Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

Diximus in superiori Articulo Poenitentiae sacramentum tres ex parte Poenitentis actus desiderare, ex quibus quasi materia necessario constare debeat, ut definit etiam Concilium Tridentinum, Sess. 14. c. 3. ubi legimus: Sunt autem quasi materia huius Sacramenti ipsius poenitentis actus, nempe Contritio, Confessio, et Satisfactio, qui quatenus in poenitente ad integritatem Sacramenti, ad plenamque et perfectam peccatorum remissionem ex Dei institutione requiruntur, hac ratione poenitentiae partes dicuntur. Unde S. Augustinus exponens illud Psal. 146. Qui sanat contritos corde, ait: Sanat contritos corde, sanat confitentes, sanat seipsos punientes. Quibus verbis significat tres actus poenitentis, nempe cordis Contritionem, oris Confessionem, et operis Satisfactionem. Superest autem, ut de singulis eiusmodi partibus in praesenti Articulo disputemus, quod utique exequemur tribus in sequentibus Sectionibus; quarum prima erit de Contritione tam perfecta, quae vulgari nomine dicitur Contritio, quam imperfecta, quae Attritio appellatur: secunda de Confessione: tertia vero de Satisfactione tam sacramentali, quam Ecclesiastica, seu publica.

Contritionis nomen deducitur a verbo contero, quod utique significat rem duram in minutissimas partes dividere, ut docet Aristot. 4. Meteorologicon, apposita quidem egregia similitudine: per peccatum enim hominis voluntas et cor velut induratur et obfirmatur in malo, iuxta illud Iob, cap. 41. Cor eius indurabitur tamquam lapis, et stringetur quasi malleatoris incus: unde actus ille, quo haec amovetur durities, et peccatum expungitur, merito a Theologis appellatur Contritio: hinc Guillelmus Parisiensis Poenitentiam commendat, et describit ab ipsa cordis comminutione: Poenitentia, inquit, est cordis contractio et comminutio, ac veteris hominis in pulverem redactio. Quam utique Contritionis etymologiam sic optime declarat S. Bonav., in 4. dist. 16. art. 1. qu. 1. ad 7. ubi ait: « Dicunt aliqui, quod ideo hoc nomine censetur, quia sicut unguentum sanativum conficitur ex multis herbis in mortariolo contractis, sic unguentum compunctionis conficitur ex herbis peccatorum, quae natae sunt in terra nostra, cum conteruntur in mortariolo conscientiae: ita videtur Bernardus super Cantica dicere. Sed tunc ab hac Contritione non diceretur homo contritus, sed conterens. Ideo addendum, quod in hac Contritione tria sunt attendenda, quod conteritur, a quo conteritur, et ad quid Contritio terminatur. Quod conteritur est cor peccatoris, quod est tamquam vas fictile repletum veneno peccati, iuxta illud: Fel draconum vinum coram, etc. A quo conteritur est duplex mola: una superius sursum elevans, et haec est spes veniae ex consideratione misericordiae; alia mola deorsum, divinae iustitiae. Et de his molis dicitur: non accipies loco pignoris inferiorem et superiorem molam. Istud vas ad hoc conteritur, ut emollescat, quia durum est. Cor enim durum male habebit in novissimo. Vel melius, ut peccati delectatio totaliter effundatur: ideo dicitur Contritio, non fractio, quia fractio est in maiores partes: contritio in minores, et quando in maiores partes est fractio, sapor aliquo modo remanet; ut autem non remaneat, nec sapor, nec veritas, ideo in partes minimas conteritur: et haec delectatio totaliter removetur per poenam aeternam, et removetur per gratiam, et ideo utrobique dicitur Contritio, et in poena aeterna. secundum illud: Conteretur cum delinquente delictum: et per gratiam: Cor contritum, et humiliatum, Deus, non despicies. Sed aliter, quia ibi conteritur in pulverem, non ut aliud vas fiat; quia de impiis dicitur: Non sic impii, non sic, sed tamquam pulvis, etc. Sed in Contritione gratiae est Contritio ad generandum vas novum et solidum per honorem gratiae, et lacrimarum: et ideo recte dicitur Contritio, non Attritio: quia partium tritarum est unio, ut fiat vas in honorem. secundum illud de Paulo: Vos electionis est mihi.... Si quis emundaverit se ab his, erit vas, etc. ». Ita Seraphicus Doctor.

Dicitur autem Contritio cordis, quia, inquit, Catechismus Tridentinus, num. 31. Cordis nomen frequenter sacrae Litterae pro voluntate usurpant: ut enim a corde motionum corporis principium sumitur, ita voluntas reliquas omnes animae vires moderatur ac regit. Haec autem cordis Contritio primarius est ac praecipuus poenitentis actus, necnon et fundamentum ac corona ceterorum: numquam enim debite peccata confiteremur, et nitimur frustra satisfactoriis operibus ea expiare, nisi dolorem haberemus de peccatis vitae prioris, eaque per Contritionem detestaremur. Etenim (ait Auctor libri quaestionum veteris et novi Testamenti, 3. p. q. 11.) corporis membra laesa utique non sine dolore possunt sanitatis recipere medicinam: sic et peccatores non possunt peccata sua redimere, nisi dolorem senserit animus, qui peccaverit. Quoniam autem frequentior esse debet Contritionis usus, quippe cum nullum sit temporis punctum, quo praeterita peccata in memoriam recurrunt, quin illico de his salutarem concipere dolorem debeamus, et illa detestari; idcirco diligenti disquisitione examinanda est ac declaranda Contritionis natura, virtus, et dignitas. Quod utique pro modulo nostro praestabimus in quinque sequentibus QUAESTIONIBUS, quarum prima aperiet quid et qualis sit Contritio; secunda, de quibus esse debeat: tertia, quanta et quamdiu debeat durare: quarta, quis sit eius effectus: quinta, quae et qualis sit Contritio imperfecta, seu Attritio.

NOTANDUM 1. Contritionis nomen in Scriptura sacra idem significare ac devastationem, vel exitium. Sic Isaiae 51. Vastitas et Contritio, et fames, et gladius, quis consolabitur te? Et Ieremiae 6. Malum visum est ab Aquilone, et Contritio magna. Et Psal. 13. Contritio et infelicitas in viis eorum. Apud Theologos vero usurpatur hoc nomen ad significandam displicentiam de peccatis praeteritis; quae utique significatio fundamentum habet in Scriptura sacra; nam Psal. 50. Cor contritum et humiliatum, Deus, non despicies. Et Psal. 146. Sanat contritos corde, et alligat contritiones eorum. Hinc appellatur etiam cordis humiliatio; nam, ut mox laudata verba expendit S. Augustinus, Qui cor non conterunt, non sanantur; quid est conterere cor? sacrificium Deo spiritus contribulatus.. Qui obtriverunt cor: Humiles. Quinam non obtriverunt cor? Superbi. Contritum sanabitur, elidetur elatum, ad hoc enim forte eliditur, ut contritum sanetur. Sanat contritos corde; sanat ergo humilitas corde, etc. Dicitur pariter amaritudo cordis; quia videlicet peccata reddit amara poenitentis animo, iuxta illud Isaiae 38. Recogito tibi omnes annos meos in amaritudine animae meae... Ecce in pace amaritudo mea amarissima. Nominatur etiam compunctio, quasi cordis punctio: « Quia videlicet, inquit Guillelmus Parisiensis Tract. De Sacramento Poenitentiae, cap. 5., tunc primo sentiuntur spinae et aculei peccatorum, cum Spiritus cor peccatoris infusione gratiae suae vivificaverit, ac sanctificaverit; sive quia tunc in imo cordis, et in intimum cordis infiguntur, iuxta illud quod legitur in Psalm. Conversus sum in aerumna mea, dum configitur spina. Aliquando enim ante adventum eius, et vivificam eiusdem visitationem corde, studio, vel potius mortificato et mortuo, nec vulnus peccati, nec ferrum in vulnere sentiebatur, nec aculei peccatorum, nec punctiones ipsorum. Nominatur autem compunctio apud Psalmistam, Psalm 4. In cubilibus vestris compungimini: et Act. 2. His autem auditis, compuncti sunt corde. Vel ita dicitur, quia, inquit ibidem, quemadmodum arbores thuris et mirrhae sudibus ferreis vulnerantur, et ipsa vulneratione velut lacrimatae sunt huiusmodi arbores, seu coagulatae; sic compuncta corda poenitentium thus devotae orationis, et mirrham internae amaricationis emittunt. Tandem dicitur compunctio, quia quemadmodum ferro tumida ulcera secantur, ut inclusum virus erumpere possit, ita corda quasi scalpello Contritionis inciduntur, ut peccati mortiferum virus possit foras erumpere. Quare et scissio cordis a Ioële Propheta appellata est; Convertimini (inquit cap. 2.) ad me in toto corde vestro, in ieiunio, et fleto, et planctu, et scindite corde vestro ».

NOTANDUM 2. Quod cum Contritio spectari possit vel secundum ipsammet actus entitatem, vel secundum modum, quo actus ipse elicitur, vel iuxta principium, a quo elicitur, vel denique secundum effectum, quem ipsa producit; inde fit quod plures et variae proferantur Contritionis definitiones secundum varium respectum: primo quidem, quantum ad substantiam et entitatem actus, definitur a Concilio Tridentino, Sess. 14. cap. 4. Contritio est animi dolor, ac detestatio de peccato commisso, cum proposito non peccandi de cetero. Quae utique definitio Contritionis ei convenit tam ut est actus virtutis, quam ut est pars Sacramenti Poenitentiae, siquidem utroque modo necessario debet esse dolor de peccato commisso cum firmo proposito non peccandi de cetero. Licet quatenus est pars Sacramenti involvat praeterea propositum confitendi, et satisfaciendi, per quod distinguitur a Contritione quatenus est actus virtutis Poenitentiae, quae ut sic non involvebat olim propositum confitendi, et satisfaciendi, sed tantum voluntatem puniendi, et vindicandi peccatum. Ratione vero principii dicitur Dolor voluntarius puniens quod dolet se commisisse: etenim Contritio est actus voluntatis nolentis ac dolentis se peccasse, ita quod si fieri posset, efficaciter vellet peccatum non a se fuisse commissum. Tertio, ratione effectus dicitur a S. Augustino Dolor remittens peccatum; vel a S. Gregorio humilitas Spiritus annihilans peccatum inter spem et timorem. Tandem ratione modi, quo exercetur, describitur a S. Isidoro: Contritio est compunctio et humilitas mentis cum lacrimis veniens de recordatione peccati et timore iudicii. Porro in prima definitione, quae est omnium praestantissima, tres recensentur actus ad perfectam Contritionem convenientes, nimirum dolor de peccato commisso, eius odium seu detestatio, et propositum amplius non peccandi. Quaeritur autem, in quo potissimum ex illis actibus ratio formalis Contritionis consistat, et utrum tres illi actus ad veram et perfectam Contritionem necessario desiderentur. Caietanus enim opusc. De Contritione, qu. 1. contendit Contritionem essentialiter consistere in actu odii de peccato, ita quod dolor sit tantum illius proprietas, propositum vero non peccandi de cetero ipsius doloris sequela et effectus. Suarez vero disp. 4. sect. 1. vult illam esse essentialiter detestationem peccati, quam tum ab odio, tum a dolore peccati vult esse distinctam. Aliqui vero, ut Conink., disp. 1. tit. 1. docent, Contritionem consistere essentialiter tam in actu doloris, quam in actu odii de peccato. Haeretici vero huius temporis cum Luthero volunt Contritionem esse tantum amorem iustitiae, novam vitam, ac prioris vitae emendationem; non vero eiusdem odium, displicentiam, detestationem, aut dolorem, ita quod Contritio non importet aliquid acerbum, aut amarum, sed omnia grata, iucunda, aut dulcia; unde inferunt dolorem seu tristitiam facere hominem magis hypocritam, non autem vere Poenitentem.

NOTANDUM 3. Contritionem solito distingui duplicem, perfectam scilicet, quae simpliciter dicitur Contritio, et est dolor de peccatis propter Deum summe dilectum; et imperfectam, quae appellatur Attritio, seu dolor de peccatis ex aliquo alio motivo honesto, quod non sit ipse Deus propter se amandus, et quatenus est summum bonum, a quo peccatum mortale avertit. Sciendum enim est, quod aliquis potest detestari peccatum propter varium finem: primo, propter timorem gehennae, quam peccando incurreret: secundo, propter desiderium gloriae et felicitatis aeternae, quam moriens in peccato perderet: tertio, propter amorem virtutis, quam infuscaret, et odium vitii, quo inquinaretur; quarto, ex dilectione Dei, quem impense diligit, vel amore concupiscentiae, propter varia bona, quae ab eo recipit, vel amore amicitiae, nempe quatenus est summum bonum infinite perfectum et amabile, quod proprie est amare Deum propter se. Quaeritur autem in quonam ex istis motivis consistat ratio formalis Contritionis.

Tria igitur haec in Quaestione maxime occurrunt determinanda: primum, utrum ad perfectam Contritionem requirantur quatuor illi actus, nimirum odium, detestatio, et dolor de peccato commisso cum firmo proposito non peccandi de cetero, necnon et confitendi, ac satisfacienti: secundum, in quonam ex illis actibus formaliter Contritio consistat: tertium, utrum perfecta Contritio sit actus caritatis et amoris Dei formaliter, aut saltem a caritate imperatus.

Conclusio prima. — QUATUOR PRAEFATI ACTUS REQUIRUNTUR AD VERAM ET PERFECTAM CONTRITIONEM. Haec colligitur ex Concilio Tridentino, quod ubi Contritionem definit et explicat, eiusmodi actuum meminit: nam Sess. 14. cap. 1. loquens de Poenitentia virtute, quae non est peccati remissiva, nisi quatenus est vera Contritio, haec habet: Fuit quidem Poenitentia universis hominibus, qui se mortali aliquo peccato inquinassent, quovis tempore ad gratiam et iustitiam consequendam necessaria, illis etiam, qui Baptismi Sacramento abluti petivissent, ut perversitate abiecta et emendata, tantam Dei offensionem cum peccati odio, et pio animi dolore detestarentur. Ubi ad perfectam Poenitentiam requirit detestationem, odium, et dolorem de peccato. Capite autem 4. agens de Contritione, sic ait: Contritio, quae primum locum inter dictos Poenitentis actus habet, animi dolor ac detestatio est de peccato commisso cum proposito non peccandi de cetero: fuit autem quovis tempore ad impetrandam veniam peccatorum hic modus Contritionis necessarius, et in homine post Baptismum lapso, ita demum praeparat ad remissionem peccatorum, si cum fiducia divinae misericordiae, et voto praestandi reliqua, coniunctus sit, quae ad rite suscipiendum hoc Sacramentum requiruntur. Ubi duplicem Contritionem delineat, nempe eam, quae fit extra Sacramentum Poenitentiae, et eam, quae Sacramento iungitur: ad utramque autem in nova Lege requirit non solum dolorem ac detestationem de peccato; sed etiam votum praestandi ea omnia, nempe Confessionem, et Satisfactionem, quae ad Sacramentalem Absolutionem desiderantur.

Quod autem pariter odium etiam desideraverit, satis liquet ex eo quod ibidem Contritionem, quam in principio dolorem et detestationem appellaverat, statim post mox laudata verba simpliciter appellat odium: proscribens enim erroneam Lutheri sententiam, ait: Declarat igitur sancta Synodus, hanc Contritionem non solum cessationem a peccato, et vitae novae propositum et inchoationem, sed veteris etiam odium continere, etc. Quod rursus iterum ibidem inculcat. Hinc Can. 5. sic definit: Si quis dixerit eam Contritionem, quae paratur per discussionem, collectionem, et detestationem peccatorum, qua quis recogitat annos suos in amaritudine animae suae, ponderando peccatorum suorum gravitatem, multitudinem, infidelitatem, amissionem aeternae beatitudinis, et aeternae damnationis incursum, cum proposito melioris vitae, non esse verum et utilem dolorem, nec praeparare ad gratiam, sed facere hominem hypocritam, et magis peccatorem: demum illam esse dolorem coactum, et non liberum ac voluntarium, anathema sit. Quibus verbis quamquam Tridentini Patres praecipue intenderint, definire contra haereticos nostri temporis, ad veram Poenitentiam non sufficere nudum ac sterile propositum melioris vitae, sive cessationem a peccato; nihilominus haud obscure insinuant una cum odio ac detestatione peccatorum, et proposito melioris vitae, etiam requiri dolorem de peccato commisso, sive interim dolor ille sit sensitivus, sive dumtaxat intellectivus.

Quando enim Contritio definitur per dolorem, ibi dolor non accipitur praecise pro ipso doloris actu, neque pro tristitia, quae est passio, sed pro causa ipsius tristitiae atque doloris, scilicet pro nolitione peccatorum: haec enim tria differunt, nolitio, tristitia, et dolor; nam nolitio est actus voluntatis, scilicet nolle peccasse; tristitia vero est molestia et passio, quae oritur ex ipsa nolitione, et voluntatem afficit: dolor autem est passio, quae subiicitur in facultate sensitiva, nimirum illa cordis anxietas, quam habet poenitens ex nolitione et detestatione peccati. Porro ex his tribus sola nolitio videtur esse de essentia Contritionis: cetera autem sunt eius effectus.

Nam, ut praeclare docet S. Bonav., dist. 16. art. 1. qu. 1. ex S. August., lib. 14. De Civ. Dei, cap. 15. « Sicut peccatum perpetatur per consensum, sic e contra deletur et destruitur per dissensum voluntatis rationalis; et quia dissensus ab ea re, quam impossibile est non esse, generat dolorem, ideo dicendum, quod Contritio est dolor per essentiam. Sed attendendum, quod dolor dicitur dupliciter: uno modo ipse dissensus voluntatis; alio modo passio resultans in sentientem, vel sensualitatem ex illo dissensu, per quam prorumpit homo in lacrimas, et ille dissensus est de essentia Contritionis; sed illa passio est eius effectus ». Haec Seraph. Doct. Unde praeclare colligit doctissimus noster Vega, lib. 13. De Iustificat., cap. 35. Si qui, inquit, sunt qui nollent quidem patrasse quae admiserunt peccata, neque tamen dolent dolore sensitivo, aut etiam intellectivo de ipsis, ea detestatio peccatorum, absque ulla tristitia et dolore, ad iustificationem sufficeret; idque constanter Scotus, Almavus, et alii tradidere; et valde est hoc misericordiae divinae consentaneum. Nam et apud homines hoc nonnumquam satis est ad redeundum in gratiam cum illis. Nec verti in dubium potest, quin iam isti peccatores resipiscant a suis peccatis, et vere eos illorum poeniteat. Et quatenus dolor, seu tristitia de peccatis proprie pro passionibus accipiuntur, quae sequuntur ex affectibus eorum, qui nullatenus vellent acquievisse peccatis, adhibere possumus fidem nonnullis peccatoribus asserentibus, se non posse dolere de peccatis suis. Potest enim hoc usu venire in dolore sensitivo, ex quo sequuntur lacrimae, propter duram complexionem, vel propter nimium aliqui¹ dolorem intensivam². Et non est mirandum, si alia magis sensibilia maiorem causant dolorem, et in plures nos resolvant lacrimas. Et secundum Doctorem Subtilem, possibile etiam hoc est de dolore intellectivo, qui tristitia est, quia neque necessario sequitur, secundum ipsum, tristitia ex fuga, odio, seu nolitione peccati, licet ut plurimum coniuncta ipsi sit. Unde est illud vulgatum S. Aug., lib. De Poenit., Sicut Poenitentiae comes est dolor. ita lacrimae testes sunt doloris.

