusmodi peccati vindicta, detestatione et acceptatione ac perpessione poenae comparatur habitus inclinans ad eliciendos similes actus iis a quibus genitus est. Pro signo autem exteriori, non quocumque, sed exhibitio a poenitente et confitente peccatum suum tamquam sibi displicens, propter quod subiicit se auctoritati Sacerdotis habentis facultatem eum absolvendi; ac subinde signum istud sensibile ex parte poenitentis connotat etiam absolutionem sensibilem ex parte Sacerdotis, quae sit signum absolutionis interioris passivae ipsius Poenitentis: signum, inquam, non naturale, sed arbitrarium et ad placitum institutum: quo sensu Poenitentia dicitur Sacramentum. Utrum autem revera Sacramenti rationem, et dignitatem habeat, et a quo tempore utramque obtinuerit, determinandum est in hac Quaestione.

Notandum 3. Certum esse, quod Sacramentum Poenitentiae, qualiter usurpatur et frequentatur in Ecclesia, non fuerit institutum in Lege naturae, nec in Mosayca; quippe cum nondum esset instituta potestas clavium, quae a passione Christi derivatur, et ab eo concessa est Apostolis ante suam in caelum Ascensionem: ac subinde tunc non erat institutum quod aliquis doleret de peccato cum proposito subiiciendi se per confessionem et satisfactionem clavibus Ecclesiae sub spe consequendae veniae, intuitu et virtute Passionis Christi Domini. Hinc licet in Lege naturae et Mosayca fuerit aliquod Sacramentum institutum in remedium peccati actualis post primam iustificationem commissi, ne scilicet deficeret medicina contra morbum quotidianum: illud tamen non erat eiusdem rationis et speciei cum Sacramento Legis gratiae, ut unanimi calculo nunc docent Theologi contra nonnullos veteres, contendentes in Lege veteri fuisse verum Poenitentiae Sacramentum, de quo explicant illud Apostoli ad Hebraeos 9. quod summus Pontifex introibat semel in anno in Sancta Sanctorum non sine sanguinis effusione, quem offerret pro sua et populi ignorantia; quod tamen reiicitur ex eodem Apostolo ibidem dicente, quod sanguis taurorum, et vitulorum..... inquinatos sanctificat ad emundationem carnis; non ergo censet Apostolus sanguinem illum habuisse vim sanctificandi ad emundationem spiritus. Adde quod inde sequeretur sacrificium istud fuisse excellentius et efficacius, quam sacrificium Missae: quod quidem non delet ex opere operato peccata in eo, pro quo offertur, etiamsi sit attritus; imo etiam excellentius esset Sacramento Poenitentiae novae Legis: quippe cum unum et idem numero sacrificium simul sanctificaret offerentem et illos pro quibus offertur: et quidem sine ulla obligatione confitendi sigillatim omnes species et numerum peccatorum; quod utique necessarium est, ut validum sit novae Legis Sacramentum.

Superest igitur determinandum: primo, utrum Poenitentia signis exterioribus expressa, cui verbum Absolutionis Sacerdotalis accesserit, sit verum ac proprie dictum novae Legis Sacramentum: secundo, utrum sit a Baptismo distinctum: tertio, utrum a Christo Domino institutum, et quo tempore.

Conclusio prima. — ✱ « DATUR IN ECCLESIA CATHOLICA VERUM AC PROPRIE DICTUM SACRAMENTUM POENITENTIAE, QUO SACERDOTES NOVAE LEGIS HABENT POTESTATEM REMITTENDI ET RETINENDI QUAECUMQUE PECCATA SIBI SUBIECTA. Haec est de fide contra Novatianos et recentiores haereticos; et determinata fuit ✱ in variis Conciliis, maxime Florentino in decreto Eugenii, et Trident., Sess. 14. Can. 1. his verbis: Si quis dixerit, in Catholica Ecclesia Poenitentiam non esse vere et proprie Sacramentum pro fidelibus quoties post Baptismum in peccata labuntur, ipsi Deo reconciliandis a Christo Domino nostro institutum, anathema sit. Quam utique doctrinam fatentur etiam ipsi haeretici Calvinistae et Lutherani, a quingentis et amplius annis in Ecclesia receptissimam esse; quam non modo Sacramentorum Magister, ut omnes post eum scholae Theologicae tradiderunt; sed etiam ei suppares Auctores optimi quique. Verum nedum ab eo tempore, sed etiam omni prorsus aevo Sacramentum istud ab Ecclesia fuisse assertum et frequentatum»

Probatur ex Scriptura sacra, quae disertis verbis significat collatam esse a Christo Domino auctoritatem remittendi peccata, et ab eis absolvendi: eam enim auctoritatem promittit suis Discipulis Matth. 16. et 18. illam autem contulit Ioann. 20. ut egregie docet Concilium Tridentinum, Sess. 14. cap. 1. his verbis: « Dominus Sacramentum Poenitentiae tunc praecipue instituit, cum a mortuis excitatus, insufflavit in suos Discipulos, dicens: Accipite S. Spiritum, quorum remiseritis peccata, remittuntur eis: et quorum retinueritis, retenta sunt: quo tam insigni facto, et verbis tam perspicuis potestatem remittendi, et retinendi peccata ad reconciliandos fideles post Baptismum lapsos, Apostolis et eorum legitimis Successoribus fuisse communicatam, universus Patrum consensus semper intellexit ». Unde post pauca concludit: « quare verissimum hunc illorum verborum Domini sensum sancta Synodus probans et recipiens, damnat eorum commentitias interpretationes, qui verba illa ad potestatem praedicandi verbum Dei, et Christi Evangelium annuntiandi contra huius Sacramenti institutionem falso detorquent ». Et Carr. 3. eiusdem Sessionis definit: Si quis dixerit, verba illa Domini Salvatoris: accipite Spiritum sanctum, etc. non esse intelligenda de potestate remittendi, et retinendi peccata in Sacramento Poenitentiae, sicut Ecclesia Catholica ab initio semper intellexit, detorserit autem contra institutionem huius Sacramenti ad auctoritatem praedicandi Evangelium, anathema sit.

Hoc etiam fatentur Patres Concilii Carthaginensis in Epist. Synodica apud S. Cyprianum, n. 54. quam scribunt ad Cornelium summum Pontificem, qui ut probent lapsos nonnisi diu acta Poenitentia, nisi forte periculum infirmitatis aut persecutionis urgeat, esse absolvendos, et admittendos ad pacem eadem auctoritate remittendi ac retinendi peccata utuntur: Statueramus, inquiunt, participato nobis consilio, ut qui in persecutionis infestatione supplantati ab adversario, et lapsi fuissent, et sacrificii se illicitis maculassent, agerent diu. Poenitentiam plenam: et si periculum infirmitatis urgeret, pacem sub ictu mortis acciperent; nec enim fas erat, aut permittebat paterna pietas, et divina clementia Ecclesiam pulsantibus claudis et dolentibus ac deprecantibus spei salutaris subsidium denegari, ut de saeculo recedentes sine communicatione et pace ad Dominum dimitterentur, quando permisisset ipse, qui legem dedit, ut ligata in terris, etiam in caelis ligata essent; solvi autem possent illic, quae hic prius in Ecclesia solverentur.

Constat pariter eadem veritas ex constanti Ecclesiae traditione et doctrina; nam antiqui Patres Poenitentiam appellant Sacramentum, eamque Sacramentis novae Legis accensent; sic imprimis Tertullianus ante suum lapsum in Montani haeresim, lib. De Poenitentia, cap. 7. loquens de peccatis post Baptismum non iterabilem committendis, ait: Haec venena praevidens Deus, intinctionis sera obstructa, aliquid adhuc permisit patere. Collocavit in vestibulo Poenitentiam secundam, quae pulsantibus patefaciat. Et rursus cap. 12. Igitur cum scias adversus gehennam, post prima illa intinctionis Dominicae monumenta, esse adhuc in exomologesi secunda subsidia, cur salutem tuam deseris? cur cessas aggredi, quod scias mederi tibi? Ubi quamvis Poenitentiam expresse Sacramentum non appellet, idipsum satis indicat, dum eius vim cum Baptismi virtute confert. — Hoc autem expresse docet S. Gregorius Nyssenus, in lib. De vita Moysis, ubi ait: Moyses per lapidem inundare aquis Eremum fecit, quae res quantum, qualeque sit Poenitentiae Sacramentum docet.

✳ « Probatur ex S. Epiphanio, Haeresi 59: Quamobrem, inquit, cum divinus sermo, tum sancta Dei Ecclesia perpetuo Poenitentiam approbat, non quod mollior ac dilacior sit, aut pigriores illos faciat, qui in illo stadio decurrunt; sed ut Dei gratiam humanitatemque non reiiciat, ac cuiusque causae modum ac rationem consideret. Ut enim is qui virginitatem amisit, quod ad corpus attinet, illam repraesentare non potest, cum id natura minime patiatur: ita qui post Baptismum in maiora quaedam crimina prolapsus est, perinde ac qui virginitate excidit, secundum habet in continentia commendationis gradum. Sic ille post Baptismum graviore obstrictus scelere, habet secundum sanitatis genus. Quod tametsi, cum tanta quanta prius virtute minime coniunctum sit, non est tamen a consequendae vitae spe ac salutis alienum: igitur eorum qui in capescenda Poenitentia laborant fructum ac praemium divinus sermo non reiicit. — Ex S. Hieronymo, qui sacerdotibus clavium potestatem vindicat, et iudicandi auctoritatem ante extremi diem iudicii in tribunali utique Poenitentiae. Sic enim scribit Epist. ad Heliodorum: Absit ut de his quidquam sinistrum loquar, qui Apostolico gradui succedentes. Christi Corpus sacro ore conficiunt, per quos et nos christiani sumus: qui claves regni caelorum habentes quodammodo ante iudicii diem iudicant, qui sponsam Domini sobria castitate conservant. Et lib. 7. adversus Pelagianos, cap. 10: Qui ligna caedit, inquit, si securi ac ferro fugiente de ligno homo fuerit occisus, pergere iubetur ad urbem fugitivorum, et tamdiu ibi esse, quamdiu sacerdos maximus oriatur, idest, redimatur sanguine Salvatoris: aut in domo baptismatis aut in Poenitentia quae imitatur baptismatis gratiam, per ineffabilem eminentiam Salvatoris, qui non vult perire quemquam, nec delectatur mortibus peccatorum, sed ut convertantur et vivant. — Ex S. Augustino, Epist. 4. ad Vincentium Donatistam: Si, inquit, quod veritas habet et quod Ecclesia merito tenet recte poenitentibus adulteris pax dabatur, illi qui in totum locum Poenitentiae contra adulteros claudebant, impie utique agebant, qui membris Christi sanitatem negabant, et claves Ecclesiae pulsantibus subtrahebant, et misericordissimae patientiae Dei, quae illos propterea sinebat vivere, ut poenitendo sanarentur, sacrificio contriti spiritus et contribulati cordis oblato, dura crudelitate contradicebant. Et Epist. 180. ad Honoratum, De persecutionis angustiis loquens, haec habet: An non cogitamus cum ad istorum periculorum perveniatur extrema, nec est potestas ulla fugiendi, quantus in Ecclesia fieri solet ab utroque sexu atque ab omni aetate concursus, aliis baptismum flagitantibus, aliis reconciliationem, aliis etiam Poenitentiae ipsius antiquam omnibus consolationem, et sacramentorum consecrationem et erogationem? ubi si ministri desint, quantum exitium sequitur eos qui de isto saeculo vel non regenerati exeunt vel ligati? Et lib. De Agone Christiano, cap. 31., ubi Novatianos his verbis redarguit: Nec eos audiamus qui negant Ecclesiam Dei omnia peccata posse dimittere. Itaque miseri dum in Petro Petram non intelligunt, et nolunt credere datas Ecclesiae claves regni caelorum, idipsas de manibus amiserunt. Isti sunt qui viduas, si nupserint, tamquam adulteras damnant, et super doctrinam Apostolicam se praedicant esse mundiores. Qui nomen suum si vellent agnoscere, mundanos se potius quam mundos vocarent. Nolentes enim si peccaverint corrigi, nihil aliud delegerunt, nisi cum hoc mundo damnari. Nam quibus veniam peccatorum negant, non eos aliqua sanitate custodiunt, sed egris subtrahunt medicinam, et viduas suas uri cogunt, quas nubere non permittunt. Et Hom. 27. exponit quo sensu peccata per sacerdotes dimittantur: Daturus erat Dominus hominibus Spiritum Sanctum, inquit, et ab ipso Spiritu Sancto fidelibus suis dimitti peccata. Nam quid es, homo, nisi eger sanandus? Vis mihi esse medicus? Mecum quaere medicum, nam ut hoc evidenter ostenderet Dominus a Spiritu Sancto quem donavit fidelibus suis, dimitti peccata, non meritis hominum, quodam loco sic ait resurgens a mortuis: accipite Spiritum Sanctum, et continuo subiecit: si cui dimiseritis peccata, dimituntur ei: hoc est, Spiritus dimittit, non vos. Spiritus autem Deus est: Deus ergo dimittit, non vos. Sed audi Spiritum: quid estis vos? nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? At iterum nescitis quia corpora vestra templum est in vobis Spiritus Sancti quem habetis a Deo? Deus ergo habitat in templo suo, hoc est in sanctis suis fidelibus, et in Ecclesia sua per eos. — Ex Origene, Comment. in Evangelium S. Matthaei, edit. graecae Rothomagi, pag. 279: Vide, inquit, quanta vi polleat petra super quam a Christo aedificatur Ecclesia, et quicumque dicit: tu es Christus Filius Dei vivi: ut illius iudicia firma maneant, quasi Deo in illo iudicante, ut in ipso iure dicendo portae inferi adversus eum non praevaleant... idcirco claves habet regni caelorum, aperiens his qui soluti sunt super terram, ut et in caelis soluti sint ac liberi: et claudens iis qui iusto illius iudicio ligati sunt super terram, ut et in caelis ligati et condemnati sint. Quoniam autem qui episcopatus locum vindicant dictum hoc usurpant sicut Petrus, et acceptis a Servatore clavibus regni caelorum, docent ea quae a se ligata sunt, hoc est, condemnata, ligata esse et in caelis, et quae a se soluta sunt, soluta esse et in caelis: pronuntiandum est recte illos dicere, si factum etiam habuerint propter quod Petro dictum est: tu es Petrus; ac si tales sunt, ut super illos aedificetur Ecclesia a Christo. — Ex S. Cypriano, Epist. 13. ad Iubaianum data, ubi praemissis Scripturae Sacrae testimoniis supra laudatis, sic colligit: Unde intelligimus nonnisi in Ecclesia praepositis et in Evangelica lege ac Dominica ordinatione fundatis licere baptizare, et remissam peccatorum dare; foris autem nec ligari aliquid posse, nec solvi, ubi non sit qui aut ligare possit aliquid aut solvere. Nec hoc, frater carissime, sine Scripturae divinae auctoritate proponimus, ut dicamus certa lege ac propria ordinatione cuncta esse disposita, nec posse quemquam contra Episcopos et Sacerdotes usurpare sibi aliquid quod non sit sui iuris ac potestatis. Sed istius dogmatis veritatem ex professo probat contra Novatianos, Epist. 52 ad Antonianum: Mirror, inquit, quosdam sic obstinatos esse, ut dandam non putent lapsis Poenitentiam, aut poenitentibus existiment veniam denegandam, cum scriptum sit: memento unde cecideris, et age Poenitentiam, et fac priora opera. Quod utique ei dicitur quem constat cecidisse, et quem Dominus exhortatur per opera rursus exurgere, quia scriptum est: Eleemosyna a morte liberat, et non utique ab illa morte quam semel et Christi Sanguis extinxit, et a qua nos salutaris Baptismi et Redemptoris nostri gratia liberavit, sed ab ea quae per delicta postmodum serpit. Alio item loco Poenitentiae tempus datur, at Poenitentiam non agenti Dominus comminatur. Habeo, inquit, adversus te multa quod uxorem tuam Iesabel quae se dicit propheten, sinis docere et seducere servos meos, et fornicari et manducare de sacrificiis, et dedi illi tempus ut Poenitentiam ageret, et poenitere non vult a fornicatione. Ecce ego mittam eam in lectum, et qui cum ea fornicati sunt in maximam fornicationem, nisi Poenitentiam gesserint ab operibus suis. Quos utique Dominus ad Poenitentiam non hortaretur, nisi quia poenitentibus indulgentiam pollicetur. Et in Evangelio: Dico, inquit, vobis, sic erit gaudium in caelo super uno peccatore Poenitentiam agente. Nam cum scriptum sit: Deus mortem non fecit, nec laetatur in perditione vivorum; utique qui neminem vult perire, cupit peccatores Poenitentiam agere et per Poenitentiam denuo ad vitam redire. Ideo et per Ioel prophetam clamat et dicit: Et nunc dicit Dominus meus: revertimini ad me ex toto corde vestro... et revertimini ad Dominum Deum vestrum, quia misericors et pius est et patiens et multae miserationis. Dominus quoque in Evangelio pietatem Dei Patris ostendens, ait: Quis est ex vobis homo, quem si petierit eius filius panem, lapidem porriget illi? aut si piscem postulaverit, serpentem porriget illi? Si ergo vos cum sitis nequam, scitis bona filiis vestris dare, quanto magis Pater vester caelestis dabit bona poscentibus se? Comparat hic Dominus carnalem patrem et Dei Patris aeternam largamque pietatem. Quod si iste in terris nequam pater offensus graviter a filio peccatore et malo, si tamen eumdem postmodum viderit reformatum, et depositis prioris vitae delictis, ad sobrios et bonos mores, et ad innocentiae disciplinam Poenitentiae dolore correctum, et gaudet, et gratulatur, et susceptum quem ante proiecerat, cum voto paternae exultationis amplectitur: quanto magis unus ille et verus Pater bonus, misericors et pius, immo ipsa bonitas et misericordia et pietas, laetatur in Poenitentia filiorum suorum: nec iram poenitentibus, aut plangentibus aut lamentantibus poenam comminatur, sed veniam magis et indulgentiam pollicetur? Et infra: Neminem putamus a fructu satisfactionis et spe pacis arcendum, cum sciamus iuxta Scripturarum divinarum fidem, auctore et hortatore ipso Deo, et ad agendum Poenitentiam peccatores redigi, et veniam atque indulgentiam poenitentibus non denegari. Et infra postquam prolatis agricolae et nautae exemplis ostendit irrisorum esse hortari peccatores ad Poenitentiam, et ipsis subtrahere de satisfactione medicinam, sic concludit: Quod si invenimus a Poenitentia agenda neminem debere prohiberi et deprecantibus atque exorantibus Domini misericordiam, secundum quod ille misericors et pius est, per Sacerdotes eius pacem posse concedi: admittendus est plangentium gemitus, et Poenitentiae fructus dolentibus non negandus. Denique toto libro De lapsis, arma contra Novatianos invicta suppeditat S. Cyprianus. — Ex S. Ambrosio, lib. De Poenitentia, cap. 2. ubi contra Novatianos ita scribit: Sed aiunt se Domino deferre reverentiam, cui soli remittendorum criminum potestatem reservent. Immo nulli maiorem iniuriam faciunt quam ei cuius volunt mandata rescindere, commissum minus refundere. Nam cum ipse in Evangelio suo diceret Dominus Iesus: Accipite Spiritum Sanctum, quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum detinueritis, detenta erunt; quis est qui magis honorat, utrum qui mandatis obtemperat, an qui resistit? Ecclesia in utroque servat obedientiam, ut peccatum et alliget et relaxet: haeresis in altero immitis, in altero inobediens, vult ligare quod non resolvat, non vult solvere quod ligavit: in quo se sua damnat sententia. Dominus enim par ius et solvendi voluit esse et ligandi, qui utrumque pari conditione permisit. Qui solvendi ius non habet, nec ligandi habet. Sicut enim secundum Dominicam sententiam, qui ligandi ius habet, et solvendi habet: ista istorum assertio seipsam strangulat, ut qui solvendi sibi ius negant, negare debeant et ligandi. Et ibidem: Scriptum est, inquit: Accipite Spiritum Sanctum, quorum remiseritis peccata, remittuntur eis; ergo qui solvere non potest peccatum, non habet Spiritum Sanctum. Munus Spiritus Sancti est officium Sacerdotis: ius autem Spiritus Sancti in solvendis ligandisque criminibus est. Quomodo ergo munus eius vindicant, de cuius diffidunt iure et potestate? Et rursus ibidem: Quid quod insolentiores sunt? Nam cum ad misericordiam promptior quam ad securitatem¹ sit Spiritus Dei, quod ait se velle id nolunt: quod nolle id agunt: cum vindicare iudicis sit remittere misericordis. Tolerabilius igitur, Novatiene, remitteres quam ligares... pro quibus ergo Christus interpellat, eos Novatianus accusat. Quos Christus ad salutem redemit, eos Novatianus damnat ad mortem. Quibus Christus dicit: tollite iugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum, Novatianus dicit: immitis sum. Quibus Christus dicit: invenietis requiem animabus vestris, iugum enim meum suave est, et onus meum leve, his grave onus et durum iugum imponit Novatianus. Et cap. 6. ita Christum affatur: Dicis Petro excusanti ne ei pedes lavare: nisi lavero tibi pedes, non habebis partem meam. Quod ergo isti possunt consortium tecum habere, qui claves regni caelorum non suscipiunt, negantes quod dimittere peccata debeant? Quod quidem recte de se fatentur: non habent enim Petri hereditatem, qui Petri fidem non habent, quam impia divisione discerpunt. Et cum et ipse vas electionis Dominice dicat: Si cui autem quid donastis, et ego quod donavi propter vos in persona Christi. Cur igitur Paulum legunt, si eum tam impie arbitrantur errasse, ut ius sibi vindicaret Domini sui? Sed vindicavit acceptum, non usurpavit indebitum. Et cap. 7. Cur baptizatis, si per hominem peccata dimitti non licet? In Baptismo utique remissio peccatorum omnium est. Quid interest utrum per Poenitentiam, aut per lavacrum, hoc ius sibi datum Sacerdotes vindicent? unum in utrumque mysterium est. Sicut igitur potestas remittendi peccata per Baptismum vere convenit Ecclesiae, ita et eidem convenit potestas ea remittendi per Poenitentiam: et sicut Baptismus, ita et Poenitentia sacramentum est Ecclesiae administrationi concessum. — Ex S. Paciano Barcinonensi Episcopo in Epist. 1. ad Sympronianum Novatianum: Nonne, inquit, (David) post caedis et adulterii reatum, pro Bersabae poenitenti Propheta respondit: Dominus abstulit a te peccatum tuum? Num Babyloniae regem post tot idololatriae facinora damnatum, exomologesis non liberavit? Et quid est quod ait Dominus? Nonne qui fecerit resurget, et qui aversus fuerit convertetur? Quid illa tot similitudinum Dominicarum argumenta respondent? Quod drachmam invenit mulier, et gratulatur inventam: quod pastor ovem reportat erraticam: quod filio revertenti, post producta omnia bona, et cum meretricibus et fornicariis nepotata, pater blandus occurrit, et incivium fratrem offensa ratione castigat, Filius, inquiens, meus hic mortuus fuerat, et revivit, perierat et inventus est? Quid ille in via vulneratus, a levita et sacerdote praeteritus? nonne curatur? Revolve quae Spiritus dicat Ecclesiis: Ephesios deserterae dilectionis accusat; stuprum Thyatirenis imputat: Sardos in opere cessantes; Pergamenos docentes diversa reprehendit: Laodiceorum divitias inurit: et tamen omnes ad Poenitentiam satisfactionis invitat. Quid Apostolus ad Corinthios, cum ita dicit: ne cum venero, lugeam multos ex his qui ante peccaverunt et non egerunt Poenitentiam ex his quae ante gesserunt in fornicatione et immunditiis suis?... Nemo sine fructu imperat laborem. Numquam Deus non poenitenti comminatur, nisi ignosceret poenitenti. Deinde occupat responsionem Novatianorum dicentium Deum quidem posse remittere peccata, non vero Sacerdotes, eamque refellit: Solus hoc, inquires, Deus poterit. Verum est: sed et quod per Sacerdotes suos facit, ipsius potestas est. Nam quid est illud quod Apostolis dicit: quae ligaveritis in terris, ligata erunt et in caelis: et quaecumque solveritis in terris, soluta erunt et in caelis? Cur hoc, si ligare hominibus et solvere non licebat? An tantum hoc solis Apostolis licet? Ergo et baptizare solis licet, et Spiritum Sanctum dare solis, et solis gentium purgare peccata: quia totum hoc non aliis quam Apostolis imperatum est. Quod si uno in loco, et resolutio vinculorum et sacramenti potestas datur: aut totum ad nos ex Apostolorum forma et potestate deductum est: aut nec illud ex decretis relaxatum.... Si ergo et lavacri et chrismatis potestas, maiorum longe chrismatum, ad episcopos inde descendit: et ligandi quoque ius adfuit, atque solvendi. Ex Epist. 3. ad eumdem haereticum, Novatiani dogmatis falsitatem probat ex novitate doctrinae. Novatianus hoc docuit. At vel quando, frater, vel quibus temporibus? Statim post Domini passionem? post Dei principatum, idest post trecentos prope annos Dominicae passionis. Quid ergo tunc? Prophetas secutus est, ut Caelaphryges? An Philumenem aliquam, ut appelles? an ipse tantum auctoritatis accepit? lingua locutus est? prophetavit? suscitare mortuos potuit? horum enim aliquid habere debebat, ut evangelium novi iuris induceret. Postea contra Novatianus pugnat argumento ad hominem ex priori Novatiani sententia desumpto, qui ante Cornelii pontificatum potestatem in Ecclesia agnovit dimittendi peccata: Nescio, ais, an remitti peccatum ab Episcopis possit, cum dixerit Dominus: Qui me negaverit coram hominibus, negabo eum coram Patre meo qui in caelis est. Cur igitur Novatianus tuus ne falso quidem adhuc episcopatu sacerdos, longe antequam Cornelius Romae Episcopus fieret, antequam sacerdotio illius indideret, haec suasit? Habes Cypriani testimonium; Cypriani quem nec nos unquam infirmare potuistis. Nam quodam in loco ad Antonianum hoc modo scripsit: additum est etiam Novatiano tunc scribente, et quod scripserat, sua voce recitante: et Moyse tunc confessore, nunc iam martyre subscribente: ut lapsis infirmis et in exitu constitutis pax daretur, quae litterae per totum mundum missae sunt et in Ecclesia notitiam omni perlatae sunt. Quid ais, Symproniane frater? Novatianus haec scripsit, et ut obsequium merce voluntatis adiungeret, etiam scripta recitavit. Testis est eius dextera, testis quae scripsit manus, testis lingua quae legit. Adhuc Cornelius. pro quo omnis vestra erupit invidia Episcopus non erat. Longe cum plurimis Coepiscopis posterius cum plurimis confessoribus, statimque martyribus, ut idem Cyprianus scribit, assensus est senum consilio licere dare pacem. Si Poenitentiae negandus est aditus, Novatianus in crimine est, qui haec scripsit, suasit, et legit. Ubi tunc impatiens vigor? ubi ferox illa censura? Si nemo vobis Cornelium praetulisset, maneret illa scribentis auctoritas. Nunc displicet illa sententia, nunc in nos tela iaciuntur, his ipsis subministrantibus, quorum auctoritate convaluit causa telorum. Deinde Novatiani illa Christi verba, quaecumque solveritis, etc. ad correctionem fraternam referenda esse contendebant, propter verba praecedentia, Si peccaverit in te frater tuus, etc. S. Pacianus ostendit illa intelligenda esse de potestate clavium esse concessa, seu de potestate absolvendi a peccatis in Poenitentiae sacramento. Illud, inquit, uni iussit, hoc pluribus relaxavit, illud ipse solvit in quam admittitur, hoc vero Ecclesia: illud sine Sacerdote, sine fratribus, hoc ab omnibus impetratur. Quaecumque solveritis, inquit; omnino nihil excipit, quaecumque, inquit, vel magna vel modica. Attende quod ad Petrum dicat inferius, id quod peccatur in hominem, septuagies et septies relevandum: ut ostendat alias vel semel posse. Tamen qui in Petrum peccat, Dominum laedit, sicut ad Samuel ipse significat: non te nullius momenti fecerunt, sed me. Conceditur ergo vel semel Ecclesiae, quod nobis ipsis toties imperatur. Denique a Christi doctrina Novatianos recessisse ostendit ex notis evidentissimis haereseos et sectae haereticae. Iam et illud attende, an haec potissimum aedificata sit in fundamentis Prophetarum et Apostolorum, ex ipso angulari lapide Christo Iesu. Si ante te coepit, si ante te credidit, si a fundamentis prioribus non recessit, si non illa migravit, si non a reliquo corpore separata suos sibi magistros, et propria instrumenta constituit, si quid insolitum argumentata est, si quid novi iuris invenit, si corpori suo repudium parvis iudicat, plane tunc a Christo recessisse videatur, tunc extra Prophetas et Apostolos constitisse. ✳»

Similiter Victor Cartenuensis Episcopus, qui floruit circa an. 160. lib. De Poenitentia, cap. 20. Dominum, inquit, audite in Evangelio, quibus faculis feriat peccatorem, ut intelligatis quanti faciat Poenitentiae Sacramentum.

Neque tantum eam improprie Sacramentum esse volunt, sed et proprie, quia conferunt illam cum Eucharistia et cum Baptismo, quae duo Sacramenta proprie dici Novatores admittunt. Ex Chrysostomo, 3. De Sacerdotio: Non solum Sacerdotes, cum regenerant, sed etiam postea condonandorum peccatorum obtinent potestatem. Ex Concilio Alexandrino, lib. 12. in Ioan., cap. 22. et 23. Duobus modis homines Dei Spiritu pleni vel afflati peccata remittunt, ac retinent, vel cum dignos admittunt ad Baptismum, ac indignos excludunt; vel cum filios Ecclesiae peccantes corripiunt ac poenitentibus ignoscunt. — Ex S. Leone, Epist. 91. ad Theodorum: Multiplex misericordia Dei ita lapsibus subvenit humanis, ut non solum per baptismi gratiam, sed etiam per Poenitentiae medicinam spes vitae reparetur aeterna.

Hanc veritatem probat Subtilis Doctor in 1. dist. 14. quaest. 4. num. 3. Primo quidem, quia possibile est Sacramentum institui, quo remittantur peccata per modum ablutionis, seu sententiae definitivae: secundo, quia id congruit: tertio, quia factum est. « Primum, inquit, ostenditur per hoc, quod possibile est Deo animam absolvere a peccato, iuxta illud Symboli: remissionem peccatorum; et per consequens possibile est instituere aliquod signum illius absolutionis, et hoc signum efficax, ut prius expositum est, in materia de Sacramentis in universali, et pari ratione verba quaecumque, a quocumque Ministro prolata, et tunc patet lata possibilitas illius rationis. Quantum ad congruitatem, probatur haec: primo, quia, inquit Doctor, congruum est aliquod esse signum sensibile istius absolutionis, propter easdem rationes, propter quas dictum est dist. 1. de congruitate Sacramenti in communi. Et propter easdem congruum est illud esse signum institutum a Deo, quia et magis movebit, et ducet intellectum in certitudinem, et magis inclinabit affectum ad promptitudinem suscipiendi illud signum. Congruit etiam in proposito, istud signum absolutionis interioris institui in verbis significantibus absolutionem, ut signum praesentet signatum. Congruit etiam, quod ista absolutio exterior fiat a Sacerdote, quia congruit extrema per medium reduci in extremum, et ita in Hierarchia Ecclesiastica, extremos, scilicet peccatores reduci in Deum per Hierarchiam, idest. Sacerdotem, sicut est in Ecclesia triumphante. Congruit etiam, quod a iurisdictionem habente, quia sententia a non suo Iudice lata, nulla est. Congruit etiam, quod requiratur intentio debita, ut supra expositum est in aliis Sacramentis. Congruit etiam ex parte susceptivi, quod sit poenitens, idest. habens aliquam displicentiam de peccato commisso: hoc enim videmus etiam in Iudicibus temporalibus, quod protervum sententialiter condemnant, Poenitentem vero suo modo absolvunt, idest, tamquam non reum, vel non puniendum sententiant. » Hucusque Doctor. quibus possibilitatem et congruitatem huius Sacramenti facti aperte demonstrat. Quod id revera fuerit constitutum, docet ibidem num. 5. hisce verbis: Tertio dico, quod hoc factum est. Cuius prosequitur: fundamentum accipitur ex auctoritatibus adductis ad oppositum: nempe auctoritates Scripturae sacrae, quas praemisimus.

Confirmatur: Signum sensibile perpetuum, a Christo Domino institutum, gratiae sanctificantis effectivum, est novae Legis Sacramentum proprie dictum: sed externa Poenitentia cum accepta Sacerdotis absolutione, habet hos omnes characteres: primo namque est signum sensibile, tam ex parte poenitentis confitentis sua peccata, et de eis sensibiliter dolentis, quam ex parte Sacerdotis absolventis; siquidem Sacerdos habet auctoritatem concessam a Christo remittendi peccata, non quidem per actus pure internos; modus enim ille non est proprius hominis, qui noscit interna per externa, spiritualia per corporalia; nam Christus Dominus hanc auctoritatem Apostolis contulit, ut eam exercerent in poenitentes, tamquam Iudices in reos, instar fori exterioris; unde S. Hieronymus Epist. ad Heliodorum: absit ut de his quidquam sinistrum loquar, qui Apostolico gradui succedentes, Christi Corpus sacro ore conficiunt, per quos et nos Christiani sumus; qui claves regni Caelorum habentes, quodcumque ante diem Iudicii iudicant: Iudices autem incognita causa iudicare nequeunt: ac subinde debet esse aliquod signum sensibile, quo poenitens sua Sacerdoti peccata manifestet, et vicissim Sacerdos significet poenitenti se vice et auctoritate Dei illa remittere. — Secundo, est signum perpetuum, quia potestas illa absque limitatione temporis et durationis a Christo Domino concessa est Apostolis, ac eorum successoribus, ut illam exercerent in omnes prorsus peccatores ad ipsos confugientes. Sicut ergo nusquam in Ecclesia deerunt, qui peccent post Baptismum. ita necessaria semper erit in Ecclesia illa potestas absolvendi ab eiusmodi peccatis. — Tertio, signum istud est a Christo Domino institutum; siquidem D. Matth. 16. Discipulos alloquens in persona Petri, ait: Dabo tibi claves regni caelorum: et quodcumque solveris super terram, etc. Unde Matth. 17.² omnes Apostolos alloquens, ait: Quaecumque solveritis super terram, erunt soluta et in caelis etc. — Similiter Ioan. 20. omnes Discipulos simul congregatos alloquens, distincte pronuntiat: Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis. Quibus verbis Christus Dominus tribuit Apostolis auctoritatem ligandi et solvendi, retinendi et remittendi peccata: quae auctoritas non erat in Lege veteri; ac subinde est nova institutio. — Denique, signum istud est gratiae effectivum; nam remissio peccatorum de lege ordinaria non fit nisi per infusionem gratiae, ut diximus agendo de gratia iustificante: ergo potestas remittendi peccata includit promissionem gratiae, et effectus supernaturalis.

REPONEBANT NOVATIANI, apud S. Pacianum Epist. 3. praefata verba Christi Domini Ioannis 20. spectare dumtaxat ad Cathecumenos, de quibus loquitur Matth. 28. dicens Apostolis: Ite, docete omnes Gentes, baptizantes eos, etc. ita ut quod Matthaeus non absolverat, illud Ioannes compleverit, significando videlicet, virtutem remissivam peccati repromissam Apostolis, tantum exerceri debere per collationem Baptismi. — Contra primo. Evangelistarum loquendi formula (ut optime respondet S. Pacianus) integrum et perfectum sensum habet, non vero dimidiatum et imperfectum: secundo, quod Christus Dominus Ioannis 20. concessit, illud promiserat Matth. 18. sed ibi non promisit, se daturum hanc potestatem, dumtaxat respectu Gentium baptizandarum exercendam: siquidem indefinite loquitur, aitque: Quodcumque ligaveritis super terram, etc. Tertio, quae concessit Christus Dominus Ioan. 20. ea promiserat Petro Matth. 16. dicens: Super hanc Petram aedificabo Ecclesiam meam: Quodcumque ligaveris super terram, etc.; at ibi promittit Petro potestatem ligandi Fideles, et eos absolvendi; illa enim potestas, quam Christus promisit Petro, est respectu Ecclesiae et ovium: Ecclesia autem nonnisi ex fidelibus coalescit: igitur, etc.

REPONEBANT 2. Ibidem verba illa Matth. 18. dicta esse de solis offensis dimittendis quae fiunt contra homines, non vero contra Deum; nam immediate ante praefata verba Christus Dominus dicebat: Si peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum, etc. — Contra, haec antecedentia verba soli Petro, tamquam personae particulari, dicuntur; unde spectant ad omnes omnino fideles, qui obligantur ad correptionem fraternam, necnon tenentur ad relaxandas offensas et dimittendas iniurias sibi irrogatas; sequentia autem verba omnibus Apostolis dicta sunt. Secundo particula, Quaecumque, comprehendit omnia prorsus peccata, etiam in Deum commissa: igitur inutilis est et vana Novatianorum responsio.

REPONEBANT 3. Apud S. Ambrosium. lib. 1. De Poenit., cap. 2. praefata Christi Domini verba significare quidem, Apostolis concessam esse potestatem a Christo ad remittenda leviora peccata. non autem graviora. — Contra primo, Christus Dominus loquitur sine ulla exceptione, dicendo: Quaecumque. Unde S. Ambrosius, ibidem: Deus distinctionem non facit, qui misericordiam suam promisit omnibus, et relaxandi licentiam Sacerdotibus suis sine ulla exceptione concessit. Secundo, nemini dubium est, quin incestus sit peccatum gravissimum: sed S. Paulus habuit potestatem illud peccatum ligandi et solvendi; siquidem incestuosum Corinthium ligavit, cum eum excommunicavit, et tradidit Satane in interitum carnis, ut spiritus salvus fieret: absolvit vero, cum scribit 2. Cor. 2. Si cui autem quid donastis, et ego: nam et ego si quid donavi, propter vos donavi in persona Christi: hoc est, auctoritate mihi a Christo concessa. Unde ibidem cap. 6. infert S. Ambrosius: Cur igitur Paulum legunt, si cum tam impie arbitrabantur errasse, ut ius sibi vindicaret Domini sui? Sed vindicavit acceptum, non usurpavit indebitum.

REPONUNT 4. Calvinistae auctoritatem illam remittendi peccata, non aliam esse, quam facultatem praedicandi Evangelium, et excitandi fidem, qua peccator convertitur ad Deum, et credit eius divinam misericordiam sibi opitulari: igitur per eam auctoritatem non intelligitur iudiciaria potestas ad absolvendum a peccatis. — Contra; nam Christus Ioann. 10. dat Apostolis potestatem, quam ante suam passionem eis non dederat: at ante passionem dederat illis potestatem annuntiandi Evangelium Iudaeis, non autem Gentibus et Samaritanis, Matth. 10. In viam Gentium ne abieritis, in civitates Samaritanorum ne intraveritis, sed potius ite ad oves, quae perierunt domus Israël. Similiter potestas, quam Matth. 28. et Marci 16. dat eis annuntiandi Evangelium universis Gentibus, longe diversa est ab ea, quam confert Ioann. 20. ad absolvendum a peccatis: Nam, inquit S. Chrysostomus, lib. 3. De Sacerdotio, per ea verba Christus dedit potestatem hominibus, quam nec Angelis, nec Archangelis datam esse voluit: nec enim ad Angelos dictum est: Quaecumque alligaveritis in terra, erunt ligata et in caelo: sed Angelis dedit potestatem annuntiandi Evangelium: nam Lucae 2. Angelus ad Pastores ait: Ecce evangelizo vobis gaudium magnum: igitur potestas solvendi a peccatis non est eadem cum potestate praedicandi Evangelium. Insuper praedicator quidem Evangelii annuntiat solutionem ac remissionem, sed non eam efficit: at Christus diserte asserit peccata remitti per Ministros suos, ait enim: Quaecumque solveritis, etc. Non enim dixit: quaecumque declarabitis soluta, aut ligata, sed: quaecumque solveritis, et ligabitis. Rursus. Salvator hanc potestatem promittens Petrum alloquendo, ait: Dabo tibi claves regni caelorum: at claves non solum sunt signa et imagines aperitionis, sed etiam vera eius instrumenta, quando ab aliquo applicantur; nec solum significant, sed active efficaciter ad claudendum et aperendum concurrunt: igitur et potestas B. Petro eiusque Successoribus concessa, non solum in praedicatione, aut declaratione et significatione versatur, sed revera concurrit saltem instrumentarie moraliter ad remissionem peccatorum. Denique, praedicatio Evangelii potest recte fieri coram paganis, ut convertantur ad fidem: non possunt autem pagani infideles absolvi a peccatis suis per claves Ecclesiae, et per absolutionem Sacramentalem: siquidem haec Absolutio est actus Iurisdictionis: Ecclesia autem non habet auctoritatem in paganos, et eos qui nondum baptizati sunt, ut dicit S. Paulus 1. ad Cor. 3. Quid ad me de his, qui foris sunt iudicare? Nam eos, qui foris sunt, Deus iudicabit.

REPONUNT 5. Alii, per illa verba Ioann. 20. eatenus dari potestatem Apostolis remittendi peccata, quatenus datur eis facultas denunciandi illa esse remissa. — Contra: Christus Dominus non ait: Quorum declaraveritis peccata remissa, sed quorum remiseritis, etc. Deinde, ad declaranda peccata remissa non opus est clavibus, sed solum voce et tuba, quemadmodum interdum Reges et Principes voce praeconis denuntiant se remittere offensam subditis prius perduellibus. Rursus. Christus Dominus similem dedit Apostolis auctoritatem remittendi peccata, Ioann. 20. ei quam ipse habebat: nam ait: Sicut misit me vivens Pater, et ego mitto vos. Unde S. Chrysostomus, Homil. 85. in Ioann. Suum iis relicturus erat ibi ministerium. Et lib. 3. De Sacerdotio: quare Pater habet omnifariam potestatem, et hanc Filio tradidit, et Filius Apostolis, per haec verba: Quorum remiseritis peccata, etc. Quare Apostolus 2. Cor. 5. ait: Dedit nobis ministerium reconciliationis... pro Christo ergo legatione fungimur: sed Christus non modo reconciliavit exhortando, sed etiam ipsa revera remittendo, ut ipse significat Matth. 9. Ut sciatis, quia Filius hominis habet potestatem remittendi peccata, etc. Igitur, etc. Denique, SS. Patres docent Sacerdotes novae Legis habere potestatem peccata condonandi post Baptismum, et revera nos purgare ac mundare a peccatis; non autem solum probare ac declarare, quod ab eis simus mundi; nam, inquit S. Chrysostomus, lib. 3. De Sacerdotio: Corporis lepram purgare, seu verius dicam, non purgare quidem, sed purgatos probare, Iudaeorum Sacerdotibus solis licebat... At vero nostris Sacerdotibus, non corporis lepram, verum animae sordes, non dico purgatas probare, sed purgare prorsus concessum est.

Opponunt 3. Ad omne Sacramentum requiritur verbum et elementum ab aliquo Ministro adhibitum: ait enim S. Augustinus, Tract. 80. in Ioann. Accedit verbum ad elementum, et fit Sacramentum. Et B. Isidorus, lib. 6. Originum, cap. 19. Baptismus, Chrisma. Corpus et Sanguis Christi ob id Sacramenta dicuntur, quia sub tegumento corporum rerum divina virtus secretius operatur: sed in Poenitentia nullum est elementum, nec adhibentur aliquae res corporales, sub quibus divina virtus salutem operetur: igitur, etc. — RESPONDEO, distinguo maiorem: non adhibentur aliquae res corporales, aut aliquod elementum proprie dictum, quemadmodum fit in Baptismo, de quo solo ibi sermonem instituit S. Augustinus, concedo: improprie dictum, nego: siquidem signa quibus poenitens sua declarat peccata, et conceptum de eis dolorum ostendit, necnon et verba absolutionis Sacerdotalis sunt quid sensibile, non quidem tactui, aut visui, sed auribus, suntque significativa verae ablationis a peccato. Quod autem non intelligit S. Augustinus, elementum proprie dictum, apparet; nam alias sequeretur Eucharistiam non esse verum Sacramentum, quippe cum ex elemento proprie dicto non conficiatur.

Opponunt 4. Non alia praedicatur in nova Lege Poenitentia, quam in veteri, ut significat S. Paulus Actor. 26. Nihil extra dicens, quam ea, quae Prophetae locuti sunt futura esse et Moyses: sed in Lege veteri Poenitentia non erat Sacramentum: ergo nec in nova. — DISTINGUO MAIOREM: non alia praedicatur Poenitentia, quatenus est virtus, transeat: quatenus est Sacramentum, nego: in Lege enim veteri non fuit dictum, sicut in nova: Quorum remiseritis peccata, etc. Adde quod haeretici pravum in sensum Apostoli verba detorqueant: non enim ait Apostolus se non praedicare aliam Poenitentiam, quam quae praedicabatur a Moyse et Prophetis: sed se nihil annuntiare, nisi quae Prophetae praedixerant de Christo Domino, ac futura esse denuntiaverant.

Obiiciebant Novatiani, ut refert sanctus Ambrosius, Concione 8. in Psalm. 118. Facilitas veniae incentivum praebet delinquenti: sed Deus non potest incentivum delinquendi instituere: instituisset autem si facultatem hominibus dedisset absolvendi a peccatis: igitur, etc. — RESPONDEO, distinguo maiorem: facilitas veniae ex sola clementia indulgentis, et condonantis offensam, incentivum praebet delinquendi, quando nulla exigitur poena et laboriosa satisfactio ex parte delinquentis, concedo: quando exigitur, nego. Non fit autem per Poenitentiam sacramentalem remissio peccatorum absque poena ex parte delinquentis, siquidem satisfactio est una ex partibus Poenitentiae. Adde quod negari possit maior: nam, ut praeclare docet Augustinus, Homil. 27. ex quinquaginta, ubi hanc obiectionem solvit: Si clauderetur aditus Poenitentiae, nonne ille peccator tanto magis adderet alterum peccata, quanto magis sibi desperaret ignosci? diceret enim sibi: ecce peccavi, ecce scelus admisi, iam mihi veniae nullus est locus, Poenitentia infructuosa est. Damnatus sum, quare iam non vivo, ut volo? quia ibi non invenio caritatem, hic saltem pascam cupiditatem meam..... Ergo si tuleris iugum Poenitentiae, augebuntur peccata, etc.

OBIICIEBANT INSUPER NOVATIANI apud S. Ambrosium, lib. 1. De Poenit., cap. 7. illud 1. Reg. cap. 2. Si peccaverit homo in hominem, orabunt pro eo ad Dominum: si autem in Dominum peccaverit homo, quis orabit pro eo? — RESPONDEO PRIMO, oraculum illud spectare ad vetus Testamentum; non autem pertinere ad Legem Evangelii, in quo concessa est Ecclesiae Sacerdotibus auctoritas solvendi a peccatis. RESPONDEO SECUNDO, quod si illa verba usurparentur in sensu Novatianorum, consequens esset, quod nullus hominum posset pro altero peccatore orare. Tertio dico cum S. Ambrosio ibidem, non esse scriptum: « Nullus orabit pro eo: sed, quis orabit? Hoc est, quis ille sit, qui in tali causa orare possit, quaeritur, non excluditur. Denique habes in Psalm. 15. Domine! quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requiescet in monte sancto tuo? Non enim nullus, sed probatus habitabit. Nec hoc dicit, quod nemo requiescat; sed requiescat electus: ut scias hoc esse verum, quod non multo post in Psalm. 23. ait: Quis ascendet in montem Domini, aut quis stabit in loco sancto eius? Idest, non quicumque de vulgo, nec plebeiae veritatis aliquis; sed vitae egregiae, singularisque meriti: et ut scias quia cum dicitur, quis, non intelligitur nullus, sed aliquis significatur, cum dixisset: Quis ascendet in montem Domini? subiecti: Innocens manibus, et mundo corde, qui non accepit in vano animam suam. Et alibi: Quis sapiens, et intelliget haec? Numquid dicit, quia nullus intelliget? Et in Evangelio: Quis fidelis dispensator, et prudens, quem constituet Dominus super familiam suam, ut det illi in tempore tritici mensuram? Et ut comprehendas, quia de eo dixit, qui utique est, non de eo, qui non est, subiunxit: Beatus ille servus, quem, cum venerit Dominus, invenerit sic facientem. Et illud ita opinor dictum: Deus quis similis tibi? Non utique nullus; quia imago Patris Filius est. Similiter igitur accipiendum: Quis orabit pro eo? Hoc est, singularis vitae aliquis debet orare pro eo, qui peccavit in Dominum, quia quo maior culpa, eo maiora sunt quaerenda suffragia: non enim quicumque de vulgo pro Iudaeorum populo, sed Moyses rogavit, quando vituli caput fidei immemores adoraverunt. Numquid erravit Moyses? At certe quia non erravit, quod rogavit, et meruit, et impetravit: quid enim talis affectus non impetraret, quando se obiicit pro populo, dicens: Et nunc si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem dele me de libro vitae: Vides, quia non tamquam deliciosus intercessor, et fastidii plenus sibi consulat, ne offensionem contrahat, quod Novatianus metuere se dicit; sed magis omnium memor, sui immemor, offendere non timebat ipse, ut plebem ab offensionis periculo erueret et liberaret. Merito ergo scriptum est, quis orabit pro eo? Hoc est talis, qualis Moyses se offerat pro peccatoribus: talis qualis Hieremias, cui cum esset dictum a Domino Deo nostro, noli orare pro populo isto, tamen oravit, et veniam promeruit ». Ita S. Ambrosius.

Conclusio secunda. — POENITENTIA EST SACRAMENTUM A BAPTISMATE DISTINCTUM; ET SUBINDE REMISSIO PECCATORUM, QUAE FIT PER POENITENTIAM, NON FIT PER SIMPLICEM BAPTISMI SUSCEPTI RECORDATIONEM. Haec est de fide determinata in Concilio Tridentino, Sess. 14. can. 2. Si quis Sacramenta confundens, ipsum Baptismum Poenitentiae Sacramentum esse dixerit, quasi haec duo Sacramenta distincta non sint, atque ideo Poenitentiam non recte secundam post naufragium tabulam appellari, anathema sit.

Probat hanc auctoritatem, c. 2. quintuplici ratione petita ex parte essentiae. ministri, subiecti, effectus, et appellationis utriusque Sacramenti: Ceterum, inquit, hoc Sacramentum (Poenitentiae) multis rationibus a Baptismo differre dignoscitur; nam praeterquam quod materia, et forma, quibus Sacramenti essentia perficitur (quippe materia, et forma Baptismi est ablatio simul cum verbis significantibus eam fieri in virtute sanctissimae Trinitatis; Poenitentiae vero, quasi materia, sunt actus Poenitentis; forma vero est absolutio Sacerdotalis verbis concepta), constat certe Baptismi ministrum iudicem esse non oportere, cum Ecclesia in neminem iudicium exerceat, qui non prius in ipsam per Baptismi ianuam fuerit ingressus: Quid enim mihi, inquit Apostolus ad Cor. 5. de iis, qui foris sunt iudicare? secus est de domesticis fidei. quos Christus Dominus lavacro Baptismi sui corporis membra semel effecit; nam hoc si se postea crimine aliquo contaminaverint, non iam repetito Baptismo ablui, cum id in Ecclesia Catholica nulla ratione liceat, sed ante hoc tribunal, tamquam reos sisti voluit, ut per Sacerdotum sententiam non semel, sed quoties ab admissis peccatis ad ipsam poenitentes confugerint, possent liberari. Quibus verbis Concilium aperte declarat manifestum esse Poenitentiae discrimen a Baptismate, non solum ex parte materiae, et formae utriusque Sacramenti, sed maxime ex parte ministri: quippe cum Baptismi minister sit in casu necessitatis quilibet homo: Poenitentiae vero solus Sacerdos. Similiter subiectum utriusque distinctum est: Baptismus enim ministrari potest cuilibet, etiam pagano et gentili: Poenitentia vero solis fidelibus, quia exercetur per modum iudicii, quod tantum vim habet erga Ecclesiae filios et subditos. Insuper Baptismum conferri potest etiam pueris, et amentibus; Sacramentum vero Poenitentiae solis adultis ratione utentibus. — Apparet etiam utriusque Sacramenti discrimen ex diversitate eorum effectus, et applicationis: « Nam, inquit Concilium, alius est Baptismi, alius Poenitentiae fructus; per Baptismum enim Christum induentes, nova prorsus in illo efficiamur creatura, plenam et integram peccatorum omnium remissionem consequentes, ad quam tamen novitatem, et integritatem per Sacramentum Poenitentiae, sine magnis nostris flebibus et laboribus, divina id exigente Iustitia, pervenire nequaquam possumus, ut merito Poenitentia laboriosus quidam Baptismus a SS. Patribus dictus fuerit »: nempe Cypriano, lib. De lapsis, Nazianzeno, Oratione in sancta lumina, Damasceno, lib. 1. De Fide, cap. 10. — Confirmatur: Christus Dominus Ioann. 20. dat Apostolis potestatem non solum remittendi, sed etiam retinendi peccata: sed haec potestas prorsus esset frustanea, si peccatorum remissio, quae fit per Poenitentiam, esset dumtaxat suscepti Baptismi recordatio: non enim Sacerdotes prohibere possunt, quemcumque fideles suscepti Baptismi recordentur; igitur Sacramentum Poenitentiae non est simplex Baptismi recordatio.

DICES 1: Non alia est novae Legis Poenitentia ab ea, quam praedicavit S. Ioannes: sed Marci 1. Fuit Ioannes in deserto baptizans, et praedicans baptismum Poenitentiae in remissionem peccatorum: igitur Poenitentia novae Legis non distinguitur a Baptismo. — DISTINGUO MINOREM: non alia est Poenitentia virtus, concedo: Sacramentum, nego. Duplex enim est Poenitentia; una quidem virtus, quae fuit necessaria omni tempore universis hominibus, qui se mortali aliquo peccato inquinassent, ad gratiam assequendam, etiam illis, qui Baptismi Sacramento initiari cupiebant, ut diximus: alia vero, quam Christus instituit in Sacramentum, quando facultatem dedit Apostolis absolvendi a peccatis, quam SS. Patres omnino a Baptismo distinguunt, ut iam diximus.

DICES 2: S. Augustinus, lib. 1. De nuptiis et concupiscentia, c. 11. explicans illud Ephes. 5. Christus dilexit Ecclesiam, et semetipsum tradidit pro ea, ut eam sanctificaret, mundans cum lavacro aquae in verbo vitae, docet illud sic accipiendum esse, ut eodem lavacro regenerationis, et verbo sanctificationis idest Baptismo omnia prorsus mala hominum regeneratorum mundentur atque sanentur; non solum peccata, quae omnia nunc remittuntur in Baptismo, sed etiam quae posterius humana ignorantia, vel infirmitate contrahuntur: non ut Baptisma quoties peccatur, toties repetatur, sed quia ipso, quod semel datur, fit, ut non solum antea, verum etiam postea quorumlibet peccatorum venia fidelibus impetretur. — RESPONDEO, ipsum aliud nolle quam quod Poenitentia, tam virtus, quam Sacramentum, nullatenus impetrare possit veniam peccatorum, sine lavacro regenerationis, aut eius voto. Nam sequitur: Quid enim prodesset vel ante Baptismum Poenitentia, nisi Baptismus sequeretur, vel postea, nisi procederet? In ipsa quoque Dominica oratione, quae quotidiana est nostra mundatio, quo fructu quo effectu diceretur: Dimitte nobis debita nostra, nisi ab eis, qui baptizati sunt, diceretur? Itemque eleemosynarum largitas, et beneficentia quantalibet, cui tandem ad dimittenda sua peccata prodesset, si baptizatus non esset? Postremo regni caelorum ipsa felicitas, ubi non habebit Ecclesia maculam, aut rugam, aut aliquid eiusmodi, ubi nihil reprehensionis, nihil simulationis erit, ubi non solum rectus, sed nec concupiscentia ulla erit peccati: quorum erit, nisi baptizatorum? Quibus verbis significat S. Augustinus Poenitentiam esse necessariam adultis ante Baptismum; sed ut prosit, necessario requiri votum Baptismi: adeoque nisi Baptismus sequeretur, ubi et quando commode sequi posset, nihil prodesset: uti nec Sacramentum Poenitentiae, nisi praecederet realis susceptio Baptismi, quia nimirum Baptismus est ianua omnium Sacramentorum.

URGEBIS: Non alia fuit S. Augustini sententia ab ea, quam habuit eius discipulus S. Fulgentius: sed S. Fulgentius, lib. De fide ad Petrum, cap. 30. Baptismum appellat Sacramentum fidei, et Poenitentiae, iuxta quod in Evangelio scribitur Lucae 3. quod Ioannes praedicavit Baptismum Poenitentiae in remissionem peccatorum. — RESPONDEO, illum idcirco appellare Baptismum, Sacramentum Poenitentiae, et fidei, quia Baptismus in adultis, qui mortaliter peccaverunt, necessario supponere debet fidem et Poenitentiam, ut colligitur ex his verbis S. Petri. Actor 2. Poenitentiam agite, et baptizetur unusquisque vestrum. Quod autem ea sit, et non alia, S. Fulgentii sententia, apparet ex eius verbis; ait enim: Firmissime tene, et nullatenus dubites, exceptis illis, qui pro nomine Christi suo sanguine baptizantur, nullum hominem accepturum vitam aeternam, qui non hic a malis suis fuerit per Poenitentiam, fidemque conversus, et per Sacramentum fidei, et Poenitentiae, idest, per Baptismum liberatus. Intellige non quamcumque Poenitentiam, sed illam quam ante Baptismum oportet agere, idest, virtutem Poenitentiae: quippe confestim adiungitur: Et maioribus quidem necessarium esse, et Poenitentiam de malis suis agere, et fidem Catholicam secundum regulam veritatis tenere, et Sacramentum Baptismatis accipere: parvulis vero, qui nec propria voluntate credere, nec Poenitentiam pro peccato, quod originaliter trahunt, agere possunt, Sacramentum fidei, quod est sanctum Baptisma, quamdiu rationis aetatis rerum capax esse non potest, sufficere ad salutem.

Conclusio tertia. — SACRAMENTUM POENITENTIAE IMMEDIATE EST A CHRISTO DOMINO INSTITUTUM, IDQUE POST SUAM RESURRECTIONEM, NEMPE IOANNIS 20. QUANDO DIXIT APOSTOLIS: ACCIPITE SPIRITUM SANCTUM, QUORUM REMISERITIS PECCATA, etc. Haec Conclusio duas habet partes, nempe quod Sacramentum Poenitentiae institutum sit a Christo Domino, et quod dumtaxat institutum fuerit post Christi Domini Resurrectionem.

Primam aperte tradit Concilium Tridentinum, Sess. 14. Can. 1. his verbis: Si quis dicerit in Ecclesia Catholica non vere, et proprie Sacramentum pro fidelibus, quoties post Baptismum in peccata labuntur, ipsi Deo reconciliandis, a Christo Domino institutum, anathema sit. Nec obstat, quod Concilium non asserat, hoc Sacramentum esse immediate a Christo Domino institutum: quamvis enim non subiiciat particulam illam immediate, evidenter tamen ex eius doctrina colligitur; quippe cum non alium cognoscat auctorem Sacramentorum, quam Christum Dominum. Et insuper Can. 5. et Can. 6. docet confessionem, de qua maxime moveri posset controversia, esse ex Christi mandato, sicut probabimus Articulo sequenti.

Utramque partem docet idem Concilium ibidem cap. 11. cum ait: Dominus autem Sacramentum Poenitentiae tunc praecipue instituit, cum a mortuis excitatus insufflavit in Discipulos suos, dicens: Accipite Spiritum sanctum, quorum remiseritis peccata, etc.

Huius autem veritatis nulla alia proferri potest ratio a priori, quam Christi Domini voluntas, qui pro libito Sacramenta instituit quando, et quomodo voluit. Nihilominus non desunt congruentiae, cur eius Sacramenti institutionem distulerit post suam Resurrectionem: primo, quia conveniens non erat, quod prius daretur potestas in corpus Christi mysticum, quam in Corpus Christi verum: hanc autem Apostoli tantum acceperunt in ultima cena, in qua licet forte Christus Discipulos docuerit omnem omnino statum futurum Ecclesiae, et consequenter tradiderit doctrinam de Sacramento Poenitentiae postmodum instituendo: nihilominus nulla ratione colligi potest, ibi institutum fuisse hoc Sacramentum: tum quia id nullibi Scriptura docet; tum quia nondum erat collata potestas remittendi peccata, sine qua Sacramentum istud nullam omnino habere potest efficaciam. Insuper, Christi Resurrectio est exemplar perfectae iustificationis, et resurrectionis mysticae, qua homo per Poenitentiam resurgit a morte peccati: unde S. Paulus ad Rom. 4. Traditus est propter delicta nostra, et resurrexit propter iustificationem nostram: idest, ut iustificationis perfectum exemplar nobis exhiberet. Oportuit ergo Christum Dominum prius resurrexisse, quam institueretur hoc Sacramentum, quo peccator ad vitam gratiae revocatus et restitutus, non moriatur iterum morte peccati, quemadmodum Christus Dominus resurgens ex mortuis, iam non moritur, mors illi ultra non dominabitur, ait ibidem Apostolus.

DICES 1: Tunc institutum fuit Sacramentum Poenitentiae, cum potestas clavium est Apostolis collata: sed illam potestatem Christus Dominus Apostolis tradidit ante suam Passionem, nempe Matth. 18. cum dixit: Amen. dico vobis, quaecumque ligaveritis super terram, erunt ligata et in caelo, et quaecumque solveritis super terram, erunt soluta et in caelo: igitur tunc fuit a Christo Domino institutum Sacramentum Poenitentiae. — NEGO MINOREM: eo loco enim dumtaxat promissa fuit Apostolis potestas clavium ad remittenda vel retinenda peccata: non autem de facto fuit eis collata, quia haec potestas solum spectat ad Sacerdotes, ut probabimus infra: Apostoli autem, dum Christus haec dixit Matth. 18. nondum erant Sacerdotes, quippe cum hanc dignitatem dumtaxat obtinuerint in nocte cenae: ac subinde ibi fuit potius promissio conferendae potestatis clavium, quam vera et realis illius collatio.