Quod si, ut assolent aliqui peccatores dicere, de hoc doleant, quod non dolent, et tali dolore sensitivo, vel intellectivo modo simpliciter dicant se nolle peccasse, admitti debent ad Poenitentiam. Si tamen dicerent se non habere affectum, quo nolint consensisse peccatis, quae admiserunt, quia non possunt talem affectum habere, et eum affectum more communi dolorem vocent, communibus et protritis rationibus ex malis, quae sunt in peccatis, paulatim trahendi sunt, ut nolint ea admisisse. Fieri quippe nequit, ut doleant, quod non dolent de peccatis suis, si dolor accipiatur, ut plerumque fit, pro affectu, quo quis vult non peccasse. Nam is affectus semper subest potestati eius, qui vere vult eum habere. Quia vero magis ille pendet ex Dei gratia et benignitate, quam ex nostra libertate, imprimis orandus est Deus, ut eum dignetur imperti: Quis enim (ut verissime dicit Bernardus, De tripl. miser.) scindet duritiam istam, nisi qui in passione sua petras excidit? Quis dabit cor poenitens, nisi a quo est omne datum optimum? Hucusque Vega.

(Cum autem pro se citet Doctorem Subtilem, libet eius verba subscribere. Igitur Scotus, 1. dist. 11. q. 2. n. 17. in fine sic inquit: « Quandoque ex caritate sive ex contemplatione Dei statim inest quasi quaedam detestatio peccati, et sequitur tristitia maxima, nullo adhuc posito actu iustitiae respectu illius tristitiae: quandoque autem primo inest actus iustitiae (vindicativae) et intensus in se, et tamen causae proximae, scilicet intellectus in considerando, et voluntas in detestando, non efficaciter moventur ex illo imperio iustitiae, forte quia carent habitibus, qui essent principia perfectionis in actibus suis ». Prosequitur enim n. 18. « Et licet istae moveantur quandoque scilicet intellectus in considerando, et voluntas in detestando, non tamen sequitur tristitia: quod etsi posset esse propter multas causas, propter hoc est quandoque, quia sicut intellectus conformatur parti sensitivae in nobis, ita et appetitus intellectivus appetitui sensitivo quantum ad faciliter condelectari et tristari. Cuius ergo appetitus sensitivus non est natus tristari vel dolere, eius voluntas non faciliter tristatur ». Ex quo infert Doctor: « Quod aliquis habet maximum actum Poenitentiae primo modo idest maximum actum vindicandi peccatum a se commissum, et tamen nullum affectum (tristitiae) vel modicum; et aliqui sine omni actu Poenitentiae primo modo, habent maximum effectum eiusdem rationis cum illo, qui natus est esse effectus Poenitentiae: et quod ille effectus sit maior, vel minor, bene est aliqua excellentia in ordine ad deletionem peccati: s. d. simpliciter maior est excellentia actus ad actum, ad quos actus sequitur hinc inde tristitia, quia plus delet meritorie peccatum actus causativus tristitiae, quam ipsa tristitia. » Ergo secundum Doctorem detestatio peccati, utpote causativa tristitiae, meritorie potest delere peccatum, esto per accidens nulla tristitia, vel modica sequatur. Neque enim verisimile est Deum, qui est Pater misericordiarum, et qui non vult mortem peccatoris, sed ut magis convertatur et vivat, requisivisse ad conversionem et vitam, id quod non est in libera potestate peccatoris, veluti hic dolor seu tristitia consequens actum detestationis. Ceterum ipsam detestationem esse necessariam, ratio naturalis haud obscure dictat, quando novum induit hominem, et mutat statum suum, nisi exuat veterem per displicentiam aliquam, et nisi aliquo modo prior status ipsi displiceat; alias enim nulla subest causa mutandi; imo vix possibile est mutare: nam natura et nostra et nostrorum affectuum est, ut tamdiu nobis haereant quae semel placuerunt, quamdiu nullo ab eis odio vel displicentia dimovemur; et si quae semel approbaverimus, ea tamdiu censemur probare, et firma ac rata esse velle, quamdiu non ea melius cogitantes reprobamus, aut retractamus. Ita Vega supra.

DICES 1: Sicut vere poenitens dolere debet, ita et pudere: at pudor ille non est Confessio, nec Satisfactio; ac subinde neque odium, nec detestatio, aut dolor: igitur ad Contritionem requiruntur plures actus, quam supra dicti. Insuper, poenitens non solum dolere debet, sed etiam gaudere, ut diximus agendo de Poenitentia virtute, ac subinde sicut Contritio dicitur dolor, etiam dici debet gaudium. — Respondet ad utrumque Seraphicus Doctor ibidem, « quod pudor consequitur ad dissensum voluntatis, secundum quod dissentit a peccato, tamquam a turpi; consequitur etiam gaudium, secundum quod ex illo dissensu sentit se elongari a peccato; immediatius autem consequitur passio, quae est dolor; nam ipse di-sensus vehemens a re quam nolimus esse, et tamen est, immediate dolorem generat; quia nempe est dissensus; quia vero est dissensus propter rem turpem, generat pudorem; quia vero per illum dolorem peccator elongatur ab ipsa re turpi et infesta, idcirco de peccato dolet, et de dolore gaudet.»

DICES 2: Dolor est dissensus ab his rebus, quae nobis nolentibus accidunt, ait S. Augustinus, lib. 14. De Civit. Dei, cap. 15; sed Contritio est dissensio a peccatis, quae nobis volentibus accidunt: igitur, etc. — Respondet idem Seraphicus Doctor, quod peccatum est voluntarium quoad delectationem; sed non est voluntarium quoad rationem malitiae, et deformitatis, et poenae. « Si autem dixeris, dolorem Contritionis non tantum esse debere de deformitate, sed etiam de delectatione: Respondet, quod ut peccator debite doleat, sufficit, quod illud, de quo dolet, sit nolitum, pro tempore in quo dolet, non autem pro omni tempore.» Cetera, quae ad hanc difficultatem spectare possunt, iam soluta manent ex his, quae diximus de essentia Poenitentiae virtutis.

Conclusio secunda. — CONTRITIO MAGIS PROPRIE CONSISTIT IN DETESTATIONE SEU ODIO PECCATI, QUAM IN ALIIS ACTIBUS.

Probatur, quia Contritio est actus virtutis appetitivae: igitur est actus voluntatis quatenus detestatur peccatum. Patet antecedens; siquidem Contritio est actualis nolitio peccati; non absoluta, sed conditionalis, ac si poenitens diceret: si possibile esset, nollem me peccasse: sed illa nolitio nihil aliud est formaliter, quam ipsa peccati detestatio: igitur, etc. Nec obstat, quod Concilium Tridentinum, locis in priori Conclusione laudatis, ex aequo Contritionem appellet dolorem, ac detestationem peccati; haec enim debent accipi cum debita proportione, et secundum sensum accommodationis; ita quod Contritio essentialiter sit detestatio, dolor autem tantum concomitanter, seu causaliter; quia videlicet cum illa detestatio non sit aliud, quam velle non peccasse, ex quo sequitur dolor. quia dolor nihil aliud est, quam tristitia et afflictio, seu angustia quaedam, ex eo quod homo videt se fecisse quod fecisse nollet, idcirco illa detestatio necessario concomitantem aut subsequentem dolorem habet.

Confirmatur: in eo praecipue constituenda est Contritio, ex quo tamquam rivuli ex fonte emanant alii actus ad perfectam Contritionem desiderandi: sed illi omnes oriuntur ex ipsa peccati detestatione; ab ea namque provenit dolor, ut statim diximus; oritur etiam odium, si revera odium illud sit aliquid distinctum ab ipsa detestatione, quod utique non existimo: in voluntate enim circa bonum et malum sunt tantum illi actus, qui correspondent passionibus appetitus sensitivi: sed odium et detestatio correspondent eidem passioni, quae appellatur odium, nullusque Philosophorum hactenus dixisse videtur, odium et detestationem esse duas virtutes: ab ea pariter detestatione provenit voluntas non peccandi de cetero, et implendi ea, quae necessaria sunt ad obtinendam peccati remissionem; qui enim revera peccatum detestatur, habet animum illud amplius non admittendi, et applicandi ea omnia media, quae conducunt ad illius destructionem; ac subinde ea faciendi, quae necessaria sunt ad Absolutionem sacramentalem, sine qua, in re, vel in voto suscepta, non potest fieri peccati post Baptismum commissi remissio in nova Lege.

DICES 1: Si dolor consisteret essentialiter in detestatione et odio peccati, cum haec detestatio et illud odium sint perfectissime in Beatis, sequeretur pariter, quod in iis esset perfectissima Contritio: sed hoc dici nequit: igitur nec illud. — Distinguo maiorem: si in Beatis talis esset detestatio, quae vel concomitantem vel subsequentem haberet dolorem de peccatis, concedo: secus, nego. Et sic distincta minore, nego consequentiam. Duplex enim distingui potest peccati detestatio, una quidem generalis, quae diffunditur per omnes actus cuiuscumque virtutis, maxime vero caritatis, quae quatenus tendit in obiectum sibi conveniens, aversatur id omne, quod isti obiecto opponitur: alia vero specialis, quae maxime tendit in ipsius peccati vindictam et destructionem, quaeque non est aliud, quam ipsa formalis nolito positiva voluntatis, qua poenitens, si fieri posset, nollet peccasse, et dolet se peccasse; prior quidem potest esse in Beatis, non vero posterior.

DICES 2: In eo praecipue consistit Contritio, quod per se primo opponitur peccato, et illud destruit: sed id, quod per se primo opponitur peccato, non est illius detestatio, sed dolor, quo videlicet poenitens afficitur, cum dolet se Deum offendisse: igitur Contritio magis consistit in dolore de peccato, quam in ipsius odio, sive detestatione. Maior constat: nam sicut Poenitentia respicit peccatum sub ratione offensae vindicandae et puniendae, ac compensabilis per actus poenitentis, ita et eius actus principalis et primarius, qui est Contritio. Minor vero probatur: actus, quo homo vindicat peccatum, debet opponi illi actui, quo illud commisit: igitur sicut homo peccavit per delectationem illicitam, debet peccatum illud vindicare, et Deo satisfacere per actum ipsi delectationi oppositum: hic autem alius non potest esse, quam dolor; nam, inquit S. Augustinus, Serm. 7. De Tempore: Quando sic poenitens, ut tibi amarum sapiat in animo, quod ante dulce fuit in vita, et quod te prius oblectabat, ipsum te cruciat in mente, iam tunc bene ingemiscis ad Deum, et dicis: Tibi soli peccavi. Igitur, etc. — Nego minorem: nam cum peccatum consistat in voluntaria aversione a Deo, primus Poenitentiae motus consistere debet in voluntaria hominis ad Deum conversione; ac subinde in odio et detestatione illius, quod a Deo avertat: quae utique detestatio nihil aliud est, quam ipsa nolitio, qua poenitens nollet se peccasse; quod cum fieri non possit, exinde exurgit dolor propter eiusmodi peccatum admissum. Hinc fateor equidem, quod dolor sit vindicta illicitae delectationis quatenus ille dolor sensualis est; non autem prout est omnino spiritualis, et quid consequens ex praefata nolitione.

Ex his itaque sequitur, illam peccati detestationem seu odium esse primarium ac potissimum Contritionis actum, a quo ceteri velut a radice pullulant: ex eo namque, quod homo peccatum execretur, inde dolet, quod illud admiserit, et movetur ad illud destruendum omnibus modis et mediis a Deo praescriptis; ac subinde ad quantocius frequentandam et faciendam sacramentalem Confessionem, qua possit eiusmodi peccati destructionem et veniam obtinere.

PETES: Utrum ad perfectam et integram Contritionem omnes isti actus detestationis, odii, doloris, et propositi non peccandi de cetero seorsim debeant elici? — Respondeo, non improbabile videri, quod sufficiat eos virtualiter in ipsa formali peccati detestatione contineri. Quod utique probatur: quia si quis ex illis actibus formaliter elicitus requireretur ad perfectam Contritionem, maxime propositum non peccandi de cetero: sed ad id sufficit, quod propositum istud virtualiter includatur in ipsa detestatione efficaci et perfecta; nam, inquit noster Vega lib. 13. De Iustificatione, cap. 31. Stare non potest, ut alicui displiceant praeterita delicta, quia offensa sunt Dei, si propositum sit offendendi Deum graviter, aut continuandi offensam aliquam ipsius lethalem. Et nullus perfecte resipiscit ab erratis praeteritis, aut vult mutare vitam priorem, quin habeat aliquam illius displicientiam: ita nemo perfectam habet prioris vitae displicentiam, quin eam actu vel virtute mutare intendat. Mutuo se actu vel virtute comitantur hi affectus. Et qui sic affectus est, ut vere doleat de patratis offensis, numquam eo perseverante dolore, novas admittit; imo eas pro viribus evitabit, et declinare assereret se cupere, si de ea re interrogetur. Quod satis est, ut dicatur habere propositum virtuale emendandi vitam. Et qui vere in futurum eas cavere proponit, numquam, eo stante proposito, in praeteritis sibi acquiescet, aut complacerebit, sed potius, si quis eum percontetur, dolere se dicet de illis admissis. Et quoniam vix aliquis communiter a peccatis vere resipiscit, nisi et detestetur illa, et ea proponat imposterum vitare, admonendi sunt omnes peccatores, cum excitantur ad poenitentiam, ut non solum priora peccata detestentur, et ab eorum, et quorumvis aliorum continuatione et repetitione se contineant, sed et omnia proponant deinceps pro sua virili cavere. Hucusque Vega. Et post pauca addit: cum his tamen omnibus stat separari posse ab invicem hos effectus, et stare potest detestatio praeteritae vitae sine proposito novam aliam inchoandi, et propositum novae vitae sine detestatione prioris. Unde et Patres tamquam duo distincta posuere: cessationem a peccatis, et eorum detestationem. Et experientia constat, nos sic aliquando meminisse praeteritorum, ut nihil prorsus de futuris cogitemus: et contra, sic futura prospicere, ut praeteritorum nulla mentem subeat recordatio. Et hoc ipsum in affectu multo magis potest contingere. Et sive contingat, sive non, de hoc uno modo disputamus, an detestatio admissorum delictorum sufficere possit ad veniam, sine proposito formali numquam amplius peccandi, sicut ex consensu omnium Catholicorum, proximo capitulo ostendimus non sufficere hoc propositum, sine detestatione praeteritorum. Et quidem prosequitur idem Auctor quamquam commemoratam viam, ut communem, ita etiam tutissimam, et populis semper inculcandam arbitror, tamen dum latius mecum reputo divitias divinae in nos misericordiae, dubitare non possum, quin etiam aliquando ad solam peccati admissi compunctionem iustificentur peccatores. Haec ille. Probat autem hanc piam opinionem exemplo Davidis, qui mox iustificatus est, ut ex corde dixit 2. Reg. cap. 12. n. 13. Peccavi Domino. Statim enim audivit: Dominus quoque transtulit peccatum tuum. Ubi nulla fit mentio propositi emendationis. Et alia plura exempla similia reperies in Scriptura sacra, quae ibidem adducit Vega in confirmationem suae et nostrae opinionis. Quod si numquam, inquit ille, Deus ad quantumcumque compunctionem peccatoris peccata dimitteret, nisi actu adsit propositum imposterum cavendi peccatum, meminisset Scriptura et huius quoque propositi in illis, quos dicit per suam poenitentiam iustificatos. Cur enim potius detestationis, quam propositi cessandi a peccatis recordata esset, si utrumque ex aequo requiritur, et neutrum sine altero sufficit? Ita Vega.

DICES: Propositum virtuale non peccandi de cetero nihil est aliud, quam odium ipsum et detestatio peccati: sed Concilium Tridentinum praeter dolorem, detestationem, et odium peccati, requirit votum ac propositum non peccandi de cetero, et implendi ea, quae necessaria sunt ad consequendam sacramentalem Absolutionem: igitur ex mente Concilii Tridentini, non sufficit propositum virtuale, sed formale et actuale requiritur. — Respondeo, idcirco Concilium Tridentinum detestationi peccati coniungere propositum emendationis, ut significaret non sufficere ad perfectam Contritionem quamcumque simplicem displicentiam peccatorum, sed necessariam esse detestationem efficacem, ex qua si peccata futura occurrerent, et tempus congruum non deesset, illico voluntas prosiliret in affectum imposterum non peccandi. Quod autem hoc sufficiat, et propositum non peccandi de cetero virtualiter includatur in voluntate detestante ac excludente peccatum, colligitur ex eodem Concilio: tum quia Sess. 14. cap. 4. loquens de Contritione imperfecta, quae Attritio dicitur, ait: Si voluntatem peccandi excludat cum spe veniae, declarat (sancta Synodus) non solum non facere hominem hypocritam, et magis peccatorem; verum etiam donum Dei esse, et Spiritus sancti impulsum, non adhuc quidem inhabitantis, sed tantum moventis, quo poenitens adiutus viam sibi ad iustitiam parat. Quibus verbis id quod vocaverat propositum non peccandi, cum generatim Contritionem describeret, hic appellat exclusionem voluntatis peccandi, quo significat, eum, qui detestatur peccatum sincere et efficaciter ita esse affectum, ut si interrogaretur, an vellet rursum peccare, testaretur se potius velle millies vitam profundere, quam Deum offendere mortaliter; qui utique affectus alius non est, quam virtuale propositum non peccandi de cetero: tum quia, ibidem Concilium non solum requirit propositum emendationis, sed etiam Confessionis et Satisfactionis; imo etiam et actum spei: sed ad veram et perfectam Contritionem non requiritur votum explicitum Confessionis, nec formalis actus spei: igitur nec votum explicitum emendationis. — Haec omnia efficaciter confirmat Vega his verbis: « Potest contingere aliquos peccatores subita morte sic preveniri, ut meminisse quidem possent peccatorum, quae admiserunt, et de eis dolentes, et clamantes: Domine miserere, moriantur: antequam quidquam de futuris cogitare vel statuere potuerint. Numquid igitur et hi venia carebunt? quid rigidius? quid durius? quid inclementius dici potest? Equidem Deus omnes confugientes ad se obviis manibus excipit, neminem facientem quod in se est despicit, sub ipso mortis articulo cunctis ad se conversis veniam impertitur. Neque de latrone illo felici, qui apud Christum in cruce pendentem, sub ipsa morte veniam invenit, alia in Evangelistis legimus, quam quae illum testentur, et priorem suam vitam aversatum, et ad Christum humiliter recurrisse, et ipsius misericordiam orasse. Nonne etiam ad absolutionem sacramentalem satis sunt quandoque signa certa doloris de peccatis? Absolvi profecto possunt et debent peccatores, qui articulo mortis praeventi confiteri nequeunt sua peccata, si explicuerint saltem in specie aliquod peccatum, et signis exterioribus dolorem suum interiorem indicant, etiamsi nullo signo declarent quid in futurum proponant. Neque differenda est aliquo modo pro hoc Absolutio ». Hucusque Vega.