INSTABIS: Perperam igitur, ad asserendam institutionem huius Sacramenti, proferunt Catholici verba illa Christi Domini dicentis Petro Matth. 16. Dabo tibi claves regni Caelorum. Et Matth. 18. quando omnibus Apostolis dixit: Quaecumque solveritis, etc. — NEGO SEQUI; nam etiamsi Christus Dominus solum exhibuerit potestatem absolvendi post Resurrectionem, tamen diserte eam iam pollicitus fuerat praefatis locis: unde cum nec mentiri, nec fallere possit, promissiones illae erant velut archae, et tamquam pignora ac rudimenta futurae post Resurrectionem institutionis.

URGES: Si tantum Ioann. 20. Christus Dominus dedit Apostolis potestatem absolvendi, sequitur, quod illi soli eam facultatem habuerunt, qui praesentes erant, cum haec protulit, ac subinde, quod S. Thomas ea potestate caruit: statim enim post praefata verba: Accipite Spiritum sanctum, subiungitur: Thomas autem unus ex duodecim, qui dicitur Dydimus, non erat cum eis, quando venit Iesus. Sed hoc consequens est absurdum: alioqui S. Thomas incompletam omnino ac imperfectam auctoritatem Apostolicam habuisset: igitur, etc. — NEGO SEQUELAM MAIORIS: nam, inquit S. Cyrillus Alexandrinus, lib. 12. in Ioann., cap. 56. Dicimus virtutem Spiritus, ex intentione dantis Christi, in omnes Discipulos pertransisse: non enim quibusdam, sed omnibus Discipulis dedit. Quare liberalitate dantis non solum praesentes, sed etiam absentes Apostoli, Spiritum sanctum acceperunt. Quod autem non violenta, sed tuta veraque ista ratio sit, auctoritate S. Scripturae monstrabimus. Iussit Deus quondam Moysi (Num. 11.) septuaginta seniores Iudaeorum eligere. Dixit autem de Spiritu, qui erat in Moyse, ablaturum se, atque impositurum in illis. Cum vero Heldad, et Medad de 70. Seniorum numero in Synagoga remansissent, ac Spiritus omnibus illis 70. immissus fuisset, prophetabant quidem, qui erant cum Moyse, prophetabant autem etiam illi duo qui aberant, etc. Non ergo licet abfuerit Thomas a participatione Spiritus decidit, cum de numero esset eorum, quibus dignitate Apostolatus decoratis, Spiritus debebatur.

DICES 2: Christus Dominus Ioann. 20. eamdem dedit Apostolis auctoritatem remittendi peccata, quam ipse acceperat a Patre, ut diximus supra pag. 291. ait enim: Sicut misit me vivens Pater, et ego mitto vos: sed ipse reconciliavit peccatores absque ministerio alicuius Sacramenti: ergo per illa verba, Accipite Spiritum sanctum, etc. non censetur instituisse aliquod Sacramentum, quo necessario uti deberent Apostoli, et eorum Successores ad diluenda peccata post Baptismum commissa. — Distinguo maiorem: habuerunt eamdem. idest, omnimodam, nego: idest, similem, et participatam, concedo. Quamvis enim Apostolis potestatem reconciliandi peccatores similem ei, quam ipse acceperat a Patre, tradiderit Christus Dominus, inde tamen non sequitur eamdem; et omnino aequalem eis tradidisse; siquidem Christus habebat potestatem excellentiae, quae nullis externis signis erat alligata, utpote cum ille esset verus Deus, verusque Dei Filius, penes quem est facultas condonandi peccata plenario iure, et independenter ab omni signo sensibili; Apostoli autem habebant dumtaxat potestatem participatam, et alligatam signis exterioribus Baptismi, et Poenitentiae. Ad auctoritatem vero S. Ioannis dico, per eam intelligi posse missionem illam, qua Christus mittebat Discipulos ad annuntiandum Evangelium medias inter hominum persecutiones, sicut ipse a Patre missus fuerat, ut interpretatur S. Gregorius, Homil. 26. in Evangelia, ubi explicans ea verba, ait: Pater filium misit, qui hunc pro redemptione generis humani incarnari constituit, quem videlicet in mundum venire ad Passionem voluit: sed tamen amavit eum, quem ad Passionem misit. Electos vero Apostolos Dominus non ad mundi gaudia, sed sicut ipse missus est, ad passiones in mundum mittit. Quia ergo et Filius amatur a Patre, et tamen ad Passionem mittitur: ita et Discipuli a Domino amantur, qui tamen ad Passionem mittuntur in mundum. Itaque recte dicitur: Sicut misit me vivens Pater, et ego mitto vos, idest, ea caritate vos diligo, cum inter scandala persecutorum mitto, qua me caritate Pater diligit, quem venire ad tolerandas passiones fecit.

NOTANDUM 1. Omnia Sacramenta novae Legis constare materia et forma, ut docet Concilium Florentinum in decreto Eugenii, ubi enumeratis novae Legis Sacramentis, ait: Haec omnia Sacramenta tribus perficiuntur, videlicet rebus, tamquam materia, verbis tamquam forma, a persona ministri conferentis Sacramentum cum intentione faciendi quod facit Ecclesia. Porro in aliquibus Sacramentis materia haec est duplex, remota videlicet, et proxima: sic in Baptismo materia proxima est ablutio exterior, remota vero aqua naturalis. Insuper, utraque materia esse potest duplex, una ex qua Sacramenta fiunt et componuntur; alia vero circa quam Sacramenta versantur. Quaeritur ergo, quaenam sit materia tam remota, quam proxima sacramenti Poenitentiae.

NOTANDUM 2. Certum esse, quod actus poenitentis, nempe Contritio, confessio, et Satisfactio concurrunt per modum materiae ad sacramentum Poenitentiae: hoc enim docet Concilium Florentinum loco supra citato, ubi ait: Quartum Sacramentum est Poenitentia, cuius quasi materia sunt actus poenitentis, qui in tres distinguuntur partes: quarum prima est cordis Contritio, ad quam pertinet, ut dolens de peccato commisso, cum proposito non peccandi de cetero. Secunda est oris Confessio, ad quam pertinet, ut peccator omnia peccata, quorum memoriam habet, suo Sacerdoti confiteatur integraliter. Tertia Satisfactio pro peccato, secundum arbitrium Sacerdotis: quae quidem praecipue fit per orationem, ieiunium, et eleemosynam. Idem statuit Concil. Tridentinum Sess. 14. cap. 3. ubi ait: Sunt autem quasi materia huius Sacramenti ipsius Poenitentis actus, nempe Contritio, Confessio, et Satisfactio, qui quatenus in poenitente ad integritatem Sacramenti, et ad plenam, et perfectam peccatorum remissionem, ex Dei institutione requiruntur, hac ratione Poenitentiae partes dicuntur. Quae Concilia signanter hos poenitentis actus appellant quasi materiam: quia videlicet ex eis non constituitur Sacramentum Poenitentiae tamquam materia ex qua, sed tantum sicut materia circa quam istud occupatur.

NOTANDUM 3. Quod etiamsi ad confectionem alicuius Sacramenti plura ita necessario concurrant, ut sine illis Sacramentum nec fieri, nec existere posset: illa tamen omnia non habent rationem Sacramenti, neque sunt illius partes essentiales, ut patet in Eucharistia, ad cuius confectionem necessario concurrunt verba consecrationis: attamen species consecratae habent rationem Sacramenti, etiamsi verba consecratoria amplius non existant: similiter in Baptismo ablutio activa absolute necessaria est ad illius confectionem; eius tamen formalis ratio potissimum consistit in ablutione passiva. Unde fit, quod licet res et verba concurrant ad confectionem Sacramenti, utrumque tamen ad Sacramenti essentiam ex aequo non spectat: sed in alterutro tantum maxime consistit formalis ratio ac vis praecipua Sacramenti, quia alterutrum eorum maiorem refert similitudinem gratiae, quam significat et efficit. Sic in Baptismo v. g. quia ablutio solvens corporis sordes maiorem habet similitudinem cum gratia abluente animam a peccatis; idcirco ratio significationis ipsius gratiae magis consistit in ipsa ablutione, quam in invocatione Trinitatis, quae fit cum ipsa actuali ablutione.

Duo itaque hic occurrunt determinanda: primum, an et quae peccata sint materia remota Sacramenti Poenitentiae: secundum, utrum et quomodo actus poenitentis sint materia proxima circa quam Sacramentum istud occupatur.

Conclusio prima. — SOLA ET OMNIA PECCATA POST BAPTISMUM COMMISSA, SUNT MATERIA REMOTA CIRCA QUAM SACRAMENTI POENITENTIAE. Haec est communis apud Theologos, eamque aperte docet Concilium Tridentinum Sess. 14. cap. 1. ubi cum recensuisset Sacramenti Poenitentiae institutionem, statim subdit: « Quo tam insigni facto, et verbis tam perspicuis potestatem remittendi et retinendi peccata, ad reconciliandos fideles post Baptismum lapsos, Apostolis et eorum legitimis Successoribus fuisse communicatam, universorum Patrum consensus semper intellexit, » et cap. 2. aperiens discrimen Sacramenti Poenitentiae a Baptismate, ex parte Ministri, ait: « Constat certe Baptismi Ministrum iudicem esse non oportere, cum Ecclesia in neminem iudicium exerceat, qui non prius in ipsam per Baptismi ianuam fuerit ingressus: Quid enim mihi, inquit Apostolus, de iis, qui foris sunt, iudicare? Secus est de domesticis fidei, quos Christus Dominus lavacro Baptismi sui corporis membra semel effecit; nam hos, si se postea crimine aliquo contaminaverint..... ante hoc tribunal tamquam reos sisti voluit, ut per Sacerdotum sententiam non semel, sed quoties ab admissis peccatis ad ipsum poenitentes confugerint, possent liberari ». Unde subdit circa finem capitis: « est autem hoc Sacramentum Poenitentiae lapsis post Baptismum ad salutem necessarium, ut nondum regeneratis ipse Baptismus ». Quibus verbis Concilium aperte significat sola peccata post Baptismum rite susceptum commissa, esse materiam remotam sacramenti Poenitentiae.

Huius utique veritatis ratio nulla subiici potest a priori, quam Christi Domini voluntas, quae nobis per Ecclesiae sententiam et doctrinam innotescit; a posteriori vero confirmari potest haec assertio ex iis encomiis, quibus SS. Patres Poenitentiae Sacramentum celebrant, maxime cum ipsum appellant secundam post naufragium tabulam; quo significant hoc Sacramentum dumtaxat esse institutum in subsidium eorum, qui recuperata animae sanitate, et comparato innocentiae portu, iterum sese peccati naufragio mittunt.

Secundam partem, nempe quod omnia omnino peccata post Baptismum commissa per Poenitentiam deleri possint, iam constat ex iis quae diximus de efficacitate poenitentiae virtutis; idque aperte docet ibidem Concilium Tridentinum Can. 5. ubi ait: Dominus noster Iesus a terris ascensurus ad caelos, Sacerdotes sui ipsius Vicarios reliquit, tamquam Praesides, et Iudices, ad quos omnia mortalia crimina deferantur, in quae Christifideles ceciderint, qui pro potestate clavium remissionis aut retentionis peccatorum sententiam pronuntiant. Patebunt haec fusius ex dicendis de virtute clavium, et virtute absolutionis.

Conclusio secunda. ACTUS POENITENTIS, NEMPE CONTRITIO, CONFESSIO, ET SATISFACTIO, SUNT MATERIA PROXIMA, ET PARTES SACRAMENTI POENITENTIAE, NON QUIDEM ESSENTIALES, SED INTEGRALES. Haec Conclusio duabus maxime partibus constat, quas utique tradit et edocet Concilium Tridentinum Sess. 14. cap. 3. ubi cum dixisset, praecipuam vim Sacramenti Poenitentiae positam esse in illis verbis Ministri, Ego te absolvo, statim subiicit: « Sunt autem quasi materia huius Sacramenti ipsius poenitentis actus; nempe Contritio, Confessio, et Satisfactio, qui quatenus in poenitente ad integritatem Sacramenti, et ad plenam et integram Sacramenti perfectionem, ex Dei institutione requiruntur, hac ratione Poenitentiae partes dicuntur. Unde Canon. 4. sic definit: Si quis negaverit ad integram et perfectam peccatorum remissionem, requiri tres actus in poenitente, quasi materiam Sacramenti Poenitentiae, videlicet Contritionem, Confessionem et Satisfactionem, quae tres Poenitentiae partes dicuntur, anathema sit ». Quibus verbis Concilium aperte declarat tres illos poenitentis actus non esse proprie materiam, ex qua componatur et constituatur essentialiter Sacramentum Poenitentiae, sed quasi materiam, quia videlicet in eos maxime, et proxime tendit Sacramentalis absolutio: unde sunt equidem partes integrales ipsius Sacramenti Poenitentiae.

Quod autem non sint partes essentiales, quibus videlicet Sacramentum Poenitentiae essentialiter constituatur, docet Doctor. dist. 16. qu. 1. n. 7. ubi ait: « De Poenitentiae Sacramento dico, quod ista nullo modo sunt partes eius, quia, ut dictum est dist. 11. Poenitentia Sacramentum est illa absolutio Sacramentalis facta certis verbis, etc. huius autem nulla pars est Contritio, quae est quoddam spirituale in anima; neque Confessio, quia nihil est ipsius sententiae Sacerdotis, sed actus rei accusantis se, neque Satisfactio, sed sequitur illam absolutionem Sacramentalem. Haec tamen tria ad Sacramentum Poenitentiae, ad hoc ut digne recipiatur, requiruntur, vel praevia, vel sequentia. Simpliciter enim requiritur Confessio, quia Sacerdos non absolvit reum arbitrarie, nisi prius sibi reus fuerit accusatus in foro illo. Non est etiam utilis illa absolutio, nisi praecedat in confitente aliqua Contritio vel Attritio. Partes istius distinctionis patent ex dictis supra: sufficit enim quod aliqua displicentia licet informis praecedat, et tunc ille capax est absolutionis Sacramentalis, et per illam fit Contritus. Satisfactio autem debet sequi Sacramentum Poenitentiae, ad hoc ut habeat efficaciam, et hoc in re, vel in voto, nisi Iudex posset perpendere illas poenas alias praecedentes, sufficere ad totalis poenae solutionem, etc. ». Quibus verbis, ut fit evidens, Doctor non negat tres actus Poenitentis esse necessario requisitos ad integritatem Sacramenti Poenitentiae; sed tantum quod non sint partes essentiales, ex quibus illud constet. Siquidem Sacramentum Poenitentiae maxime supponit pro absolutione Sacerdotis, in qua potissimum eius Sacramenti virtus consistit, ut docebat supra Concilium Tridentinum.

Insuper saepe saepius, imo ordinarie perficitur prius, non solum natura, sed etiam tempore, quam impleatur Satisfactio: ac subinde satisfactio non potest esse materia intrinseca, et pars essentialiter componens sacramentum Poenitentiae: ac subinde nec habere proprie rationem materiae, siquidem materia praecedere debet formam, aut certe illam comitari; Satisfactio autem ordinarie posterior est forma absolutionis.

Unde etiam signanter tres illi actus dicuntur a Conciliis Florentino et Tridentino quasi materia, ut nempe significetur eos non esse proprie dictam materiam, quasi ex illis constare debeat hoc Sacramentum, quemadmodum Baptismus constat ex ablutione et verbis.

Nec obstat, quod Catechismus Concilii Tridentini agens de materia Sacramenti Poenitentiae, n. 17. dicat: Neque vero hi actus, quasi materia a S. Synodo appellantur, quia verae materiae rationem non habeant, sed quia eius generis materia non sint, quae extrinsecus adhibeatur, ut aqua in Baptismo, et chrisma in Confirmatione. Hoc, inquam, non obstat; nam praeterquam quod Catechismus ille editus est et compositus maxima ex parte a discipulis S. Thomae, ut constat ex Articulo secundo illius praelationis, ea dumtaxat ratione appellantur illi actus vera materia, non quod ex eis constituatur Sacramentum, tamquam materia ex qua essentialiter componatur, sed tantum quod sint materia circa quam versatur: unde etiam signanter idem Catechismus appellat illos actus partes integrantes, ait enim n. 2. « Hae autem partes ex earum partium genere esse dicuntur, quae ad aliquod totum constituendum necessariae sunt: quoniam, quemadmodum hominis corpus ex pluribus membris constat, manibus, pedibus, oculis, et aliis eiusmodi partibus, quarum aliqua si desit, merito imperfectum videatur, perfectum vero, si nulla desideretur: eodem etiam modo Poenitentia ex hisce tribus partibus ita constituitur, ut, quamvis quod ad eius naturam attinet, Contritio, et Confessio, quibus homo iustus efficitur, satis sit, tamen nisi tertia etiam pars, idest, Satisfactio, accedat, aliquid ei omnino ad perfectionem desit, necesse sit. Quare adeo inter se hae partes connexae sunt, ut Contritio confitenti et satisfaciendi consilium et propositum inclusum habeat, Confessionem Contritio, et satisfaciendi voluntas; satisfactionem vero duae reliquae antecedant ». Haec Catechismus, quibus verbis aperte significat, eatenus tres actus poenitentis censeri partes Sacramenti Poenitentiae, quatenus ad eius integritatem concurrunt. Quae utique doctrina plane eadem est, quam tradit Doctor, ut liquet ex verbis supra laudatis, ubi quamvis non dicat, eos actus hac ratione appellari posse partes Poenitentiae, istud tamen facile potest colligi ex eius discursu.

Quare vix satis mirari possum, quomodo Lugo, disp. 12. n. 58. ausus fuerit scribere: « Scoti sententiam negantem illas partes esse intrinsecas, sed solum requiri tamquam dispositiones, non pauci Theologi graviori censura illam afficiunt, nam Caietanus q. 9. art. 2. ait esse erroneam, alii dicunt esse temerariam, alii plusquam temerariam; alii in bonum sensum conantur verba Scoti trahere, ut Angelus, qui dicit Scotum non negasse illas esse partes intrinsecas, sed solum negasse esse proprie materiam, quod videtur iuxta modum loquendi Concilii Florent. et Tridentini, ubi dicitur illa quasi materia. Alii dicunt Scotum velle, quod Sacramentum non supponat in recto pro illis actibus poenitentis, sed solum pro absolutione, notando alias partes in obliquo. Alii, ut Vega, lib. 13. in Tridentinum, cap. 15. quod Scotus non negat illas esse partes integrales, sed solum negat esse partes essentiales. Hae tamen explicationes difficile aptantur Scoti verbis, ut consideranti patebit ». Ita Lugo. Verum apparet vel ipsum non legisse Doctorem, vel eius mentem satis apertam non intellexisse, dum negat explicationem Vegae non posse aptari verbis Doctoris: contrarium enim satis aperte constat ex eius verbis mox laudatis.

DICES 1: Sacramentum Poenitentiae institutum est per modum actus iudicialis, ut colligitur ex Ioan. 20. et Matth. 18. et docetur a Tridentino. Sess. 14. cap. 2. et 5. at iudicium humanum intrinsece constat, non solum ex sententia Iudicis, sed ex aliis actibus iudicialibus, scilicet accusatione, examine, confessione, et satisfactione rei: igitur Sacramentum Poenitentiae essentialiter etiam constat, non solum Absolutione sacerdotali, sed etiam ex actibus poenitentis seipsum accusantis, et per convenientem dolorem conceptum de peccatis seipsum quodammodo defendentis apud Deum: ac tandem per satisfactionem resarcientis irrogatam Deo per peccatum iniuriam et offensam. — Nego minorem: iudicium enim humanum essentialiter et in recto solum dicit sententiam Iudicis, per quam absolvitur, vel condemnatur reus; alia vero connotat in obliquo, tamquam necessario praerequisita, ut iusta sententia possit proferri. Unde quemadmodum sententia in iudicio humano sola significat absoluti-nem, vel condemnationem; ita similiter in iudicio Sacramentali sola sententia Sacerdotis significat remissionem peccatorum, et per consequens ipsa causat remissionem peccatorum; quia proprium est Sacramentis causare quod significant. Quae utique responsio firmatur ex Concilio Tridentino, Sess. 13.¹ cap. 6. ubi solam Absolutionem vocat actum iudicialem: Quamvis, inquit, absolutio Sacerdotis beneficii sit dispensatio, tamen non est nudum solum ministerium, vel annuntiandi Evangelium, vel declarandi remissa esse peccata: sed ad instar actus iudicialis, quo ab ipso velut Iudice sententiam pronuntiatur. Similiter Can. 9. Si quis dixerit absolutionem Sacramentalem Sacerdotis non esse actum iudicialem... anathema sit.

DICES 2: Sacramentum Poenitentiae institutum est per modum reconciliationis: unde aliquando hoc nomine solet appellari: sed reconciliatio constat ex voluntaria utriusque partis quasi revocatione, non solum ex parte offensi, sed etiam ex parte offendentis, qui eo ipso retractat offensam: igitur reconciliatio, quae fit in Poenitentia, non solum constat ex actu Sacerdotis, qui gerit vices Dei offensi, sed etiam ex actibus poenitentis. — Nego minorem: revocatio enim offendentis est tantum quid praevium, seu dispositivum ad revocationem partis laesae, in qua utique revocatione partis laesae priorem sententiam de puniendo offendente rescindentis, et offensam condonantis, formaliter stat reconciliatio, seu remissio offensae; ac subinde actus poenitentis, maxime Confessio et Contritio, sunt equidem praeviae dispositiones ad reconciliationem peccatoris cum Deo; haec autem reconciliatio formaliter consistit in ipsa absolutione Sacerdotis condonantis offensam vice et auctoritate Dei. Quam utique responsionem approbat Concilium Tridentinum, Sess. 14. cap. 1. ubi loquens de Contritione, quae est nobilior poenitentis actus, ait: Fuit autem quovis tempore ad impetrandam veniam peccatorum, hic Contritionis motus necessarius, et in homine post Baptismum lapso, ita demum praeparat ad remissionem peccatorum, si cum fiducia divinae misericordiae, et voto praestandi reliqua coniunctus sit, quae ad rite suscipiendum hoc Sacramentum requiruntur. Docet itaque Concilium, Contritionem solum praeparare ad remissionem peccatorum, et gratiae collationem; ac subinde non habere rationem partis essentialis Sacramenti; ut enim esset pars essentialis, non solum deberet disponere, sed revera significare et conferre gratiam et remissionem peccatorum ex opere operato: siquidem pars essentialis Sacramenti non aliud est, quam practica significatio gratiae, idest, significatio et efficientia gratiae; et ideo quod gratiam non efficit, neque Sacramentum est, neque pars essentialis Sacramenti.

URGEBIS: Non solum absolutio Sacerdotalis, sed etiam actus poenitentis significant illam remissionem: nam signa Contritionis sunt etiam signa interioris remissionis, et per Confessionem significatur, quod sicut peccata exterius manifestantur, ita etiam ab anima ipsa excludantur: Satisfactio etiam aperte significat remissionem poenae peccatis debitae: igitur tres illi actus poenitentis sunt verae partes essentiales Sacramenti. — Nego minorem: contritio enim, Confessio et Satisfactio non magis significant remissionem peccatorum, quam oratio v. g. qua homo gratiae auxilium exorat, ad debite hoc Sacramentum suscipiendum: sola itaque absolutio Sacerdotalis est, quae formaliter significat et efficit gratiam remissivam peccatorum; quemadmodum in iudicio humano, accusatio non assumitur ad significandam remissionem, sed ad informandum Iudicem de causa, qui pro sua potestate secundum aequitatem absolutionis aut condemnationis sententiam profert: quae proinde sola significat remissionem aut condemnationem. Concludendum est ergo cum nostro V. ga. qui interfuit Concilio Tridentino, lib. 13. De Iustificatione, cap. 15. « Verissimum est, quidquid alii sentiunt, quod Doctor Subtilis, et communis Nominalium Schola defendit, solius Absolutionis virtute, peccatoribus conferri gratiam poenitentibus; nam claves solis Sacerdotibus collatae sunt, et soli ipsi debent remittere peccata, et per eorum Absolutionem confertur gratia confessis: absentibus omnibus aliis actibus ipsorum poenitentium, et sola absolutio est signum gratiae, et gratia ratione aliorum actuum concessa, datur propter opus operantis ».

URGEBIS: Concilium Tridentinum, Sess. 14. cap. 3. ait: Docet praeterea S. Synodus Sacramenti Poenitentiae formam, in qua praecipue ipsius vis sita est, in illis Ministri verbis positam esse: Ego te absolvo, etc. Igitur supponit Concilium aliquam vim Sacramentalem esse in materia, nempe in actibus poenitentis. — RESPONDEO, merito Concilium dixisse praecipuam vim esse in forma Absolutionis; quoniam scilicet tota vis, quae est in actibus poenitentis, non est proprie Sacramentalis: alioquin sequeretur, quod ipse poenitens esset partialis Minister huius Sacramenti, idque praecipuus: siquidem plures partes Sacramenti subiiceret, quam Sacerdos: hoc autem dici nequit; quippe cum omnis Minister Sacramenti distinguatur a suscipiente, et insuper solus Sacerdos a Conciliis Florentino et Tridentino dicatur huius Sacramenti Minister.

Ex his sequitur, quod si Sacramentum Poenitentiae accipiatur secundum vulgarem et communem significationem, illius partes sunt Contritio, Confessio, et Satisfactio: si vero accipiatur in strictiori significatione, et quatenus formaliter est signum practicum gratiae, sola Absolutio habet rationem Sacramenti, quia Absolutio est, in qua principaliter residet sacra Dei virtus, absolvens poenitentem a peccatis, et conferens ei gratiam, per quam absolvitur a peccatis, quibus prius ligatus tenebatur. Unde merito Subtilis Doctor, dist. 14. Sacramentum Poenitentiae sic describit: Poenitentia est Absolutio hominis poenitentis facta certis verbis, cum debita intentione prolatis a Sacerdote iurisdictionem habente, ex institutione divina efficaciter significantibus Absolutionem animae a peccato. Quae utique definitio, quamvis paulo longior videatur, nihilominus nullam omnino particulam superfluam continet, ut patebit singulas illius partes ponderanti. Interim si brevior definitio quaeratur, haec poterunt subiici, quas profert noster Bosco, disp. 7. sect. n. 4. Poenitentia est Sacramentum, quo Sacerdos tamquam Iudex, confitenti cum debito dolore confert remissionem peccatorum, cum onere satisfaciendi. Vel sic: Sacramentum Poenitentiae est signum efficax gratiae remissivae peccati post Baptismum commissi. Aliter: Est Sacramentum remissivum peccati per modum Iudicii. Vel hanc clariorem subiicio: poenitentia est Absolutio peccatorum debite confessorum.

SEQUITUR SECUNDO, Poenitentiam supponere pro Absolutione Sacerdotali, ut docet Doctor, dist. 16. q. 1. n. 7. Tum quia (inquit Vega, lib. 13. in Concilium Tridentinum, cap. 15.) Sacramentum Poenitentiae est signum gratiae, non prognosticum, hoc est, gratiae futurae; neque rememorativum, hoc est, gratiae praeteritae; sed demonstrativum, hoc est, gratiae quae in praesenti confertur. Confessio autem, aut Contritio non sunt signa demonstrativa gratiae; siquidem Confessio non connotat gratiam praesentem, sed tantum formaliter est peccatorum declaratio et accusatio. Similiter Contritio si sit imperfecta, seu dumtaxat Attritio, est tantum dispositio ad gratiam sacramentalem. Tum quia sola Absolutio significat remissionem, quae est effectus huius Sacramenti: ergo ipsa Absolutio, non vero Contritio aut Confessio, habet perfectam rationem Sacramenti! Tum denique, quia ex Concilio Tridentino, Sess. 14. cap. 3. praecipua vis Sacramenti Poenitentiae consistit in Absolutione; ac subinde Absolutio primatum obtinet in hoc Sacramento.

NOTANDUM 1. Quod cum Sacramenta novae Legis constare debeant materia et forma sive stricte, sive minus proprie dicta; inde fit, quod etsi essentia Sacramenti Poenitentiae formaliter sumpta consistat in Absolutione sacerdotali, nihilominus cum ad illud etiam concurrant actus poenitentis, qui se habent per modum materiae; hinc est, quod verba huius Absolutionis dicantur forma huius Sacramenti; quia videlicet per Absolutionem actus poenitentis determinantur ad Sacramentum conficiendum; sic enim definit Concilium Florentinum in Decreto Eugenii, dicens: Forma huius Sacramenti sunt verba Absolutionis, quae Sacerdos profert, cum dicit: Absolvo te. etc. Similiter Tridentinum, Sess. 14. cap. 3. Docet sancta Synodus Sacramenti Poenitentiae formam... in illis Ministri verbis positam esse: Ego te absolvo: quibus quidem de Ecclesiae sanctae more preces quaedam laudabiliter adiunguntur, ad ipsius tamen formae essentiam nequaquam spectant. neque ad ipsius Sacramenti administrationem sunt necessariae. Preces illae sunt: Misereatur tui omnipotens Deus, et dimissis peccatis tuis, perducat te ad vitam aeternam. Amen. Dominus noster Iesus Christus te absolvat, etc. Et hae quidem preces verbis essentialibus praemittuntur; postponuntur autem: Passio Domini nostri Iesu Christi, merita beatae Mariae Virginis, et omnium Sanctorum. quidquid boni feceris, et mali sustinueris, sint tibi in remissionem peccatorum, in augmentum gratiae, et praemium vitae aeternae. Amen.

NOTANDUM 2. Cum Doctore Subtili in 5.¹ dist. 11. q. 4. n. 4. quod in Sacramento Poenitentiae non requirantur verba ita praecisa et determinata ad eius confectionem, sicut in Baptismo et Eucharistia: « Quia, inquit Doctor, Sacramentum hoc institutum est per modum Iudicii: sententia autem potest a Iudice ferri quibuscumque verbis, dummodo Iudicis mentem exprimant: quare, inquit Doctor, non est necesse esse ita praecisa verba in isto Sacramento, sicut in Baptismo, vel Eucharistia, quia sufficit, quod exprimatur actus sententiae absolventis; sicut et in iudicio publico non oportet esse limitata verba: ait enim unus de Theodoro Martyre, Iubeo ignibus tradi; alter de Cypriano sancto, gladio animadverti placet. Communiter tamen ista verba sunt apta: Ego te absolvo: quaecumque alia praemittantur, vel consequantur, secundum diversam consuetudinem in diversis Ecclesiis ». Quibus verbis significat Doctor, quod quaecumque forma, seu verba, per quae significatur et explicatur, remissionem peccatorum fieri auctoritative, et per modum iudicii ac sententiae, erit sufficiens forma huius Sacramenti, in quo Minister officium implet Iudicis, et cum auctoritate sententiam Absolutionis profert: nihilominus praeferenda sunt ea verba, quae communiter praescribit ac profert Ecclesia, nempe: Ego te absolvo a peccatis tuis in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Utrum autem omnes illius Absolutionis particulae ita necessario debeant proferri, ut si omitteretur aliqua, invalida foret Absolutio, determinandum erit in sequentibus.