Conclusio tertia. — UT CONTRITIO SIT PERFECTA, ET VERE PECCATI REMISSIONEM MEREATUR EXTRA SACRAMENTUM, DEBET DETESTARI PECCATUM EX AFFECTU CARITATIS, ET HABERE CARITATIS ACTUM FORMALITER, AUT SALTEM VIRTUALITER, VEL AB EA IMPERARI. Haec Conclusio duabus maxime partibus constat.

Quarum prima, nempe quod ut Contritio sit perfecta et remissiva peccati extra Sacramentum, debeat effici propter Deum offensum, et habere annexum votum suscipiendi Sacramentum, communis est apud Doctores Catholicos: siquidem Contritio perfecta in hoc ab imperfecta discrepat. quod haec, quae dicitur Attritio, non tendat in Deum propter se, et quatenus summum in se bonum est, sed quatenus est nobis bonus, seu prout est nostra ultima felicitas, a cuius consecutione removet peccatum, quod detestamur: haec vero tendat in Deum diligendum propter se, seu quatenus est infinita bonitas, ac summe amabilis, et prout a caritate attingitur. (Quod utique docet Concilium Trident., Sess. 14. cap. 1. ubi ait: Docet praeterea (sancta Synodus) etsi Contritionem hanc aliquando caritate perfectam esse contingat, hominemque Deo reconciliari, prius quam hoc Sacramentum actu suscipiatur, ipsam nihilominus reconciliationem ipsi Contritionis sine Sacramenti voto, quod in illa includitur, non esse adscribendam. Illam vero contritionem imperfectam, quae Attritio dicitur, quoniam vel ex turpitudinis peccati consideratione, vel ex gehennae et purgatorum metu communiter concipitur, etc. Quibus verbis Concilium in hoc distinguit Contritionem perfectam ab imperfecta, quod illa dicatur caritate perfici: quod utique non fit aliter, nisi quia huius Contritionis actus vel est formalis actus caritatis, vel saltem eum habet annexum, aut virtualiter eum continet, ac peccatum detestatur quatenus est offensivum Dei summe diligibilis; sicque saltem mediate tendit in Deum, prout est obiectum caritatis: contritio vero imperfecta, seu Attritio, detestatur peccatum, vel propter illius turpitudinem, vel propter malum gehennae, vel quoniam removet a possessione Dei, quatenus nostrum summum bonum est, nostraque beatitudo: sicque non tendit in Deum ex motivo caritatis, et ex affectu amicitiae, sed dumtaxat concupiscentiae: qui quidem affectus licet in se vitiosus non sit, ut definit Concilium ibidem, tamen extra Sacramentum iustificare non potest, quemadmodum Contritio perfecta.

Maior est difficultas de secunda parte huius Conclusionis, nempe quod Contritionis actus debeat elici a virtute caritatis, aut habere formalem caritatis actum sibi annexum, vel saltem eum virtualiter continere. Circa cuius assertionis determinationem triplex apparet Auctorum sententia. Probabilior autem nobis videtur ea, quae asserit, Contritionem posse simul esse actum detestationis peccati, et amoris Dei super omnia, ita quod simul sit formalis amor Dei, et formale odium peccati. Nec id mirum videri debet, quippe cum eiusdem virtutis sit velle alicui bonum, et nolle ipsi malum, puta velle Petro sanitatem integram, et nolle ei infirmitatem aliquam etiam minimam: at velle bonum aliquod Deo, quatenus ipsi bonum est, puta quod sit infinitus, aeternus, etc. quodque ab omnibus creaturis glorificetur et honoretur, est formalis actus virtutis caritatis; igitur similiter nolle Deo malum, qua ipsius offensum est, erit formalis actus virtutis caritatis; ac subinde detestari peccatum, quatenus est malum Dei extrinsecum et ipsius offensivum, poterit esse formalis actus caritatis, et ab ea elicitus. Quod utique confirmatur: nam formaliter amare Deum nihil aliud est, quam optare ipsi bonum aliquod positivum, quatenus ipsius bonum est; ac subinde velle ab eo removeri id omne, quod habet rationem mali in ordine ad ipsum; siquidem frequenter carentia et remotio alicuius mali, longe optabilior est, quam bonum aliquod positivum; et consequenter idem actus amoris Dei poterit simul esse odium peccati, et habere pro obiecto formali motivo tum peccati deformitatem et malitiam, tum bonitatem divinam, quae extrinsece ab eiusmodi malitia velut inficitur.

Confirmari potest haec veritas illis omnibus Scripturae sacrae ac SS. Patrum oraculis, quibus peccati remissio maxime caritati tribuitur. Sic Lucae 7. Remittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum. Ubi sermo est de S. Magdalena, quae stans retro secus pedes Domini lacrimis rigabat pedes eius, et capillis capitis sui tergebat, testabaturque summum de peccatis admissis animi dolorem et Contritionem; nihilominus ipsius dilectioni et caritati tribuitur peccatorum remissio, ut signum sit eiusmodi peccati detestationem eamdem fuisse cum actu caritatis et amoris Dei. Sic pariter Prov. 10. Universa delicta operit caritas. Et 1. Petri 4. Caritas operit multitudinem peccatorum. Et 1. Ioann. 3. Nos scimus quoniam translati sumus de morte ad vitam, quoniam diligimus Fratres... qui non diligit, manet in morte. Ubi Scriptura non loquitur de habitu, sed de actu caritatis; siquidem in illis locis hortatur nos ad actum caritatis exercendum cum auxiliis actualibus, quatenus scilicet eius intuitu Deus nobis peccatorum remissionem quae fit per gratiam seu caritatem habitualem largiatur. Unde S. Chrysostomus, Hom. 7. in 2. ad Timoth. post medium: Sicut ignis ubi silvam occupaverit, omnia purgare consuevit, ita et caritatis fervor quocumque inciderit, omnia perimit, atque perrumpit, quae divinam segetem demoluntur, emundatque humum suscipiendis atque fovendis alte seminibus. Pergit: Ubi caritas est, omnia sublata sunt mala. Et infra: Plenitudo legis est caritas: cuncta nempe scelera, quae pacem perturbant, ubi caritas fuerit, solvuntur.

Hinc S. Augustinus, Serm. 7. De tempore, ait: Poenitentiam certam non facit, nisi odium peccati, et amor Dei: hoc est odium peccati, quod ex motivo caritatis procedit; nam quod S. Augustinus ibi per amorem Dei non intelligat actum dilectionis ab ipsa Contritione distinctum, apparet ex verbis sequentibus. subiungit enim: Quando sic poenitens, ut tibi amaram sapiat in animo, quod ante dulce fuit in vita, et quod te prius oblectabat in corpore, ipsum te cruciat in mente, iam tunc bene ingemiscis ad Deum, et dicis: Tibi soli peccavi..... Ista est filioli, vera Poenitentia, quando sic convertitur quis, ut non revertatur, quando sic poenitet, ut non repetat. Constat autem, quod ad efficiendam huiusmodi conversionem, sufficiat vera Contritio ex parte caritatis, absque ulteriori actu distincto dilectionis Dei super omnia. Quam utique S. Doctoris sententiam sic interpretari et confirmare videtur Auctor De vera et falsa Poenit., cap. 17. cum ait: Quem vero poenitet, oportet non solum timere Deum iudicem, sed et iustum diligere; non timeatur pro poena, sed ametur pro gloria: debet enim dolere de crimine, et de omni eius praedicta varietate: quod quoniam vix licet, de eius salute Augustinus potuit dubitare, etc. Quibus posterioribus verbis significat actum amoris et dilectionis Dei, quem requirit ad veram Poenitentiam, eumdem esse cum dolore seu detestatione peccati; quippe cum dolorem ipsum dicat sufficere ad salutem.

Dices: Idem S. Augustinus, lib. 2. Contra Cresconium, cap. 2. ostendit non posse mundari quemquam, quantumvis plures exerceat Contritionis actus, nisi pariter eliciat actum caritatis: Ideo, inquit Donatistas alloquens, vobis non ridentur mundari, cum ad nos a vobis transeunt, quia non denuo baptizantur, quasi solo Baptismo, quem repeti non oportet, cum idem atque unus est, homines ab errore mundentur. Cuius contrarium ut evinceat, statim subdit: Mundantur et verbo veritatis ab illo, qui ait Ioann. 15. Iam vos mundi estis propter verbum, quod locutus sum vobis: Mundantur, et sacrificio contriti cordis ab illo, de quo dictum est. Psalm. 50. Sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contritum, et humiliatum, Deus, non spernit. Mundantur, et eleemosynis ab eo, qui ait: Lucae 11. Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Mundantur ipsa, quae supereminet omnibus, caritate ab illo, qui per Apostolum Petrum dixit: Caritas cooperit multitudinem peccatorum: quae una si adsit, omnia illa recta fiunt; si autem desit illa, omnia frustra fiunt. Igitur ex S. Augustino actus caritatis et Contritionis sunt distincti.

Nego consequentiam: siquidem non satis constat ex praefatis verbis, de qua caritate locutus fuerit S. Augustinus, utrum de actuali, an vero de habituali; nam continuo subiungit: « Haec vero (Caritas) unde sit, audi docentem Apostolum: Caritas, inquit, Dei diffusa est in cordibus nostris, etc. Unde merito creduntur, qui extra Ecclesiam Baptismum Ecclesiae perceperunt, non habere Spiritum sanctum, nisi cum ipsi Ecclesiae in vinculo pacis per connexionem caritatis adhaerescunt ». Ubi non obscure significat, se sermonem instituere de caritate habituali, et gratia sanctificante, quam propter defectionem ab Ecclesia habere non possunt adulti, qui Baptismum Ecclesiae extra Ecclesiam percipiunt.

Adde quod etiamsi S. Augustinus loquatur de caritate actuali, nihil tamen ex eo evincitur contra nostram assertionem; ultro namque fatemur sacrificium contriti cordis, nisi vel sit formalis actus caritatis, vel saltem virtualiter eum continens, et in idem obiectum caritatis tendens, nihil prodesse.

URGEBIS: Si actus Contritionis non sit distinctus ab actu formali amoris Dei, consequens est, vel quod sit idem formalis actus amoris, vel quod ipsum virtualiter contineat: sed neutrum dici potest; quia actus detestationis est recessus a peccato tamquam malorum omnium maximo: actus autem amoris est accessus ad Deum tamquam bonorum omnium optimum: at accessus et recessus illi sunt duo actus distincti: igitur, etc. Secundum etiam dici non potest; nam actus caritatis est omnium perfectissimus: igitur non potest includi virtualiter in actu Contritionis, qui minorem habet perfectionem, nam continens virtualiter nobilius est contento. — NEGO minorem: et ad primam eius probationem dico, eumdem actum amoris esse simul saltem virtualiter et aequivalenter accessum ad Deum, ut summum bonum, ac recessum a peccato, sicut et idem actus Contritionis, qui formaliter est recessus a peccato, et detestatio illius, et saltem virtualiter ac aequivalenter est accessus ad bonitatem divinam; quia videlicet ratione eiusdem motivi, unus horum motuum necessario ex alio sequitur, si uterque circa idem obiectum formale et terminativum occupetur: nam eo ipso, quo quis detestatur peccatum propter Deum summe diligibilem, etiam Deum diligit, sicut e converso aliquis detestatur peccatum saltem virtualiter, dum in Deum, ut summe diligibilem propter se, tendit actu et affectu amoris. Unde idem actus est simul prosecutio et fuga, accessus et recessus, quia fieri non potest, ut quis accedat ad Deum per actum dilectionis et caritatis, quin recedat et fugiat a peccato, quod ipsi maxime adversatur. Ad secundam probationem dico, Contritionem non esse actum imperfectiorem ipso actu caritatis; quippe cum ex dictis, ipse sit actus amoris, quamvis non ita explicitus, ac si tenderet in Deum per modum prosecutionis. Hinc actus Contritionis et caritatis solum videntur differre, quantum ad modum tendendi in Deum; quia actus caritatis tendit in Deum per modum prosecutionis, et quatenus obiicitur ut summum bonum, et summe diligibile; actus vero Contritionis tendit in Deum, quatenus propter ipsum fugit ac detestatur peccatum, prout ipsi opponitur; sicque actus caritatis immediate terminatur ad Deum, ut summum bonum, mediate vero ad peccatum, quod detestatur, quatenus ipsi summo bono oppositum: actus vero Contritionis immediate terminatur ad peccatum detestandum, et mediate ad summam Dei bonitatem, propter quam peccatum adversatur. Unde fit, quod actus Contritionis ab actu caritatis solum discrepet penes diversam tendentiam in idem obiectum, et secundum distinctam eiusdem obiecti connotationem mediatam vel immediatam. Cum enim illa duo obiecta sint ita connexa, scilicet Deus ut summum bonum et summe amabile, et peccatum ut summe odibile, quod unum sit aliquo modo propter aliud, inde fit, quod uno et simplici actu utrumque obiectum possit attingi. Quapropter Contritio dici potest amor Dei per modum fugae; quia non est sola prosecutio divinae bonitatis, sed simul fuga peccati, quatenus offensivi Dei. Et consequenter constat secunda pars nostrae assertionis, nempe quod Contritio caritate perfecta possit esse actus formalis caritatis.

Apparet etiam tertia pars, videlicet quod Contritio necessario debeat esse actus aut elicitus mediante habitu caritatis dum elicitur ab homine iustificato; aut saltem a caritate imperatus. quando videlicet illa peccati detestatio habet actum caritatis specialiter sibi adiunctum; ita quod ad eiusmodi detestationem non sufficiat, quod fiat ex motivo obedientiae, aut Religionis, aut Poenitentiae, sed necessario fieri debeat ex motivo caritatis: tum quia, ut diximus ex Concilio Tridentino, ut Contritio sit iustificativa extra Sacramentum, debet esse caritate perfecta, hoc est, fieri propter motivum caritatis, vel ab ipsa caritate elici: tum quia non fit praecise peccati remissio sine dilectione Dei, ut diximus ex Scriptura sacra; ac subinde illa Contritio debet esse elicita a caritate, vel ab ea imperata.

Haec omnia confirmat Concilium Tridentinum, Sess. 6. cap. 6. ubi docet Poenitentiam ab amore Dei exordium sumere; ait enim de Poenitentibus: Disponuntur autem ad ipsam iustitiam, dum excitati divina gratia, et adiuti... a divinae iustitiae timore, quo utiliter concutiuntur ad considerandam Dei misericordiam se convertendo, in spem eriguntur, fidentes Deum sibi propter Christum propitium fore, illumque tamquam omnis iustitiae fontem diligere incipiunt, ac propterea moventur adversus peccata per odium aliquod et detestationem, etc. Quibus verbis docet Concilium veram Contritionem debere necessario oriri ex amore Dei; nam per eam homo disponitur ultimo ad gratiam sanctificantem, per quam constituitur in civitate Dei: nullus autem pertinet ad civitatem Dei, nisi per amorem Dei usque ad contemptum sui, ut docet S. Augustinus, lib. 14. De Civitate, cap. ult. Igitur Contritio necessario debet amorem vel praesupponere, vel habere annexum. si non formaliter, saltem imperative, hoc est, si non praesupponat, vel non habeat annexum formalem actum amoris, saltem a caritate et amore Dei debet imperari. Contritio enim est detestatio peccatorum propter Deum, ac subinde necessario praesupponere debet aliquem actum voluntatis circa Deum: sed non est intelligibilis alius actus praeter amorem; ex eo enim quod Deum amamus, detestamur offensam ipsi irrogatam: igitur cum Contritio includat odium peccatorum propter Deum, necessario fieri debet ab amore, et elici ex motivo caritatis.

DICES: Si dilectio Dei necessaria sit ad veram Contritionem, igitur superflua est Contritio ad remissionem peccati. Consequentia patet: nam, ut iam pluries diximus, actus caritatis sufficit ad iustificationem et peccati remissionem: ergo dum praecedit Contritionem, revera confert ad remissionem peccati, et sic nihil remittendum relinquit Contritioni. — NEGO consequentiam: vel enim actus Contritionis est idem cum actu amoris Dei, vel eum habet annexum. Si primum, Contritio non est inutilis ad iustificationem; quippe cum ipsa sit ad eam ultima dispositio. Si autem solum actum amoris habeat annexum, ita quod actus detestationis peccatorum praecedat, ac postmodum sequatur actus dilectionis, aut viceversa, non potest fieri plena peccatorum remissio extra Sacramentum, donec uterque actus fuerit elicitus: quando enim quis recordatur peccatorum, non sufficit sola dilectio Dei absque Poenitentia actuali, neque fieri potest, ut quis Deum diligat, et recordetur se Deum offendisse, quin illico detestetur illam offensam: sicque Deum amando dolet, quod eum offenderit, et dolendo Deum impensius diligit.

IAM aperte liquet ex dictis, Poenitentiam et Contritionem habere vim remittendi quaecumque peccata; non quidem formaliter, sed solum dispositive, ut docuimus in octavo volumine, agendo de iustificatione, quod etiam significat Concilium Tridentinum, Sess. 14. cap. 4. cum ait: Contritionis motus, in homine post Baptismum lapso, demum praeparat ad remissionem peccatorum, si cum fiducia divinae misericordiae et voto praestandi reliqua coniunctus sit, quae ad rite suscipiendum hoc Sacramentum requiruntur. Quibus verbis aperte docet, Contritionem esse quidem dispositionem ad consequendam peccatorum veniam, non vero esse eiusmodi peccati remissionem formalem: forma namque non potest esse dispositio ad seipsam, quippe cum inter dispositionem et formam exerceatur aliqua causalitas, quae necessario distinctionem supponit. Duo autem hic supersunt determinanda: primum, utrum Contritio ante realem Sacramenti susceptionem, et statim ac ipsa formatur, conferat ad peccati remissionem obtinendam: secundum, qualis et quam intensa esse debeat ad eiusmodi effectum producendum.

NOTANDUM 1. Omnes Theologos invicem convenire quod Contritio, urgente necessitate et imminenti mortis periculo, sufficiat ad obtinendam peccati remissionem citra Sacramentum, cum voto illud suscipiendi, si Sacerdos haberi posset: quemadmodum Epist. 78. de Contritione Cathecumeni docet S. Bernardus, ubi non adest occasio et facilitas suscipiendi Baptismi. Idque aperte tradit Concilium Tridentinum loco supra laudato, ubi ait: Docet praeterea sancta Synodus etsi Contritionem hanc aliquando caritate perfectam esse contingat, hominemque Deo reconciliare, priusquam hoc Sacramentum actu recipiatur, ipsam nihilominus reconciliationem ipsi Contritioni sine Sacramenti voto, quod in illa includitur, non esse adscribendam. Verum non desunt qui existiment cum Estio, in 4. dist. 17. § 2. neque ordinarie, neque frequenter, ac multo minus semper, sed raro fieri, ut ante actualem Sacerdotis absolutionem peccator sit absolutus coram Deo; quae utique sententia utrum vera sit nec ne, determinabitur in prima Conclusione.