NOTANDUM 3. Theologos varias ire in sententias circa sensum ac genuinam significationem illorum verborum, Ego te absolvo: primo namque Abulensis 1. par. sui Defensorii, cap. 5. et 6. dicit, quod improprie suppletur verbum absolvo; « quia, inquit, proprie loquendo, nec Sacerdos, imo nec Deus absolvit a culpa, vel a poena peccati. Tum, quia Scriptura nusquam dicit, quod peccata solvantur, sed quod dimittantur, deleantur, etc. Tum, quia peccata non sunt proprie vincula, nec consequenter homo eis ligatur, aut ab eis solvitur. Tum, quia homo non potest absolvi a culpa, quae iam praecessit, nec a poena, quae nondum advenit; sed dumtaxat a reatu poenae, ad quam subcundam homo propter peccatum obligatur ». Verum illa sententia merito reiicitur ab omnibus Theologis; tum, quia contradicit Scripturae, quae peccatorum remissionem explicat ad modum solutionis: sic Isaiae 58. Dissolve obligationes impietatis, etc. Et Matth. 16. Quodcumque solveris super terram, erit solutum et in caelo. Tum quia docere videtur, quod transacto peccato solum remaneat reatus poenae, a quo dumtaxat homo absolvitur. — Secundo, non videtur etiam probanda sententia Nominalium, maxime Gabrielis, asserentis horum verborum, Absolvo te, sensum hunc esse: ego eximo te ab obligatione subiiciendi peccata tua clavibus Ecclesiae: remittere enim peccatum non est dumtaxat relaxare obligationem confitendi peccatum. Addit quod illa Absolutio foret nulla, quando quis solum confitetur peccata venialia, vel alia iam confessa, et remissa, siquidem etiam ante Absolutionem poenitens erat liber ab obligatione illa peccata confitendi — Tertio, non etiam probatur explicatio Hugonis a S. Victore asserentis, haec, Absolvo te, significare, remitto tibi poenam aeternam pro culpa debitam: haec enim Absolutio verba Christi Domini et formae Absolutionis detorquet in sensum improprium, etenim poena non est peccatum, licet ex peccato oriatur: unde remittere peccatum, non est dumtaxat relaxare poenam peccatis debitam. Nec etiam haec verba Absolvo te, significant solutionem a poena temporali debita peccatis, ut volunt Alensis, et S. Bonaventura: tum quia, ut mox dictum est, remittere proprie peccatum, non est tantum relaxare poenam ipsi debitam. Tum, quia fieri potest, ut quis cum tanta Contritione accedat ad Sacramentum Poenitentiae, ut virtute illius Contritionis relaxetur tota poena temporalis. — Similiter non probatur modus dicendi sancti Thomae 3. p. q. 84. art. 3. ad 5. ubi reiecto modo explicandi Magistri Sententiarum, addit: Esset autem perfectior expositio; Ego te Absolvo, idest, Sacramentum Absolutionis tibi impendo. Haec enim explicatio videtur nugatoria: quia idem per idem significat: insuper in aliis Sacramentis verba formae non significant collationem Sacramenti, sed applicationem materiae, vel aliquid aliud: tum quia verba Sacramentalia usurpari debent in eadem significatione, quam ex hominum institutione habent in humano sermone: non enim possunt significare, nisi id ad quod significandum sunt instituta, et ideo illa vox, ego, et illa vox, te, idem significant intra, et extra Sacramentum: sed haec verba, Ego te absolvo, ex hominum institutione non habent significare seipsa per significationem reflexam: sed aliquid condistinctum ab ipsis: ergo nec Sacramenta significant directe seipsa, sed aliquid aliud; quod maxime apparet ex formis aliorum Sacramentorum: nulla enim est quae reflexe seipsam significet, sed vel materiam vel effectum: forma enim Baptismi non significat: impendo tibi Sacramentum Baptismi; sed applico: tibi aquam quae est symbolum absolutionis interioris animae a peccato. — Censerem igitur verba illa, Absolvo te, idem significare, ac remitto tibi peccata, et commissa: haec enim cadit in omnia prorsus peccata, non solum mortalia et venialia, quae actu remittuntur, sed etiam in peccata iam confessa et remissa, quoniam, ut dicemus agendo de confessione peccatorum iam remissorum, in poenitente, quantumvis peccata ei fuerint condonata, semper remanet aliquis reatus indignitatis, qui per iteratam absolutionem minuitur, quia per frequentem iterationem Sacramenti Poenitentiae homo minus fit indignus Dei beneficiis et amicitia.

His ita praenotatis, duo occurrunt hac in Quaestione determinanda: primum, utrum et quae verba necessaria sint ad formam Sacramenti Poenitentiae: secundum, utrum ea forma ita necessario debeat verbis proferri, ut data scripto absentii aut praesenti esset invalida.

Conclusio prima. — SOLA VERBA, ABSOLVO TE, SUFFICIUNT AD ESSENTIAM SACRAMENTI POENITENTIAE. Haec est communior cum Subtili Doctore loco in secundo Notabili laudato, et Angelico, qu. 21. art. 3. quibus favent Concilia Tridentinum et Florentinum in primo Notabili laudata, ubi dumtaxat pro forma Sacramenti Poenitentiae annotant haec verba; Ego te absolvo. Nec obstat quod scripserint particulam, etc. Nam praeterquam quod in aliquibus Editionibus Concilii Florentini illa particula non reperitur, ideo hanc particulam subiiciunt Concilia, non ut denotent cetera verba, quae in formula absolutionis adiici solent, esse necessaria ad eius essentiam, sed quod ad illius perfectam significationem et explicationem conferant, et illa necessario sint proferenda, saltem ex praecepto Ecclesiae. Adde quod etiamsi eas omnes particulas, nempe a peccatis tuis in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti declarent: sicut expresserunt, Ego te absolvo, adhuc non esset consequens, omnes eas esse de necessitate Sacramenti. Nam Concilium Florentinum formam Sacramenti Confirmationis expressit his verbis: Signo te signo crucis, et confirmo te chrismate salutis, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Similiter formam Sacerdotii declaravit his verbis: Accipe potestatem offerendi sacrificium in Ecclesia pro viris, et mortuis, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti: et tamen in disp. de Sacramento Confirmationis et Ordinis demonstrabimus, explicitam invocationem sanctissimae Trinitatis ad eiusmodi Sacramentorum formam non esse absolute necessariam.

Huic veritati adstipulatur Cathecismus S. Pii V. et Conc. Trid., decreto editus, qui proferens formam Sacramenti Poenitentiae, haec habet, num. 19. Est autem forma, Ego te absolvo: quam non solum ex illis verbis licet colligere: Quacumque solveritis super terram, erunt soluta et in caelis: sed ex eadem Christi Domini doctrina, quam ab Apostolis traditam accepimus. — Nec obstat, quod tam Concilia, quam Cathecismus praemittant particulam, Ego: communis enim Doctorum sententia est, illam non pertinere ad essentiam formae: cum per eius omissionem, sensus, qui intenditur a Christo et Ecclesia, sufficienter intelligatur in verbo Absolvo, quod idem est, ac Ego absolvo: ut in simili diximus de eadem particula, quae omitti potest in forma baptismi.

Porro huiusce veritatis rationem congruam exprimit Doctor verbis in secundo Notabili laudatis, nempe quod Sacramentum Poenitentiae administretur per modum iudicii: in iudicio autem humano sufficit, quod exprimatur actus sententiae absolventis, nec enim opus est, quod proferatur species delicti, a quo reus absolvatur, vel propter quod condemnetur; neque necesse est exprimi, qua auctoritate Iudex absolvat, aut condemnet, ordinaria, aut delegata, principali, aut secundaria, seu ex commissione: igitur pari ratione sufficiet in iudicio Sacramentali, quod exprimatur actus sententiae absolventis, nec opus est exprimere delictum, a quo poenitens absolvitur; nec qua auctoritate id fiat: ac subinde non erit necesse ad essentiam huius formae, addere illa verba: a peccatis tuis, in nomine Patris, etc. — Confirmatur: sicut enim a simili in oratione Dominica dicimus: Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, non adiicientes, quid eis dimittamus, et sicut Ioann. 11. Christus Dominus Apostolis loquens de Lazaro, dumtaxat ait: Solvite eum, et sinite abire; neque iudicavit opus esse adiicere, a vinculis, quibus illigatur: similiter, in vulgari sermone, qui offensam passus est, dum eam vult remittere, sufficit quod dicat, Condono tibi, vel remitto tibi, quia per illa verba sufficienter intelligitur remittere et condonare offensam: ita a simili Sacerdos loquens nomine Dei, cum ait: Ego remitto tibi, vel absolvo te, sufficienter significat remissionem offensae vel debiti ex peccato resultantis. — Denique, ea verba sufficiunt ad essentiam formae Absolutionis Sacramentalis, quae principalem effectum Sacramenti significant: sed sola verba, Absolvo te, significant principalem effectum Sacramenti Poenitentiae, nempe remissionem peccatorum: igitur, etc. Maior constat: quia proprium est essentiae Sacramentorum novae Legis id efficere, quod significant; ac subinde ea verba sufficiunt ad essentiam Sacramenti Poenitentiae, quae sufficienter eius effectus declarabunt. Minor vero suadetur; verba enim Sacramentorum habent suam determinatam significationem ex circumstantiis adiunctis; unde quamvis illa verba, Absolvo te, videantur indeterminata et indifferentia ad significandam absolutionem cuiuscumque delicti, vel in foro civili, vel Sacramentali: nihilominus dum proferuntur super poenitentem, qui sua peccata coram Sacerdote deposuit, determinantur ad significandam absolutionem ab eiusmodi peccatis per Sacerdotem, ut Iudicem vice Christi factam: quae est principalis effectus huius Sacramenti.

DICES 1: Illa verba non sufficiunt ad essentiam formae Sacramenti, quae determinate et explicite non exprimunt effectum Sacramenti: sed illa verba, Absolvo te, non significant determinate effectum Sacramenti Poenitentiae: siquidem indifferentia sunt ad significandam Absolutionem, vel a peccatis, vel ab excommunicatione, et aliis censuris: ergo necessum est, ut determinentur per sequentia verba, a peccatis tuis. — NEGO minorem: nam, ut mox diximus, licet praefata verba ex se videantur indifferentia ad significandum tam Absolutionem a censuris, quam a peccatis, maxime quando poenitens pluribus vinculis simul est constrictus, puta vinculis excommunicationis, aut alterius censurae, necnon et vinculo reatus culpae et poenae, tamen ubi proferuntur super poenitentem, qui confessus est peccatum sacramentaliter, scilicet in ordine ad obtinendam Absolutionem a vinculo reatus culpae et poenae, in quem solum reatum solvendum proprie cadit Sacramentalis Absolutio: siquidem effectus huius Sacramenti non est proprie solutio a vinculo excommunicationis, et alterius censurae, sed tantum a vinculo reatus culpae et poenae, hinc eo ipso, quo Sacerdos, audita Confessione poenitentis, administrat Sacramentum Poenitentiae per ista verba, Absolvo te, perfecte ac determinate significat, se absolvere a peccatis quoad culpam et poenam: non autem a vinculo excommunicationis, aut alterius censurae: igitur significatio verbi Absolvo, ex praevia Confessione Sacramentali, et intentione Sacerdotis, satis determinatur ad Absolutionem a vinculo culpae et poenae.

INSTABIS: Si verba formae determinari debeant per praeviam Confessionem Sacramentalem, consequens est, quod illa Confessio sit pars essentialis Sacramenti: siquidem concurrit ad determinationem formae et Absolutionis, in qua praecipua huius Sacramenti virtus consistit: sed hoc est contra assertum in praecedenti Quaest. in qua diximus, actus poenitentis non esse partes essentiales huius Sacramenti: igitur alterutra nostra assertio est falsa. — NEGO sequelam maioris, et eius rationem distinguo: praevia Confessio concurrit ad determinationem formae per modum alicuius intrinseci, quasi esset pars illius orationis, qua forma Sacramentalis exprimitur, nego: concurrit per modum alicuius extrinseci et circumstantiae, vel potius materiae, per quam verba Sacramentalia habent significationem Sacramentalem, concedo. Quamvis enim verba formae Sacramentorum determinate designare debeant materiam, tamen contingit interdum, quod ipsa materia concurrat ad determinationem verborum; verbum enim baptizo v. g. in forma Baptismi, non habet ex se, quod significet ablationem fieri in aqua naturali, quod tamen requiritur ad essentiam Sacramenti Baptismi, sed id dumtaxat obtinet ex determinatione ipsius materiae, quae non est vinum, aut alius liquor, sed tantum aqua naturalis. Unde quamvis ipsa forma potius determinet materiam, quam vice versa, hinc tamen non excluditur omnis omnino determinatio materiae respectu formae, licet principalis determinatio competat formae; quod etiam fit in hoc Sacramento, in quo forma si non sola, saltem praecipue significat, et causat remissionem peccatorum.

URGEBIS: Si illa verba, absolvo te, sufficiant ad formam et essentialem significationem huius Sacramenti, sequitur, quod eis prolatis, quaecumque postmodum verba omittantur, aut proferantur, infallibiliter ponatur Sacramentum, et eius effectus, nempe solutio peccatorum: sed id videtur falsum; enimvero si prolatis illis verbis, absolvo te, Sacerdos statim adiiceret ab alienis peccatis, aliena prorsus esset significatio: ac subinde nullus esset Sacramenti effectus: igitur essentia Absolutionis non solum consistit in illis verbis, absolvo te, sed necessario adiici debent illa verba, a peccatis tuis. — NEGO minorem, et ad eius probationem dico, quod si verba, absolvo te, proferat Sacerdos super poenitentem cum legitima intentione eum absolvendi a peccatis commissis, tunc valida est absolutio, licet post prolata illa verba intentionem mutans, adiiciat haec verba, a peccatis alienis: si autem ab initio prolationis habuit intentionem proferendi hanc orationem integram, absolvo te ab alienis peccatis, absolutio prorsus est invalida; quippe cum sit contra ritum et formam huius Sacramenti.

DICES 2: Ea verba sunt de essentia huius Sacramenti, quae Christus illud instituendo protulit: at Christus instituendo Sacramentum Poenitentiae, meminit peccatorum: igitur, etc. Maior constat: ideo namque Ecclesia censet invocationem Trinitatis esse necessario et essentialiter praerequisitam ad formam Baptismi, quia Christus Apostolos delegando, ut baptizarent, ait; Baptizantes eos in nomine Patris, etc. Minor etiam constat ex verbis Ioan. 20. Christus enim ait: Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis. — NEGO maiorem; nec enim omnia verba, quae Christus Dominus protulit instituendo Sacramenta, sunt de essentia illorum formae; alioqui dum Sacerdos poenitentem absolvit, proferre deberet praefata verba, Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis: nec usurpare deberet verbum absolvo, sed proferre, Remitto tibi peccata: quippe Christus Dominus non meminit verbi absolvo, sed dumtaxat remitto. — Ad eius probationem nego paritatem: cum enim in Baptismate fieri debeat professio fidei, et idcirco expressa et distincta debuerit esse invocatio sanctissimae Trinitatis, quae utique non intelligitur sub illo verbo baptizo, ideo necessario fuit usurpanda illa invocatio explicita sub iisdem verbis, quibus eam Christus Dominus expresserat; secus autem est in Sacramento Poenitentiae; nam (ut diximus) verbum absolvo, praevia confessione peccatorum, satis determinate et explicite significat peccata prius confessa, ut non opus sit eorum expressam mentionem fieri: ideo autem Christus Dominus hoc Sacramentum instituendo, meminit remissionis peccatorum, ut videlicet significaret Apostolis, quanam esset materia illius Sacramenti. ne forte si dixisset solum: Quorum remiseritis, non adiiciendo ly peccata, existimarent ipsum eis dedisse potestatem solvendi quaecumque vincula, sicut videbatur promisisse, quando dixit: quaecumque solveritis super terram: nulla autem apparet ratio, cur expresserit, nomina Patris, Filii, et Spiritus sancti in Baptismate, nisi quia significare volebat, illa verba esse necessario usurpanda in forma Baptismi. — Ex his itaque sequitur, non esse verum quod docet Durandus in 3. dist. 22. q. 2. et cum eo Gerson alphabeto 33. necnon et Concilium Coloniense in Enchiridio, tit. de poenit. nemp. omnia haec verba, absolvo te a peccatis tuis in nomine Patris, etc. esse de essentia formae Absolutionis. Nec etiam probanda est sententia Gabrielis, dist. 11. q. 2. asserentis ad formam absolutionis necessaria esse illa verba, Absolvo te ab omnibus peccatis tuis. Non est pariter admittenda sententia eorum, qui dicunt cum Petro Soto lect. 4. de Confess. saltem illa verba. Absolvo te a peccatis tuis, esse de essentia. Nec tandem probanda est eorum doctrina qui cum eodem Soto in 4. dist. 22. qu. 1. art. 1. volunt, quod in casu necessitatis sufficeret proferre verbum absolvo, absque eo quod designetur persona absolventa: nam, ut diximus, cum verbum absolvo sit indifferens, necessario determinari debet ad significationem Sacramentalem per personam poenitentem, et confessam sua peccata.

Patet etiam secunda pars, nempe quod illa forma Sacramenti Poenitentiae exprimi possit quibuscumque verbis actum iuridicum absolutionis Sacerdotalis significantibus; nam, inquebat Doctor in primo Notabili, in isto Sacramento sufficit, quod exprimatur actus sententiae absolventis, et in iudicio publico non oportet esse limitata verba, etc. Cum igitur sola mutatio essentialis, et quae sensum omnino diversum efficit, invalidum efficiat Sacramentum; de essentia vero Sacramenti Poenitentiae tantum sit, ut proferatur per modum actus iudicialis, inde fit, quod quibuscumque verbis iudicialem sententiam exprimantibus utatur Sacerdos in forma Absolutionis, Sacramentum erit validum: unde valida esset Absolutio, si Sacerdos diceret: Solvo te a peccatis, vel dimitto, aut remitto tibi peccata tua. Quod unice maxime confirmatur tum exemplo Christi, qui eiusmodi verbis usus est, dum meminit Sacramenti Poenitentiae; nam Ioan. 20. ait: Quorum remiseritis, remittuntur eis, utque ait Matth. 18. Quaecumque solveritis super terram, erunt soluta et in caelo. Et Petro Matth. 10.² Quodcumque solveris super terram, erit solutum et in caelo. Tum quia ipse Christus adumbrans Marc. 2. Matth. 9. Luc. 5. quod acturus erat in Sacramento Poenitentiae, postea dicit paralytico: Fili remittuntur tibi peccata tua, idest, ego remitto tibi peccata tua: Dixerunt enim intra se Pharisaei et Scribae: Hic blasphemat, quis potest dimittere peccata, nisi solus Deus? Et cum ridisset Iesus cogitationes eorum, eas non arguit, sed paralytici sanatione confirmat. Ut sciatis, inquit, quia Filius hominis habet potestatem in terra dimittendi peccata. tunc ait paralytico: Surge, tolle lectum, et vade in domum tuam. Et statim surrexit, et abiit inde coram omnibus in domum suam. At idem in persona Christi dicere possunt, et donare Presbyteri ministerialiter et instrumentarie, quod auctoritate per excellentiam Christus dixit, et donavit. Nihilominus, ut observat Doctor loco supra laudato, proferenda est formula praescripta ab Ecclesia, his verbis: Ego te absolvo, etc. nec eam citra peccatum licet inmutare.

QUAERES: Utrum Sacerdotis manus impositio super poenitentem necessaria sit in hoc Sacramento?

RESPONDEO, eam non esse absolute necessariam, tum quia nec ex Scriptura, nec ex Traditione, neque ex ulla ratione colligitur eiusmodi necessitas. Non quidem ex Scriptura, nam quoties Christus Dominus huius Sacramenti mentionem fecit, nullatenus meminit huius manuum impositionis, ut apparet ex omnibus oraculis iam laudatis. Non etiam ex Traditione, siquidem neque SS. Patres, neque Concilia huius necessitatis meminuerunt, nisi dumtaxat quando publice poenitentes cum Ecclesia erant reconciliandi, et ab ulteriori publica Poenitentia solvendi, quo utique in casu fiebat quidem manus impositio. Verum ista absolutio non erat Sacramentalis, sed dumtaxat reconciliatoria, quod optime colligitur ex Concilio Arausicano primo, cap. 3. ubi legimus: Qui recedunt de corpore, Poenitentia accepta, placuit sine reconciliatione, manus impositionem eis communicare: quod morientis sufficiat reconciliationi: si supervixerit, stet in ordine Poenitentium, ut offensis necessariis Poenitentiae legitimam communionem cum reconciliatoria manus impositione recipiat. Similiter in Carthaginensi quarto, Can. 79. Poenitentes, qui in infirmitate viaticum acceperint, Eucharisticae non se credant absolutos sine manus impositione si supervixerint. Censent igitur eiusmodi Concilia, illam manuum impositionem non esse absolute necessariam ad huius Sacramenti licitam et validam administrationem, quippe cum moribundi absque ea absolvi possint.

Denique, ratio Theologica in contrarium militat, siquidem manus impositio ideo fit in Sacramentis Ecclesiae, ut designetur copiosus gratiae effectus, quo indigere videntur, quibus imponuntur manus ad illa obeunda munia, ad quae destinantur. Sic manus impositio fit in Sacramento Confirmationis, ut nempe per eam homo accipiat plenitudinem Spiritus sancti, qua roboretur et vegetetur ad constanter et animose confitendam fidem, ad quod certe opus est gratiae excellentia. unde Act. 8. legimus de Apostolis, quod fidelibus recenter baptizatis imponebant manus, et accipiebant Spiritum sanctum. Similiter in Sacramento Ordinis, in quo confertur quaedam excellentia potestatis ad divina mysteria obeunda, fit etiam huiusmodi manus impositio, ut nempe per eam significetur conferri plenitudo gratiae ad digne et debite haec munia implenda. Unde S. Paulus Timotheum monebat. Epist. 2. cap. 1. Admonere te, ut resuscites gratiam Dei, quae est in te per impositionem manuum mearum. Sed Sacramentum poenitentiae ordinatur tantum ad remissionem peccatorum; non autem ad obeunda aliqua munia, nec ad obtinendam specialem gratiae excellentiam: igitur ad hoc Sacramentum non requiritur manus impositio. Adde quod manus impositio solum fiat in Sacramentis, per quae suscipiens deputatur ad solemnem aliquem actum exercendum, eo quod manus sit potissimum operationis organum, unde illa fit in duobus Sacramentis, puta Confirmatione, per quam fidelis constituitur quasi miles Christi ad eius nomen et Religionem audacter tuendam et profitendam coram tyrannis et infidelibus; et in Ordine, per quem homo segregatur a communi fidelium coetu, ut specialiter destinetur ad Dei cultum et Religionis ministerium: per susceptionem autem aliorum Sacramentorum, nempe Eucharistiae, Poenitentiae etc. homo specialiter non destinatur ad aliquem actum fortiter ac prudenter exercendum; ac subinde in eis non videtur necessaria illa actus designatio per manus impositionem.

DICES 1: Sacramentum Poenitentiae appellatur a Patribus manus impositio. Sic S. Clemens, lib. 2. Constitutionum Apostolicarum, c. 41. ait: « Ut Ethnicum Baptismo lotum post doctrinam admittis, sic hunc per manus impositionem, utpote poenitendo mundatum in antiqua pascua restitue, eritque ei loco lavacri manuum impositio. » Et Concilium Carthaginense quartum, cap. 76. loquens de moribundo poenitente, ait: « Si continuo creditur moriturus, reconcilietur per manus impositionem ». Hinc Sanctus Leo, Epist. 92. scribit: « Qui cibis immolatis usi sunt, possunt ieiuniis, et manus impositione purgari ». Igitur quemadmodum Baptismus dicitur ablutio, et Confirmatio Chrisma, quia ablutio est absolute necessaria ad Baptisma, et chrismatio ad Confirmationem, pari ratione manus impositio dicenda est necessaria ad Sacramentum Poenitentiae. — NEGO consequentiam; appellatur enim impositio manus tantum a caeremonia quae fieri solet in hoc Sacramento, cum Sacerdos Absolutionem impertiendo poenitenti benedicit; haec autem caeremonia prorsus accidentalis est, non vero essentialis: quippe cum citra peccatum, saltem mortale, possit omitti. Adde quod plerumque SS. Patres et Concilia, dum meminerunt impositionis manus faciendae, cum conceditur Absolutio, non loquuntur de Absolutione Sacramentali, sed reconciliatoria.

DICES 2: Sacerdos in aliis Sacramentis praeter verba, aliquem actum exteriorem exercet erga suscipientem: igitur etiam in hoc Sacramento debet exerceri: sed hic alius esse non potest, quam manus impositio: ergo, etc. — NEGO sequelam maioris: et ratio disparitatis est, quod cetera Sacramenta, praeter Eucharistiam, consistunt in applicatione materiae: unde in eis requiritur actus exterior: secus autem est de Poenitentia et Eucharistia: sicut enim in Eucharistia Sacerdos sola verborum prolatione super materiam perficit Sacramentum, ita sola Sacerdotis absolventis verba super poenitentem perficiunt absolutionis Sacramentum. Adde quod si quis actus exterior desideraretur in Poenitentia ex parte Ministri, ille dici posset crucis obsignatio, per quam significaretur, quod poenitens peccati remissionem accipiat per Sanguinem et meritum Passionis et crucis Christi.

Conclusio secunda. — ABSOLUTIO SACRAMENTALIS NECESSARIO DEBET ESSE VOCALIS, SEU VOCE EXPRIMI.

Colligitur primo ex Decreto Eugenii, ubi de Sacramento Poenitentiae legitur: « forma huius Sacramenti sunt verba Absolutionis, quae Sacerdos profert, Ego te absolvo ». Et Tridentino, Sess. 14. c. 6. ubi haec habentur: Quamvis autem Absolutio Sacerdotis alieni beneficii sit dispensatio, tamen non est solum nudum ministerium, vel annuntiandi Evangelium, vel declarandi remissa esse peccata; sed ad instar actus iudicialis quo ab ipso velut a Iudice sententia pronuntiatur, etc. Sed ista significant Absolutionem in Poenitentia vocalem, seu verbalem esse debere: igitur, etc.

Confirmatur ex perpetua Ecclesiae praxi, quae nusquam a temporibus Apostolorum ad praesentem usque diem aliter hoc Sacramentum, sicut et alia, quam verbis humana voce prolatis administravit. Unde quamvis Christus Dominus non dixerit explicite pronuntiandas esse voces aliquas, quando poenitentes absolvuntur a peccatis, sicut nec dum administrantur alia Sacramenta: nihilominus id implicite signasse censetur, dum De Baptismo, ait: Docete omnes Gentes, baptizantes eos in nomine Patris, etc. Et in Eucharistia, dum dixit: Hoc facite in meam commemorationem. Unde perpetua Patrum et Ecclesiae praxis semper insinuavit has in Baptismo voces esse pronuntiandas: Ego te baptizo: et in Eucharistia: Hoc est corpus meum; nec usquam Baptismum aut Eucharistiam per nutus vel scripta fuisse confectam: idem igitur est iudicium de Poenitentia, idque iure potiori, cum sacramenti Poenitentiae forma, non tantum debeat exprimere effectum eius, puta remissionem peccatorum, sed praeterea significare debet hunc effectum a Sacerdote fieri, seu ministrum hic et nunc eum operari peccatorum remissionem ex potestate sibi a Christo Domino collata.

DICES 1: Eo modo concedi potest Absolutio, quo fieri potest peccatorum accusatio per Confessionem: sed valida potest esse Confessio, etsi non fiat per locutionem vocalem, sed tantum scripto, nutu, vel aliquo signo exteriori: igitur pari ratione non est de essentia Absolutionis, quod voce humana proferatur. — Nego maiorem; et ratio disparitatis est primo, quia in Sacramentis forma debet esse distinctior et expressior, quam materia. Unde cum Absolutio se habeat per modum formae, Confessio vero per modum materiae, conveniens fuit, ut Absolutio voce humana proferatur, quo eius significatio distinctior appareret. Secundo, plures causae occurrere possunt, quae poenitentem a Confessione vocali, potius quam Sacerdotem a vocali Absolutione moraliter praepediant. Constat enim omnes mutos et ignotae linguae homines verbis non posse sua peccata promere; Sacerdos vero cum possit verbis efferre quae mente concipit, vix aliquae causae occurrunt, quae ipsum a vocali formae prolatione impedire valeant.

INSTABIS: Si verba vocalia necessario requirantur ad validam Absolutionem, maxime vel quia absolutio est, vel quia Sacramentalis est: at neutrum dici potest. Non quidem primum, quia non omnis Absolutio scriptis expressa est invalida: enimvero absolutio ab excommunicatione, et censura dari potest, osculo, nutu, vel scripto, saltem a summo Pontifice, ut constat ex Clementina De sententia excommunicationis, cap. finali. Non etiam quia Sacramentalis est, alioqui nullum Sacramentum celebrari posset aliter quam voce; quod non est verum. siquidem Matrimonium, quod est verum Sacramentum, valide conficitur per nutus, signa, et scripta consensum internum testificantia: igitur, etc. — Nego minorem, quoad utramque partem: et quantum ad primam dico rationem disparitatis esse inter absolutionem a peccatis et a censuris, quod sicut haec non requirit certam formam verborum. ita nec verba proprie dicta: quia non operatur ut instrumentum Christi ad producendum aliquem effectum supernaturalem, sed tantum ut instrumentum absolventis et reconciliantis hominem Ecclesiae, cui Christus auctoritatem concessit infligendi censuras. et ab eis absolvendi; unde penes eam est praescribere modum, quo contrahatur ac solvatur excommunicatio et aliae eiusmodi censurae: non sic autem censendum est de forma Sacramentorum, quam Ecclesia pro libito non potest immutare. Ad secundum dico, non idem esse iudicium de Matrimonio, ac de aliis Sacramentis: cum enim Matrimonium fiat per mutuum consensum partium, id omne quod potest hunc mutuum consensum exprimere, potest etiam sufficere ad valorem huiusmodi Sacramenti: secus autem est de sacramento Poenitentiae, sicut et de aliis, in quibus forma est determinata.

DICES 2: Ea sufficiunt ad Sacramentum Poenitentiae, quae requiruntur essentialiter ad rationem Iudicii fori externi: siquidem, ut diximus, Christus Dominus instituit hoc Sacramentum per analogiam ad iudicium fori externi: at non est essentiale iudicio fori externi, quod Iudex proferat vocalem sententiam: ergo nec in Poenitentia. — Nego maiorem; Christus namque instituit Sacramentum Poenitentiae quoad aliqua tantum essentialia, quae videlicet communia sunt omni iudicio, puta quoad accusationem rei, cognitionem criminum, et sententiae prolationem, non vero quoad ea, quae videntur necessaria tantum pro voluntate principum, qualia sunt, quod iudicia scripto lata irrita sint aut legitima: quod prolata sententia in absentem valida sit aut invalida; siquidem voluit Christus Dominus ut suum in Poenitentia iudicium esset vocale, et ferretur in rem praesentem; tum, ut clarius exprimeretur auctoritas iudiciaria. tum, ut Iudex certius cognosceret statum et affectum absolvendi, vel condemnandi. Ideirco sit

Conclusio tertia. — INVALIDA ESSET ABSOLUTIO LITTERIS CONSIGNATA, SEU AD ABSENTEM DIRECTA.