NOTANDUM 2. Obiectum aliquod posse tribus modis magis diligi, aut odio haberi, quam aliud. Primo quidem obiective, quando ei volumus et optamus maiora bona, quam velimus alteri: secundo, intensive, quod diligitur cum maiori conatu et ampliori fervore, quam ullum alterum, ita ut actus amoris erga istud plures habeat gradus intensionis, quam quicumque alius actus amoris erga aliud obiectum: tertio denique, appretiative, quod pluris aestimatur, quam aliud; ita quod propter obiectum dilectum consequendum vel conservandum, quodcumque aliud omittatur, sive interim illud obiectum dilectum intensius, et maiori cum conatu ametur, sive non. Sic Deum dicimus appretiative diligere, dum eum cuicumque rei diligibili praeferimus. Simili modo dicimur aliquid appretiative odisse, seu per comparationem ad aliud, dum optamus potius pati quodlibet aliud malum, quam istud: sic dicitur quis peccatum odisse, dum optaret magis malum quodlibet perpeti, quam peccatum admittere, et Deum lethaliter offendere. Porro amor ille, sicut et dolor, intensivus, et appretiativus in eo differunt maxime, quod ille se teneat ex parte subiecti et facultatis, quae cum maiori vel minori conatu operatur; appretiativus autem ex parte obiecti, quod pluris sit in suo genere amabilitatis aut odibilitatis.

NOTANDUM 3. Ex Seraphico Doctor, in 4. dist. 26. p. 1. art. 2. qu. 1. intensionem amoris aliam esse sensitivam, aliam intellectualem. Prior comitatur actum appetitus sensitivi: posterior autem actum voluntatis, quatenus voluntas est: prior assimilatur amori quo mater filium diligit cum cordis teneritudine: posterior vero amori Patris, qui eumdem filium diligit cum animi constantia ac firmitate: quippe cum se periculis exponat pro eo vel ditando vel conservando. Insuper in voluntate alia est amoris intensio secundum portionem inferiorem, et provenit ab anima, quatenus est coniuncta corpori; alia vero secundum portionem superiorem, quae regulatur secundum fidei et gratiae dictamen, quaeque consistit in maiori aestimatione unius obiecti propter se voliti, quam in aestimatione alterius. Certum est autem, quod quilibet teneatur Deum diligere magis, quam patrem aut matrem, amore rationali seu intellectuali, et secundum portionem superiorem, saltem appretiative, quam quodlibet aliud obiectum creatum. Certum pariter est, quod non teneamur Deum plus diligere, et magis intensive secundum teneritudinem, et iuxta portionem inferiorem voluntatis: siquidem sanctissimi etiam quique viri experiuntur, se habere maiorem cordis teneritudinem erga filios, quam erga Deum, magisque affici dolore sensitivo de morte filiorum, quam de amissione Dei per peccatum, tametsi mallet omnia alia non esse, et omnes filios amittere, quam Deum offendere mortaliter. Quaeritur autem, utrum alia ratione teneamur Deum magis diligere, ac proinde per Contritionem magis poenitere.

Conclusio prima. — CONTRITIO PERFECTA SUFFICIT AD REMISSIONEM PECCATI CITRA SACRAMENTUM, ETIAM PRAETER CASUM NECESSITATIS, SINE REALI SUSCEPTIONE SACRAMENTI, DUMMODO ADSIT VOTUM ILLUD SUSCIPIENDI. Haec est communior apud Theologos, et

Probatur primo auctoritate Scripturae: siquidem non minoris est efficacitatis Contritio in Lege Evangelica, quam in Mosaica: sed in hac sufficiebat ad obtinendam peccati remissionem, statim ac erat concepta: igitur et nunc ad id sufficiet. Maior constat; siquidem gratia novae Legis longe abundatior est, quam veteris, et faciliori modo iam obtinemus peccatorum remissionem, quam obtinuerint Synagogae filii. Minor vero probatur; primo quidem exemplo Davidis, qui 2. Reg. cap. 12. vix per Poenitentiam ad Deum conversus protulit haec duo verba: Peccavi Domino, cum statim audivit a Nathan Propheta: Dominus quoque transtulit peccatum tuum. Ubi signanter dixit: Dominus transtulit, ut significaret, quod statim ac formatus fuit a Davide Contritionis actus, illico Deus ipsi indulgentiam concessit. — Quod ipsemet regius Propheta testatur, cum ait Psal. 31. Dixi, confitebor adversum me iniustitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem peccati mei. Ad quae verba addit S. Augustinus: Non iam pronuntiat, inquit, sed promittit se pronuntiaturum, et ille iam dimittit. Attendite fratres, magna res, dixi: pronuntiabo, et tu dimisisti; quia eo ipso quod dicit, pronuntiabo, ostendit, quia nondum pronuntiaverat: hoc ipsum dicere pronuntiabo, pronuntiare est: ideo et tu remisisti impietatem cordis mei: Confessio vero mea ad os nondum venerat, dixeram enim: pronuntiabo adversum me: verumtamen Deus audivit vocem cordis mei: vox mea in aure nondum erat: sed auris Dei iam in corde erat. Addit Propheta: Pro hac, idest propter hoc, orabit ad te omnis Sanctus in tempore opportuno, ut nimirum etiam statim per Contritionem resurgat, et similiter peccatorum veniam obtineat. Subscribit Cassiodorus ad eadem Psalmi verba, dicens: Magna pietas Dei, quod ad solam promissionem peccatum dimittitur, votum enim pro operatione iudicatur. — Colligitur eadem veritas ex illis verbis Ezechielis 33. Iustitia iusti non liberabit eum, in quacumque die peccaverit: et impietas impii non nocebit ei, in quacumque die conversus fuerit ab impietate sua. Ubi dies pro hora vel momento accipitur, iuxta phrasim hebraicam: sicut cum Adae dixit Gen. 2. In quacumque die comederis ex eo, morte morieris. Ex quibus sic licet argumentari: eodem modo loquitur Propheta de recuperatione iustitiae per conversionem peccatoris, quomodo de illius amissione et iactura per aversionem iusti: sed iustus statim adveniente peccato perdit iustitiam: igitur peccator ad Deum conversus per veram Contritionem caritate formatam, statim liberatur a peccato; alioquin in die, qua conversus fuerit, nocebit ipsi sua impietas. — Confirmatur ex verbis Isaiae 30. nam ubi vulgata Editio legit: Ad vocem clamoris tui, statim ut audierit Dominus respondebit tibi, LXX. Interpretes vertunt: Cum reversus ingemueris, tunc salvus eris: ubi signanter dixit, tunc, ut significaret, nullam interponi moram inter reversionem peccatoris per gemitum Contritionis et salutem eiusdem per iustificationis gratiam. Quod utique praeclare sic expendit sanctus Leo, Epist. 89. alias 71. ubi loquens de satisfactione, et reconciliatione non deneganda finaliter poenitentibus, ait: His autem qui in tempore necessitatis, et in periculi urgentis instantia, praesidium Poenitentiae, et mox reconciliationis implorant, nec satisfactio interdicenda est, nec reconciliatio deneganda, quia misericordiae Dei nec mensuras possumus ponere, nec tempus definire: apud quem nullas patitur veniae moras conversio, dicente Dei Spiritu per Prophetam: Cum conversus ingemueris, tunc salvus eris. Licet autem ibi dumtaxat loquatur de finaliter poenitentibus, nihilominus cum usurpet verba Prophetae, significat, quod sive in necessitate, sive extra illam, cum aliquis conversus ingemuerit, tunc idest, hoc ipso instanti et sine aliqua mora salvus erit; ac subinde non esse ullum periculum, quod ipsi in extremis posito concedatur reconciliatio in foro Ecclesiae, cum iam apud Deum vere fuerit reconciliatus. Eodem modo haec Prophetae verba interpretatur Caelestinus Papa, in Epistolam ad Episcopos Galliae, cap. 2. ubi ait: « Vera conversio mente potius, quam corpore metienda est, dicente Propheta: si conversus fueris, salvus eris ».

Probatur secundo ex Bullis summorum Pontificum Pii V, Gregorii XIII et Urbani VIII in quibus damnantur hae Baii propositiones; haec quidem nu. 31. Caritas perfecta et sincera, quae ex corde puro et conscientia bona et fide non ficta, tam in Catechumenis, quam in poenitentibus, potest esse sine remissione peccatorum. Et ista n. 37. Per Contritionem etiam cum caritate perfecta, et cum voto suscipiendi Sacramentum coniunctam, non remittitur crimen extra casum necessitatis, aut martyrii, sine actuali susceptione Sacramentorum. Qui enim damnant hanc doctrinam, consequenter asserunt, Contritionem coniunctam cum caritate perfecta, et voto Sacramenti, remittere crimen extra casum necessitatis, aut martyrii, sine actuali susceptione Sacramenti Poenitentiae: ac subinde censent, talem Contritionem eiusmodi vim habere, quotiescumque illa praesens aderit. Confirmatur ex Catechismo Pii V. ubi agens de Contritione num. 39. ait: « Neque hac in re desperent fideles de summa Dei bonitate et clementia; is enim cum nostrae salutis cupidissimus sit, nullam moram ad tribuendam nobis veniam interponit, sed paterna caritate complectitur simul atque ille se collegerit ». Et infra num. 42. « Ipsa certe Contritio, inquit Propheta, cor contritum, et humiliatum Deus non despicies. Quin etiam statim, ut eam mentibus nostris concepimus, peccatorum remissionem nobis a Deo tribui, alio loco eiusdem Prophetae verba illa declarant: dixi. Confitebor adversum me iniustitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem peccati mei. Atque eius rei figuram in decem leprosis animadvertimus, qui a Salvatore nostro ad Sacerdotes missi, antequam ad illos pervenirent, a lepra liberati sunt. Ex quo licet cognoscere, verae Contritionis, quae supra dictum est, eam vim esse, ut illius beneficio omnium delictorum veniam statim a Domino impetremus ».

Adstipulatur etiam ratio Theologica, siquidem Contritio est ultima dispositio ad gratiam sanctificantem; ac subinde ubi semel perfecte posita est, etiam simul praesens adesse debet gratia sanctificans: posita enim ultima dispositione, ponitur forma: sed gratia sanctificans de via ordinaria non stat cum peccato: igitur Contritio necessario et infallibiliter infert remissionem omnium peccatorum. Deinde, Contritio vel est formaliter actus caritatis, aut virtualiter, vel saltem caritatis actum annexum habet: sed, ut diximus supra, caritas necessario secum infert peccati remissionem; siquidem amor Dei hominem vere Dei amicum constituit; nam Prov. 8. v. 17. Ego diligentes me diligo. Eccli. 31. v. 15. Oculi Dei in diligentes se. Ioan. 1. c. 4. v. 7. Omnis qui diligit, ex Deo natus est. Et v. 16. Deus caritas est, et qui manet in caritate, in Deo manet. et Deus in eo. Ioan. 14. v. 21. Qui autem diligit me, diligetur a Patre meo. Et v. 23. Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus (per gratiam sanctificantem), et apud eum mansionem faciemus. Deus autem mansionem facere non potest in anima peccatrice, nec vicissim anima peccatrix in Deo manere potest: ac subinde cum Deus odio habeat peccatores, et diligit diligentes se, necesse est, quod qui diligit Deum, salvatur a peccato, ut a Deo diligatur.

OBIICIT I. ESTIUS: Non aliter ratiocinandum est de remissione peccati per Contritionem in aliis peccatoribus, quam in Magdalena poenitente: sed ipsi peccata non fuerunt remissa virtute Contritionis et dilectionis, statim ac illius actum formavit: siquidem Lucae 7. Christus de ea dixit: Remittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum, quibus significat se in praesenti ei peccata dimittere, ratione antecedentis actus Contritionis et caritatis. Id confirmat Estius exemplo Martyrum Genesii et Emerentianae, qui baptizati leguntur in¹ sanguine suo, quibus potius tribuendus videretur Baptismus flaminis, quam Baptismum sanguinis, si ille, sicut hic, vim haberet statim iustificandi. Sic et S. Paulus licet mirabiliter conversus, ac proinde habens perfectam Contritionem, nihilominus audivit ab Anania Act. 2.² Surge et ablue peccata tua: igitur eius Contritio non habuit vim statim peccata remittendi. — NEGO MINOREM; cum enim conversio Magdalenae extraordinaria fuerit, et praestantissima habuerit verae ac perfectae dilectionis signa, non dubito, quin antequam Christus de ea diceret. Remittuntur ei peccata multa, etc. revera eam fuisse a peccatis mundatam virtute Contritionis; unde verba illa non significabant remissionem fieri, sed iam esse factam in instanti dilectionis et Contritionis; sicque erant remissionis factae declarativa, aut saltem illius confirmativa, non secus ac verba Sacramentalis Absolutionis, quando proferuntur super peccatis semel dimissis, quae simul significant peccatum esse revera dimissum quoad reatum culpae; et insuper illud solvunt quoad reatum poenae et indignitatis. Hinc etiam postea, interiecto aliquo temporis spatio, iterum Christus eidem Magdalenae dixit: Remittuntur tibi peccata tua: quae verba non significabant iteratam peccati Absolutionem, sed prioris confirmationem, sicut cum Marci 7. Mulieri iam sanatae a profluvio sanguinis dicebat: Filia, fides tua te salvam fecit. vade in pace, et esto sana a plaga tua. Nec obstat, quod S. Augustinus, Homil. 32. inter 50. de ea dixerit: Accessit ad Dominum immunda, ut rediret mundo, accessit aegra, ut rediret sana, accessit confessa, ut rediret professa. Hoc, inquam, non obstat; loquitur enim de accessu, prout simul complectebatur primam voluntatem accedendi, vel certe de illo tempore, quo forte ad Domini praesentiam accedens, nondum habebat Contritionem caritate perfectam. — Ad exemplum SS. Martyrum Genesii et Emerentianae dico, eorum peccati remissionem potius adscribi Baptismo sanguinis, quam flaminis: tum quia, ut optime inquit Bosco, disp. 6. nu. 829. Baptismus sanguinis certior est, cum sit actus aliquis externus: tum quia efficacior est, utpote delens omnem culpam et omnem poenam debitam: tum denique, quia ordinarie includit, aut certe supponit Baptismum flaminis, quandoquidem mors propter fidem Christi sit actus excellentissimus caritatis, saltem materialis, iuxta illud dictum Christi apud Ioan. cap. 15. v. 13. Maiorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Denique ad exemplum S. Pauli responderi potest Ananiam sic fuisse locutum, vel quod dubius erat, utrum S. Paulus perfectam habuisset Contritionem, quae sufficeret ad obtinendam veniam peccatorum; vel quod iudicabat adhuc superesse eluendas poenas temporales peccatis remissis debitas, quae licet non inficiant animam, tamen dicuntur peccata, eo fere sensu quo concupiscentia dicitur peccatum, quia oritur a peccato. Dicuntur autem eiusmodi poenae ablu in Baptismate, quoniam per Sacramentum Ablutionis relaxantur et condonantur.

OBIECTIO 2. Non maioris est efficacitatis Contritio in poenitente cum voto suscipiendi Sacramenti Poenitentiae, quam in Catechumeno cum voto suscipiendi Baptismatis: sed in hoc non sufficit ad remissionem peccati, donec baptizetur; nam, inquit S. Augustinus, tract. 13. in Ioan. Quantumcumque Catechumenus proficiat, adhuc sarcinam iniquitatis suae portat, non illi dimittitur donec venerit ad Baptismum. Quomodo non caruit populus Israel populo Aegyptiorum, nisi cum venisset ad mare rubrum: sic nec pressuris peccatorum nemo caret, nisi cum ad fontem Baptismi pervenerit. Igitur nec alicui poenitenti quantumvis contrito dimittitur peccatum, donec Sacramentum Absolutionis receperit. — NEGO MINOREM, et ad S. Augustinum dico, vel ipsum loqui de eo quod fit communiter, quia videlicet pauci sunt Catechumeni qui revera perfectam habeant Contritionem ante Baptismum; unde fit, quod ordinarie maneant in peccato, donec baptizentur; vel significare voluit, non posse obtineri peccatorum remissionem quoad poenam et culpam integram nisi per Baptismum; quamvis enim Catechumenus obtineat remissionem culpae virtute contritionis, communiter tamen superest reatus poenae adhuc eluendus: vel denique dico, S. Augustinum ibi loqui de Catechumenis qui negligunt ad Baptismum accedere, ac subinde non habent efficax desiderium et votum suscipiendi Baptismi, nec consequenter perfectam Contritionem. Unde praeclare S. Bernardus, Epist. 77. ait: Sicut nulla ei poenitentia remittitur peccatum, si, cum possit, non restituitur ablatum, sic et huic nulla prodest fides, si, cum possit, non percipit Sacramentum Baptismi, quamquam et fidem convincitur non habere perfectam, si negligit: vera enim et plena fides universa praecepta complectitur: est autem hoc verum, ipsumque praecipuum praeceptum: merito ergo non fidelis, sed plane rebellis atque contemptor reputabitur, quisquis obedire renuerit: quomodo denique fidelis, qui Dei contemnit Sacramentum? Quod autem ea mens fuerit S. Augustini, apparet ex ipso textu, ait enim: Ne quis arrogans eo quod habeat abundantiam alicuius gratiae, indignaretur baptizari Baptismo Domini. Postque statim subiicit: Quantumcumque Catechumenus efficiat, etc.

OBIECTIO 3. Concilium Tridentinum, Sess. 13. cap. 7. loquens de praeparatione ad Eucharistiam, ait: Ecclesiastica autem consuetudo declarat, eam probationem necessariam esse, ut nullus sibi conscius mortalis peccati, quantumvis sibi contritus videatur, absque praemissa sacramentali Confessione ad sacram Eucharistiam accedere debeat: et Canone 11. Statuit atque declarat sancta ipsa Synodus illis, quos conscientia peccati mortalis gravat, quantumcumque etiam se contritos existiment, habita copia Confessoris, necessario praemittendam esse Confessionem sacramentalem: sed ad debitam dispositionem praerequisitam ad Eucharistiae sacramentum debite suscipiendum sufficit mundatio a peccatis: igitur cum praeter Confessionem Concilium adhuc requirat absolutionem, signum est, quod non censeat Contritionem habere vim remittendi peccata extra casum necessitatis, absque reali susceptione Absolutionis sacramentalis. — DISTINGUO MINOREM: sufficit mundatio a peccatis vera, concedo: existimata tantum, nego. Concilium autem non negat sufficere veram et perfectam Contritionem ad debitam receptionem Eucharistiae, sed dumtaxat, quod non sufficiat existimata ut talis. Unde etiam non dixit: Quantumvis contritus sit, sed quantumvis contritus sibi videatur: et quantumcumque se contritos existiment: ut nempe removeat et coerceat quorumdam nimis sibi temere confidentium vanitatem et praesumptionem, qui existimantes se habere perfectam Contritionem, quam tamen revera non haberent, negligerent ac spernerent beneficium Absolutionis, quam facili negotio data opportunitate Confessorum, possent obtinere. Adde quod, cum vera Contritio debeat esse actus supernaturalis, vix quis cognoscere potest utrum illam habeat, necne: cum enim intellectus noster pro hoc statu pendeat in suis operationibus a phantasmatibus, nec iudicare possit quando aliquis actus sit supernaturalis: idcirco merito suadet Concilium, ac praecavet, ut ne quis prius accedat ad Eucharistiam, quam adhibuerit media et remedia, quibus certior et securior esse potest, se non esse prorsus indignum participatione tanti sacramenti; « Nam, inquit ibidem Concilium, cap. 7. quo magis sanctitas et divinitas caelestis huius Sacramenti vero Christiano comperta est, eo diligentius cavere ille debet, ne absque magna reverentia et sanctitate ad percipiendum accedat ».