Probatur ex Concilio Trid., Can. 31. cap. 2. ubi dicit, eos qui se criminant aliquo post Baptismum contaminaverint, non iam repetito Baptismo abluti, sed ante hoc tribunal (Poenitentiae) tamquam reos sisti, voluit Christus, ut per Sacerdotum sententiam quoties ab admissis peccatis ad ipsum poenitentes confugerint, possent liberari: sed confugere ad tribunal, et ante illud sisti, nihil aliud est, quam Sacerdoti praesenti manifestare sua peccata, ut ab eo percipiatur Absolutio: igitur ex sententia Concilii Tridentini, Christi Domini voluntas fuit, ut confessio fieret praesenti Sacerdoti, et ut praesenti reo Absolutio concederetur.

Probatur similiter ex lib. De vera et falsa Poenit. cap. 10. ubi exemplo leprosorum mundatorum, quos Christus Luc. 17. iussit, ut se sisterent Sacerdotibus, quatenus de lepra mundata iudicarent, colligit necessarium esse, ut poenitentes coram Confessario Sacerdote se sistant, ac in eius praesentia peccata deponentes Absolutionem recipiant. Ait autem: Praecipit Dominus mundandis, ut ostenderent ora Sacerdotibus, docens corporali praesentia confitenda peccata, non per nuntium, aut per scriptum manifestanda, dixit enim: Ora monstrate, et omnes, non unus pro omnibus, non alium statuatis nuntium, qui pro vobis offerat munus a Moyse statutum, sed qui per vos peccastis, per vos erubescatis, erubescentia enim ipsa partem habet remissionis: in hoc enim, quod per seipsum dicit Sacerdoti et erubescentiam vincit timore offensi, fit venia criminis. Sic Aug.

Idem docet Subtilis Doctor, in 4. dist. 17. ubi respondens ad octavum argumentum, ait: « Ad aliud videtur Confessio quandoque facienda per scriptum, ut legitur de Thoma Cantuariensi, qui misit ad Curiam pro Absolutione, sed hoc videtur esse contra rationem Confessionis, quia omnis scriptura ex sui natura nata est esse publica: quantumcumque enim aliquis conservet secreta apud se scriptum, tamen ex quo mittit illud, vel propter nuntium, vel propter illum, ad quem mittitur, potest publicari, et semper ex sui natura est patulum cuicumque legenti, loquens quod ibi continetur. Quilibet ergo scribens aliquid, facit in hoc, quod est contra naturam signi idonei in Confessione: et in ista scriptura tollitur verecundia, quae est poena magna in Confessione: et hoc nisi confitens sit praesens, quando per scriptum confitetur, et ideo quod dicitur 30. q. 5. qualis debeat, quod quis potest confiteri per scripturam, Ioannes exponit, quando confitens est praesens: quia absens non potest licite; igitur absens expectet praesentiam cum proposito confitendi ea habita ». Quibus verbis aperte significat nullam esse Confessionem in scriptis factam: ac subinde nullam Absolutionem datam absenti. Quod probat, tum ex natura Confessionis, quae non debet vergere in perniciem confitentis, et quae annexam habere debet verecundiam. Idque confirmat ex glossa Ioannis Andreae, super 4. q. 5. cap. 4. in fine, qui negat confiteri posse aliquem, aut absolvi a peccatis in absentia. Nec obstat quod in eodem capitulo non agatur de Poenitentia, aut Confessione sacramentali: Doctor enim suum intentum colligit, non ex verbis capituli, sed ex expositione ipsius Ioannis Andreae. — Porro, quod Confessio, ac subinde Absolutio absenti data sit invalida, constat ex Decreto Clementis octavi; qui, ut famosam controversiam de validitate Absolutionis et Confessionis factae absenti in scriptis, quam propugnabant aliqui Theologi societatis Iesu, et de illius nullitate, quam asserebant alii Theologi, priorem damnavit sententiam hoc decreto. Die 20. mensis Iunii, anno a Nativitate Domini nostri Iesu Christi 1602. in generali Congregatione S. Romanae, et universalis Inquisitionis, habita in palatio Apostolico in monte Quirinali, coram Sanctissimo Domino Nostro Clemente, divina providentia Papa Octavo, proposita quaestione, utrum liceat per litteras, seu internuncium Confessario absenti peccata sacramentaliter confiteri, et ab eodem absente Absolutionem obtinere: Sanctissimus Dominus Noster auditis votis Patrum Theologorum, et re cum Illustrissimis et Reverendissimis Dominis Cardinalibus, contra haereticam pravitatem generalibus Inquisitoribus, mature ac diligenter considerata, hanc propositionem, scilicet, licere per litteras, seu internuncium Confessario absenti peccata sacramentaliter confiteri, et ab eodem absente Absolutionem obtinere: ad minus uti falsam, temerariam, et scandalosam condemnavit, ac prohibuit, praecepitque ne deinceps ista propositio, publicis, privatisque lectionibus, concionibus, et congressibus doceatur; neque unquam tamquam aliquo casu probabilis defendatur, imprimatur, aut ad praxim quovis modo deducatur. Quod si quis illam docuerit, defenderit, imprimi fecerit, aut etiam de ea disputative tractaverit, nisi forsan impugnando: vel ad praxim, seu directe vel indirecte deduxerit, praeter excommunicationem latae sententiae, quam ipso facto incurreret, et a quo non possit, praeter quam in articulo mortis, ab alio, quacumque etiam dignitate fulgente, et S. Romanae Ecclesiae maiori Poenitentiariorum, nisi a pro tempore existente Romano Pontifice, absolvi; aliis etiam poenis arbitrio infligendis subiaceat.

REPONES. Pontificem non declarare illam Absolutionem esse invalidam, sed tantum illicitam: quia nimirum dixit, hanc propositionem a se damnari, quod asserat: Licere per litteras absentibus confiteri. Verum contrarium apparet ex verbis ipsius Decreti. quibus prohibetur ne in praxim quovis modo deducatur: si enim absolutio aut confessio per Epistolam esset tantum illicita, sequeretur quod saltem in casu necessitatis esset valida, et consequenter licita: nam in urgente extrema necessitate omnia valida sunt licita. Unde consequens est, quod si revera esset tantum illicitum, non autem omnino invalidum confiteri absentibus, vel absentem absolvere, nulla auctoritate humana, civili, aut Pontificia, in casu necessitatis id prohiberi posset, maxime in casu summae necessitatis. Cum igitur summus Pontifex sub poena excommunicationis sibi reservata prohibeat asserere, quod liceat, per litteras, seu internuncium Confessario absentibus peccata Sacramentaliter confiteri, et ab eodem Absolutionem obtinere: manifestum est, quod pariter censeat talem Confessionem et absolutionem esse invalidam. — Respondent aliqui cum Suarez ad 3. part. disp. 21. sect. 4. Summum Pontificem non damnasse utramque partem supra dictae propositionis divisim, sed tantum coniunctim et collective, nempe quod non liceat equidem Absolutionem dare absentibus, Confessionem vero interdum absentibus fieri per litteras non sit vetitum. — Verum etsi haec dumtaxat ita essent, semper haberemus propositum intentum. At interpretatio illa Suarez omnino repudiata fuit auctoritate Pauli V summi Pontificis, ut patet ex decreto facto in generali Inquisitione his verbis expresso: Die 14 Iulii anno 1605, proposita causa P. Francisci Suarez Iesuitae: et consideratis his, quae scripsit tomo 4. in 3. partem S. Thomae sect. 1. disp. 21. interpretando decretum felicis recordationis Clementis Papae octavi die 10. Iunii anno 1602. quo damnavit hanc propositionem, videlicet, licere per litteras seu internuncium Confessario absentibus peccata Sacramentaliter confiteri, et ab eodem Absolutionem obtinere, ac etiam mature discussis his quae idem P. Suarez adduxit in defensionem suae interpretationis: auditis notis illustrissimorum Dominorum Cardinalium, Sanctissimus decrevit, dictam interpretationem non subsistere, et ideo amovendam esse ab eius libris, iuxta decreta alias facta a felicis recordationis Clemente Papa VIII. de quibus in actis S. Officii. Praeterea eodem anno die 20. Iulii eadem Congregatio decrevit: Ex libris Patris Francisci Suarez Iesuitae, disp. 23. sect. 1. n. 12. amoveantur infra scripta verba, videlicet: atque ex hac resolutione usque hinc, in absentia Confessoris. Idem P. Suarez corrigit suum librum, et antequam evulget, ostendat huic sacrae Congregationi. Et rursus die 18. Augusti hoc emanatum est Decretum: Sanctissimus decrevit ex tom. 4.

Patris Suarez Iesuitae in 3. part. S. Thomae, disp. 21. de Confess. sect. 4. cui titulus est: utrum de necessitate Confessionis sit, ut poenitens Sacerdoti praesenti immediate, et per seipsum revelet peccata sua, totam esse amoveendam, nec aliam eius loco subrogandam.

DICES 1: Sacramentum Poenitentiae, ut supra diximus Concl. 2. institutum est per modum iudicii; unde Absolutio Sacramentalis est quaedam sententia data in foro conscientiae: sed in iudicio forensi Iudex potest absolvere absentem: igitur et in Tribunali Poenitentiae Sacerdos poterit poenitentem absentem a peccatis absolvere. — Nego paritatem: licet enim Sacramentum Poenitentiae habeat aliquam similitudinem cum iudicio forensi, in multis tamen ab eo discrepat; primo namque in tribunali Poenitentiae idem est accusator, testis et reus, quia iudicium est voluntarium, tam ex parte rei, quam ex parte Iudicis. Secundo, ipse reus absolvitur, vel damnatur secundum ea, quae contra, vel pro se profert, quia videlicet iudicium istud institutum est in favorem rei, cui idcirco fides adhibenda est: maxime cum adversum se iniustitiam suam et delictum suum confitetur. Tertio, quia Iudex forensis non debet esse sollicitus de statu interno et affectu illius, quem absolvit: Sacerdos autem debet habere certitudinem moralem de statu et affectu praesenti illius, cui Absolutionis beneficium impendit; hoc autem nosse non potest, nisi ipse absolvendus manifestaverit; quod utique praestare non potest, dum absens est: cum enim homo assiduae mutationi subiaceat, quantumvis scripto suam dispositionem fuerit obtestatus, poterit illam revocasse, dum Sacerdos absenti Absolutionem largiretur. Inde fit, quod etsi in iudicio forensi Iudex possit absolvere absentem; id tamen praestare non potest Sacerdos in tribunali Poenitentiae.

DICES 2: Doctor Subtilis supra laudatus refert, quod S. Thomas Cantuariensis absens Absolutionem petierit a Sede Apostolica. Et S. Cyprianus, lib. 3. Epist. 17. ait, quod lapsi per Epistolam Absolutionem petentes, eam obtinere possent: igitur Absolutio absenti data potest esse valida. — Nego consequentiam: et ad factum S. Thomae, quod refert Baronius, tomo 12. ad annum 1164. n. 6. respondeo, quod Absolutionem Sacramentalem a Sede Apostolica non postulavit, nec eam ipsi dederit Alexander III summus Pontifex, sed tantum canonicam; propterea quod fateretur se non omni, qua debebat constantia contra Regem Angliae, et eius proceres, Ecclesiae iura propugnasse: unde se Sacerdotio indignum iudicabat, ut colligitur ex scripto summi Pontificis, in quo sic habet: Si te recolitis aliquid commississe, de quo propria te debet conscientia remordere, quidquid sit, Sacerdoti, qui discretus et providus habeatur, tibi consulimus per Poenitentiam confiteri: quo facto misericors Dominus, qui multo amplius ad cor respicit, quam ad actus, tibi consuetae pietatis suae miseratione dimittet; et Nos de Beatorum Petri et Pauli Apostolorum eius, meritis confidentes, te ab eo, quod est commissum, absolvimus; et idipsum fraternitati tuae auctoritate Apostolica relaxamus. Quibus apparet non sacramentalem, sed tantum canonicam Absolutionem ei tribuisse; quippe cum ipsum moneat, ut conveniat Sacerdotem discretum, cui confiteatur, ut ab eo sacramentalem Absolutionem recipiat. Ad sanctum Cyprianum, dico contrarium potius ex eo colligi, ait enim: Si qui infirmitatis periculo occupati fuerint, non expectent praesentiam nostram, quin apud Presbyterum quemcumque praesentem, vel si Presbyter repertus non fuerit, et urgeat exitus ex periculo, apud Diaconum quoque Exomologesim facere delicti sui possit³, ut manu eis in Poenitentiam imposita, veniant ad Dominum cum pace. Ubi significat praesentiam Sacerdotis requiri. Et insuper, ibi non agit de Absolutione sacramentali, sed tantum de canonica: alioqui non diceret, eam in absentia Sacerdotis impendi posse a Diacono. Pax ergo, de qua ibi agit Cyprianus, erat absolutio a poenis satisfactoriis: haec autem concedi poterat a Diaconis, cum etiam hodie usitata sit Archidiaconorum ab excommunicatione Absolutio, tametsi in solo Diaconatus Ordine constituti sint. Nec mirum, cum constet ex lib. 8. Constitutionum Apostolicarum Clementis, auctoritatem excommunicandi habuisse Diaconos, absente Presbytero, c. 34. ibi: Diaconus excommunicat Hypodiaconum, Lectorem, Cantorem. Diaconissam, si quid tale contingat, absente scilicet Presbytero. Habuerunt igitur, illo absente, etiam potestatem absolvendi ab excommunicatione, nam eiusdem est absolvere, cuius est excommunicare. Addit Pamelius in annotationibus ad illam Epistolam Cypriani: « Fortassis cum Episcopus absens, et Presbyteri multi carceribus inclusi essent, ex privilegio quodam Diaconis in necessitate permissa est Poenitentium reconciliatio, sicut a S. Gregorio Presbyteris aliquando concessam legimus sacramenti Confirmationis administrationem, quae solis alioqui Episcopi competit ». Ita Pamelius.

OBIICIES 2: Varias historias, ex quibus apparet, Absolutionem sacramentalem fuisse per litteras absentibus datam; id namque primo colligitur ex historia Serapionis, quam describit S. Dionysius Alexandrinus Epistola ad Fabianum, referente Eusebio, lib. 6. Historiae, c. 36. « Serapion vir annosae virtutis tempore persecutionis, prae imbecillitate sacrificat idolis; postea saepenumero in Ecclesiam recipi supplex postulavit; sed quia idolis sacrificasset, eius postulationi nemo auscultabat: in gravem morbum delabitur, triduo deinceps mutus, et absque sensu vivit: quarto die paululum relevatus, iubet per nepotem suum advocari Sacerdotem, qui forte morbo vexatus cum ad eum accedere non posset, dat particulam Eucharistiae puero, quem miserat aegrotus, praecepitque ei, ut madefactam in os Senis infunderet: Infundit, illico Serapion extremum spiritum dedit ». De eo Dionysius subiicit: Nunc igitur satis constat eum fuisse reservatum, et eo usque in vita mansisse, quoad usque penitus esset culpae vinculis solutus, et ipsa labe, qua erat idolis immolando aspersus, omnino delicto, posset pro multis bonis, quae gessisset in vita, in numerum Confessorum referri. Ex iis sic argumentari licet: ille senex, antequam in morbum incidisset, Absolutionem sacramentalem ab idololatria non fuerat consecutus: ut enim habet Dionysius, illi non fuerat supplicatio concessa, qua in poenitentium numerum recipi postulabat; nec potuit illi concedi Eucharistiae participatio, nisi post acceptam Absolutionem, ne indigno concederetur. Deinde dicitur: ad hoc tempus reservatus, ut penitus esset culpae vinculis solutus; hic autem effectus non est Eucharisticus, sed Absolutionis proprius: igitur per Sacerdotem fuit absolutus, antequam Eucharistiae participatio concederetur. Non per Sacerdotem praesentem; morbo enim detinebatur in lecto: ergo per internuntium. — Constat secundo, ex historia Roberti Cenomanensium Episcopi, qui tempore Ioannis VIII anno 872. in aegritudine positus scribit ad Episcopos circa muros Andegavenses residentes; sua illis peccata per Epistolam confitetur, per illos petit absolvi; annuentes Episcopi illi rescribunt. Extat Roberti Epistola tomo 3. Conciliorum Galliae. cuius haec sunt verba: Pietatis vestrae misericordiam singulis interposito implorare non cesso, quatenus potestate vobis caelitus collata, vincula meorum peccatorum enodetis, et precum vestrarum studiis commissum mea expietis, ut cum reprobis non ducar ad tartara, quin potius vestro interventu caelestia merear sublimari ad gaudia. Respondent in hunc modum Episcopi in sua Epistola cui titulus est Epistola absolutionis, quam ei remiserunt iidem venerabiles Conservatores de loco obsidionis. In qua quidem Epist. inter cetera haec habentur: Tibi peccata tua confitenti per Ecclesiasticam Apostolicae auctoritatis potestatem, quam Dominus noster Iesus Christus tradidit Discipulis, et Apostolis, dicens: accipite Spiritum sanctum, etc. et per eosdem Apostolos suos ipsorum Successoribus, quorum vices, licet indigni, tenemus. Et infra: Gratia, et potentia sua, virtute Spiritus sancti, qui est remissio omnium peccatorum, dimittat tibi omnia peccata tua: liberet te ab omni malo, conservet te in omni opere bono, et perducat te ad vitam aeternam, et ad SS. Sacerdotum consortium. Amen. — Constat tertio ex Confessione Hildeboldi Suessoniensis Episcopi facta Hincmaro Rhemensi. cuius meminit Sirmundus in notis ad praecedentem Epistolam, ubi asserit illius Absolutionis hunc in vetusto codice legi titulum: Exhortatoria Hincmari Metropolitani ad Hildeboldum Episcopum corporeae infirmitate detentum, in qua iuxta petitionem litterarum Confessionis illius sua auctoritate eam per absentiam corporalem reconciliando absolvit. — Constat quarto, ex Rescripto Gregorii VII ad Episcopum Lincolnensem, quod extat lib. 1. Epistola 31. his verbis: Absolutionem peccatorum tuorum, sicut rogasti, auctoritate Principum Apostolorum Petri et Pauli fulti, quorum vices, quamvis indigni, fingimur, tibi mittere dignum duximus. si tamen bonis operibus inhaerendo, et commissos excessus plangendo, quantum volueris. — Constat quinto, ex altero eiusdem rescripto ad Episcopum Lodiensem, cuius haec sunt postrema verba: Quia in extremo videris positus, fraternam compunctione ducti, auctoritate beati Petri Apostolorum Principis absolvimus te a peccatis, etc. extat lib. 2. Epistola 6. — RESPONDEO, his et similibus auctoritatibus et testimoniis non significari sacramentalem Absolutionem peccatorum absentibus fuisse legitime datam; sed vel solum poenitentiarum canonicarum remissionem, vel concessionem indulgentiarum, vel denique spiritualem quamdam benedictionem per modum precum et orationum, quibus Praesules absolventes optabant, et Deum precabantur. ut vel gratiam Poenitentiae concederet iis, quos videbantur absolvere, vel eis poenam peccatis debitam ex misericordia relaxaret. Cuius utique responsioni ratio est aperta, quippe cum eiusmodi Absolutiones non praecedant distinctae accusationes peccatorum, sed dumtaxat generales et indistinctae: porro Confessio peccatorum generalis et indistincta, extra casum necessitatis, non sufficit ad obtinendam sacramentalem Absolutionem. — Confirmatur haec responsio ex eo quod similis Absolutio concessa fuerit iis, qui nullam peccatorum accusationem etiam generalem et indistinctam videntur praemisisse; nam Gregorius VII lib. 8. Epistolarum. scribens Epist. 2. ad Alphonsum Hispaniae Regem, postquam ipsum variis laudibus extulit, illum, illiusque Proceres a peccatis absolvit in haec verba: Omnipotens Deus, omnium rerum Creator et Rector, omnium dignitatum ineffabilis dispositor, qui dat salutem Regibus, meritis Altissime Domine Genitricis Dei Mariae, omniumque Sanctorum, auctoritate beatorum Apostolorum Petri et Pauli. Nobis licet indignis per eos qualicumque commissa, te tuosque fideles in Christo ab omnibus peccatis absolvat, detque tibi victoriam de inimicis, etc.

NOTANDUM 1. Eam fuisse veterum quorumdam Theologorum sententiam, quod Absolutionis forma esse deberet omnino deprecativa, ita ut foret invalida si verbis indicativis proferetur, ut colligitur ex sancti Thomae Opusc. 22. ubi eiusmodi sententiam impugnat. Alensis vero, part. 4. qu. 21. memb. 1. et S. Bonaventura, in 4. dist. 18. part. 1. art. 2. qu. 11. videntur asserere formam absolutionis partim esse indicativam, et partim deprecativam: Nam, inquit S. Bonaventura, Sacerdos se habet ut Dei mediatorem ad hominem, et hominis ad Deum: unde per ipsum peccator ascendit ad Deum; et sic Sacerdos est os peccatoris, sive loquens pro peccatore: et per ipsum descendit Deus ad hominem, et sic Sacerdos est Angelus Dei, imo os, eo quod ipse separet pretiosum a vili. Secundum quod ascendit, habet se per modum inferioris et supplicantis: secundum quod descendit per modum superioris et iudicantis. Secundum primum modum potest gratiam impetrare, et ad hoc est idoneus: iuxta vero secundum modum potest Ecclesiae reconciliare: et ideo in huius significationem in forma Absolutionis praemittitur deprecatio per modum deprecativum: et subiungitur Absolutio per modum iudicativum: et deprecatio gratiam impetrat, sed Absolutio praesupponit tantum; numquam enim Sacerdos absolveret quemquam, de quo non praesumeret, quod esset absolutus a Deo. Si ergo quaeritur utrum potestas clavium se extendat ad delictam culpam, dicendum est, quod bene potest se extendere per modum deprecantis et imperantis Absolutionem, sed per modum imperantis nequaquam. Haec Seraph. Doctor. — Sunt etiam qui contendunt formam Absolutionis verbis deprecativis conceptam fore validam. Ita Mayronius, in 4. dist. 11. qu. 1. et Aureolus, dist. 23. asserentes formas Sacramentorum posse esse deprecativas, vel indicativas, pro diversa Ecclesiae consuetudine. Nec ab eis distat Dominicus Soto, in 4. dist. 3. qu. unica. ubi docet Absolutionem verbis deprecativis valide posse conferri, quamvis non licite; ac subinde valere hanc formam, Absolvit te. vel Absolvat te Christus: nam, inquit, etiam forma Extremae-Uctionis est deprecativa, his verbis concepta: Indulgeat tibi Dominus, etc. Nec ab ea sententia distare videtur Gamachaeus, qui cap. 5. De Confirm. dicit Confirmationis substantiae formam non mutare has formulas, Ego consigno te, vel, Confirmo te, vel, Signet te Deus, Confirma eum, Domine.

NOTANDUM 2. Quod etsi auctores tum veteres, tum recentiores, qui pro forma deprecativa Absolutionis militant, maxime niti videntur auctoritati et praxi Orientalis Ecclesiae, ut apparebit ex eorum fundamentis infra evertendis, nihilominus, ut optime notat Arcudius, lib. 1. cap. 3. nulla unquam fuit controversia de hac re inter Graecos et Latinos: « Ac proinde, inquit, non est verisimile antiquam formam huius Sacramenti ex odio alicuius, vel malitia Graecorum mutatam fuisse aliquando; imo Graecos passim nequidem scire, quid sibi velint huiusmodi termini materia, et forma in Tract. De Sacramentis, si paucos doctores excipias »: ac subinde non est cur aliqui neoterici tantopere suae sententiae patrocinium accersant pro vindicanda forma deprecativa Absolutionis, ex Graecorum Euchologiis, sive Ritualibus, et praxi. Quamquam enim eiusmodi Euchologia et Ritualia praeseferant formam deprecativam, nihilominus, ut apparebit ex dicendis pag. 331. a consueta Ecclesiae Latinae praxi Graeci non dissentiunt.

NOTANDUM 3. Quantum ad secundam partem Quaestionis, nempe De Absolutione sub conditione, eam conditionem distingui posse triplicem: nimirum de praeterito, de praesenti, et de futuro. De praeterito quidem, ut puta si quis diceret: Absolvo te a peccatis confessis, si revera ea admiseris; de praesenti vero: Absolvo te, si verum habeas dolorem de peccatis, et firmum propositum non peccandi de cetero; de futuro autem: Absolvo te si iterum non peccaveris. Porro discrimen est inter huiusmodi conditiones, quod Sacramenta valide ministrentur sub conditione de praesenti vel de praeterito; siquidem conditiones illae intentionem conditionalem efficiunt absolutam, iuxta illud Instit. De Verb., oblig. § 7. Conditiones, quae ad praesens vel praeteritum tempus referuntur, aut statim infirmant obligationem, aut omnino non differunt, veluti si Titius Consul fuit, vel si Maevius vivit, dare spondes. Nam si ea ita non sunt, nihil valet stipulatio; sin autem ita se habent, statim valet: quae enim per rerum naturam sunt certa, non morantur obligationem, licet apud nos incerta sint. Ita Ius Civile, quo etiam utitur Ecclesia, nisi sacris Canonibus contradicat; nam, ut habetur De novi operis denunciatione, quia vero sicut leges non dedignantur sacros Canones imitari, ita et sacrorum statuta Canonum principum constitutionibus adiuvantur. Unde etiam in Iure Canonico, cap. 2. De Bapt., decernitur, de quibus dubium est an baptizati fuerint, ut baptizentur his verbis praemissis: si baptizatus es, non te baptizo; sed si nondum baptizatus es, Ego te baptizo. Unde superest tantum difficultas, utrum Absolutio data sub conditione de futuro sit invalida, donec illa conditio adiudicatur.

Conclusio prima. — ABSOLUTIO SACRAMENTALIS VERBIS DEPRECATIVIS EXPRESSA NON EST VALIDA.

Probatur primo ex Conciliis Florent. et Tridentin., in quibus decernitur ut dictum est in superiori (Quaestione) formam Absolutionis esse his verbis conceptam, Ego te absolvo: Quibus, inquit Concilium Tridentinum, Sess. 14. cap. 3. quamvis de Ecclesiae S. more preces quaedam laudabiliter adiungantur, ipsius tamen formae essentiam nequaquam spectant, neque ad ipsius Sacramenti administrationem sunt necessariae: at si valida foret Absolutio verbis deprecatoriis concepta, verba essentialia illius formae non essent praefata, Absolvo te, et preces adiungi solitae non solum essent necessariae administrationi huius Sacramenti, sed etiam ad illius formae essentiam spectarent: igitur ex sententia Conciliorum forma Absolutionis non debet esse deprecatoria.

Probatur insuper ratione, quam Concilium Tridentinum ibidem cap. 6. insinuat, dum ait, quod Absolutio Sacerdotis est ad instar actus iudicialis, quo ab ipso velut a Iudice sententia pronuntiatur: sed sententia Iudicis indicativo vel imperativo modo, non autem optativo seu deprecativo fertur, ut constat ex omnibus humanis iudiciis civilibus et Ecclesiasticis; sententia enim est actus Superioris auctoritatem exerentis; deprecatio vero est actus inferioris potestatem non habentis; enimvero, qui supplicat, ostendit se non habere potestatem eius efficiendi, quod postulat ab alio sibi fieri; si enim posset id assequi per se, non oraret ut ab alio sibi fieret: igitur Absolutio Sacerdotalis non debet fieri verbis deprecativis. Deinde, eo modo fieri debet Absolutio, qui magis quadrat institutioni ac promissioni Sacramenti Poenitentiae: sed modus indicativus magis ipsi convenit, quam deprecativus; enimvero Scriptura referens promissionem et institutionem Sacramenti Poenitentiae, nullibi meminit orationis aut deprecationis; siquidem Christus non dixit, peccata pro quorum remissione oraveritis, dimittentur: sed, Quorum remiseritis peccata, etc. neque dixit: quaecumque petieritis solvenda, sed: et quaecumque solveritis, etc. Igitur, ut verificetur Sacramenti Poenitentiae institutio, Sacerdos non debet orare, sed remittere; alioquin non poneret id cui peccatorum remissio et ablatio promissa est. Patebit evidentius, ac confirmabitur efficacius nostrae assertionis veritas ex solutione eorum omnium, quae obtrudere solent quidam Novatores.

OBIICIUNT ITAQUE PRIMO: Non aliter Sacerdotes novae Legis benedicere debent fidelibus, et eos a Deo aversos ipsi reconciliare, quam Sacerdotes Aaronici benedicabant Israelitis, eosque propter peccatum Deo infensos reconciliabant: sed id dumtaxat exequebantur deprecative; sic enim Deus praescribit Moysi, num. 6. Loquere Aaron, et filiis eius: Sic benedicetis filiis Israel, et dicetis eis: Benedicat tibi Dominus, et custodiat te; ostendat Dominus faciem suam tibi, et misereatur tui: convertat Dominus vultum suum ad te, et det tibi pacem: invocabuntque nomen meum super filios Israel, et ego benedicam eis. Igitur Sacerdotes novae Legis convenientius populo Christiano benedicent, et reos absolvent verbis deprecativis, puta Absolvat te Deus, quam indicativis: Ego te absolvo. — NEGO maiorem: neque enim Sacerdotibus Aaronicis Christus Dominus dederat potestatem absolvendi a peccatis, nec eis dixerat: Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quaecumque solveritis super terram, erunt soluta, et in caelo. Adde quod illa benedictio, qua Sacerdotes Levitici benedicabant Israelitas, non erat Sacramentalis, sed impetratoria tantum, et caeremonialis, similis ei, quam Episcopi imperti solent fidelibus, dum aiunt: Benedicat vos omnipotens Deus Pater, etc. necnon et illi, qua Sacerdotes in fine sacrificii Missae benedicunt populo, dicentes: Benedictio Dei omnipotentis descendat super vos, et maneat vobiscum, in nomine Patris, etc. Secus est autem de benedictione Sacramentali, dum enim illius Scriptura meminit, eam attribuit Sacerdoti: sic enim Sanct. Paulus 1. ad Corinth. 10. ait: Calix, cui benedicimus, etc. Idest, inquit glossa, Cum nos Sacerdotes quotidie benedicimus: porro Absolutio Sacerdotis in Poenitentiae tribunali Sacramentalis est.

URGEBIS: Idcirco colligitur Absolutio indicativa, quia, ut mox dictum est, Christus Dominus dixit Apostolis: Quorum remiseritis, etc. quibus verbis eis potestatem concedit remittendi peccata: sed inde non sequitur, quod Apostolis licuerit peccata remittere verbis indicativis. Probatur: non aliter Christus Dominus, Ioan. 20. concedit potestatem remittendi peccata, quam Lucae 9. et Matth. 10. dat eis potestatem infirmos sanandi, et eiiciendi daemones: at Apostoli infirmos sanando, et eiiciendo daemones, non utebantur verbis indicativis, sed solum deprecativis, sicut S. Petrus ait. Enneae Paralytico: Sanet te Dominus Iesus Christus: igitur nec Sacerdotes uti debent his verbis indicativis. Absolvo te, sed his deprecativis, Absolvat te Christus Dominus.

NEGO minorem: et ad eius probationem dico, primo certum esse, quod Apostoli infirmos curando, et mortuos suscitando, nedum verbis optativis et deprecativis usi fuerint, sed etiam indicativis et imperativis, ut apparet ex laudato capite Actorum: siquidem ibi non dicit, sanet te Dominus, sed sanat, unde statim addit: Surge, et sterne tibi. Similiter ibidem Tabitham resuscitando dixit: Tabitha surge. Similiter Actor. 3. idem Petrus claudo dixerat: Quod habeo, hoc tibi do, in nomine Iesu Christi Nazareni surge, et ambula. Adde quod reponere possim, aliam esse, et aliter traditam Apostolis potestatem absolvendi a peccatis, ab ea quam habebant ad sanandum aegrotos: quippe haec potestas non oriebatur ex virtute et charactere in iis residente, sicut potestas absolvendi, quae fundatur in charactere Sacerdotali et ministeriali potestate, qua nempe Sacerdotes applicant Sacramentum, tamquam signum sacrum, ad cuius positionem, necessario et infallibiliter confertur gratia sanctificans peccati expunctiva et remissiva.

OBIICIUNT 2. SS. Patres, qui quoties meminerunt formae Absolutionis, toties eam orationem et preces Sacerdotis appellant, docentque Sacerdotes non aliter, quam per orationem peccata dimittere. Sic S. Dionysius, lib. De Hierarch. Eccles., c. 7. Absolutionem Sacerdotis, deprecationem appellat, et c. 6. agens de Ordinatione Episcopi, ait: Sanctissimis invocationibus, seu precationibus perficitur. Sic pariter S. Pacianus parenesi ad Poenitentiam: Qui fratribus suis peccata non tollit, Ecclesiae lacrimis adiutus, Christi precibus absolvitur. Christi preces appellat preces Ecclesiae. Ut enim ait ibid., In uno, et altero Ecclesia est, et in Ecclesia Christus. Ex S. Ambrosio, lib. 3. De Spiritu Sancto, c. 19. Videmus utrum peccata donet Spiritus. Sed hic dubitari non potest, cum ipse Dominus dixerit: Accipite Spiritum sanctum, quorum remiseritis peccata, remissa sunt. Ecce quia per Spiritum sanctum peccata donantur: homines autem in remissionem peccatorum ministerium suum exhibent, non ius divinus potestatis exercent: neque enim in suo, sed in Patris, et Filii, et Spiritus sancti nomine peccata donant. Isti regant, Divinitas donat: humanum enim obsequium, sed manifeste superne est potestatis. Et August. 3. c. 16. Quid est impositio manuum, nisi oratio super hominem? Et ex lib. Quinquaginta homiliarum, Homil. 19. Si praeter uxores vestras cum aliqua concubuitis, ut pro vobis Ecclesia oret, agite Poenitentiam: nemo sibi dicat: occulte ago, apud Deum ago: ergo sine causa dictum est, quae solveritis in terra, etc. Ex S. Hieron. ad illud Psal. 28. Vox Domini intercedentis flammam, ait: Quotidie in unoquoque nostrum flammam libidinis per Confessionem, et gratiam Spir. S. intercidit: idest per orationes Sacerdotum facit cessare. Et S. Chrysost., lib. De Sacerdotio, ubi dixit Sacerdotes conferre ad animarum salutem, subdit: Nec vero hoc docendo, aut monendo faciunt: sed etiam orationibus adiuvando; nec solum quando nos regenerant, sed etiam deinceps potestatem habent indulgendi peccata. Et S. Leo, Epist. 91. Ut indulgentia Dei, nisi supplicationibus Sacerdotum nequeat obtineri.... si quis eorum, pro quibus Domino supplicarimus, a munere indulgentiae praesentis occiderit.... necessarium est, ut peccatorum reatus Sacerdotali supplicatione solvatur. Sed orandi, rogandi, supplicandi verba significant Poenitentiae formam esse deprecativam. — Respondeo, SS. Patres idcirco appellasse formam Absolutionis orationem, primo, inquit Arcudius, propter consequentes et concomitantes preces, quae cum ipsa forma antecedenter et consequenter proferuntur; eo fere modo, quo quidquid dicitur in Officio divino, appellatur oratio, quamquam in illo legantur historiae et vitae Sanctorum, quae non sunt orationes formaliter, sed potius narrationes. Secundo, Absolutio dicitur oratio, quia implicite et virtualiter continet orationem, qua ex Christi institutione Sacerdos ipsius Christi Domini nomine petit efficaciter remissionem peccatorum; Sacerdos enim Sacramentum conferens optat exaudiri a Deo: et statim adest divina Maiestas verbis sui ministri operans remissionem peccatorum. Et hac ratione etiam Sacramentorum omnium formae passim a SS. Patribus vocantur preces et orationes. Unde sanctus Augustinus, lib. 3. De Baptismate. c. 18. Deus exaudit homicidam super aquam baptismi, vel super oleum, vel super Eucharistiam, vel super caput eorum, quibus manus imponitur deprecantem. Tertio, quia inferioris ad superiorem sermo est quaedam orationis species: fieri enim debet cum humilitate, reverentia, et animi demissione, quae precum et orationum sunt appendices. His adde, quod SS. Patres saepius loquantur de Absolutione caeremoniali solita concedi publice poenitentibus post exactos Poenitentiae labores; illa siquidem concedebatur a Sacerdotibus iis qui poenitentialibus operibus defungebantur intuitu supplicationum et precum totius Ecclesiae, praecipue vero Sacerdotum, necnon et Martyrum, ac eorum, qui Christi fidem et nomen coram infidelibus constanter professi fuerant, propter eiusmodi Confessionem varia tormenta perpessi: de quibus utique precibus ait sanctus Ambrosius, lib. 2. De Poenit. cap. 10. Fleat pro te mater Ecclesia, et culpam tuam lacrimis lavet: videat te Christus maerentem: amet, ut pro uno multi rogent: motus viduae lacrimis, quia plurimi pro eo flebant filiam eius resuscitavit. Similiter sanctus Pacianus, Christi preces, inquit, sunt suffragia fidelium. Hinc Tertullianus, lib. De Poenit. cap. 10. Cum te ad fratrum genua contendis, Christum contrectas. Christum exores, cum illi super te lacrimas agunt, Christus patitur, Christum Patrem deprecatur.

OBIICIUNT 3. Si Sacerdotes tempore S. Augustini usi fuissent hac forma: Ego te absolvo, ipse non arguisset eiusmodi loquendi formulam in haereticis: Ego tibi peccata remitto, cum a peccatis absolvere sit ea remittere: sed ipse lib. 50. Homiliarum, Homil. 23. cap. 8. expendens Magdalenae conversionem, et haec verba: Quis est hic, qui etiam peccata dimittit? ubi dixit, Christum peccata dimittere non quatenus hominem, sed quatenus Deum, statim arguit eos, qui dicebant: Dimitto tibi peccata: Medicus bonus, inquit, aegros non solum praesentes sanabat, sed et futuros etiam praevidebat, futuri enim erant homines, qui dicerent: Ego peccata dimitto, ego iustifico, ego sanctifico, ego sano quemcumque baptizo. Et circa finem capitis: Audet sibi hoc homo usurpare? Quid contra haereticus? Ego dimitto, ego mundo, ego sanctifico. Quae sane non protulisset, si illa forma indicativa, Ego te absolvo, tunc temporis in Ecclesia fuisset in praxi. — Respondeo, sanctum Augustinum non arguere eos, qui nomine et auctoritate Christi, tamquam eius Vicarii, dicunt: Ego peccata dimitto: nam cap. seq. fatetur Apostolos a Christo accepisse potestatem remittendi peccata; sed quod eam sanctificandi vim, ac peccata dimittendi suae propriae sanctitati, suisque meritis adscriberent, arbitrati se sanctissimos esse, quod improborum consortio non inficerentur, et alios ex sua societate iustificare possent. Unde eis attribuit illud Isaiae 32. Recede a me, quoniam mundus sum. Hinc, ut subdit S. Augustinus, In collatione nostra cum eis a Cognitore confessus esset oblatus, ut sederent nobiscum, responderunt: Scriptum est, nos cum talibus non sedere. Psalm. 25. Non sedi cum concilio vanitatis, ne scilicet per contactum subsellium ad illos veluti nostra contagio perveniret. Unde sic eos urget sanctus Augustinus: Quare nobiscum ingressi in Ecclesiam, cum scriptum sit consequenter, et cum iniqua agentibus non introibo?.... ideo melior Iudaeis, quam haeretici apparuit intellectus. Iudaei quippe dixerunt: Quis est hic qui peccata dimittit? audet sibi homo hoc usurpare? quid contra haereticus? ego dimitto, ego mundo, ego sanctifico, etc. Cum igitur illi haeretici, videlicet Montanistae, et ex eis originem ducentes Donatistae, qui se catharos, hoc est, mundos, alios vero immundos existimabant, et idcirco sibi arrogabant facultatem alios sanctificandi ex sua societate, et propriis meritis) in fundamentum sui erroris proferrent illud Matth. 18. Quaecumque solveritis. etc. non negat sanctus Augustinus Christum dedisse hanc potestatem Apostolis; sed ait, Deum esse principem causam, homines vero tantum ministros. Nescitis, inquit cap. 9. quare hoc dictum sit, quomodo dictum sit? daturus erat Dominus hominibus Spiritum sanctum, et ab ipso Spiritu sancto fidelibus suis dimitti peccata, non meritis hominum volebat intelligi dimitti peccata. Nam quid est homo, nisi aeger sanandus? Vis mihi esse Medicus? mecum quaere Medicum: nam, ut hoc evidenter ostenderet Dominus, a Spiritu sancto, quem donavit fidelibus suis, dimitti peccata, non meritis hominum, quodam loco nempe Ioan. 20. sic ait resurgens a mortuis: Accipite Spiritum sanctum: et continuo subiecit: Si cui dimiseritis peccata, dimittuntur ei, hoc est, Spiritus Domini dimittit, non vos. Deus autem Spiritus est: Deus ergo dimittit, non vos. Sed audi Spiritum? Quid estis vos, nescitis, quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Unde concludit: Deus ergo habitat in templo suo, hoc est, in sanctis suis fidelibus: in Ecclesia sua per eos dimittit peccata, quia viva templa sunt: sed qui dimittit per hominem, potest dimittere et praeter hominem: neque enim minus est idoneus per se dare, qui potest per alium dare. Non igitur negat sanctus Augustinus verba formae Absolutionis, sed superbiam eorum, qui suis meritis remissionem peccatorum tribuebant, improbat.

OBIICIUNT 4. S. Cyprianum, lib. De Lapsis, ubi ait: Nemo se fallat, nemo se decipiat: solus Dominus misereri potest: veniam peccatis, quae in ipsum commissa sunt, solus potest ille largiri, qui pro nobis doluit, quem Deus tradidit pro peccatis nostris: homo Deo esse non potest maior: nec remittere, aut donare indulgentia sua servus potest, quod in Dominum delicto graviori commissum est: igitur censet S. Cyprianus Sacerdotem absolvere non posse actu iuridico a peccatis, sed id soli Deo esse tribuendum. — Nego consequentiam: non enim ea mens est S. Cypriani: sed ibi arguit eos, qui nondum bene dispositis per debitam satisfactionem, et salutaris Poenitentiae labores, beneficium Absolutionis Christi negatoribus et lapsis a fide impendebant. Unde antea dixerat: Oportet Dei sacerdotem non obsequiis decipientibus fallere, sed remediis salutaribus providere. Imperitus est Medicus, qui tumentes vulnerum sinus, manu parente contrectat, et in altis recessibus viscerum virus inclusum, dum servat, exaggerat. Aperiendum vulnus est, et secundum, et putaminibus amputatis medela fortiore curandum. Vociferetur, et clamet licet, et conqueratur aeger impatiens per dolorem, gratias aget postmodum, cum senserit sanitatem. Unde statim subdit causam, cur haec fuerit peroratus: Emersit enim. Fratres dilectissimi, novum genus cladis, et quasi parum persecutionis procella saevierit, accessit ad cumulum, sub misericordiae titulo malum fallens, et blanda perniciae. Contra Evangelii vigorem, contra Domini ac Dei legem, temeritate quorumdam laxatur incautis communicatio irrita et falsa pax, periculosa dentibus, et nihil accipientibus profutura: non quaerunt sanitatis patientiam, nec veram de satisfactione medicinam, Poenitentia de pectoribus excussa est, gravissimi, extremique delicti memoria sublata est. Operiuntur morientium vulnera, et plaga lethalis altis et profundis visceribus infixa, dissimulato dolore contigitur, a diaboli aris revertentes ad sanctum Domini sordidis et infectis nidore manibus accedunt: mortiferos idolorum cibos adhuc pene ructantes, exhalantibus etiam nunc scelus suum faucibus, et contagia funesta redolentibus Domini corpus invadunt. His igitur verbis significat sanctus Cyprianus, se dumtaxat insectari eos Sacerdotes, non qui ambirent concedere veniam et remissionem, cuius conferendae non haberent facultatem, sed quod crudeli misericordia et nimia facilitate ac indulgentia eam lapsis nondum debite dispositis largirentur. Adde quod S. Cyprianus ibi non loquatur de Absolutione a peccatis, sed tantum ab excommunicatione, et aliis Ecclesiae censuris, quibus in idololatriam lapsi innodabantur, donec peracta sufficiente pro delicto Poenitentia, ab eis solverentur. Unde subdit: Ante expiata delicta, ante Exomologesim factum criminis, ante purgatam conscientiam sacrificio et manu Sacerdotis: ante offensam placatam indignantis Domini, et minantis, pacem putant esse, quam quidam verbis fallacibus vendicant. Non est pax illa, sed bellum, nec Ecclesiae iungitur, qui ab Evangelio separatur. Quid iniuriam beneficium vocant? Quid impietatem vocabulo pietatis appellant? Quid eis, qui flere iugiter et rogare Dominum suum debent, intercepta Poenitentiae lamentatione communicare se simulant?... Non concedit pacem facilitas illa, sed tollit, nec communicationem tribuit, sed impedit ad salutem.

OBIICIUNT 5. Non est verisimile Ecclesiam Orientalem, maxime apud Graecos, nusquam habuisse legitimam ac validam formam Absolutionis: sed illi solum absolvunt verbis deprecatoriis: igitur haec forma non est illicita, nec invalida. — NEGO minorem: cuius contrarium apparet ex Graecorum Euchologio; nam in eo praemittuntur quidem haec verba precatoria: Dominus noster Iesus Christus, et Deus, qui mandatum ligandi et solvendi peccata Discipulis tradidit, praetereat omnia peccata tua. Sed orationem haec consequuntur verba: Ego vero indignus eius servus absolvo te a peccatis tuis. Item: Dominus iustus, qui propter nos carnem assumpsit, et universi orbis peccatum tollit, delicta tua deleat: Ego vero condono tibi omnia peccata tua. Et Arcudius ipse ritum Ecclesiae Graecae peritissimus, utpote natione Graecus, et eruditione singulari rerum Ecclesiasticarum instructissimus, agens lib. 1. De Forma Poenitentiae, diserte ostendit, quod etsi imperitiores Graeci interdum utantur forma deprecatoria, tamen peritiores nonnisi imperative vel indicative absolvunt; nam inter varias Absolutionis formulas, quas ibi refert, nulla est, quae praeter preces adiunctas, non praeseferat auctoritatem sententiae iudicialis: solent enim Sacerdotes dicere poenitenti: Habeo te venia donatum: aut habeo te absolutum, vel quid simile, quod utique, inquit, phrasi Graeca aequivalet istis: Veniam do, ignosco, condono, indulgeo, seu, remitto tibi peccata: Praesules autem honoris, dignitatis, aut humilitatis gratia dicunt: Mea mediocritas, seu mea humilitas te absolutum habet. Id ut ostendat Arcudius, refert diploma Pacomii Patriarchae Constantinopolitani latum adversus Arsenium quemdam virum Catholicum et Latinis coniunctum: in quo continetur excommunicatio Arsenii his verbis: Nostra mediocritas habet te excommunicatum, seu separatum ab individua Trinitate in hoc, et futuro saeculo: tum etiam eiusmodi Arsenii Monembasiae Episcopi depositio his verbis: Te habeo depositum, seu, Mea mediocritas habet te depositum, et exutum omni Sacerdotio, idest, deponit et exuit.

Quia vero quosdam Catholicis-Latinis adversantes excommunicaverat Arsenius, eos absolvens ab excommunicatione Pacomius: Cunctos vero orthodoxos habemus absolutos et benedictos, idest, absolvimus et benedicimus. Idem etiam Latine dicitur alicui seipsum excusanti. Habeo te excusatum, idest, te excuso.

Refertur etiam ab Arcudio quaedam Absolutio Michaelis Antiocheni Patriarchae super confitentem ita concepta: Gratia, dono, potestate Sancti spiritus quae a Christo dato Apostolis ligandi et solvendi peccata hominum, cum ait: Accipite. etc. Quaecumque alligaveritis, etc. et ad nos continua successione transiit, mediocritas nostra habet venia donatum, spiritualem filium suum Theodosium, in quibuscumque ipse ut homo deliquit, et in Deum verbo, opere, cogitatione, omnibusque suis sensibus peccavit, etsi excommunicatione vel imprecatione Pontificis, seu Sacerdotis, aut Patris, aut Matris suae, obnoxius fuit, vel sibi ipsi malum imprecatus, seu iusiurandum violavit: vel etiam aliis quibusdam erratis confixus est: et haec quidem spiritualibus Patribus confessus est, ab eisque impositam sibi Poenitentiam diligenter perfecit, a reatu, nexu. et ligamine horum omnium omnipotenti potestate, gratiaque sancti, et adorandi Spiritus, eum solvimus, et habemus liberum, et venia donatum.

Hanc absolvendi formam Leopoli, quae Russiae Metropolis est, Petro cuidam Archidiacono concessam a Ioachimo Patriarcha Antiocheno, qui regiones illas peragraverat, se vidisse testatur Arcudius; unde colligitur ab Antiochenis Antistitibus usurpatam antea fuisse formam Absolutionis indicativam et absolutam, qua dicitur, Solvimus, etc. Idem ait ab Hypatio Metropolita Chioviensi librum ostensum sibi fuisse Russorum idiomate manuscriptum, in quo ad calcem absolutoriae deprecationis haec habetur forma: Ego Pater tuus spiritualis, potestate mihi a Deo et a Superioribus meis concessa, absolvo te ab omnibus peccatis tuis. Gabriel Philadelphensis in libello de Sacramentis hanc refert Poenitentiae formam: Gratia sanctissimi Spiritus per meam humilitatem habet te venia donatum, et absolutum. Igitur Graeci ab Ecclesiae Latinae praxi in huius Sacramenti forma secundum formam indicativam non dissentiunt.

URGEBIS: Participia illa praeteriti temporis, absolutum, condonatum, et eis similia non ostendunt aliquid, quod actu fiat in praesenti tempore, sed quod antea factum fuerit: igitur Graecorum forma, quae per eiusmodi participia declaratur, non est indicativa, nec idem significat, ac absolvo seu condono. — Negat antecedens Arcudius: nam, inquit, apud Graecos Ecclesiasticos Auctores participia ista usurpantur ad significandam rem praesentem; nam in Conc. Ephesino, p. 2. actione 1. refertur sententia depositionis Nestorii, qua actu destituitur his verbis concepta: Blasphematus ab eo Dominus noster Iesus Christus decrevit per praesentem Synodum sacrosanctam eumdem Nestorium ab Episcopali dignitate, omnique coetu sacerdotali alienum esse. Et in Chalcedonensi, act. 1. S. Flavianus Patriarcha Constantinopolit. una cum Synodo, Eutychem haeresiarcham sic deponit: Decrevimus per Dominum nostrum Iesum Christum ab eo blasphematum, alienum eum esse ab omni officio Sacerdotali, et a nostra communione, atque a munere praesidendi Monasterio. Igitur participia illa, condonatum et absolutum, idem significant, ac absolvo, seu condono.

INSTABIS: Forma indicativa, habeo te absolutum, vel ego tibi condono, non est in Euchologio Graecorum, ut ipsemet Arcudius fatetur; sed eius loco habetur haec deprecativa, Domine Iesu Christe, qui dedisti nobis potestatem, absolve hunc a peccatis suis: igitur Graeci non utuntur forma indicativa, sed deprecativa. — Nego consequentiam: nam ut observat idem Arcudius, maior pars equidem Graecorum ea forma utitur propter ignorantiam, quia videlicet illi nesciunt omnem Absolutionis vim eis paucis verbis includi: Habeo te condonatum: unde doctiores apud eos utuntur hac forma indicativa, quae etiam habetur in Euchologio, quod Leo Allatius inter recentiores Graecos eruditissimus suppeditavit: in eo namque Germanus Amatuthensis Episcopus ita loquitur: Humilitas nostra per gratiam et potestatem sanctissimi Spiritus, datam a Servatore nostro Iesu Christo Discipulis eius, ad peccata hominum liganda et solvenda, cum dixit eis: accipite Spiritum sanctum, etc. ex ipsis autem ea divina gratia continua successione pertransivit ad nos, condonatum habet filiam suam in omnibus, in quibus ut homo peccavit, verbo, opere, mente, et omnibus suis sensibus.

INSTABIS ITERUM: Non solum imperiti, sed etiam doctiores Graeci, tam veteres quam moderni, utuntur forma deprecativa: igitur nulla responsio. Probatur antecedens: primo quidem ex Dialogo Simeonis Thessalonicensis, ubi poenitens dicitur, non confiteri Sacerdoti, sed Deo; ac subinde censet Sacerdotem solum Deum deprecari, ut absolvat. Insuper in lib. Poenitentiali, manuscripto Bibliothecae Barberinae, quem ab annis fere centum quidam Graecus Diaconus nomine Basiliscus exscripsit e vetusto codice, Sacerdos ita poenitentes absolvendo alloquitur: Deus parcat tibi per me peccatorem, et in hoc saeculo, et in futuro. Tertio Nicolaus Cabasilas Thessalonicensium Episcopus, lib. Expositionis divinae liturgiae, cap. 29. ait: Peccatorum remissio poenitentibus datur per orationes Sacerdotum. Idem habet Ieremias Constantinopolitanus Patriarcha 1. responsione ad Lutheranos, ubi ait: Precationes Sacerdotum ad Deum convertunt, et veniam impetrant: igitur, etc. — Nego antecedens: et ad primam eius probationem dico, merito Simeonem dixisse peccatorem non confiteri Sacerdoti, sed Deo; quia Sacerdos sedens pro Tribunali vices Dei agit: unde sicut Confessionem excipit nomine Dei, sic absolvit. Ad secundum dico, potius contrarium ex illa evinci: nam Deus tibi per me parcat, idem est, ac ego tibi nomine Dei parco. Ad Cabasilam dico, eum varios in errores impingere, quos refellit Bessarion, maxime in eo quod dicat Eucharistiam oratione Sacerdotum effici, quasi orationes fieri solitae in Canone Missae efficiant praesentiam corporis Christi, non autem haec verba, Hoc est Corpus meum, etc. Ad Ieremiam dico, eum dumtaxat velle, quod Sacerdotum orationes sint necessariae: tum Sacerdotibus, tum aliis fidelibus ad Domini mensam accedentibus: non negat autem Absolutionem fieri per auctoritatem Sacerdotis; scribit enim ipsemet, cap. 12. Remissionem peccatorum iniuncta mulcta damus, etc.

OBIICIUNT 6. Absolvendi seu poenitentes Deo reconciliandi forma talis esse debet in Sacramento Poenitentiae, qualis habetur in Ecclesiae Latinae antiquioribus Poenitentialibus, Sacramentariis, et Ritualibus: at in eis ante annum Christi 1200. eiusmodi Absolutionis formula praescripta non est indicativa, sed dumtaxat deprecativa: igitur talis etiam nunc est habenda. Maior constat: cum enim isti libri sint practici, singulos explicant Ritus, et singulas actiones ac caeremonias in administratione Sacramentorum observari solitas: Sacramentorum autem formae praecipuum inter eiusmodi ritus locum obtinere debent, ut scilicet Sacerdotes propter incuriam, aut ignorantiam deficiant in sacramentis conferendis, inanem et invalidam formam proferendo. Minor vero probatur: primo quidem ex Ordine Romano, quem antiquissimum esse nemo diffiteri potest, utpote qui citetur ab Amalario, et Alcuino Caroli Magni Praeceptore; in eo autem refertur forma Absolutionis concedi solitae poenitentibus feria 4. in Cena Domini: Archidiaconus enim poenitentem e privato loco, ubi Poenitentiam egit, in atrium Ecclesiae deducens, ac prae foribus eiusdem Ecclesiae eum sistens Antistiti, sic Pontificem alloquitur: Redintegra in eo, Apostolice Pontifex, quidquid diabolo suadente corruptum est, et orationum tuarum patrocinantibus meritis per divinae Reconciliationis gratiam fac hominem proximum Deo. Quibus verbis, Archidiaconus postulans Absolutionem poenitentis, non rogat Iudicis sententiam, sed deprecationem Pontificis.

Signum igitur est quod tunc temporis Absolutionis formula tantum erat deprecatoria. Quod utique confirmatur ex his quae sequuntur: nam praemissis plurimis orationibus et precibus, quas Episcopus super poenitentem recitat, tandem hac oratione Absolutionem concludit: Adesto Domine supplicationibus nostris, et me, qui etiam misericordia tua primus indigeo, clementer exaudi, et quem non electione meriti, sed dono gratiae tuae constituisti huius operis Ministrum, da fiduciam tui muneris exequendi, et ipse in nostro ministerio, quod tuae pietatis est, operare. Plures alias idem Ordo preces isti similes addit, ad unius poenitentis, aut plurium Absolutionem, et reconciliationem. Eamdem pene Absolutionis formulam referunt liber Sacramentorum S. Gregorii, Alcuinus, lib. De divinis officiis, cap. De Cena Domini, et Burcardus, lib. 19. Decretorum. Idem quoque habent plurimi Pontificales Rituales, Sacramentarii, ac Poenitentiales libri manuscripti plurium Ecclesiarum Cathedralium, in quibus non alia habetur forma Absolutionis super poenitentem publicum aut privatum, quam deprecativa, seu preces et orationes, quibus Sacerdotes Deum exorant, ut poenitenti commissa peccata indulgeat. — RESPONDEO 1. Negari posse maiorem: siquidem praecipuus Sacramentorum librorum scopus est, Missarum orationes et praefationes, et similia quae variantur in celebratione tremendorum mysteriorum describere, ut videlicet Sacerdotes per totum anni curriculum habeant modum rite ac debite singulis diebus celebrandi, non autem eorum intentum est, referre formas Sacramentorum, nisi obiter. Quantum autem ad Ritualia et Poenitentialia spectat, dico in eis non accurate fuisse expressas Sacramentorum formas, ne forte eiusmodi libri incidentes in manus infidelium, Sacramenta exponerentur ludibrio: hinc Innocentius I. Epist. 1. cap. 3. apertius ritum et modum tradendae Confirmationis, designat quidem materiam, non vero formam: scribit enim: frontem oleo signare solis debetur Episcopis, cum tradunt Spiritum paracletum; verba autem dicere non possum, ne magis videar prodere, quam ad consultationem respondere. Quapropter consuetum erat Episcopis, et Sacerdotibus eiusmodi Sacramentorum formas viva voce, vel scriptis particularibus et occultioribus tradere: ac subinde ex eiusmodi libris nil quidquam contra nostram assertionem potest colligi.

Respondeo secundo, negando minorem: nam apparet ex verbis praefatae orationis depromptae ex Ordine Romano, Episcopum per eam non ministrare sacramentum Poenitentiae, sed tantum petere a Deo fiduciam, divinum sibi commissum ministerium debite exequendi: ea scilicet, qua pollet, auctoritate in poenitentes: unde in eodem Ordine, post varias recitatas orationes habentur hae Absolutionis formulae: prima quidem pro plurimis absolvendis: Nos etiam secundum auctoritatem nobis indignis a Deo concessam absolvimus vos ab omni vinculo delictorum vestrorum, ut mereamini habere vitam aeternam per eum, qui vivit, etc. Singularis autem Absolutionis formula haec est: Frater N. Dominus Iesus, qui dixit Apostolis: Quaecumque ligaveritis, etc. Ipse te absolvat per ministerium nostrum ab omnibus peccatis tuis, quaecumque cogitatione, locutione, et operatione negligenter egisti. Porro his verbis Sacerdos idem significat ac si diceret: Absolvo te ut Minister Christi, etc. — Quantum ad librum Sacramentorum Sancti Gregorii, et quaedam Ritualia et Poenitentialia, dico, non mirum, quod in eis dumtaxat scribantur orationes supra poenitentem dicendae: quoniam Sacerdotibus, ut mox dictum est, satis nota erat forma indicativa, utpote cum eam memoria traditam haberent, ne scilicet exteris proderetur. Sunt tamen plurimi Pontificales et Poenitentiales libri manuscripti, in quibus habetur Absolutio indicativa precibus adiuncta. Nam in Gregoriano Sacramentario, quod manuscriptum habetur in Bibliotheca Victoriana Parisiensi, haec legitur formula: Absolvimus te vice B. Petri Apostolorum Principis, cui Dominus potestatem ligandi, et solvendi dedit, ut quantum ad te pertinet accusatio, et ad nos remissio, sit Dominus omnipotens, tibi vitae salus, et omnibus tuis peccatis indultor. Similiter in antiquo manuscripto sancti Rhemigii Ecclesiae Rhemensis, cuius meminit Menardus, inter varias benedictiones Episcopales, hanc ait contineri: Auctoritate B. Petri, cui traditae sunt claves regni caelorum, et potestas ligandi, et solvendi animas, cui licet merito longe simus dissimiles, quoniam potestate a Deo concessa exstitimus consimiles. Ego divinitus vos absolvo a vinculis peccatorum vestrorum. Et ad finem antiquissimi Ecclesiae Turonen. Sacramentarii charactere antiquo 600. annorum habetur haec Absolutio indicativa: Absolvimus vos, fratres, ab omnibus criminibus vestris. In Ecclesiae Rothomagensis Bibliotheca Pontificale quoddam est antiquius annis 450. ubi haec habetur Absolutionis formula: Ipse Deus vos absolvat, et quantum nostrae fragilitatis permittitur, sitis absoluti ante Tribunal Domini Nostri Iesu Christi. Ex quibus apparet formam indicativam non esse recenter in Ecclesiam invectam; siquidem eius formulae correspondent ei quae nunc est in praxi.