OBIECTIONES. 1. Cathechismum Conc. Tridentini dicentem num. 16. Quoniam pauci admodum ad hunc (Contritionis) gradum pervenirent, fiebat ut a paucissimis hac via peccatorum venia speranda esset: quare necesse fuit ut clementissimus Dominus faciliore ratione communi hominum saluti consuleret: quod quidem admirabili consilio effecit, cum claves regni caelestis tradidit. Igitur paucissimi sunt, qui per Contritionem ante Sacramentum veniam consequantur. — RESPONDEO, nihil inde adversus nostram assertionem elici: quippe licet consideremus paucissimos esse, qui perfectam contritionem eliciant, tamen semper foret verissimum, quod qui perfectae Contritionis haberet actum, sive in necessitate, sive extra necessitatem, revera peccati remissionem obtineret. Ex quibus apparet, quam inanibus et levibus fundamentis nitatur particularis Estii sententia.

Conclusio secunda. — CONTRITIO, UT SIT PERFECTA, DEBET DETESTARI PECCATUM SUPER OMNIA MALA, SI NON INTENSIVE, SALTEM APPETITIVE; AC SUBINDE, UT IUSTIFICET EXTRA SACRAMENTUM, NON REQUIRITUR ALIQUA INTENSIO GRADUALIS. Haec videtur esse sententia Seraphici Doctoris, in 4. dist. 16. par. 1. art. 2. quaest. 1. ubi ait: « Dicendum quod cum quaeritur de quantitate doloris, dolor potest dici displicentia rationis, vel passio ex hac resultans in sensualitate. Si hoc secundo modo accipiatur, dico, quod non est necesse magis dolere de peccato, quam de re temporali. Nec etiam necesse est dolere, quia non est in potestate cuiuslibet: talis enim dolor non consequitur amorem, sed consequitur ipsam affectionem, et affectio experimentalem cognitionem: et quia non omnes habent experientiam divinae dilectionis, ideo non omnes ita sensibiliter dolent de peccatis. Tamen quod magis etiam sensibiliter doleat aliquis de peccato, quam de aliquo damno, hoc est perfectionis, et congruum, non necessarium. Sed in quantum dolor dicitur displicentia rationis, sic dico, quod displicentia mensuratur secundum quantitatem caritatis. Quantitas autem caritatis dupliciter potest accipi, vel in se, vel in comparatione ad alios amores. In se, sic dico, quod est parva, et maior, et maxima. In comparatione ad alios, sic dico, quod vindicat sibi dominium in corde, quamdiu est, nec unquam ibi est, nisi sit domina. Unde dico, quod ad hoc, quod aliquis habeat caritatem, necesse est quod diligat Deum super omnia. Dubitatis, quid sit diligere Deum super omnia? Hoc autem est prosequitur S. Bonaventura diligere Deum super omnia, quod pro nullo damno vel commodo velit offendere Deum. Sic intelligendum de displicentia Contritionis. Unde dico, quod peccatum debet tantum displicere rationi, quod nullo pacto, nullo commodo vel incommodo velit in ipsum consentire, vel consensisse. Quorum voluntas, quae ex aliqua causa consentit in peccatum, iusta non est. Et infra sic ait: si ergo quaeritur, utrum dolorem Contritionis necesse sit esse maximum? Si dicatur de dolore sensualitatis, manifestum est, quod non. Si de displicentia rationis, aut quantum ad intensionem motus absolute; et sic nec hoc modo oportet esse maximum. Si in comparatione ad alios dolores, dico sicut de amore, quod oportet quod habeat praedominium. Illud autem praedominium non consistere in gradibus intensionis perspicue manifestum est ex praecedentibus ».

Igitur ex mente huius sancti Viri, exempli Doctoris Ecclesiae, Contritio iustificativa non requirit determinatum gradum intensionis (ut optime colligit noster Bosco, disp. 6. sect. 2. can. 8.), sed quantumcumque parva, sufficere potest ad peccati remissionem, dummodo eliciatur propter Deum summe offensum, et sit caritate formata.

Quam utique veritatem aperte docet Sanct. Chrysostomus, Epist. 17. ad Theodorum lapsum, et refertur dist. 3. De Poenit., cap. Talis, ubi ait: Talis, crede mihi, talis est erga homines pietas Dei: numquam spernit poenitentiam, si ei sincere et simpliciter offeratur. Etiamsi ad summum quis perveniat malorum, et inde tamen velit reverti ad virtutis viam, suscipit et libenter amplectitur: facit omnia, quatenus ad priorem revocet statum: et quod est adhuc praestantius et eminentius, etiamsi non potuerit quis explere omnem satisfaciendi ordinem, quantumcumque tamen, et quamlibet brevi tempore gestam non respuit poenitentiam, suscipit etiam ipsam, nec patitur quamvis exiguae conversionis perdere mercedem.

Probat autem Conclusionem Seraphicus Doctor, loco supra laudato: primo, quia maior ille dolor est, qui nullum habet gaudium annexum: sed dolor Contritionis habet aliquod gaudium annexum; siquidem poenitens de peccatis dolere debet, et de dolore gaudere, ut dicit S. Augustinus. Et revera contritus gaudet de sua liberatione a peccato, et aliis eiusmodi: dolor vero de amissione vel parentis³, vel filiorum non habet gaudium annexum: igitur ille non debet esse intensissimus secundum intensionem gradualem. Secundo, magis dolendum est de eo, quod deperditum non potest reparari, quam de eo, quod recuperari potest, et revera recuperatum est: sed perditi parentes, aut filii hoc in mortali statu, nisi interveniente miraculo, restitui non possunt: Deus autem per peccatum deperditus a poenitente potest recuperari, et de facto per Contritionem iterum possidetur: igitur, etc. Tertio, quantumcumque parva sit gratia sanctificans, delet omnem culpam: ergo similiter quantumcumque parvus sit dolor Contritionis, si gratiam et caritatem habeat annexam, sufficiens erit ad delendam omnem culpam. Quod utique confirmatur, quia Contritio se habet ut gratia sanctificans, ad quam disponit; ultima quippe dispositio debet aequari formae, ad cuius receptionem praeparat vel disponit subiectum: sed gratia sanctificans remissiva peccatorum, ad quam Contritio disponit, neque necessario est intensissima, neque certum exigit intensionis modum, aut gradum, infra quem non esset sufficiens ad delendum peccatum: igitur etiam quantumvis modica et parva sit Contritio, sufficiens erit ad efficiendam peccati remissionem. Denique, quod dolor Contritionis non debet esse intensissimus, aut intensive maximus, nec habere certum intensionis gradum, apparet et suadetur exemplis; quia Contritio vera fuit in Davide de peccatis adulterii, homicidii, et inanis in enumeratione populi gloriae: ea Contritio non erat intensive maxima, nam intensiorem in Absalonis filii morte dolorem ostendit. 2. Reg. 9.⁴ Vera fuit in S. Paula Contritio, erat enim sanctissima mulier et poenitens: atqui Contritionis in ea dolor non erat intensissimus; experiebatur enim intensiorem in morte filiorum; Hieronymus enim ait in eius Vita, sic eam affici solitam in obitu filiorum, ut ea semper de vita periclitaretur; at eiusmodi dolorem numquam sensit ob suas in Deum offensas.

Ratio est, quia quod est intensissimum non est in uno intensius, quam in altero: sed in uno poenitente dolor est intensior, quam in altero, ut in Davide, Magdalena, et Petro. Non certus intensionis gradus aut modus exigitur; quia Deus in Scriptura contritis absolute promittit veniam, nulla facta limitatione gradus intensionis tristitiae, seu doloris. Zachariae 1. Convertimini ad me, et ego convertar ad vos. Traditio quoque nusquam assignat certum Contritionis gradum, aut modum intensionis: ergo nullus est omnino determinatus, infra quem non sufficit Contritio, si forte motivum et obiectum habeat. Ratio est, quia si certus intensionis gradus, aut modus in Contritione requiratur, poenitens habebit iustam doloris mensuram casu fortuito, non ex electione, quod est absurdum.

Huic autem veritati non refragatur Doctor, ut contendit Hiquaeus in Commentario, ad dist. 14. quaest. 2. n. 97. ubi ipse oppositam sententiam tuetur: si enim alicubi Doctor assereret necessario requiri aliquam intensionem in actu Contritionis, maxime dist. 27. n. 19. ubi loquens de habitu infuso et actu supernaturali, videtur eum distinguere ab actu naturali per ulteriorem intensionem: De tertio dico, inquit, sicut dictum est dist. 17. primi libri, quod ille habitus caritatis, quantum ad substantiam actus, dat aliquam intensionem ulteriorem, quam eadem potentia, et ex aequali conatu dare non potest actus actui suo. At revera contrarium ex illo non evincitur. Nam Doctor Subtilis, eadem dist. n. 16. sic discurrit: « de primo dico, quod illud, Super omnia, potest intelligi extensive, puta plus diligat Deum, quam omnia alia, ut citius vellet omnia alia non esse, quam Deum non esse; et intensive, puta ex maiori affectu vult Deo bene esse, quam alicui alteri. De primo membro conceditur communiter, quod nihil aliud a Deo, nec omnia simul sunt aeque appetienda, sicut Deus. De secundo ponitur una distinctio, quod amor excedit amorem, vel quia est ferventior sive tenerior, vel quia fortior sive firmior; et dicuntur isti amores sese excedere, sicut mater dicitur tenerius et ardentius diligere filium, pater vero fortius et firmius, quia maiori periculo se exponeret pro amore filii. Hoc modo dicitur, quod dilectio Dei debet esse super omnia quantum ad firmitatem, ne scilicet aliquid aliud possit ab hoc evellere: sed non oportet, quod sit super omnia, quantum ad fervorem et teneritudinem et dulcedinem, quia aliquando invenit se quis ferventius diligere creaturam, quam alius Deum. Verum cum haec distinctio ei non placeat, contra eam arguit hoc modo: quia solum hoc magis diligitur, quod firmius diligitur: haec enim magis diligo, cui minus volo malum accidere, et pro cuius bono salvando magis me expono ex amore, quia exponere sequitur amorem, et hoc loquendo de amore, qui est actus voluntatis, non de illo, qui est passio appetitus sensitivi. Etsi igitur aliqui dicantur diligere ferventius vel tenerius, qui tamen firmius non diligunt, hoc non est ex aliquo excessu amoris intellectivi in eis, sed forte alicuius passionis amoris sensitivi, sicuti aliqui, qui dicuntur devoti, sentiunt aliquam maiorem dulcedinem, quam alii, multo solidiores in amore Dei, qui centuplum promptius sustinerent martyrium. Nec dulcedo est actus voluntatis elicitus, sed passio quaedam actui retributa, qua Deus allicit et nutrit parvulos, ne deficiant in via ». Inde concludit Doctor: dico igitur, quod illud (super omnia) debet intelligi utroque modo (scilicet extensive, et intensive). Sicut enim teneor diligere Deum super omnia alia extensive, ita etiam maiori affectu, quam aliquod aliud. Dubitas an maiori affectu ex parte subiecti, idest, secundum gradus intensivos, an vero maiori ex parte obiecti, idest, secundum essentiam? « Et dico (prosequitur Scotus) maiori simpliciter, quia scilicet magis repugnat effectui posito, quia facilius posset inclinari ad oppositum dilectionis cuiuscumque alterius, quam Dei ». Ille igitur diligit Deum super omnia intensive, iuxta mentem Doctoris, qui facilius posset inclinari ad appositam⁵ dilectionis cuiuscumque alterius, quam Dei: ergo non requiritur maior affectus ex parte obiecti, idest, secundum essentiam.

Confirmatur haec nostra explicatio ex Scholio praefixo n. 16. iamiam citato: ait, inquit, Scotus, Deum esse diligendum super omnia intensive et extensive, et ideo tribuitur ei, quod velit nos teneri ad amorem Dei intensiorem omni alio. Et Valentia 2. 2. dist. 3. quaest. 1. part. 1. dicit neminem praeter Scotum hoc tenere. Sed Scotus hoc non tenet, et alii multi tenent... Scotus vero tantum ait, Deum super omnia amandum esse extensive, et intensive, sicut explicantur haec ab aliis; idest, tenerius et firmius Deum plus ceteris amandum; quia intensive illis duobus modis pro uno et eodem reputat; sed non dicit maiori amore graduali eum esse amandum, sed solum maiori affectu, ad quem sufficit maioritas appetitiva, seu affectus magis exclusivus oppositi. Hucusque Scholium. Ex quibus inferre licet, Doctorem praefato n. 19. per intensionem ulteriorem, quam dicit habitum caritatis conferre actui supernaturali, non intelligere intensionem ex parte subiecti sive gradualem, sed intensionem ex parte obiecti sive essentialem. Quantum, inquit, ad substantiam actus (idest rationem eius genericam, quae desumitur ex obiecto, et modo tendendi naturali lumine noto), dat aliquam intensionem ulteriorem, idest, commensurationem cum obiecto, per quam constituitur actus in ratione specifica supernaturali. — Quam utique interpretationem optime confirmat Bosco, n. 246. et sequentibus ubi ait: huius assertionis ratio alia congruentior subesse non potest, quam quia non videtur hominibus praescribenda obligatio, quin huiusmodi fundamentum appareat et colligi possit, vel ex Scriptura, vel ex Conciliis, vel ex SS. Patribus: sed ex neutro illorum capitum colligitur illa necessitas intensionis in actu Contritionis, ut apparebit ex solutione obiectorum et fundamentorum sententiae adversae.

OBIECTIONES ITAQUE 1. Cum Hiquaeo n. 97. varios Scripturae sacrae textus, quibus insinuari videtur, non quemlibet dolorem sufficere ad veram Poenitentiam, sed summum et maxime intensum esse necessarium; quod apertum fit ex illo Ioelis 2. Convertimini ad me in toto corde vestro, in ieiunio, et fleto, et planctu, et scindite corda vestra, et non vestimenta vestra, etc. Similiter Deut. 4. Si quaesieris Dominum Deum tuum, invenies illum; si tamen quaesieris ex toto corde, et ex tota tribulatione animae tuae. Et Deut. 30. Si ductus poenitudine cordis.... reversus fueris ad Dominum in toto corde tuo, et tota anima tua.... miseretur tui. 3. Reg. 8. Si peccaverint tibi.... et reversi fuerint ad te in universo corde suo, et tota anima sua.... propitiaberis populo tuo. 2. Paralip. 30. Dominus bonus propitiabitur cunctis, qui in toto corde requirunt eum. Hieremiae 29. Quaeritis, et invenietis me, cum quaesieritis me in toto corde vestro. — RESPONDEO, his et similibus Scripturae locis colligi quidem, quod ad peccatoris iustificationem necessario requiratur aversio a peccato, et conversio ad Deum: ita ut necessum sit, quod revera homo omnem suum affectum peccandi exuat, et ex toto corde avertatur a creaturis, quae ipsi erant in peccati occasionem, et ad Deum convertatur: non autem necessum est, quod id fiat ex summo affectu et animi Contritione. Unde ex eiusmodi locis colligitur, quod conversio ad Deum ex toto corde includat quidem revocationem cordis ab omni amore opposito dilectioni Dei, et involvat detestationem omnium peccatorum propter Deum cum proposito non peccandi de cetero: et talis conversio fit toto corde, licet per actum remissum id fiat; fit enim integro corde, nulla cordis parte remanente in affectu peccati: adeo quod diligere Deum toto corde, nihil aliud sit, quam diligere eum plus amoribus finitis, tunc enim integrum cor damus, quando nihil prae illo diligimus: poenitere autem tota animae tribulatione est displicere de peccatis, et de nullo complacere.

OBIECTIONES 2. Varias SS. Patrum auctoritates, qui ad veram Contritionem et Poenitentiam videntur summum animi dolorem exigere, maxime pro gravioribus peccatis. Sic S. Cyprianus, tract. De lapsis. ubi inter cetera ait: Quam magna deliquimus, tam granditer defleamus. Alto vulneri diligens, et longa medicina non desit; Poenitentia crimine minor non sit... orare oportet impensius, et rogare, diem luctu transigere, vigiliis noctes ac fletibus ducere, tempus omne lacrimosis lamentationibus occupare, stratos solo adhaerere cineri, in cilicio, et cordibus volitari, etc. Similiter S. Ambrosius, Exhortatione ad virginem lapsam, cap. 8. ubi ait: Sed quanta putas, et qualis necessaria Poenitentia, quae aut aequet crimina, aut certe excedat? Vide ergo si simplex hoc peccatum adulterii est, an duplex sit per illam necem, quae facta sit in occulto, et secundum conscientiae molem adhibenda est Poenitentiae magnitudo. Et infra: Cor vero sit liquescens sicut cera, ieiuniis inquietantus seipsum, etc. Ac post pauca subiungit: Grande scelus grandem habet necessariam satisfactionem. Fortius est dolendum, quia peccatum est fortius. Item S. Augustinus, Epist. 54. ad Macedonium et refertur, dist. 3. De Poenitentia, cap. 33. ubi inducit peccatorem sic loquentem: Aut date mihi eumdem iterum poenitendi locum, aut desperatum me permitte, ut faciam quidquid libuerit... Aut si me ab hac nequitia removatis, dicite utrum mihi aliquid prosit ad vitam futuram, si in ista vita illecebrosissimae voluptatis blandimenta contempsero, si libidinum incitamento frenavero, si ad castigandum corpus meum, multa mihi etiam licita et concessa substraxero, si me poenitendo vehementius quam prius exercuiero, si vehementius ingemuero, si flexero uberius, si vixero melius, si pauperes sustentaro largius, si caritate, quae operit multitudinem peccatorum, flagravero ardentius. Quis nostrum ita desipit, ut huic homini dicat: Nil tibi isto proderunt imposterum; vade, saltem huius vitae suavitate perfruere? Avertat Deus tam immanem sacrilegii dementiam. — RESPONDEO, his et aliis similibus Patrum oraculis suaderi quidem quod in agenda Poenitentia peccator consulto adhibeat omnem conatum et affectum, non solum, ut pro viribus satisfaciat tam pro culpa, quam pro poena temporali, quae remissa culpa remanet solvenda, vel in hoc saeculo, vel in Purgatorio, sed etiam ut sit securior, ne forte dum minus contendit Deo satisfacere, sufficientem satisfactionem non impendat, maxime cum certissimum sit, quod ad deletionem poenae correspondentis maiori culpae, maior requiratur satisfactio, tam interna per dolorem, quam externa per opera bona et poenalia. Cum enim pro peccatis satisfacere possimus, non solum per poenas arbitrio et iudicio Sacerdotis pro mensura debiti impositas, sed etiam per eas, quae sponte a nobis suscipiuntur. Ideo prudenti consilio monent SS. Patres, ut iuxta gravitatem criminum, graviores poenas pro eis expiandis assumant. — Simili modo fit satis Concilio Tridentino, Sess. 14. cap. 1. ubi ait: Alius est praeterea Baptismi, et alius Poenitentiae fructus: per Baptismum enim Christum induentes nova prorsus in illo efficimur creatura, plenam et integram peccatorum omnium remissionem consequentes: ad quam tamen novitatem et integritatem per Sacramentum Poenitentiae sine magnis nostris fletibus et laboribus, divina id exigente iustitia, pervenire nequaquam possimus, ut merito Poenitentia laboriosus quidam Baptismus a SS. Patribus dictus fuerit. Ubi Concilium loquitur non de remissione culpae, sed totius poenae, quae gratis quidem dimittitur per Baptismum, sed in Poenitentia tantum relaxatur per ingentes gemitus et labores. Unde, Sess. 6. cap. 11. discrimen pariter assignans inter Poenitentiam et Baptismum, dicit, in Poenitentia non solum requiri cessationem a peccatis, et eorum detestationem, aut cor contritum et humiliatum, Verum etiam eorumdem sacramentalem Confessionem, saltem in voto, et suo tempore faciendam, et Sacerdotalem Absolutionem, itemque satisfactionem per ieiunia, eleemosynas, orationes, et alia pia spiritualis vitae exercitia, non quidem pro poena aeterna, quae vel Sacramento, vel Sacramenti voto una cum culpa remittitur, sed pro poena temporali, quae, ut sacrae Litterae docent, non tota semper, ut in Baptismo fit, dimittitur illis. Igitur nec SS. Patres, nec Concilium exigunt ad perfectam Contritionem dolorem intensum, et summum poenitentis conatum pro obtinenda remissione culpae, sed dumtaxat pro consequenda relaxatione totius poenae, quae, remissa culpa, ordinarie superest luenda.