URGEBIS: Auctor ille Anonymus, quem opusc. 22. impugnat S. Thomas, aiebat, formam indicativam incepisse tunc temporis a 30. annis; quod utique non negavit S. Thomas, nec ostendit formam indicativam longe esse antiquiorem. Insuper Magister Sententiarum, qui veterum Patrum et Theologorum sententias collegit circa doctrinam de Sacramentis, non meminit formae Absolutionis indicativae, nec recenset aliquem, qui ea fuerit usus. Denique Guillelmus Parisiensis, ait: Confessarius non dicit more Iudicum forensium: Absolvimus te: sed magis orationem facit super eum, ut Deus Absolutionem, remissionem et gratiam sanctificationis tribuat: igitur tunc temporis forma Absolutionis indicativa non erat in usu. — Nego consequentiam: et ad primum nego antecedens, nam S. Thomas cum hominem temeritatis arguens, ait: Quomodo de omnibus potest testimonium perhibere, qui omnes non vidit? Sed certum est, addit S. Doctor, quod iam sunt anni 1200. et amplius, quod dictum est Petro: Quodcumque solveris. Merito vero eum arguit, cum ex antiquissimis codicibus allatis apertum sit dudum ante illud tempus Absolutionis indicativas formulas in usu fuisse, nec eam absolvendi formam deprecatoriam retro actis temporibus ante ann. 30. fuisse communem apud omnes. Ad secundum respondet S. Thomas, cap. 2. Nec Magister formam posuit, nec legitur de alia forma, quod aliquis Sanctorum sit usus; nec etiam legitur, quod aliquis istam formam negaverit: legitur autem, quod Institutor Sacramenti dixit: Quodcumque solveritis, etc. quod est maius omni auctore. Ad tertium, cum Anonymus ille obiiceret famosos et antiquos Magistrum Guillelmum Parisiensem Episcopum, Guillelmum Altisiodorensem, et Hugonem Cardinalem sensisse pro forma deprecativa; respondet opusculo praedicto: primo non constare, quod ita senserint: secundo, si ita senserint eorum opinionem praeiudicare non posse communi sententiae Magistrorum Parisiis Regentium, qui contrarium sentiunt, decernentes absque his verbis, Ego te absolvo, Absolutionem non esse per solam orationem deprecativam. Et ait merito non constare, quod ita senserint: Guillelmus enim Parisiensis vult tantum Sacerdotem non absolvere propria virtute, sed divina; nam ibi quaerit quando certis in casibus poenitens uni tantum Sacerdoti non potest confiteri, cogiturque Confessionem apud duos Sacerdotes edere, seu partiri, quis ex illis gratia sanctificationis infundat: et ait, utrumque concurrere ad gratiam illam infundendam: quia Confessarius non absolvit more forinsecorum Iudicem, sed magis orationem facit super poenitentem, ut Deus Absolutionem et gratiam sanctificationis tribuat. Ac si diceret, eam gratiam a Deo produci, quam ideo sua Sacerdos oratione rogat. Attamen officium sanctificationis per Absolutionem et Benedictionem Sacerdoti tribuit: quo quidem officio vincula peccatorum disrumpuntur, in cordibus poenitentium maculae asperguntur, gratiae infunduntur, sed per divini nominis invocationem, ut ait, cap. 21. Quod autem non negaverit, Sacerdotes habere facultatem remittendi peccata, ex delegata sibi iudiciaria auctoritate, ipsemet docet, cap. 4. ubi ait: « Idcirco datas esse Sacerdotibus claves Ecclesiae, ut essent, inquit, qui aperirent pulsantibus, et introducerent intrare volentes, et tamquam officiales misericordiae ipsius, fugientes ad ipsam tota aggratulatione et applausu reciperent reos, absolverent peccata. remitterent omnibus bonis gratiae, et gloriae, spoliatos a latronibus internalibus restituerent, vulneratos spiritualiter, et morbidos caelesti medicina, ac virtute divina sacramentorum medicamentis sanarent ».

OBIICIUNT DENIQUE: Poenitens ipse dum a Sacerdote absolutionem postulat in Confessione generali, quam partim praemittit accusationi distinctae peccatorum, tantum precatur Sacerdotem orare pro se ad Dominum Deum nostrum: igitur Ecclesiae mens est, Sacerdotem non posse absolvere verbis indicativis, sed dumtaxat deprecativis. — Nego consequentiam: primo namque ea Confessio generalis non habet rationem partis sacramentalis, sed tantum est praeparatio ex parte poenitentis ad accusationem faciendam, et Absolutionem percipiendam; cuius signum est, quod etiam in ea Confessione generali poenitens non solum sua vota dirigit ad Sacerdotem, sed etiam ad B. Virginem, B. Michaëlem, B. Petrum et Paulum, et omnes Sanctos orare pro se ad Dominum Deum. Certum est autem, nec B. Virginem, nec alios Sanctos posse ei opitulari per applicationem Sacramenti, sed dumtaxat per modum suffragii: igitur nec etiam orationem dirigit ad Sacerdotem eo fine, ut sibi per Absolutionem deprecativam sacramentum Poenitentiae largiatur. Quod maxime confirmatur ex eo, quod Sacerdos ipse eiusmodi supplicationem publice recitet in introitu Missae, et exoret astantes ut pro se precentur, sicut et ipsimet astantes a Sacerdote petunt mutuo; nec tamen Sacramentalem Absolutionem ab astantibus petit Sacerdos, nec astantes vicissim a Sacerdote; ac subinde oratio, quam poenitens confitendo generatim recitat, est tantum intercessio, qua Sacerdotem exorat, ut impetret a Deo gratiarum auxilia, quibus debite ad Absolutionem sacramentalem disponatur. Quod etiam praestat Sacerdos, cum statim subiiciat: Misereatur tui, etc. necnon et, Indulgentiam, et Absolutionem, etc.

Conclusio secunda. — ABSOLUTIO DATA SUB CONDITIONE DE PRAESENTI ET PRAETERITO POSSET ESSE VALIDA; SUB CONDITIONE AUTEM DE FUTURO ESSET INVALIDA.

Prima pars constat; nam, ut diximus agendo de Baptismo, legitime confertur Baptismus sub conditione de praeterito et praesenti, puta sub hac forma: Si non es baptizatus, ego te baptizo. Cum igitur Sacerdos dubitans, an formam Absolutionis legitime protulerit, possit eam repetere sub hac conditione: Si non es absolutus, Ego te absolvo: Similiter si dubitet rationabili ex causa de legitima dispositione poenitentis, poterit hanc adiicere conditionem: Si es recte dispositus, Ego te absolvo. Cuius utique ratio est, quod eiusmodi conditiones non suspendant effectum praesentem Absolutionis sacramentalis, et illae transeunt in absolutas propositiones, dum revera adest conditio praesens. — Illac tamen absolvendi formula vix utendum est: siquidem indicium esset, quod Sacerdos sub dubio traderet Absolutionem, quae debet esse non dubia: quamvis enim maximae curae debeat esse Sacerdoti cognoscere dispositionem poenitentis, dolorem scilicet et propositum: ipsi tamen facta diligenti excussione credendum est, et ita impendenda Absolutio, nec reputanda materia dubia, quae revera non debet dubia existimari.

Secunda pars est communior apud Theologos, qui varias in eius confirmationem rationes proferunt: at alia melior, et efficacior ratio non occurrit, quam Christi Domini voluntas, qui noluit iudicium sacramentale, et remissionem peccatorum, quae fit per Absolutionem sacramentalem, pro voluntate Ministri posse suspendi de futuro, dum adest legitima ac sufficiens materia: quae utique voluntas constat ex communi sensu Ecclesiae, quae noluit admittere Absolutionem sacramentalem sub conditione suspensiva ipsius valoris, ut constat ex continua praxi, et omnibus Ritualibus, in quibus nusquam reperitur huiusmodi formula Absolutionis conditionalis de futuro.

Unde discrimen est inter Matrimonium et alia Sacramenta, quod contractus matrimonialis admittat conditiones de futuro, puta cum contrahitur per procuratorem cui delegans suas committit vices, et per eum talem coniugem ducit, si ipse procurator postmodum consentiat, sicut fieri solet in aliis contractibus: ita ut non sit absolutus, sed tantum initiatus contractus, nisi impleta conditione; eius ratio est, quia Christus non mutavit naturam contractus in Matrimonio, sed solum illum evexit ad Sacramenti dignitatem. Ablutio autem Baptismalis, v. g. aquae fit perfecta et completa, sive addatur conditio futura, sive non: et similiter pronuntiatio formae, Ego te baptizo, cum sit actio externa, ubi posita est, quantumvis deficiat conditio, similiter fieri non potest, ut ea posita non fuerit. Idem dicendum est de materia et forma sacramenti Poenitentiae; nam eis semel positis, necessario ponitur effectus, idest, remissio peccatorum: alioquin non esset signum certum et efficax eiusdem remissionis.

Non obstat, quod leges civiles admittant sententiam publicam conditionatam ut suspensivam doloris, uti etiam particulares remissiones conditionales debitorum; et similiter quod leges Canonicae admittant Absolutionem a censuris sub conditione de futuro: non enim eadem est ratio de iudicio sacramentali; quippe enim Christus Dominus voluerit Sacramentum Poenitentiae subsistere ac fieri per verba, quae significarent actualem remissionem peccatorum, ut colligitur ex usu et praxi Ecclesiae, uti iam diximus.

DICES: Sacerdos per illa verba, Absolvo te, non solum absolvit a culpa, sed etiam a poena temporali, saltem partialiter, iuxta proportionem satisfactionis, quam imponit: et tamen ab ea parte poenae non absolvit absolute, sed tantum sub conditione satisfactionis postea implendae de futuro; et consequenter suspendit effectum Absolutionis quoad eam partem: igitur pari ratione eum suspendere potest quoad remissionem culpae. — RESPONDEO, revera suspendi effectum partialem Absolutionis, donec ponatur eiusmodi satisfactio; quia videlicet remissio poenae non est primarius eius Absolutionis effectus, sed veluti secundarius; unde non mirum, si hic suspendi possit, donec satisfactio impleatur. Secus autem est de remissione culpae, quia cum sit primarius effectus, non potest suspendi quin irritum sit Sacramentum.

NOTANDUM 1. Certum esse, et sufficienter constare ex iam pluries dictis, in hominis peccatoris iustificatione, revera peccatum dilui quoad reatum culpae, et non solum tegi, seu non imputari; nam praeter quam quod Scriptura sacra constanter asserit, peccata dimitti, deleri, tolli, hominemque ab iis mundari, et super nivem dealbari, unde homines, quibus peccatum dimittitur, appellantur filii et amici Dei, sancti et immaculati: quae omnia vere et proprie dici non possunt, si peccati macula remaneat, quae Dei oculis cuncta cognoscentis tegi non potest; ac subinde homo propter ipsam necessario odio haberetur a Deo: siquidem Sapientiae 14. Odio sunt Deo impius, et impietas eius. Unde Concil. Trid., Sess. 5. in decreto De peccato originali, Can. 5. definit: Si quis per Iesu Christi Domini Nostri gratiam, quae in Baptismate confertur, reatum originalis peccati remitti negat, aut etiam asserit non tolli totum id, quod veram et propriam peccati rationem habet, sed illud dicit tantum radi, aut non imputari, anathema sit. Simili modo dicere potuisset: si quis per Iesu Christi Domini Nostri gratiam, quae in sacramento Poenitentiae confertur, reatum actualis peccati remitti negat, aut etiam asserit non tolli totum id quod veram et propriam peccati rationem habet, sed illud dicit tantum radi, aut non imputari, anathema sit. Certum est igitur per sacramentum Poenitentiae revera peccatum dimitti, quoad reatum culpae. Quomodo autem id fiat, controvertitur apud Theologos.

NOTANDUM 2. Varia fuisse, maxime apud veteres Theologos, circa virtutem Absolutionis placita. Primo namque aliqui cum Hugone Victorino, lib. 1. De Sacram., par. 14. c. 8. et Richardo item Victorino, 1. p. lib. De potestate ligandi, atque solvendi, c. 12. docuerunt, Sacerdotem absolvere a poena aeterna debita peccato, postquam Deus solus ante Sacerdotis Absolutionem reatum culpae remiserat. Secundo, nonnulli, cum Ioanne Medina, tr. 2. De Poenit., q. 38. dixerunt, per Contritionem absolvi homines a culpa et a poena aeterna, non tamen ab exilio patriae caelestis; quam utique patriam, quia Sacerdos absolvendo aperit, ideo dicitur habere claves regni caelorum. Tertio, docuerunt aliqui, maxime Nominales cum Ochamo relato a Gabriele, dist. 18. q. 1. homines absolvi a culpa et a poena per Absolutionem Sacerdotis, non reipsa susceptam, sed in voto: unde quando postmodum conceditur Absolutio, homo solvitur ab obligatione confitendi, ac subiiciendi peccata dimissa clavibus Ecclesiae. Quarto, Alexander Alensis et Seraph. Doctor docere videntur, potestatem Sacerdotis non valere circa remissionem culpae aut poenae aeternae, sed dumtaxat circa remissionem poenae temporalis; quae aliquando dicitur Absolutio a peccato, iuxta illud 2. Machab., c. 12. Sancta ergo, et salubris est cogitatio pro defunctis exorare, ut a peccatis solvantur, hoc est a poena peccatis debita. Quinto denique, nonnulli docuerunt cum Magistro sentent. in 4. dist. 18. Sacerdotem, cum profert illa verba: Ego te absolvo, solum significare quod declaret hominem absolutum a peccatis per praeviam contritionem. Contra quas omnes sententias militandum erit in Conclusione prima.

NOTANDUM 3. Ex Doctore Subtili, dist. 19. n. 4. auctoritatem absolvendi a peccatis, (quam Christus nomine clavis regni caelorum expressit) esse triplicem: « Auctoritas, inquit, iudiciaria sententiandi caelum huic aperiendum, vel apertum esse, potest tripliciter intelligi: uno modo, auctoritas simpliciter principalis: secundo modo, non principalis, sed praecellens: tertio modo, non principalis, nec praecellens, sed particularis. Prima soli Deo convenit propter duo: primo, quia ipse solus ex se est iustus, imo ipsa iustitia: primum autem iudicium non potest competere, nisi primo iusto; quia iudicium non est perfectum, nisi sit et iustum, iuxta illud Psal. 118. Feci iudicium et iustitiam, siquidem iudicare est ius, vel iustum dictare: primum autem iustum oportet esse perfectissimum, et ita iustissimum: igitur primi iusti. Secundo, quia iudicare est Praesidentis, iuxta illud Apostoli ad Rom. 15. Tu quis es, qui iudicas alienum servum? Primus autem Praesidens non potest esse, nisi Deus solus. Unde sicut non potest alii communicare Divinitatem, sic nec primam potestatem iudicandi, nec per consequens clavem simpliciter principalem aperiendi caelum. Secunda clavis, scilicet non principalis, tamen praecellens, potest intelligi quantum ad duplicem praeeminentiam: unam quidem in universalitate causarum iudicandarum: aliam in firmitate sententiae definitivae. Et utroque modo praeeminentia potest convenire illi, qui omnia merita et demerita novit, quae sunt causae propter quas Caelum est aperiendum, vel claudendum; et cum hoc habet voluntatem inseparabiliter conformem iustitiae divinae. Propter primum potest in omnibus causis sententiare, quia omnes novit: propter secundum potest eius sententia simpliciter esse firma et irrevocabilis; quia semper iusta. Haec clavis, cum utraque praeeminentia, proprie est Christi, qui novit omnia merita et demerita iudicandorum, et semper iustitiae divinae conformiter iudicat. Nec ista potest esse in Ecclesia militante, saltem congrue, quia nullus in Ecclesia novit omnes causas iudiciarias, nec habet voluntatem immutabiliter iustam. Tertia clavis, scilicet particularis, quantum ad causas cognoscendas, et infirma, quantum ad sententiam ferendam, puta quod sit aliquando revocabilis, potest conferri alicui in Ecclesia militante, qui potest in illa causa non nosse, et in illa secundum legem divinam recte iudicare; et si quandoque praeter illam, sententia eius non erit firma, sed secundum illam erit firma ».

Duo itaque maxime hic occurrunt determinanda: primum, utrum Sacerdotes novae Legis revera habeant facultatem absolvendi a reatu culpae, aut tantum declarandi culpam esse remissam: secundum, utrum per Absolutionem Sacramentalem relaxetur tota poena peccatis debita, aut saltem aliqua ex parte illa minuatur.

Conclusio prima. — SACERDOTES NOVAE LEGIS HABENT POTESTATEM VERE ET PROPRIE REMITTENDI PECCATA SIBI SUBIECTA QUANTUM AD REATUM CULPAE, PER ABSOLUTIONEM SACRAMENTALEM.

Haec est ita nunc certa et communis apud Theologos, ut Suarez, disp. 18. sect. 2. memb. 3. non dubitet dicere contrarias et oppositas sententias esse erroneas; utpote cum opponantur doctrinae Conc. Tridentini docentis ac dicentis Sess. 14. c. 6. Quamvis Absolutio Sacerdotis alicui beneficii sit dispensatio (nempe ipsius Dei), tamen non est solum nudum ministerium, vel annuntiandi Evangelium, vel declarandi remissa esse peccata: sed ad instar actus iudicialis, quo ab ipso velut a iudice sententia pronuntiatur, etc. Unde Can. 9. Si quis dixerit Absolutionem Sacramentalem Sacerdotis non esse actum iudicialem, sed nudum ministerium pronuntiandi, et declarandi remissa esse peccata confitenti: modo tantum credat se esse absolutum, aut Sacerdos non serio, sed ioco absolvat.... anathema sit. Quibus verbis Concilium aperte docet, Absolutionem Sacerdotis non esse dumtaxat declarativam remissionis peccati, sed verum actum iudicialem, quo huiusmodi peccata remittuntur. Quamquam enim praecipuum Concilii intentum fuerit, ibidem definire contra haereticos solam fidem absque Poenitentia seu Contritione non sufficere ad veram iustificationem; nihilominus nostram etiam assertionem satis aperte insinuat. Quod ulterius probatur ex eodem Concilio ibidem, cap. 1. cum praemisisset haec verba Christi Domini: Quorum remiseritis peccata, etc. subdit: Quo tam insigni facto, et verbis tam perspicuis, potestatem remittendi, et retinendi peccata, ad reconciliandos fideles post Baptismum lapsos, et Apostolis, et eorum legitimis successoribus fuisse communicatam, universorum Patrum consensus semper intellexit. — Quare merito proscripta fuit a summis Pontificibus Pio V. Gregorio XIII et Urbano VIII haec Baii propositio: Peccator poenitens non vivificatur ministerio Sacerdotis absolventis, sed a solo Deo, qui Poenitentium suggerens et inspirans vivificat eum, et resuscitat: ministerio autem Sacerdotis solus reatus tollitur.

Probatur secundo haec nostra assertio auctoritate SS. Patrum, qui Sacerdotibus novae Legis veram ac perfectam potestatem absolvendi a peccatis agnoverunt. Ita prae ceteris S. Ambr., lib. 1. De Poenitent., c. 2. exponens haec verba: Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenta sunt: ait: Ius hoc permissum solis Sacerdotibus est: recte igitur hoc Ecclesia vindicat, quae veros Sacerdotes habet: haeresis vindicare non potest, quae veros Sacerdotes non habet. Et lib. 2. c. 2. ait: Impossibile videbatur per Poenitentiam peccata dimitti: concessit hoc Christus Apostolis suis, quod ab Apostolis ad Sacerdotum officia transmissum est: factum est igitur possibile, quod impossibile videbatur. At nuda potestas declarandi peccata esse remissa a Deo non videbatur aliquid impossibile; siquidem Nathan Propheta declaravit Davidi peccatum a Deo fuisse remissum: igitur mens Ambrosii non est, quod Sacerdotis Absolutio sit dumtaxat ipsius remissionis declaratio. Idem docet S. Chrysostomus, Hom. 5. in verba Isaiae, et lib. 3. De Sacerdotio. c. 1. ubi clare dicit: Nostris Sacerdotibus non corporis lepram, verum animae naevos, non dico purgatos prohibere, sed purgare prorsus concessum est. Idem S. Augustinus pluribi, maxime lib. De Catechizandis rudibus, c. 17. et S. Hieronymus Epist. 1. ad Heliodorum, et alii plurimi Patres, quos laudat Canisius 2. p. Cathechismi, c. 1.

Probat tertio hanc veritatem Subtilis Doctor hac ratione: Sacramenta novae Legis revera efficiunt quod significant, sunt enim signa practica: sed Absolutio Sacramentalis significat remissionem peccati quoad culpam et condonationem aeternam: igitur, etc. Ait autem Doctor: « Si Sacramentum Poenitentiae revera non remitteret culpam, aperte sequeretur, quod non esset Sacramentum novae Legis, nec aliqua causalitas vel dispositio causalis ad primam gratiam, quia numquam digne susciperetur, nisi ab habente iam primam gratiam; nullus enim attenditur digne solutus a Deo, nisi prius sit solutus. Item, susceptio istius Sacramenti est instrumentum ad gratiam, hoc est, dispositio efficax necessaria ex statuto divino ad gratiae successionem: instrumentum autem, vel dispositio praevia, non est signum commemorativum, sive ostensivum alicuius, ut iam praeteriti, sed futuri: ergo collatio Sacramenti Poenitentiae, ad hoc ut fiat digne, non oportet, ut sit signum Absolutionis divinae praecedentis. » Haec ille. Ideoque concedit, quod Sacramentum Poenitentiae potest digne recipi ab attrito, et hoc tanta Attritione, quae non sufficeret per modum meriti ad iustificationem suscipienda in termino Attritionis; et quod si non ficte recipiatur in termino, recipiatur gratia prima, quia a Deo confertur: et Absolutio Sacramentalis est signum efficax illius Absolutionis sequentis in ultimo instanti ipsius, sicut prolatio verborum est signum confectionis Corporis Christi. Unde colligit Doctor: « Secundum hoc patet, quomodo Sacramentum, hoc est instrumentum ad gratiam primam, sit dispositio praevia, eo modo quo alteratio potest dici instrumentum respectu generationis substantiae, quia est dispositio praevia. Alioquin, ut ait dist. 11. q. 1. n. 7., non appareret quomodo Sacramentum Poenitentiae esset secunda tabula, si numquam per ipsum, ut Sacramentum est, posset recuperari secunda gratia amissa, sed tantum per Attritionem, tamquam per praeviam dispositionem, et per Contritionem tamquam per dispositionem completivam ». Haec Doctor, quibus aperte significat Sacramentum Poenitentiae non fore distinguendum a Sacramentis veteris Legis, nec esset secundam post naufragium tabulam, si revera Sacerdotes per Absolutionem Sacramentalem non remitterent peccata; siquidem Sacramentum hoc numquam liberaret naufragum a periculo submersionis, utpote qui iam periculum evasisset per Contritionem ante eiusmodi Sacramenti susceptionem.

Confirmatur haec assertio ex refutatione aliarum sententiarum: primo namque falsum est Sacerdotem dumtaxat absolvere a poena aeterna debita peccato, postquam solus Deus reatum culpae remisit: tum quia iuxta Concilium Tridentinum, Sess. 6. c. 14. Poena aeterna una cum culpa remittitur: igitur, si ante Sacramenti susceptionem remissa erat culpa, etiam remitti debuit poena aeterna: tum quia culpa mortalis non potest deleri, nisi per infusionem gratiae; gratia autem sanctificans de via ordinaria stare non potest cum reatu et obligatione ad poenam aeternam; alioqui sequeretur, quod aliquis posset esse simul filius gloriae et gehennae, et destinatus ad felicitatem et ad damnationem; gratia enim est semen gloriae; reatus autem poenae obligatio ad damnationem et poenam aeternam.

Secunda pariter sententia subsistere non potest, nempe quod Absolutio sit tantum aperitio, aditus, et via ad patriam caelestem: tum quia sola peccata possunt nobis eiusmodi viam praecludere: igitur ubi semel remissa sunt, talis via et aditus non possunt occludi: tum quia, ut mox dictum est, per Contritionem remittitur poena aeterna, quantum ad poenam sensus: ergo multo magis quantum ad poenam damni, quae est ipsa eliminatio et remotio a patria caelesti: tum denique, quia nullum est fundamentum, quo maxime nituntur illius sententiae assertores, nempe quod aliquis carere possit culpa, et reatu poenae, et tamen exulare a caelo, sicut Ioannes Baptista, et alii exulabant in Limbo: non est enim idem ferendum iudicium de fidelibus iustis post Christi Resurrectionem et Ascensionem, ac de Patribus ante eiusmodi Resurrectionem; hi enim ibi detinebantur, non quod haberent reatum poenae luendae; sed eo quod non erat solutum pretium sanguinis Christi, nec conveniebat ipsos prius intrare gloriam, quam Christum: sicut nec modo carentia gloriae corporis est aliquis reatus poenae luendae, sed dilatio gloriae debitae ob iustam congruentiam.

Tertia pariter sententia. nempe quod per Absolutionem homo liberetur ab obligatione confitendi peccata, refellitur: primo, quia inde sequeretur, quod falsa esset formula Absolutionis a peccatis; siquidem absolvere a peccatis, et obligatio confitendi peccata, duo sunt omnino distincta: secundo, Absolutio, quae datur solum de venialibus peccatis, nil prorsus efficeret, siquidem non est necessaria obligatio eiusmodi peccata confitendi: tertio, sequeretur claves Ecclesiae et potestatem non fuisse collatam in ordine ad mundandam animam, sed tantum ad coeremoniam extrinsecam adhibendam.

Denique, quarta sententia omnino aliena est ab efficacitate huius Sacramenti, totamque illius efficaciam evertit; nam ad evacuandum reatum poenae temporalis plurima alia suppetunt faciliora remedia, ut constat in indulgentiis, et sacrificio Missae; ac subinde non opus fuisset instituere peculiare Sacramentum ad ipsius poenae temporalis remissionem.

OBIICIES 1. Solus Deus remittere potest peccatum: igitur Sacerdotes revera peccatum non remittunt. Probatur antecedens ex illo Isaiae 13.¹ ubi Deus ait: Ego sum qui deleo iniquitates tuas. Et Matth. 9. Quis potest dimittere peccata, nisi solus Deus? Unde S. Augustinus, lib. 50. Homiliarum, Homil. 23. Nemo tollit peccata, nisi solus Deus, qui est Agnus tollens peccatum mundi; tollit autem et dimittendo quae facta sunt, et adiuvando ne fiant, et perducendo ad vitam, ubi omnino fieri non possunt. Et super Psalm. 31. exponens haec verba: Remissisti impietatem peccati mei, aperte docet, remissionem peccati ad solum Deum spectare. Idem docent alii SS. Patres infra laudandi. — Distinguit antecedens Doctor, n. 24. Solus Deus dimittere potest peccata, potestate propria et principali, concedit: delegata et ex commissione, negat. Nec enim particula solus excludit remissionem fieri posse ab alio, quam a Deo; nam similiter dicitur Psalm. 71. Deus facit mirabilia magna solus, quod intelligitur dumtaxat de virtute propria et principali; nam Ecclesiastici 31. de homine dicitur, quod fecit mirabilia in vita sua: igitur Sacerdos revera remittit peccatum quantum ad reatum culpae et poenae aeternae; sed instrumentaliter tantum, ut Doctor n. 24. optime explicat dicens: Facit, sed non facit nisi instrumentaliter, non quidem attingendo eum effectum, nec virtute propria, nec ulterius, sed attingendo aliquid prius, quod est dispositio necessitans ad illum effectum: necessitans, inquam, ex divina pactione; et tale agens causans dispositionem necessariam ad terminum dicitur agens instrumentale, ut est de alterante et generante, proprium autem est Deo principaliter mundare, et remittere illud debitum, etiam attingendo illum effectum (physice); horum autem neutrum convenit Sacerdoti, utpote qui solum moraliter attingit illum effectum, idque ex commissione et delegatione Dei, sicut procurator ex facultate Domini sui remittere potest debitoribus quod suo Domino solvere tenentur. Quam utique explicationem etiam approbat S. Gregorius. Homil. 26. in Evangelia, ubi expendens illud Ioannis, Quorum remiseritis peccata, etc. ait: Apostoli principatum superni iudicii sortiuntur, ut vice Dei quibusdam peccata retineant, quibusdam relaxent. Nota principatus superni iudicii, et vice Dei eos peccata relaxare; ita ut quas culpas Deus suo superno iudicio solvit, easdem Apostoli solvant; alioqui enim non superni principatus, sed inferioris iudicii sententiam ferrent, si solam poenam, non culpam relaxarent..... Horum profecto nunc in Ecclesia Episcopi locum tenent. Ligandi atque solvendi auctoritatem suscipiunt, qui gradum regiminis sortiuntur. Nec aliud certe voluerunt SS. Patres, maxime S. Augustinus; siquidem praeterquam quod docet, ut diximus, Sacerdotes novae Legis habere in se veram auctoritatem absolvendi a peccatis, dum ait, solum Deum poenitenti dimittere peccata, id dumtaxat intelligit de auctoritate principali; siquidem eodem modo docet verum Ministrum Baptismi ita baptizare, ut tamen solus Christus sanctificare dicatur. Sic lib. 2. Contra Cresconium, cap. 21. Tingere, inquit, possunt et boni et mali: ablueri autem conscientiam nonnisi ille, qui semper bonus est. Et de Sacramentis in universum ait, lib. 3. cap. 5. Sive a fideli, sive a perfido dispensatore Sacramentum quisque percipiat, non sanctificat, nisi Deus. Unde Doctor, dist. 14. quaest. 4. n. 11. Concedo, inquit, quod Sacerdos ita dimittit peccatum in Poenitentia, sicut in Baptismo, et ita absolvit sicut baptizat: quia utrobique simpliciter verum est, quod ministrat Sacramentum; effectum autem Sacramenti ministerialiter, quia aliquid causat, ad quod, secundum dispositionem seu actionem Dei, regulariter sequitur effectus Sacramentum.

OBIICIES 2. Historiam Lazari, quem Christus Dominus solus ad vitam revocavit: postmodum vero Discipulis iussit, ut eum solverent, et sinerent abire: sic enim legimus Ioann. 11. Vere magna clamavit Iesus: Lazare veni foras: et statim prodit qui fuerat mortuus, ligatus pedes et manus institis, et facies illius sudario erat ligata. Dixit eis Discipulis: Solvite, et sinite abire. Quem utique locum expendentes SS. Patres, inde colligunt, prius peccatorem debere vivificari per Christum, quam Sacerdotum ministerio solvatur. Hoc praecipue docet S. Gregorius, Homil. 26. in Evangelia, ubi agens de potestate ligandi, atque solvendi tradita a Christo Apostolis, ait: Causae ergo pensandae sunt, et cum ligandi, atque solvendi potestas est exercenda, videndum est, quae culpae, aut quae sit poenitentiae secuta post culpam, ut quos omnipotens Deus per compunctionis gratiam visitat, illos Pastoris sententia absolvet. Tunc enim vera est Absolutio Praesidantis, cum aeterni arbitrium sequitur: Iudicis: quod bene quatriduani mortui resuscitatio illa significat, quae videlicet demonstrat, quia prius mortuum Dominus revocavit, et vivificavit, dicens: Lazare veni foras: et postmodum is qui vivens egressus fuerat, a Discipulis est solutus, sicut scriptum est: Cumque egressus esset, qui fuerat ligatus institis, tunc dixit Discipulis: solvite eum, et sinite abire. Ecce illum Discipuli iam viventem solvunt, quem Magister resuscitaverat mortuum: si enim Discipuli Lazarum mortuum solverent, factorem magis ostenderent, quam virtutem. Ex qua consideratione intuemendum est, quod illos nos debemus per Pastoralem auctoritatem solvere, quos Auctorem nostrum cognoscimus per suscitantem gratiam vivificare. Ubi duo dicit S. Gregorius: primum, quod sententia Sacerdotis absolventis non antecedat, nec comitetur, sed tantum sequatur sententiam Dei hominem vivificantis; ac subinde Sacerdos nullum peccatorem, nisi iam per gratiam viventem potest solvere: et consequenter revera Sacerdotes non remittunt peccata. Secundum vero, quod non aliter Sacerdotes solvant hominem mortuum peccato, quam Discipuli solverunt Lazarum: igitur quemadmodum hi solverunt iam viventem, ita et illi. Idem docet S. Augustinus, tract. 6. in Ioann. ubi ex illo miraculo colligit Christum sibi retinuisse potestatem remittendi peccata: servis autem ministerium dedisse, ne servus in servo speraret. Et in caput Matth. 16. Christus, inquit, per se intus vivificet, Ministris potestatem solvendi post vitam tribuit, qui nullum solvere possunt, nisi vivat. Et exponens illud Psalm. 87. Numquid medici suscitabunt eum, etc. Viventes, inquit, curare ministerio suo possunt Sacerdotes: non autem mortuos suscitare. Et in Psalm. 101. Concione 2. Merito per Ecclesiam dari solutio peccatorum potest: suscitari autem mortuos nonnisi intus clamante Domino potest: hoc enim Deus interius agit. Loquimur ad aures vestras; unde scimus quid agatur in quolibet vestrum. Quid autem intus agitur, non a nobis, sed ab illo agitur. Ergo, ex mente illorum sanctorum Patrum, remissio peccatorum, quae est hominis a morte peccati suscitatio, fit a solo Deo, non autem a Sacerdote. — Distinguo consequens: fit a solo Deo, tamquam causa principali, concedo: a solo Deo, tamquam excludente consortium causae ministerialis, nego. Secundo S. Gregorium similiter. distinguo: Sacerdotis Absolutio sequitur arbitrium aeterni Iudicis in discernenda dispositione poenitentis, concedo: in impertienda remissione peccati, nego. Nihil enim aliud intendit S. Gregorius; siquidem agit ibi de discretione, quam adhibere debent Sacerdotes, antequam poenitentes absolvant, ut si debite dispositos inveniant, eos absolvant; nam antea dixerat: Ecce qui districtum Dei iudicium metuunt, animarum iudices fiunt, et alios damnant, vel liberant, qui semetipsos damnari metuunt: horum profecto locum in Ecclesia tenent Episcopi; grandis honor, sed grave pondus! durum est enim, ut qui proprie moderamina vitae nescit, iudex fiat alienae: et plerumque contigit, ut hic iudicii locum teneat, cui ad locum vitae minime concordat: ac prouide saepe agitur, ut vel damnet imperitos, vel alios ipse ligatus solvat. Et paulo post subdit, verba in obiectione posita, causae pensandae sunt, etc. — Respondeo tertio, S. Gregorium nihil aliud intendere, quam quod non sit absolvendus, nisi quem Deus iam vivificare incepit per impulsum Spiritus, non quidem adhuc inhabitantis, sed tantum moventis, ut loquitur Concilium Tridentinum. Triplex enim est in impiis iustificationis gratia: prima praeviens et excitans; secunda cooperans et adiuvans; tertia habitualis formaliter sanctificans. Quaelibet autem ex iis aliqua proportione dici potest vita, suscitatio, et absolutio peccatoris: prima quidem, quia per gratiam excitantem peccator, velut Lazarus in peccati sepulcro mortuus iacens, per eam, quasi divina Christi voce vocatur foras, et iam dat quaedam signa vitae: non quidem adhuc perfectae, quia non potest peccator moveri ad Sacramentum Poenitentiae debite suscipiendum sine dispositionibus, videlicet fide, spe, et caritate, ac Attritione supernaturali; cum itaque has dispositiones non possit obtinere, nisi per gratiam, quae est a solo Deo, idcirco merito dicetur peccator non prius posse per Sacerdotem absolvi, quam vitam a Deo receperit; non quidem adhuc perfectam, sed imperfectam. Unde merito dixit S. Gregorius: tunc vera est Absolutio praesidentis, cum aeterni arbitrium sequitur Iudicis, hoc est, ille rite absolvitur a Sacerdote, quem Christus compunctionis testimonio, et Poenitentiae desiderio absolvendum significat. Nec obstat, quod utatur exemplo Lazari, qui prius perfectam vitam naturalem obtinuit, quam solveretur ab Apostolis; inde namque colligere non licet, quod etiam prius peccator vivere debeat vita supernaturali perfecta, quam solvatur a Sacerdote: cum enim sensus illius exempli sit allegoricus, non debet rei veritati in omnibus quadrare: sed satis est, quod sicut ab Apostolis Lazarus vere solutus fuit, sic a Sacerdote poenitens vere solvatur a vinculis, quibus tenetur. Et insuper sicut Lazarus non fuit solutus, nisi iam vivens, ita peccator prius vivere debet vita gratiae, non quidem habitualis, sed actualis, qua dolet de peccatis, et movet se motu vitali, et exit foras per Confessionem, quam vitam perfectam obtineat per Sacerdotis Absolutionem. Hoc utique significat S. Gregorius, cum post praefata verba in obiectione posita, statim subiicit: Quae nimirum vivificatio ante operationem rectitudinis, in ipsa iam cognoscitur confessione peccati. Unde et huic ipsi mortuo Lazaro nequaquam dicitur: Revivisce, sed: Veni foras. Omnis quippe peccator dum culpam suam intra conscientiam abscondit, introrsum latet, in suis pectoralibus occultatum. Sed mortuus venit foras, cum peccator nequitias suas sponte confitetur. Lazaro ergo dicitur: Veni foras, ac si aperte cuilibet mortuo in culpa diceretur: Cur reatum tuum intra conscientiam abscondis? foras iam per confessionem egredere, qui apud te interius per negationem lates. Venientem vero foras solvant Discipuli, ut pastores Ecclesiae ei poenam debeant amovere quam meruit, qui non erubuit confiteri quod fecit. Ita S. Gregorius, quem licet interpretari de Absolutione Sacramentali, quam negat dandam, nisi ei quem Christus vivificavit; at quam vivificationem intelligat, manifestissime explicat cum ait eam prodere se in confessione peccati, quae est effectus et signum compunctionis internae. — Simili modo intelligendus est S. Augustinus; nam, ut inquit tract. 49. in Ioann. ad illa verba, Lazare veni foras: Quomodo processit ligatis pedibus, miraris, et non miraris, quia surrexit quatriduanus? In utroque potentia Domini erat, non vires mortui. Processit, et adhuc ligatus, et adhuc involutus, tamen iam foras processit. Quid significat? Quando contemnis, mortuus iaces, et si tanta quanta dixi contemnis, sepultus iaces: quando confiteris, procedis. Quid est enim procedere, nisi ab occultis velut exuendo te manifestare? Sed ut confitearis, Deus facit magna voce clamando, idest, magna gratia vocando: ideo cum processisset mortuus adhuc ligatus, confitens et adhuc reus, ut solverentur peccata eius, ministris hoc dixit Dominus: solvite illum, et sinite abire. Quid est, solvite, et sinite abire? Quae solveritis in terra, soluta erunt in caelo. Similiter scribit Serm. 8. De verbis Domini, ubi: Quisquis malae consuetudinis, malae vitae, terrenarum scilicet cupiditatum mole praemittitur; ita quod in illo iam factum sit, quod in quodam Psalmo miserabiliter dicitur: Dixit stultus in corde suo, non est Deus, fit talis de tali dictum est: A mortuo, velut qui non sit, perit confessio. Quis eum resuscitabit, nisi qui remoto lapide clamavit, dicens: Lazare veni foras? Quid est autem foras prodire, nisi quod occultum erat foras prodere? Qui confitetur, foras prodit, foras prodire non posset, nisi viret: (inchoative per gratiam praevenientem et adiuvantem ad eliciendum verum dolorem supernaturalem) vivere non posset, nisi resuscitatus esset. Ergo in Confessione sui accusatio, Dei laudatio est.

DICES: Inquit S. August. Quid prodest Ecclesiae si iam peccator voce Dominica resuscitatus prodit? Quid prodest Ecclesiae confitenti, cui Dominus ait: quae solveris in terra soluta erunt et in caelo? — Respondet: ipsum Lazarum attende, cum vinculis prodit, iam vivebat confitendo, sed nondum liber ambulabat vinculis irretitus. Quid ergo facit Ecclesia, cui dictum est: quae solveris, soluta erunt, nisi quod ait Dominus continuo ad discipulos, Solvite eum, et sinite abire? Ecce nomine vitae, intelligit solam Confessionem, quam ante Absolutionem Sacerdotis poenitens habet a solo Deo, et quae nisi praecesserit, nulla est potestas Sacerdotibus absolvendi, ut recte alio loco dixit S. Augustinus: Christus per se intus vivificat, Ministris solvendi post vitam potestatem tribuit, qui nullum solvere possunt, nisi vivat, idest, nisi recte fuerit confessus.

OBIICIES 3. S. Hieronymum, qui explicans illud Matthaei, Quodcumque ligaveris, ait: Istum locum Episcopi, et Presbyteri non intelligentes, aliquid sibi de Pharisaeorum assumunt supercilio, ut vel damnent innocentes, vel solvere se noxios arbitrentur, cum apud Deum non sententia Sacerdotum, sed reorum vita quaeratur. Legimus in Levitico de leprosis, ubi iubentur ut ostendant se Sacerdotibus, et si lepram habuerint, tunc a Sacerdote immundi fiant; non quod Sacerdotes leprosos faciant, et immundos: sed quod habeant notitiam leprosi, et non leprosi, et quod possint discernere, qui mundus, quive immundus. Quomodo ergo ibi leprosum Sacerdos mundum, vel immundum facit, sic et hic alligat vel solvit Episcopus et Presbyter; non eos, qui insontes sunt, vel noxii, sed pro officio suo, cum peccatorum audierit varietates scit quis ligandus sit, quive solvendus: igitur ex mente S. Hieronymi eatenus tantum Sacerdos peccata solvit, aut remittit, quatenus soluta seu remissa declarat. — Nego consequentiam, et ad S. Hieronymum dico, eum illis verbis arguere ac reprimere quosdam Episcopos, qui nimiam licentiam sibi arrogabant pro libito, et non explorata dispositione poenitentium eos admittendi, vel reiiciendi ab Absolutione, contra quos docet, eorum potestatem non esse absolutam, sed certis legibus ligatam, quas utique servare debent, ut eorum sententia sit valida, absolvendo videlicet dumtaxat eos, quos Deus Absolutione dignos iudicat. Quod ut ostendat, utitur exemplo Sacerdotum Leviticorum, qui priusquam dimitterent leprosos, prius iudicabant de eorum munditia, aut immunditia legali. Quare non eos comparat penes potestatem, sed penes potestatis usum. Addit enim: Cum pro officio peccatorum varietates audierit (idest peccatorum species, et circumstantias notaverit), scit quis ligandus sit, quive solvendus: non autem ait, quis solutus sit, aut ligatus; quod certe asseruisset, si Sacerdos tantum declararet peccata remissa, seu retenta; non autem remitteret, aut retineret.

OBIICIES 4. S. Chrysostomum, Homil. 17. in Matthaeum: Liberare, inquit, a putredine peccatorum Christi virtutis est; ut autem ad illa iterum non revertantur, Apostolorum curae est ac laboris. — Respondeo, S. Chrysostomum ibi non instituere sermonem de Apostolis, ut Sacerdotibus, sive Iudicibus secundariis, qui ex commissione cognoscunt in causa, et sententiam ferunt, vel Absolutionis vel retentionis in reum confitentem; sic enim Apostolis et eorum successoribus competit liberare a putredine peccatorum; nam, inquit S. Augustinus, lib. 1. De serm. Domini in Monte, cap. 6. condiendis et extinguendis putoribus peccatorum Apostolicum salem Dominus misit in mundum; sed loquitur S. Chrysostomus de Apostolis, ut Praedicatoribus et Magistris orbis terrarum, qui ut tales non aliter habent facultatem sanandi a peccatis, quam movendo peccatores suis praedicationibus ad agendam Poenitentiam. Unde subiicit ibidem: Non pro vestra tantummodo salute, sed pro universo orbe vobis certamen erit: non ad duas quippe urbes, aut decem, aut viginti, neque ad unam Gentem vos mitto, sicut mittebam Prophetas, sed ad omnem terram prorsus, ac mare, totumque mundum, et hunc variis criminibus oppressum. Mittebat autem Prophetas, non ut Iudices, sed ut Praedicatores, et Magistros: igitur sanctus Chrysostomus ibi loquitur de Apostolorum missione ad praedicandum, non vero de ipsorum legatione ad absolvendum.

OBIICIES 5. Vel poenitens accedens ad tribunal sacramentale est contritus, et sic iam liber est a peccato; vel solum est attritus, et in statu peccati, et sic indignus Absolutione: igitur Sacerdos in eo vere non potest peccatum absolvere. — Respondeo, utrumque interdum contingere, nempe quod aliquando poenitens sit contritus, aliquando autem dumtaxat attritus; dum autem accedit contritus, habet quidem iam peccata remissa: at non independenter ab Absolutione sacramentali; contritio quippe, qua peccatorum remissionem obtinuit, actu seu virtute continet votum emittendae Confessionis, et obtinendae Absolutionis. Unde illa peccati remissio recte tribuitur Absolutioni; quia nimirum in ordine ad ipsam conceditur, et si ipsa data opportunitate negligeretur, haec negligentia in causa foret, cur nulla esset praefata peccati remissio. Quemadmodum originalis peccati remissio, quae fieret per Contritionem ac amorem Dei, includentem votum Baptismi, non prodesset ad salutem, si data opportunitate suscipiendi Baptismum, quis ipsum negligeret. Similiter qui cum sola Attritione accedit ad Sacramentum Poenitentiae, non est quidem dignus gratia immediate, sed solum mediate, quatenus idoneus est, ut per Absolutionem gratiam consequatur.

OBIICIES 6. Sacramentum Poenitentiae est medicina: at medicina prodesse non potest mortuis, sed dumtaxat vivis: igitur sacramentum Poenitentiae supponit vitam in suscipientibus. — Respondeo ad minorem, esse quidem medicinam contra lethalia vulnera peccati, quae licet nondum intulerint mortem damnationis aeternae, respectu cuius homo peccator dici possit vivus, et curabilis, tamen intulerunt mortem gratiae, et hoc sensu sacramentum Poenitentiae dicitur vivificare.

OBIICIES 7. Ex S. Ambrosio, libri Ad virginem lapsam, cap. 7. ubi sic eam alloquitur: Inhaere poenitentiae usque ad extremum vitae, nec tibi praesumas ab humano die posse veniam dari, quia decipit te, qui hoc tibi polliceri voluerit. Quae enim proprie in Dominum peccasti, ab illo solo convenit te in die iudicii expectare remedium. In Dominum peccasse dicit virginem illam S. Ambrosius, quia fidem Christo datam de virginitate perpetuo servanda violaverat; eius autem peccatum a solo Deo remitti posse, non ab Ecclesia asserit. — Respondeo, S. Ambrosium contendere dumtaxat virginem praefatam securam esse non debere de sui remissione peccati, pro quo poenitentiam agere debet ad finem usque vitae: nam peccata gravissima stupri et interempti fetus perpetua Poenitentia expianda erant: sed non negat S. Ambrosius quin veniam obtinere possit, nedum a Deo, sed etiam ab Ecclesia, cum poenitentiam peregerit, ad quam his verbis adhortatur: Cum fide conceperis praevicatricem animam gehennae ignibus irendi, nec alia remedium constitutum esse post Baptismum, quam poenitentiae solatium, quantumvis afflictionem, quantumvis laborem subire esto contenta, dummodo ab aeternis poenis libereris. Ergo haec mecum cogitans et mente retractans, proprii facti tu ipsa iudex esto crudelior. In primis omnis cura vitae huius interimenda tibi est, et quasi mortuam te existimans, sicut es, quomodo possis reviviscere, cogita, etc. talis vita, talis actio poenitentiae, si fuerit perseverans, audibit sperare, etsi non gloriam, certe poenae evacuationem. Atqui frustra S. Ambrosius virginem lapsam ad Poenitentiam adhortatus fuisset, si absolutionem ac veniam consequi illam non posse ab Ecclesia existimasset. Nemo enim potest bene agere Poenitentiam, nisi qui speraverit indulgentiam, ut ipse ait lib. 1. ubi et duritiem Novatianorum redarguit, qui Poenitentiam dicebant quam non relaxarent, cum veniam negando, incentivum auferrent Poenitentiae. Igitur S. Ambrosius virginis lapsae crimen ab Ecclesia remitti posse non negavit. Verum quid in exponendo Ambrosio immorari opus est, cum in lib. De Poenitentia, adversus Novatianos probet, nullum esse peccatum quod remitti poenitentibus non possit ab Ecclesia? Notanda sunt haec verba capitis primi: Sed negant his oportere reddi communionem, qui praevaricatione lapsi sunt, si unum tantum crimen exceperunt sacrilegii, cui veniam negaverunt: dure quidem sed divinis tantum relargui ridentur sententiis, assertionibus tamen suis convenirent. Dominus enim crimen nullum excepit, qui peccata donavit omnia.

OBIICIES DENIQUE: Non aliter Sacerdotes habent potestatem solvendi, quam ligandi: sed ligandi potestas est tantum ad declarandum aliquem esse iam ligatum: igitur etiam absolvendi potestas erit tantum ad ostendendum aliquem esse absolutum. — Respondeo distinguendo maiorem: non habent aliter quantum ad concessionem et auctoritatem, concedo: quantum ad exercitium, nego. Potestas enim ligandi dupliciter potest exerceri: primo quidem quatenus Sacerdos negare potest Absolutionem, et sic retinere peccata; secundo positive, quatenus potest obligare poenitentem ad satisfactionem sacramentalem. Unde distincta minore, neganda est consequentia: siquidem Sacerdos hoc utroque modo non solum declarat hominem esse ligatum, sed etiam cum revera ligat, et obligat, tum ad habendas meliores dispositiones, ut debite Absolutionem percipere valeat, tum ad implendam satisfactionem sibi praescriptam.

Conclusio secunda. — Per Sacramentum Poenitentiae dimittitur pars aliqua poenae temporalis, eaque maior vel minor secundum dispositionem poenitentis. Haec colligitur ex Concilio Tridentino, Sess. 6. cap. 14. ubi sermonem faciens de satisfactione per ieiunia, eleemosynas, orationes, et alia pia vitae spiritualis exercitia poenitentibus praescribenda, subdit: Non quidem pro poena aeterna, quae vel Sacramento, vel Sacramenti voto una cum culpa remittitur, sed pro poena temporali: quae, ut sacrae litterae docent, non tota semper, ut in Baptismo fit, dimittitur illis, qui gratiae Dei ingrati Spiritum sanctum contristaverunt, et templum Dei violare non sunt veriti. Quibus verbis satis aperte significat Concilium, quod si non tota semper dimittatur poena peccatis debita, una cum remissione culpae, saltem aliqua illius pars relaxatur per Absolutionem sacerdotalem; alioqui frustra haec scripsisset vocabula, non tota semper. Addo quod ea sit universalis Ecclesiae, et Confessorum praxis, ut minores satisfactiones inungant, ac praescribant iis poenitentibus, qui accedunt ad tribunal cum maiori Contritione, vel Attritione; quod utique signum est, Ecclesiam supponere aliquam partem poenae temporalis, maiorem vel minorem, relaxari per sacramentum Poenitentiae, iuxta propriam cuiusque dispositionem, praeter eam, quae remittitur per impletionem satisfactionis praescriptae a Sacerdote. Nec certe deest ratio idem insinuans: cur enim potius infusio gratiae maior aut minor fieret, iuxta perfectiorem vel minus perfectam poenitentis dispositionem, quam quod remittatur pars poenae temporalis, maxime cum sacramentum Poenitentiae institutum sit ad remissionem peccatorum, ac subinde ad solutionem cuiusque vinculi et obligationis qua peccator constringebatur? Igitur nedum ad solutionem reatus culpae, sed etiam ad solutionem reatus poenae.

Quam utique veritatem luculenter explicat Seraphicus Doctor, in 4. dist. 18. p. 1. art. 2. q. 2. n. 24. ubi inquirens, utrum Sacerdos remittat aliquam partem poenae peccatis debitae, triplicem hac de re sententiam ac responsionem subiicit: primam quidem, quod Sacerdos absolvat non a poena peccatis debita, sed a vinculo confessionis, obligando poenitentem ad poenam satisfactionis; quae utique opinio videtur elici ex Hugone Victorino in lib. De potestate ligandi, ubi distinguuntur septem vincula, scilicet obdurationis, servitutis, captivitatis, aeternae damnationis, sive punitionis, perpetuae detestationis, Confessionis, et poenalis expiationis: a tribus primis absolvit Deus per gratiam praeparantem, quae emollit cor ad poenitentiam, et est gratia gratis data; a vinculo servitutis per gratiam praevenientem, quae est gratum faciens, et liberat a servitute peccati: a vinculo captivitatis per gratiam cooperantem, quae expedit hominem, et solvit, seu excitat ad bona opera: a vinculo aeternae damnationis solvit, ligando, ad quintum scilicet ad vinculum perpetuae detestationis: a sexto vero solvit per Ministrum ligando ad septimum: Sacerdos enim solvit confitentem peccatorem, ut non teneatur confiteri; sed ligat ad vinculum satisfactionis. Verum, inquit Seraphicus Doctor, iste dicendi modus est improbandus; Sacerdos enim absolvendo non dicit: Absolvo te a Confessione, sed a peccatis. Unde subiicit secundam sententiam, nempe quod Sacerdos absolvat, non tantum a vinculo culpae, sed etiam a poena Purgatorii, obligando ad poenam satisfactoriam: ac subinde non solvit aliquam partem poenae relaxando, sed solum commutando, hocque sub conditione, si videlicet expleat satisfactionem iniunctam. Unde si illa satisfactio sit condigna, Sacerdos dicitur absolvere a tota; si non sit condigna, absolvit dumtaxat a tanta: unde si peccator moriatur ante condignam satisfactionem, punietur in Purgatorio. Verum, ait Seraphicus Doctor, hic dicendi modus etiam improbatur; si enim Sacerdos dumtaxat commutet poenas, frustra dicit poenitenti: Absolvo te ab omnibus peccatis: quippe cum nullum emolumentum, saltem quantum ad relaxationem poenae, ex huiusmodi Absolutione reportet poenitens. Adde quod peccator accedens ad tribunal poenitentiae, tantam habere poterit contritionem, quod Deus omnem ipsi culpam, et poenam remittat; ac subinde non opus erit illam poenam commutare in aliam poenam. Hinc tertiam sententiam subiicit Seraphicus Doctor, quam approbat et declarat his verbis: « Et ideo est tertius modus dicendi magis consonus rationi, fidei, et pietati, quod Sacerdos aliquam partem poenae absolvendo dimittit ex vi Clavium. Et hoc possumus intelligere sic: quod universae viae Domini misericordia, et veritas, ideo in iustificatione, quae est opus misericordiae, misericordia sic remittit culpam, ut iustitiae regulam non praetereat. Propterea adhuc detinet obligatum ad poenam. Illa autem poena ob rigorem divinae iustitiae est viribus nostris improportionabilis, et nostrae cogitationis ignota, et pro illa oportet quod satisfaciat Deo. Providit ergo adhuc nobis viam misericordia divina, et constituit arbitrum Sacerdotem, et illi dedit potestatem arbitrandi, et laxandi poenam, et manifestandi nobis, et partem poenae remittendi ex virtute Passionis Christi, ut divina iustitia pro illa parte solutionem ab isto exigat, sed ex Passionis Christi poena sit contenta. Quanta sit illa pars, nostrum non est determinare, sed Dei. Et tunc Sacramentum Poenitentiae non tantum erit onerosum, sed etiam fructuosum. Hanc ergo opinionem sustinendo, concedendum est, quod Sacerdos remittit aliquam partem poenae, sicut ostendunt rationes, non aeternae, sicut ostendunt aliae, non purgatoriae, sed communiter illius poenae, qua Deus obligat peccatorem post Absolutionem a culpa, et pro illa numquam punitur in Purgatorio, nec alibi; sed pro illa parte, a qua non absolvitur, vel punietur hic sufficienter, vel Dominus exigit in Purgatorio ». Quod repetit in responsione ad 2. 3. 4. obiectionem: Ab aeterna poena, inquit, nullo modo solvit Sacerdos, a Purgatorio absolvit, non per se, sed per accidens, quia cum in poenitente virtute clavium minuitur debitum poenae temporalis, non ita acriter punitur in Purgatorio, sicut si non esset absolutus. Dum ergo in corpore Quaestionis dicit, Sacerdotem non remittere aliquam partem poenae purgatoriae, intelligendus venit de remissione per se. Si autem obiicias, quod haec remissio praeiudicat divinae iustitiae; respondet: Sicut in Baptismo per Passionis Christi meritum et solutionem solvitur peccator a tota poena, ita in Poenitentia per eiusdem Passionis Christi virtutem solvitur a parte poenae: ita quod in nullo praeiudicatur iustitiae, imo verificatur illud Psalmistae: Misericordia et veritas obviaverunt sibi: Misericordia autem supererogando pretium iustitiae satisfacit.

Corollarium. — Ex his aperte satis et abunde confutata manet haeretica sententia Antonii de Dominis Archiepiscopi Spalatensis, qui lib. 5. De Repub. Ecclesiastica, fatetur quidem Sacerdotes novae Legis habere potestatem revera solvendi ac ligandi peccatores apud Deum; at non respectu omnium peccatorum, sed dumtaxat quorumdam. Duplicis quippe generis peccata distinguit, quorum quaedam ita occulta sunt et latentia, ut nulla ratione exterius pateant, nec ullum afferant Ecclesiae scandalum, qualis esset, verb. grat. deliberata animi interna voluntas adulterandi, nullo exteriori signo manifestata. Quaedam vero ita notoria sunt et publica, ut Ecclesiae scandalum afferant, eiusque sanctitatem inficiant, ut homicidium, adulterium publicum, etc. Docet autem occulta peccata non inducere vinculum, nec ligare, nisi apud Deum, a quo solo possunt dissolvi directe et immediate; quare si peccator occultus coram Deo perfecte contritus, eiusmodi peccati veniam exoret, eam consequitur; nec tenetur peccatum illud Sacerdotibus per Confessionem exponere. Si vero ita exponat, ut a Sacerdote absolvatur, haec Absolutio prorsus erit inutilis et otiosa: tum quia, inquit, peccatum istud remissum est antequam peccator accedat ad Ecclesiam: tum quia Ecclesia non potest solvere, quod ipsa non ligavit. Quatenus vero peccata sunt publica, remittuntur a Deo directe et immediate, ut sunt offensiva Dei, et ab Ecclesia quatenus sunt offensiva Ecclesiae; idque dumtaxat post peractas satisfactiones, et perpessos labores poenitentiales. Ex quibus colligit quod etsi Absolutio Ecclesiae poenitentibus non prosit, quantum ad remissionem occultorum peccatorum, nihilominus, inquit, SS. Patres hortati sunt poenitentes, ut ab Ecclesia postularent ligationem et solutionem pro criminibus occultis, eo quod impositi Poenitentiae labores eis prodessent, ut fructus et effectus interioris Poenitentiae: exercitia quippe durioris Poenitentiae a Sacerdotibus iniuncta argumenta erant contriti ac humiliati cordis. — Verum hoc haereticum dogma efficaciter proscribitur ex dictis, siquidem constat Sacerdotes novae Legis a Christo accipere potestatem remittendi quaecumque peccata simpliciter, et absque ulla exceptione: Christus enim Dominus indiscriminatim et universim ait, Matth. 16. Quodcumque solveritis, etc. Et Matth. 18. Quaecumque solveritis, etc. Et Ioan. 20. Quorum remiseritis peccata, etc. Quibus significatur, Apostolos et eorum Successores habere tam patentem et generalem potestatem remittendi quaelibet peccata in Ecclesia militante, quam pateat et sese extendat solutio, seu remissio per Deum et Christum in caelis impertienda: ita enim haec Evangeliorum oracula interpretantur SS. Patres, maxime S. Chrysostomus, lib. 3. De Sacerdotio, cap. 5. ubi ait: Omnem rerum caelestium potestatem a Deo Sacerdotibus esse traditam, et tamen ad remittenda peccata, quantum Deus Pater dedit Filio: sed Pater aeternus Filio suo dedit omnimodam potestatem remittendi peccata, tam publica, quam occulta: igitur, etc. Similiter S. Hilarius, Can. 16. in Matth. ita S. Petrum alloquitur: O felix Ecclesiae fundamentum, dignaque aedificationis illius Petre, quae infernas leges, et tartari portas, et omnia mortis claustra dissolvent? O beatus caeli ianitor! cuius arbitrio claves aeterni editus traduntur: cuius terrestre iudicium praeiudicata sit auctoritas in Caelo, ut quae in terris aut ligata sunt, aut soluta, soluti eiusdem conditionem obtineant et in caelo! At peccata occulta, sicut et publica, quoad culpam et poenam sunt inferni leges, tartari portae, et claustra mortis; siquidem occidunt, et impediunt aditum Caeli: igitur non solum publica, sed etiam occulta peccata solvere possunt Sacerdotes. — Idipsum apertissime clamat S. Leo, Serm. 3. in anniversario suae assumptionis ad Pontificatum, ubi cum declarasset summam a Christo auctoritatem Petro traditam, ait: Manet ergo Petri privilegium ubicumque ex eius aequitate fertur iudicium, nec nimia est severitas, vel remissio, ubi nihil erit ligatum, nihil solutum, nisi quod B. Petrus solverit, aut ligaverit. In hoc autem turpissime hallucinatur Spalatensis, quod confundat potestatem clavium quoad forum exterius et contentiosum, cum potestate clavium quoad forum interius: ait enim, cap. 7. num. 25. ligamen seu vinculum, quo peccatores Ecclesia ligat, in aliqua semper excommunicatione consistere, dum videlicet Ecclesia vel peccatorem publicum prorsus separat e numero fidelium, si sit contumax et incorrigibilis, vel dumtaxat ad tempus, donec scandalum debita satisfactione publica expiaverit. Sicque vult solum alligari vel retineri peccata per Ecclesiae claves, cum ita in peccatorem publicum animadvertit; solvi autem et remitti, cum tollit eiusmodi excommunicationis vinculum. Sicque externum forum Ecclesiae cum interno perperam confundit: siquidem potest aliquis ab excommunicatione solvi, qui nihilominus remanebit peccato obstrictus: sicut et alius absolvi potest a peccato per Contritionem perfectam, qui tamen remanebit excommunicatione ligatus: igitur diversa est potestas absolvendi ab excommunicatione, et ab illa, qua quis absolvitur a peccatis in foro interiori et secreto Sacramenti Poenitentiae.

Dices 1: Solus Deus potest remittere offensam sibi irrogatam: igitur Ecclesia in eiusmodi remissione partem non habet. Antecedens constat: eius enim est offensam remittere, qui laesus fuit. — *Distinguo antecedens: auctoritate propria et principali, concedo: ex delegatione et commissione Dei, nego. Sicut enim privatus Iudex non potest condemnare offensam irrogatam Principi propria auctoritate, sed solum ex Principis delegatione; ita Sacerdos non ex propria, sed ex Dei concessione remittit offensam Deo irrogatam.

Dices 2: Ecclesia solum potest solvere quae ligare potest: sed ligare non potest occulta peccata, quia non iudicat de internis et occultis; iudicium enim eius totum externum est: igitur etc. — Distinguo minorem: quamdiu occulta sunt et omnino interna, concedo: quando manifestantur, et nota fiunt per Confessionem, nego: tunc enim Ecclesia per suos Ministros eiusmodi occulta peccata retinere potest, si debitas dispositiones in poenitente non requirat, ea vero absolvere, si idoneas dispositiones inveniat.