OBIICIES 3: Deus non confert suam gratiam, nisi facienti quod in se est: sed promittit suam gratiam habendi Contritionem: igitur ut quis sit vere contritus, debet omnem suum conatum et affectum adhibere. — Respondeo, maiorem non esse sic intelligendam, quod ut quis gratiam consequatur, omnem suum conatum ad id debeat impendere: vix enim est inter mortales aliquis, qui ita perfecte operetur et exequatur quae sibi praecepta sunt, quin adhuc praestantiori modo posset id exequi, si omnem omnino conatum ad id intenderet: sed dumtaxat hoc sensu est accipienda, quod ut quis gratiam sanctificantem per Poenitentiam a Deo obtineat, debeat ex parte sua omnia adhibere, quae ad huius beneficii praeparationem necessaria sunt. Vel dico, quod ipse debeat facere totum quod in se est, diligendo Deum magis appetitative, quam creaturas, quamvis non eum intensius diligat.

URGEBIS: Amor ille, aut dolor appetitivus enervat sollicitudinem peccatorum, Contritionem attenuat: igitur est improbandus. — Nego antecedens: nam peccatores solliciti esse debent, non solum de remissione peccatorum quoad culpam, sed etiam quoad poenam; unde cum dolor appetitivus tantum conferat ad remissionem peccatorum quoad culpam, poenitens, qui eiusmodi remissionem obtinuit, debet adhuc satagere, ut per dolorem intensum, et opera poenalia possit pariter consequi relaxationem poenae peccatis debitae.

OBIICIES 4. Ex Catechismo Romano, num. 36. Contritio debet non solum esse maxima, sed vehementissima: at vehementissima Contritio est intensissima: siquidem vehementia doloris est eiusmodi intensio: igitur, etc. — Nego minorem: ibi quippe per vehementissimam Contritionem, nil aliud intelligit Catechismus, quam efficacem et actualem, non autem inefficacem et ignavam; unde statim subdit: Omnemque ignaviam et socordiam excludat; etenim in Deuteronomio scriptum est: Cum quaesieris Dominum Deum tuum, invenies eum, si tamen toto corde quaesieris, et tota tribulatione animae tuae. Et apud Ieremiam, cap. 29. Quaeritis me, et invenietis, cum quaesieritis me in toto corde vestro: et inveniar a vobis, ait Dominus. Quamquam si id minus consequi nobis liceat, ut perfecta sit, vera tamen et efficax Contritio esse potest; saepe enim usu venit, ut quae sensibus subiecta sunt, magis quam spiritualia nos afficiant. Quare nonnulli interdum maiorem ex filiorum obitu, quam ex peccati turpitudine, doloris sensum capiunt. Idem etiam iudicium faciendum est, si lacrimae doloris acerbitatem non consequantur; quae tamen in Poenitentia summopere optandae et commendandae sunt. Unde etiam ad marginem habet hanc notam: Contritio etsi non tanta, vera tamen est.

Ex his sequitur veritas secundae partis, nempe quod Contritio debeat esse dolorum maximus appretiative, vel aestimetive: siquidem ex laudatis Scripturae oraculis constat, Deum praecipere peccatori, ut convertatur ad se ex toto corde, sicut et iubet ut ea conversio fiat in fletu et planctu: porro iubet eam solum fieri secundum affectum; quia flere, plangere, ieiunare, etc. non est unicuique liberum semper, et possibile, vel propter naturalem indolentiam, vel propter aegritudinem. Insuper iubemur eo modo toto corde conteri, sicut et Deum diligere; nam, inquit Catechismus Trident., num. 37. Uti Deus summum bonum est inter omnia, quae diligenda sunt, ita etiam peccatum summum est malum inter omnia, quae odisse debent homines: unde sequitur, ut quam ob causam Deum summe diligendum esse confitemur, ob eamdem rursus peccati summum odium nos capiat necesse est: atqui tenemur tantum habere maximam Dei dilectionem appretiative, vel aestimetive, Deum omnibus in amore praeferentes, malentesque quidvis aliud omittere, quam Deum aut amicitiam Dei, licet eius amorem intensissimum non habeamus: ergo tenemur tantum odisse peccatum super omnia mala, licet odium et dolorem summe intensum non habeamus. Hinc prosequitur Catechismus: Omnibus vero rebus Dei amorem anteponendum esse, ita ut nec vitae quidem conservandae causa peccare liceat, aperte nos docent illa Domini verba, Matth. 10. Qui amat patrem, aut matrem plusquam me, et filium, aut filiam super me, non est me dignus... Et qui voluerit animam suam salvam facere, perdet eam: qui perdiderit animam suam propter me, inveniet eam. Et quemadmodum (Sancto Bernardo teste) nullus caritati finis et modus praescribitur, quia modus diligendi Deum est ipsum diligere sine modo; ita peccati detestationi nullus modus definiatur. Ratio est, quia dolor ille maximus est appretiative, quo detestamur aliquid, ut maximum omnium malorum, et super omnia detestandum; et amor ille maximus est appetitive, quo diligimus aliquid, ut maximum omnium bonorum, super omnia diligendum: atqui dolor in Contritione de peccato a nobis commisso debet esse eiusmodi; nullum enim malum peccato mortali maius aut deterius, cuius detestationem debemus pluris aestimare, quam assecutionem cuiusque boni, vel evitationem omnis alterius mali: quia malum est, quod nos avertit ab ultimo fine.

Dices 1: Omnis dolor appetitative maximus est etiam maximus intensive; quia quo pluris aestimamus rem amissam, eo maiori conatu de illius amissione dolemus; dolor enim de re amissa oritur ex aestimatione et amore bonitatis eius: atqui Contritio non est dolor intensive maximus: ergo nec appetitative. — Nego maiorem: etsi enim ut plurimum intensiva magnitudo doloris oriatur ex eius appetitiva magnitudine, tamen id absolute necessarium non est; quia magnitudo intensiva doloris oritur ex parte subiecti, et ex conatu, quo dolor intenditur ad alicuius mali detestationem: appetitiva oritur ex parte obiecti, quod super omnia doloris obiecta odio habetur: saepius autem accidit, ut de re aliqua magis intensive doleamus, de qua minus appetitative dolemus, et e contra; nam et ipsi saepe Sancti magis intra se dolent de amissione liberorum, quam de reatu peccatorum, ut Iacob, qui nolebat admittere consolationem super amissionem Iosephi; sed illi non habent maiorem appretiative dolorem de liberorum amissione, quam de suis peccatis; mallent enim amisisse liberos, quam Deum offendisse mortaliter. Et in ipsis rebus corporeis magis saepe dolemus de eo, quod minus aestimamus: acrior enim est dentium dolor, aut ustio digiti, et intensior, quam lenta febris, aut pestifera: sed ex ea febrili dolor est appretiative maior. Patet etiam in amore; quia pater senex saepe filium natu minorem intensius et tenerius amat, quam primogenitum; at hunc magis appretiative, quia maiora primogenito vult, facitque bona.

Dices 2.: Causa innotescit per effectum: sed in Contritione non est tantus doloris effectus, ac aliorum dolorum; nam lacrimae sunt doloris effectus et testes: at per Contritionem non effunduntur tot lacrimae, ac in aliis plerisque doloribus, puta ex amissione filiorum, aut opum, ex dedecore, vulnere, et similibus: ergo dolor Contritionis non est appretiative maximus. — Distinguo maiorem: per effectum proximum et immediatum, concedo: remotum et mediatum, quales sunt lacrimae respectu doloris animae, nego: corporales enim mutationes immediate sequuntur ex passionibus sensitivae partis, et eius affectionibus. Hinc ex dolore sensibili, seu sensibili obiecto nocivo, citius effluunt lacrimae, quam ex dolore spiritali Contritionis. Optandae sunt equidem in Contritis lacrimae; nam ex S. Augustino, Non sunt in te christianae caritatis viscera, si luges corpus, a quo recessit anima, nec luges animam, a qua recessit Deus. Et sancti poenitentes lacrimis veniam impetrarunt a Deo. Sine lacrimis tamen potest esse vera Contritio: quia lacrimae non sunt in nostra potestate. Quare debet esse perfecta; quia perfectio doloris animi sumitur ex electione: sed electionis in dolore perfectio sumitur ex eo, quod doleamus de re maxime dolenda, detestemurque malum super omnia detestabile, puta peccatum.

NOTANDUM 1. Theologos invicem convenire, quod Contritio detestari debeat omnia prorsus peccata, ita quod si poenitens haberet complacentiam in aliquo peccato, eius dolor et contritio omnino foret inutilis; quoniam, ut ait S. Iacobus, Qui peccat in uno, factus est omnium reus; cum enim Contritio sit ultima dispositio ad gratiam sanctificantem, quae obtineri non potest sine conversione perfecta hominis ad Deum, et aversione ab omnibus quae a Deo removent; idcirco necessum est, quod, quemadmodum per quodlibet peccatum mortale homo avertitur a Deo, ita per Contritionem ab omnibus peccatis revocet animum, ac subinde quod illa detestetur. Idipsum aperte docet Scriptura sacra variis locis, maxime apud Ezechielem, cap. 18. v. 21. Si impius, inquit, egerit Poenitentiam ab omnibus peccatis suis, quae operatus est, et custodierit omnia praecepta mea.... vita vivet, et non morietur. Et v. 28. Considerans enim, et avertens se ab omnibus iniquitatibus suis, quas operatus est. vita vivet, et non morietur. Item v. 30. Convertimini, et agite Poenitentiam ab omnibus iniquitatibus vestris, et non erit vobis in ruinam iniquitas. Hinc Innocentius II in Concilio Romano, cap. 22. et refertur De Poenit., dist. 5. cap. 8. Fratres, inquit, nostros Episcopos, et Presbyteros admonemus, ne falsis Poenitentiis Laicorum animas decipi, et ad infernum pertrahi patiantur. Falsam autem Poenitentiam esse constat, cum spretis pluribus, de uno solo Poenitentia agitur, aut cum sic agitur de uno, ut non discedatur ab alio. Item S. Augustinus vel quicumque est Auctor lib. De Vera et Falsa Poenit., cap. 9. et habetur De Poenit., dist. 3. cap. 42. Sunt plures, quos poenitet peccasse, sed non omnino, reservantes sibi quaedam, in quibus delectantur; non animadvertentes Dominum simul surdum et mutum a demonio liberasse, per hoc docens nos numquam nisi de omnibus sanari. Si enim vellet ex parte peccata reservari, habens septem demonia, manente uno proficere potuerat sex expulsis. Expulit autem septem, ut omnia crimina simul eicienda doceret. Legionem autem ab alio eiiciens, neminem reliquit ex omnibus, qui liberatum possideret, ostendens, quod etsi peccata sint mille, oporteret de omnibus poenitere. Suadet etiam ratio: tum quia quando quis detestatur unum peccatum ex amore Dei super omnia, idest, quatenus est offensa bonitatis divinae a se super omnia amatae. fieri non potest, ut similis offensa propter eamdem rationem ipsi non displiceat, in quocumque obiecto ipsa reperiatur, sive formaliter et expresse, si offensa explicite proponatur, sive implicite et virtualiter, si specialiter non occurrat: tum quia eo modo Contritio tendit in peccata detestanda, quomodo fides in obiecta credenda: sed haec non potest tendere in unum obiectum negando aliud: igitur neque illa peccatum aliquod detestari, si poenitens in aliis complaceat; quia est idem omnino motivum in omnibus: et sicut non potes servare fidem si neges unum articulum, ita nec habere perfectam Contritionem, si in aliquo peccato complaceas. Verum difficultas est, qualiter haec detestatio fieri debeat, utrum videlicet necessum sit ad perfectam Contritionem quod quis in speciali doleat de singulis peccatis sigillatim: an vero sufficiat ea generatim detestari.

NOTANDUM 2. Doctores pariter invicem consentire, quod si occasio urgeat, et desit tempus aut opportunitas recogitandi singula peccata mortalia, ac imminat evidens mortis periculum, sufficiat ad perfectam Contritionem, quod detestetur peccata omnia universim et confuse cogitata; dolor autem de peccatis in confuso, nihil aliud est, quam dolor ille, quo peccator afficitur, propterea quod noverit Deum offendisse, sine ullo praevio ac praemisso conscientiae examine, huncque aut similem efformat actum: Poenitet me Deum offendisse, propter summam illius bonitatem et gloriam, quomodocumque istud fecerim, et habeo firmum propositum non peccandi de cetero, ac eiusmodi peccata confitendi, si opportunitas adsit. Quod vero iste dolor sufficiat in ea angustia, apparet; alias homo ille non haberet medium sufficiens ad salutem, nec verum esset, quod Deus toties in divinis Scripturis inculcat, scilicet quod in quacumque hora ingemuerit peccator, vita vivet. Difficultas autem est utrum, cum tempus et opportunitas adsunt, adestque Sacerdotis praesentia, cui confiteri possit, teneatur homo singula peccata tam quoad species, quam quoad numerum distincte in memoriam revocare, atque ita de eis dolere. Circa quod duplex est capitalis Auctorum sententia: prima quidem Alensis, part. 4. qu. 17. memb. 3. art. 2. quem plurimi Recentiores sequuntur, affirmantes ad perfectam Contritionem necessarium esse, quod poenitens de singulis peccatis doleat sigillatim. Secunda vero sententia est Doctoris Subtilis, dist. 15. qu. 1. num. 9. contendentis, ad veram Poenitentiam non esse necesse, quod de singulis peccatis sigillatim fiat Contritio et Satisfactio, sed ad id sufficere, quod ea fiant generatim et confuse de omnibus omnino peccatis.

NOTANDUM 3. Quod habere dolorem seu detestationem de singulis peccatis, contingere possit ac fieri duobus modis: primo quidem, ita quod cuilibet peccato secundum numerum vel speciem correspondeat singularis dolor ac detestatio, sicque tot sint detestationis actus, quot occurrunt memoriae peccata commissa: secundo modo potest intelligi, nempe quod praemisso conscientiae examine, et peccatis, quantum poenitenti libuit, omnibus in memoriam revocatis, unico actu de eis doleat, eaque detestetur generatim. Quaeritur autem, utrum poenitens, sive extra Sacramentum Poenitentiae, sive in illius susceptione, debeat sigillatim, et per distinctos actus singula peccata in memoriam revocata detestari, et utrum magis dolere debeat de gravioribus, et minus de levioribus peccatis.

Conclusio prima. — AD CONTRITIONEM PERFECTAM NON EST NECESSE, QUOD PECCATOR DE SINGULIS PECCATIS SIGILLATIM DOLEAT, AC EA DETESTETUR. Haec est Doctoris, loco supra laudato, ubi cum dixisset, non necessario desiderari ad perfectam satisfactionem quod singularis fiat, tam secundum speciem, quam secundum numerum, subdit: « Quod secundum speciem, patet, quia Contritio potest correspondere huic, et illi: et illa est eadem secundum speciem, maxime si obiecta sunt eadem secundum speciem. Quod secundum numerum, patet, quia Contritio de pluribus simul in generali, potest una correspondere pluribus illis; sed tunc oportet ad hoc, quod Satisfactio sit totalis, non diminuta, quod aliquid eius sufficiat pro uno peccato, et aliquid pro alio; aliquid, inquam, et aliquid, non de partibus integralibus in actu; sed de gradibus intensionis, ita scilicet quod sit in tanto gradu intensionis, quod in longe minori sufficeret pro uno, et in gradu quem superaddit ultra, sufficeret pro alio. Possunt etiam plures satisfactiones, totales vel partiales, correspondere uni peccato. Totales quidem, quia non est peccatum, quod non possit remitti per solam Contritionem, et tunc illa sola est totalis satisfactio. Potest etiam idem remitti per Contritionem remissam, et alias poenas suppletas imperfectionem Contritionis. Contritio autem intensa ex una parte, et ipsamet remissa cum aliis poenis ex alia parte, differunt etiam specie, licet sint aequivalentes in acceptatione divina. Breviter ergo, non correspondet cuicumque peccato propria Satisfactio, quae scilicet nulli alii correspondeat; nec aliqua alia isti correspondeat, sed cuilibet correspondeat satisfactio pro tunc propria, licet alia posset esse propria. Intelligo pro tunc propria, vel ut in se distincta, vel ut aliquid virtualiter inclusum in Satisfactione ». Haec Doctor, quibus verbis aperte nostram assertionem explicat.

Probatur autem: Primo quidem ex Catechismo Tridentino, De Poenitentia, n. 29. ubi ait: Maxime hortandi et monendi sunt fideles, ut ad singula mortalia crimina proprium Contritionis dolorem adhibere studeant: ita enim Ezechias Contritionem describit, cum ait: recogitabo tibi omnes annos meos in amaritudine animae meae. Etenim recogitare omnes annos, est sigillatim peccata excutere, ut ea ex animo doleamus. Sed apud Ezechielem quoque scriptum legimus: Si impius egerit Poenitentiam ab omnibus peccatis suis, vita vivet. Atque in hanc sententiam Augustinus inquit: consideret peccator qualitatem criminis in loco, in tempore, in varietate, in persona. Ne tamen aliquis crederet, haec sic dicta esse, quasi forent necessaria ad remissionem peccatorum, exemplo subiungitur: Neque tamen hac in re desperent fideles de summa Dei bonitate, et clementia: is enim, cum nostrae salutis cupidissimus sit, nullam moram ad tribuendam veniam interponit, sed peccatorem paterna caritate complectitur, simul atque ille se collegerit, et universa peccata sua detestatus, quae deinde alio tempore si facultas erit, singula in memoriam reducere, ac detestari in animo habeat, ad Dominum se converterit: ita enim nos per Prophetam iubet sperare, cum inquit: Impietas impii non nocebit ei, in quacumque die conversus fuerit ab impietate sua. Hactenus Catechismus.

Probatur etiam ratione: tum quia nihil est asserendum in re maximi momenti spectantis ad hominum salutem, quin fundamentum aliquod habeat aut in Scriptura sacra, aut in Conciliis, aut in SS. Patribus: at nihil eorum suadet necessarium esse ad perfectam Contritionem, quod quis singula peccata per se, et regulariter in memoriam revocet, ac de ipsis doleat: igitur, etc.

Deinde, perfecta Contritio et sufficiens ad remissionem peccatorum fieri potest in instanti: sed in instanti non potest aliquis recogitare singula peccata, ac de eis dolere: igitur non est necessaria eiusmodi Contritio singularis de singulis peccatis. Minor constat. Maior probatur: tum quia ad veram et perfectam Contritionem non requiritur temporis diuturnitas, ut diximus in priori Quaestione: tum quia pessimi peccatores brevi temporis compendio possunt de peccatis suis dolere, et eorum veniam ac indulgentiam assequi, ut constat exemplo latronis cum Christo Domino crucifixi; unde praeclare Caelestinus summus Pontifex, Epist. 2. Ad Episcopos Galliae, cap. 2. scribit: Desperet de clementia Dei, qui eum ad subveniendum morienti sufficere, vel in momento posse non credit: perdidisset latro praemium in cruce ad Christi dexteram pendens, si illum unius horae Poenitentia non iuvisset, cum esset in poena poenitens, et per unius professionis sermonem habitaculum paradisi, Deo promittente, promeruit: vera ergo ad Deum conversio in ultimis positorum, mente potius est aestimanda, quam tempore. Propheta hoc taliter asserente: cum ingemueris, tunc salvus eris. Nec obstat quod loquatur dumtaxat de homine in extremis constituto: nam si Contritio eo in casu sufficiens sit ad salutem, licet instantanea, nec supponens omnium peccatorum recordationem et detestationem singularem, quidni pari ratione sufficiens erit quoties peccator propter Deum offensum peccata sua generatim detestabitur?

Denique, poenitens, dum recogitat aliquod peccatum sigillatim, et de eo perfectam Contritionem efformat, vel reconciliatur Deo antequam alia peccata sigillatim in memoriam revocet, et de eis doleat, vel non. Si reconcilietur: igitur cetera peccata ei dimittuntur: fieri enim non potest, saltem de via ordinaria, ut homo simul sit Dei amicus, et inimicus. Si non reconcilietur, igitur inutilis est praecedens Contritio, utpote quae suo frustretur effectu: quod utique dici non potest, maxime cum Contritio ex se sit ultima dispositio ad gratiam sanctificantem, per quam efficimur Dei amici, et constituimur divinae consortes naturae: igitur ad veram et perfectam Contritionem non est necesse, quod fiat de singulis peccatis sigillatim.

Neque huic assertioni repugnat Angelicus Doctor; quamquam enim 2. p. quaest. 114. art. 5. et 3. part. quaest. 87. art. 1. videatur exigere ad perfectam Contritionem, quod poenitens revocet in memoriam singula peccata, saltem subsequenter propter obligationem ea confitendi, quantumvis per Contritionem prius fuerint remissa; attamen non negat, Contritionem generatim formatam de peccatis sufficere ad veram peccati remissionem: nam q. 28. De Veritate, art. 5. ad 4. ait: Omnia peccata conveniunt in aversione a Deo ratione cuius gratiam impediunt: unde ad iustificationem non requiritur, quod in ipso iustificationis momento peccata singula cogitentur: sufficit, quod peccator cogitet, se per culpam suam esse aversum a Deo: recogitatio autem singularis debet praecedere, aut saltem subsequi iustificationem.

Non etiam huic assertioni contradicit Seraphicus Doctor; nam dist. 16. p. 2. art. 2. q. 1. hanc eamdem agitans quaestionem, ait: « Dicendum, quod poenitere de aliquo est dupliciter: scilicet in generali, et speciali. In generali, quando homo dolet in generali de omni offensa Dei, quam fecit. In speciali, quando dolet de hac, vel illa. Dico ergo, quod de peccatis commissis per ignorantiam debet poenitere in generali, et dicere cum Propheta: Delicta iuventutis meae, et ignorantias meas, etc. In speciali vero non tenetur poenitere, sed tenetur facere, quod in se est, ut sciat, et peccata recognoscat. Committuntur enim peccata per ignorantiam iuris, et tunc cognito iure cognoscit se peccasse, ut puta qui fornicatus est, ignorans illud esse peccatum. Committuntur etiam per ignorantiam facti, diligentia debita non adhibita: et tunc cognoscuntur Domino revelante, unde tenetur orare, ut Dominus parcat ei, vel revelet ». Haec Seraphicus Doctor ubi licet loquatur tantum de peccatis non cognitis, tamen sufficienter significat se nostrae assertioni non refragari.

OBIICIES 1. Varios Scripturae textus, quibus suadetur recogitatio de singulis peccatis tamquam necessaria ad veniam obtinendam. Sic Psal. 76. Meditatus sum nocte cum corde meo, et exercebar, et scopebam spiritum meum. Isaïe 38. Ezechias Rex de Contritione sermonem faciens ait: Recogitabo tibi omnes annos meos in amaritudine animae meae. Ezechielis 8.¹ Si impius egerit Poenitentiam ab omnibus peccatis suis, ipse animam suam vivificabit; considerans enim, et avertens se ab omnibus iniquitatibus suis, vivet. Sed haec consideratio nihil aliud est, quam revocatio singulorum peccatorum in memoriam: igitur, etc. —

Respondeo cum Catechismo Tridentino supra, his et similibus Scripturae oraculis significari utile quidem ac saluberrimum esse singula peccata in memoriam revocare, quantum ad remissionem totius poenae peccatis debitae: quo enim magis peccator dolet de peccatis propter laesam summam Dei bonitatem, eo etiam dignior fit, cui eiusmodi peccata dimittantur, non solum quoad culpam, sed etiam quoad poenam.

OBIICIES 2. Contritio est motus conversionis hominis ad Deum oppositus ipsius aversioni, quae facta fuit per peccatum: sed per quodlibet mortale peccatum homo fuit aversus a Deo: igitur etiam per singularem Contritionem, etc. — Respondeo, quod si argumentum hoc valeret, consequens esset. fieri non posse peccati remissionem absque eo quod tot fierent actus Contritionis, quot admissa fuerunt peccata, sicque peccator plurium criminum reus, instante et urgente mortis periculo, non posset de suis peccatis conteri: quod utique negant omnes: igitur ex eiusmodi argumento solum deducitur, quod Contritio, ut perfecta sit, debeat fieri ex motivo caritatis, quae est perfecta hominis ad Deum conversio; ac subinde poenitens per Contritionem sufficienter avertitur ab omnibus peccatis, et ad Deum convertitur.

OBIICIES 3. Poenitens per Contritionem exercet actum iustitiae, per quem satisfacit Deo pro peccatis: igitur tot debent esse actus Contritionis, quot sunt peccata. Deinde, Contritio est animae medicina, qua sanari debet a peccatorum vulnere: ergo totuplex debet adhiberi, quot sunt peccati vulnera. — Negando utramque consequentiam; primam quidem, quia per unicam satisfactionem potest peccator in se punire et vindicare peccata omnia a se commissa, quemadmodum reus plurium homicidiorum dicitur sufficientem poenam luere, cum pro eis expiandis damnatur ad mortem. Ad secundam consequentiam dico, non opus esse ad curationem morbi medicina multiplici, dum una per se sufficientissima est: unicus autem Contritionis actus sufficit ad restituendam animae sanitatem, et ad diluenda omnia peccata: igitur non opus est varios Contritionis actus adhibere.

Conclusio secunda. — CONTRITIO PERFECTA DETESTARI DEBET PECCATA INAEQUALIA INAEQUALITER, ET MAGIS PROPRIA QUAM ALIENA. Haec est communis, maxime

Prima pars, cuius utique ratio est aperta; omnis enim actus conformari debet ac proportionari obiecto per se motivo: sed peccata inaequalia inaequaliter participant obiectum motivum detestationis, quod aliud non est, quam offensa Dei: igitur maior debet esse Contritio de peccatis gravioribus, quam de levioribus.

Patet etiam secunda pars, nempe quod magis etiam detestari debeat propria peccata, quam aliena, ita ut maiori dolore debeat homo affici de peccato mortali, et etiam veniali a se commisso, quam de peccato mortali commisso ab altero; patet, inquam, quia peccatum illud est magis detestandum quod magis est cavendum: at magis est cavendum peccatum proprium, etiam tantum veniale, quam mortale alienum. Sicut aperte docet S. August., lib. De Mendacio, c. 9. ubi ait: Si quaeritur, quid horum potius debuit evitare, qui utrumque non potuit? Respondebo, suum peccatum potius, quam alienum, et levius potius quod suum, quam gravius quod alienum. Ex quibus concludere licet, quod peccatum veniale etiam minimum, ut est mendacium officiosum, magis sit detestandum, quam maximum peccatum mortale alienum.

REPONES: Caritas magis stimulat ad id faciendum, quod magis cedit in gloriam Dei: sed magis cedit in gloriam Dei, quod caveatur peccatum mortale, quam veniale, a quocumque fiat: igitur caritas magis inclinat, ut fiat peccatum veniale, quam quod permittatur proximus peccare mortaliter. — DISTINGUO maiorem: Caritas ad id magis stimulat, quando utrumque a Deo directe ordinatur, et ipse conducit ad eius gloriam, concedo: quod tantum ad eam conducit indirecte, et per accidens. nego. Evitatio autem peccati mortalis a proximo committendi per peccatum veniale a me faciendum, non intenditur a Deo: tum quia peccatum veniale non est medium ordinatum per se ad impediendum peccatum gravius alienum: ac subinde inordinate ad eiusmodi finem assumeretur; tum quia Deus vult me magis diligere propriam sanctitatem, tametsi parvam et modicam, quam alienam, quantacumque illa sit: unde maior Deo ex me accedit gloria, cum quodlibet peccatum caveo quam si peccarem leviter, ne proximus gravius Deum offendat: tum quia licet peccatum alienum apprehendatur ut maius malum Dei, attamen cum Deus apprehendatur hic et nunc nolle quod ego peccem venialiter ad vitandum grave peccatum proximi, cumque lex verae amicitiae inclinet omnino ad non displicendum amico in his, quae ipse rationabiliter et prudenter vult. inde fit, quod mihi non liceat levius peccatum admittere, ne proximus gravius committat. Tum denique, quia ut S. August. ibidem luculenter explicat, Si hanc peccatis aperimus viam, ut permittamus minora, ne alii maiora committant, lato limite, imo nullo limite, sed convulsis et remotis omnibus terminis in infinito spatio cuncta intrabunt, atque regnabunt. Quando enim fuerit definitum, peccandum esse homini minus, ne alius peccet amplius, profecto et furtis nostris stupra cavebuntur aliena: et si qua impietas visa fuerit, etiam peior incestis, incesta quoque faciendo dicentur a nobis, si eo modo agi potuerunt, ut illa impietas non committatur ab aliis... Hoc sapere quid est aliud, nisi desipere, vel potius insanire? A mea quippe iniquitate, non ab aliena, sive in me, sive in aliis perpetrata, mihi est cavenda damnatio.

URGEBIS: Licet Sanctorum exempla sectari: sed aliquando leviora peccata voluerunt admittere, ut graviora vitarent in proximo, ut constat exemplo Loth, qui Gen. 19. dicebat Sodomitis: Habeo duas filias, quae nedum cognoverunt virum, educam eas ad vos, et abutimini eis, sicut vobis placuerit, dummodo viris istis nihil mali faciatis: igitur, etc. — Respondet ibidem S. Augustinus: Aliena ille vir iustus timendo peccata, quae nisi consentientes inquinare non possunt, perturbatus non attendit suum, quo voluit subdere filias libidinibus impiorum. Haec quando in Scripturis sanctis legimus, non ideo, quia facta credimus, etiam facienda credamus, ne violemus praecepta, dum passim sectamur exempla. An vero quia iuravit David se occisurum esse Nabon, et clementi consideratione non fecit, propterea illum imitandum esse dicemus, ut temere iuremus non esse facturos, quod non esse faciendum postea videamus? Sed sicut illum (Loth) timor impulit, ut prostituere filias vellet, sic iustum (Davidem) ut temere iuraret, ira turbavit. Ceterum, non adeo difficile erit Loth virum iustum excusare ab omni peccato, teste S. Augustino supra, ubi ait: Nisi forte pro defensione huius viri in eas se quispiam coarctet angustias, ut dicat, quoniam accipere, quam facere praestat iniuriam pati: hospites autem illi non erant utique facturi iniuriam, sed passuri: maluit vir iustus filias suas iniuriam pati, quam hospites suos eo iure, quo filiarum dominus erat, et noverat non eas peccare si id fieret, quia peccantes potius, quibus non consentirent, sine peccato proprio sustinerent. Denique, non seipsae stuprandas, quamvis pro masculis feminas pro illis hospitibus obtulerunt, ne eas faceret non permissio libidinis alienae, sed suae consensio voluntatis. Nec pater eorum hoc in se fieri permittebat, cum hoc facere conarentur, quibus hospites non prodebat, quamvis minus mali esset, quod in uno, quam si fieret in duobus. Sed quantum poterat resistebat, ne ipsum quoque illius proprius macularet assensus, quem libidinosus furor etiamsi praevaluisset viribus corporis, tamen non consentientem non maculasset alienus. In filiabus autem non peccantibus, nec ipse peccabat, quia non eas peccare si opprimerentur incitavit, sed peccantes ferre faciebat, tamquam si ab improbis, ut sui servi cederentur offerret, ne hospites eius paterentur caedis iniuriam. Hucusque S. Augustinus, excusans factum Loth a peccato, quia solum fuerit permissio minoris peccati ad impediendum maius peccatum. Hinc, ut bene notandum est, non suasit simpliciter et absolute Sodomitis stuprum suarum filiarum, sed comparative dicens: Abutimini eis, sicut vobis placuerit, dummodo viris istis mali nihil faciatis. Quasi diceret, si alterutrum velitis facere, potius facite quod minus est, quam quod maius est.

NOTANDUM 1. Attritionis nomine Theologos vulgo significare eam peccati detestationem et dolorem, qui fiat et concipiatur ex aliquo motivo, quod non sit ipse Deus, quatenus est propter se diligendus, et ut summe sibi bonus, a quo mortale peccatum avertit. Porro motivum illius doloris duplex assignatur a Concilio Tridentino. Sess. 14. c. 4. ubi cum Contritionem in genere distinxisset in perfectam et imperfectam, quorum priorem simpliciter Contritionem appellat: posteriorem vero nominat Attritionem: statim subiicit: Attritio dicitur, quoniam vel ex turpitudinis peccati consideratione, vel ex gehennae et poenarum metu communiter concipitur, etc. Ubi duplex assignatur huius Attritionis generale motivum, nimirum turpitudo peccati, et gehennae ac poenarum metus, ad quae cetera quaecumque motiva facile revocantur; nam desiderium beatitudinis ac metus illius amittendae comprehenditur sub timore gehennae et poenarum: siquidem nomine gehennae Concilium non tantum intelligit poenam sensus, sed etiam poenam damni, seu carentiam fruitionis et possessionis Dei, quam peccator aeternae incurreret, nisi poeniteret, et admitti peccati veniam obtineret: idem enim est timere carentiam alicuius boni, et illud desiderare, et vice versa optare alicuius boni possessionem, idem est ac illius iacturam et perditionem timere. Unde timor ille de obiecto perdendo illius obiecti dilectionem importat, et vicissim dilectio timorem. Hinc vulgare illud: Tantus est dolor in amittendo, quantus fuit amor in possidendo. Similiter quaecumque alia malitia, propter quam detestamur peccatum, comprehenditur sub turpitudine peccati, qualis est infamiae nota incurrenda, non solum apud homines mortales, sed etiam coram Deo, et beatissimis mentibus: necnon et animae per peccatum vitiatae horrenda difformitas, fetor, horror, etc.

NOTANDUM 2. Attritionem et Contritionem in hoc invicem convenire, quod utraque sit animi dolor, ac detestatio de peccato commisso, cum proposito non peccandi de cetero: sic enim Contritionem in genere definit Concilium Trident., Sess. 14. cap. 1. cum ait: Contritio, quae primum locum inter poenitentis actus habet, est enim dolor ac detestatio de peccato commisso, cum proposito non peccandi de cetero. Conveniunt insuper, quod utraque sit dolor de peccato propter Deum offensum: nam Attritio, quatenus est medium ad obtinendam veniam in Sacramento Poenitentiae, debet esse dolor de peccato, cum aliquo respectu ad Deum. Unde infamia mere humana, quae per peccatum incurreretur, sicut et quaecumque poena quatenus dumtaxat ab homine infligenda, non posset esse motivum verae ac proprie dictae Attritionis, ut observat Lugo, disp. 5. n. 11. siquidem per Attritionem homo debet converti ad Deum, ut ab eo peccati veniam obtineat, virtute Sacramenti Poenitentiae: si vero solus sit dolor de peccato propter infamiam tantum humanam, vel propter poenam ab humano iudice infligendam, ille actus nullo modo erit conversio ad Deum, quippe non procederet ullo modo ex amore vel timore Dei, sed ex timore humani iudicii: qui autem non movetur ex timore, vel amore Dei, sed ex timore hominis, ille nullo modo satisfacit Deo, nec honorat Deum, nec praefert Deum creaturae: non enim relinquit peccatum propter aliquam perfectionem, quam recognoscit in Deo, sed propter potentiam Iudicis creati, vel aliud simile. Requiritur autem in omni vera conversione, quod detur aversio a peccato, et conversio ad Deum: sicut in peccato fuit aversio a Deo, et conversio ad creaturam; quare sicuti conversio ad creaturam fuit propter aliquam perfectionem cognitam in creatura, ita conversio ad Deum debet esse propter aliquam perfectionem ipsius Dei, ut propter potentiam puniendi, quam timemus, vel propter bonitatem, quam amamus, vel propter superioritatem, cui obedimus, etc. Ubi ergo non movet aliqua Dei perfectio, non datur poenitentia, quam Deus exigit. illa scilicet, qua homo cognoscat aliquid in Deo, ratione cuius non debeat postponi, sed potius praeferri creaturae. Unde non quaecumque turpitudo peccati, et timor poenae est sufficiens motivum Attritionis, sed quatenus utrumque habet respectum ad Deum, quatenus videlicet peccatum est vel inobedientia, vel irreverentia, vel ingratitudo in Deum, aut quid simile; nam haec omnia fundant turpitudinem peccati, ut peccatum est formaliter, et quatenus dicit oppositionem cum Deo; quare qui sub hac ratione detestatur peccatum, movetur ab aliqua excellentia Dei, cuius intuitu ad ipsum convertitur, et ipsum praefert creaturae, quam prius dilexerat plusquam Deum. Conveniunt tertio, quod utraque annexam habeat dilectionem Dei, tamquam summi boni, saltem virtualiter, qui enim revera dolet se peccasse propter Deum offensum, necessum est, quod habeat amorem Dei, saltem virtualem in tantum enim dolet se offendisse Deum, in quantum diligit. Conveniunt tandem, quod uterque ille dolor, tam Attritionis quam Contritionis, ordinetur ad remissionem peccati consequendam per Sacramentum Poenitentiae, in re vel in voto susceptum.

NOTANDUM 3. Attritionem et Contritionem invicem discrepare: primo, quantum ad virtutem et effectum, nam, inquit Concilium Tridentinum supra laudatum, Contritio aliquando caritate perfecta hominem Deo reconciliat, priusquam Sacramentum poenitentiae actu suscipiatur, cum voto illud suscipiendi. Attritio vero extra Sacramentum Poenitentiae etiam cum voto illud suscipiendi non sufficit ad peccati veniam impetrandam, ut ibidem docet Concilium: dicens, quamvis sine Sacramento Poenitentiae per se ad iustificationem perducere peccatorem nequeat, tamen eum ad Dei gratiam in Sacramento Poenitentiae impetrandam disponit. Secundo, differunt ratione principii, quia Contritio elicitur a virtute Poenitentiae, quatenus habet caritatem annexam, vel ab ea imperatur: Attritio vero provenit a virtute Poenitentiae, prout habet annexam virtutem spei, quippe dolet de peccato ex metu gehennae incurrendae, et timore amittendae beatitudinis, quod utique spectat ad virtutem spei, quae cum habeat pro obiecto Deum, ut nobis bonum et a nobis possidendum, etiam tendit in id, quod huic possessioni adversatur, et ab ea removet, qualis est peccati turpitudo, et periculum gehennae incurrendae. Tertio, differunt ratione motivii; quia Contritio perfecta elici debet ex amore Dei, ut summi boni super omnia dilecti, et ex affectu caritatis: imperfecta vero debet quidem elici ex dilectione Dei ut summi boni super omnia amandi, non quidem propter se, sed propter nos, seu non quatenus est sibi ipsi bonus, sed quatenus est bonum nostrum, in cuius possessione stat nostra aeterna felicitas, et in cuius amissione summa nostra miseria et infelicitas consistit. Unde Contritio provenit ex amore amicitiae, qua Deus diligitur propter se. Attritio vero provenit ex amore concupiscentiae, qua Deus diligitur propter nos, et ut bonum nostrum. Unde amor spei comparate ad amorem caritatis dici potest imperfectus, et initialis: imperfectus quidem non absolute, sed respective et comparative, quia motivum minus habet perfectum, quam caritas, quae Deum diligit tantum propter se, et nullo habito respectu ad bonum diligentis: initialis vero, quia, ut apparebit infra ex S. Augustino, ab ipso amore spei, et timore gehennae promovemur et provocamur ad amorem caritatis: unde iste timor et amor ex affectu spei est veluti semen ac primordium et initium salutis, quando videlicet concipitur ex impulsu Spiritus sancti, nam, inquit Concilium Tridentinum supra laudatum, timor et amor ille donum Dei est, et Spiritus sancti impulsus, non adhuc quidem inhabitantis, sed tantum moventis, quo poenitens adiutus viam ad iustitiam parat.

Ex quibus apparet perfectam Contritionem ab imperfecta non distingui ratione durationis, quia diuturnus dolor ad Contritionem perfectam non requiritur, ut iam diximus. Et insuper longe diuturnior potest esse dolor Attritionis, quam Contritionis, cum illius obiectum sit quasi sensibile, et efficacius afficiat mentem, quam obiectum Contritionis: siquidem efficacius homines moventur ad aliquid fugiendum timore poenae, quam amore iustitiae. — Neque etiam Contritio et Attritio distinguuntur ratione intensionis: quippe cum intensus dolor ad Contritionem perfectam non requiratur, cum quilibet dolor etiam in gradu remisso elicitus ex supernaturali motivo caritatis revera sit actus Contritionis: magis autem et minus speciem rei non mutant. — Non denique Contritio ab Attritione distinguitur, ex eo quod perfecta Contritio informetur gratia et caritate habituali; Attritio vero minime, quia interdum accidit, ut Attritio eliciatur ab homine iusto, et existente in gratia; Contritio vero ab homine existente in peccato producatur. Nec obstat Concilium Tridentinum dicens, Sess. 14. cap. 1. Et si Contritionem hanc aliquando caritate perfecta esse contingat, hominemque Deo reconciliare, priusquam hoc Sacramentum Poenitentiae actu suscipiatur, etc. His enim verbis non significat Concilium, Contritionem semper elici debere ab homine, qui caritatis habitum obtineat, alioquin frustra dixisset ibidem, initio capitis, Contritionis motum fuisse quovis tempore ad impetrandam veniam peccatorum necessarium, et in homine post Baptismum lapso demum praeparare ad remissionem peccatorum: etenim qui caritatem habitualem possidet, iam peccatorum veniam obtinuit, ac proinde frustra ad eam assequendam praepararetur. Solum itaque vult, Contritionem eam perfectam censeri, quae elicitur ex motivo caritatis, in quo a Contritione imperfecta discrepat, quae ex eiusmodi motivo non elicitur, sed dumtaxat ex motivo spei.

His ita praemissis, duo supersunt hac in Quaestione praecipue determinanda: primum quidem, utrum dolor de peccatis ex timore gehennae conceptus sit bonus et utilis ad salutem: secundum, utrum Attritio, seu dolor ex metu gehennae, et ex affectu spei elicitus cum Sacramento Poenitentiae sufficiat ad remissionem peccatorum.

Conclusio prima. — ATTRITIO SEU DOLOR DE PECCATIS EX METU GEHENNAE AUT TURPITUDINE PECCATI ELICITUS EST BONUS ET UTILIS AD SALUTEM.

Haec Conclusio est de fide, determinata in Concilio Tridentino. Sess. 6. Can. 8. his verbis: Si quis dixerit gehennae metum, per quem ad misericordiam Dei de peccatis dolendo confugimus, vel a peccato abstinemus, peccatum esse, aut peccatores peiores facere, anathema sit. Et Sess. 14. c. 4. definit, dolorem ex gehennae et poenarum metu conceptum, si voluntatem peccandi excludat, cum spe veniae, non solum non facere hominem hypocritam et magis peccatorem, verum donum Dei esse, et Spiritus sancti impulsum, non adhuc quidem inhabitantis, sed tantum moventis, quo poenitens adiutus viam sibi ad iustitiam parat.

Probatur primo haec veritas ex Scriptura sacra, quae pluribi timorem servilem commendat. Sic Prov. 1. Timor Domini principium Sapientiae, quod utique oraculum SS. Patres explicant de timore servili: is enim est, qui sapientiam inchoat; nam filialis illam perficit et consummat. Sic pariter Eccles. 2. Timor Domini expellit peccatum. Quia videlicet disponit ad iustificationem, et expulsionem peccati, ut explicat S. Augustinus infra laudatus. Similiter Isaiae 26. Concepimus, et quasi parturivimus, et peperimus Spiritum: salutes non fecimus in terra. Ubi LXX. Interpretes legunt: A timore tuo, Domine, concepimus, et peperimus Spiritum salutis, et Poenitentiae salutaris.

Hoc ipsum unanimi calculo docent SS. Patres, qui timorem illum commendant et extollunt. Sic S. Clemens Alexandrinus illum appellat fidei coadiutorem; S. Ambrosius clavum animae fluctuantis. Tertullianus, De cultu feminarum, cap. 2. Timor, inquit, fundamentum salutis est, praesumptio impedimentum timoris. Idem docet S. Augustinus pluribus in locis, maxime in Psalm. 127. ubi distinguit triplicem timorem, quorum primus est timor malorum temporalium, secundus est timor gehennae seu poenarum aeternarum, tertius denique est castus. De primo quidem timore, ait: Aliqui propterea tantum timent, ne aliquid mali in terra patiantur, ne illos aegritudo occidat, ne damnum det orbitas, ne alicuius amissio chari, ne auxilium, ne damnatio, ne carcer, ne aliqua tribulatio, propterea timent, et tremunt. Adhuc timor iste non est castus. De secundo autem sic prosequitur: Alius non in hac terra pati timet, sed gehennam timet, unde terruit et Dominus, Audistis, cum Evangelium legeretur, ubi vermis eorum non morietur, et ignis non extinguetur. Audiunt haec homines, et quia vere futura sunt impiis, timent, et continent se a peccato, habent timorem, et per timorem continent se a peccato. Timent quidem, sed non amant iustitiam. De tertio vero timore subiungit: Cum autem per timorem continent se a peccato, fit consuetudo iustitiae, et incipit quod durum erat amori, et dulcescit Deus, et iam incipit homo iuste vivere, propterea non quia timet poenas, sed quia amat aeternitatem. Exclusus est ergo timor a caritate, sed successit timor castus. Quis est iste timor castus? Secundum quem debemus, fratres mei, intelligere quod dictum est, Psalm. 18. Beati omnes qui timent Dominum, qui ambulant in viis eius. Quem utique timorem castum explicat ibidem similitudine et comparatione castae feminae cum adultera: Castae, inquit, timet ne discedat vir; adultera ne veniat: quid si ambo absentes sunt? illa ne veniat, ista ne tardet. Unde postmodum concludit: « Castus ergo timor, fratres mei, hoc habet, quia venit de amore. Ille autem timor nondum castus praesentiam Domini, et poenas timet, timore facit quidquid boni facit, non timor amittendi bonum illud, sed timore patiendi illud malum. Non timet, ne perdat amplexus pulcherrimi sponsi, sed timet ne mittatur in gehennam. Bonus est et iste timor, utilis est, non quidem permanebit in saeculum saeculi, sed nondum est iste castus permanens in saeculum saeculi. In quo est castus? iam iterum aliquid interrogo, quod vosmetipsos interrogetis. Si Deus veniens voce propria loqueretur nobis, quamquam non taceat loqui per litteras suas, et diceret homini, peccare vis? pecca: fac quidquid delectat: quidquid amaveris in terra, tuum fiat: cui fueris iratus intereat: quem rapere volueris, rapiatur, quem caedere, caedatur, quem damnare, damnetur, quem possidere, possideas. Nemo tibi resistat, nemo tibi dicat: quid facis? nemo: noli facere quod velis: nemo: quare fecisti? abundent tibi omnia ista terrena quae concupisti, et vive in illis non usque ad tempus, sed semper, faciem tantum meam numquam videbis. Fratres mei, unde ingemuitis, nisi quia iam natus est timor castus permanens in saeculum saeculi? Quare percussum est cor vestrum, si diceret Deus, faciem meam numquam videbis? Ecce omni ista terrena felicitate, omnibus rebus abundabis, circumfluunt in te bona temporalia, non illa amittes, non illa deseres, quid vis amplius? Fleret quidem, gemeret timor castus, et diceret: imo tollantur omnia, et videam faciem tuam. Timor castus exclamaret de Psalmo, et diceret: Deus virtutum converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus. Timor castus exclamaret de Psalmo, et diceret: Unam petii a Domino. Vide quomodo audeat timor iste castus, timor verus, timor sincerus: Unam petii a Domino, hanc requiram. Quid? Ut inhabitem in domo Domini per omnes dies vitae meae ». Similia habet Serm. 18. De verbis Apostoli, ubi cum cap. 1. et 5. distinxisset hunc triplicem timorem, tandem, et c. 7. loquens de timore mundano, eum reprobat, postmodum cap. 8. sermonem faciens de timore gehennae scribit: « Quid enim magnum est, timere poenam? Magnum est, sed amare iustitiam. Interrogo te, et invenio te. Tu inspice interrogationem meam sonantem, et fac de teipso interrogationem silentem. Dico ergo tibi: libidine victus habes consentientem, quare non committis adulterium? Et respondebis: quia timeo gehennam, timeo supplicium ignis aeterni, timeo iudicium Christi, timeo societatem diaboli, ne puniar ab illo, et cum illo ardeam. Quid dicturus sum, male times, quomodo tibi dicebam de adversario, quia quaerebat corpus tuum occidere? Ibi enim recte dicebam, male times, securum te facit Dominus tuus, dicens: nolite timere eos, qui corpus occidunt. Modo cum dicis mihi, gehennam timeo, ardere timeo, in aeternum puniri timeo: quid dicturus sum? Male times? vane times? Non audeo: quando quidem ipse Dominus ablato timore subiecit timorem: et ait, ubi dixit: nolite timere eos qui corpus occidunt, et postea non habent quid faciant, sed eum timete, qui habet potestatem, et corpus et animam occidere in gehennam ignis, ita dico vobis, hunc timete. Cum ergo Dominus timorem incusserit, et vehementer incusserit, et repetendo verbum, comminationem geminaverit, dicturus ego sum, male times? Ista non dicam. Plane time, nihil melius times, nihil est quod magis timere debeas: sed interrogo te: si non te videret Deus, quando facis, nec quisquam te convinceret in iudicio illius, faceres? Tu te vide, non enim potes ad verba omnia mea respondere, inspice teipsum. Faceres? Si faceres: ergo poenam times, castitatem nondum amas, caritatem nondum habes, serviliter times, formido est mali, nondum dilectio boni. Sed time tamen, ut ista formido custodiat te, ut perducat dilectionem. Timor enim iste, quo gehennam times, et ideo mala non facis, continet te, et sic volentem peccare animum non sinit, est enim quidam castus timor, quasi paedagogus legis littera est minans, nondum gratia iuvans. Custodiat tamen te timor iste, dum non facis timendo, et veniat caritas: intret in cor tuum, et quantum illa intrat, tantum timor exit. Timor enim id agebat ne faceres, caritas id agit ne velis facere, etiamsi impune possis admittere. Dixi quid timeatis, dixi quid appetatis ». — Ex his sic argumentari licet: timor ille bonus est, qui distinguitur a mercenario respiciente mala temporalia: timor ille bonus, quem non audet S. Augustinus dicere malum, quo non vane quis timet, quo quis non peccat, qui utilis est, et bonus, qui continet hominem extrinsecus a peccato, quamvis scilicet animum interiorem peccare volentem non sinat, qui peccandi consuetudinem sistit, qui est initium sapientiae, qui locum praeparat caritati: ex quo fit iustitiae consuetudo, et incipit quod durum erat amari, et dulcescit Deus: atqui haec omnia tribuit Augustinus timori servili: ergo timor servilis bonus est.

Confirmatur ex his, quae habet, Serm. 24. De Tempore, ubi ait: « cum timetur poena, quam minatur, discitur amari praemium, quod pollicetur: ac sic per timorem poenae bona vita retinetur. Per bonam vitam bona conscientia comparatur, ut per bonam conscientiam nulla poena timeatur. Quapropter discat timere, qui non vult timere; discat ad tempus esse sollicitus, qui semper vult esse securus, ut enim dicit Ioannes: timor non est in caritate, sed perfecta caritas foras mittit timorem. Dixit sane, et veraciter dixit. Si ergo habere non vis timorem, prius vide, utrum iam perfectam habeas caritatem, quae foras mittit timorem. Si vero ante istam perfectionem timor excluditur, superbia inflat, non caritas aedificat. Nam sicut in bona valetudine fames non fastidio, sed cibo pellitur, ita in bona mente timor non vanitate, sed caritate pellendus est ». Quibus verbis S. Augustinus aperte significat, timorem non consequendae beatitudinis, aut incurrendae gehennae posse interdum sufficere ad excludendum omnem peccati affectum; qua ratione timor ille castus censeri potest, saltem initialis, quippe cum ex eo non solum caveatur peccatum, sed etiam oriatur timor filialis, qui non procedit ex spe retributionis, sed ex affectu benevolentiae hominis erga Deum. Hac enim ratione affectus ille dicitur timor filialis; ideo enim filius obedit patri, non quia sperat ab illo retributionem aliquam, aut timet poenam infligendam, sed praecise quia novit inobedientiam displicere Patri, quem diligit, sicque ex amore patris illam refugit, absque ullo prorsus respectu ad suum proprium commodum.

DICES 1: Ille timor non est dicendus bonus, qui non excludit voluntatem peccandi: sed timor, seu dolor conceptus ex metu gehennae, non excludit voluntatem peccandi. Probatur: ille dolor et timor non excludit voluntatem peccandi, qui virtualiter et implicite eam retinet: sed dolor de peccatis ex metu gehennae virtualiter retinet affectum et voluntatem peccandi, ut optime docet S. August., Serm. 15. in Psal. num 118. ubi ait: Timor, quo non amatur iustitia, sed timetur poena, servilis est, quia carnalis est. « Vivit enim peccandi voluntas; quae tunc apparet opere, quando operatur impunitas. Cum vero poena creditur secutura, latenter vivit, vivit tamen. Mallet enim licere, et dolet non licere quod lex vetat, quia non spiritualiter delectatur eius bono, sed carnaliter malum metuit quod minatur. Timore autem casto ipsa, quae hunc timorem foras mittit, peccare timet caritas, etiamsi sequatur impunitas, quia nec impunitatem indicat secuturam, quando amore iustitiae peccatum ipsum deputat poenam ». — NEGO minorem: licet enim dolor non includat in se aliud motivum odii peccatorum, attamen positive omne aliud motivum ad detestandum peccata non excludit: etsi enim hominis attriti voluntas proxime stimuletur ad vitandum peccatum ratione intuitus¹ gehennae, tamen in eo non quiescit, sed virtualiter et mediate tendit in Deum, ut in finem ultimum, quemadmodum actus spei proxime quidem et immediate tendit in beatitudinem aeternam, seu in Deum, quatenus bonus ipsi speranti, virtute autem et implicite fertur in Deum secundum se tamquam in finem ultimum.

INSTABIS: Illud est per se malum, quod cum caritate et gratia sanctificante subsistere non potest: at timor servilis seu gehennae non subsistit cum caritate: nam, inquit S. Ioannes, Epist. 1. c. 4. Timor non est in caritate, sed perfecta caritas foras mittit timorem: igitur, etc. — Distinguo maiorem: quod non potest subsistere cum caritate, ratione suae malitiae, et deformitatis oppositae caritati, nego: ratione suae imperfectionis, concedo. Nam, ut optime notat S. Augustinus supra laudatus, in Psal. 127. duplex est timor, qui foras a caritate mittitur: unus quidem est timor temporalium, quoniam nimirum aliqui propterea timent, ne quidpiam mali in terra patiantur, ne illis aegritudine accidat, ne damnum, et alicuius chari amissio, aut aliqua tribulatio adveniat. Alius est timor gehennae, quo Dominus in Evangelio terret, ratione cuius terreni homines continent se a peccato, et sic incipiunt iuste vivere, et Deum diligere. Prior timor semper foras per caritatem mittitur: posterior vero simul cum ea aliquamdiu permanet, et maxime quando nondum est perfecta, ut etiam optime docet Tract. 9. Epist. Ioannis. « Timor non est in caritate, scilicet perfecta, sed est in caritate inchoata: quia initium sapientiae timor Domini. Timor quasi locum praeparat caritati. Cum coeperit caritas habitare, pellitur timor, quia ei praeparavit locum. Quantum enim illa crescit, tantum ille decrescit: quantum illa fit interior, timor pellitur foras. Maior caritas, minor timor: minor caritas, maior timor. Si nullus timor, non est qua intret caritas. Ibidem infra: est timor, quem caritas foras mittit, et est timor castus permanens in saeculum saeculi. Sicut sunt homines, qui timent Deum, ne mittantur in gehennam, iste timor introducit caritatem: sed ille venit ut exeat: si enim propter poenas times Deum, non amas, non bona desideras, sed mala caves, corrigis te, incipis bona desiderare, cum cupis bona desiderare, est in te timor castus, ne amittas ipsa bona: sicut si ponas duas mulieres maritatas, quarum una velit adulterium facere, sed timet maritum ne veniat: haec diligit nequitiam, et onerosa est ei mariti praesentia. Altera amat virum, et nulla se adulterii immunditia vult maculare, optat praesentiam viri. Timet illa, timet ista. Illa timet virum ne veniat: ista timet virum, ne discedat. Illa dicit: timeo ne damnet: ista dicit: timeo ne deserat. Pone hoc in animo Christianorum, et videas timorem, quem caritas foras mittit, et alium timorem castum permanentem in saeculum saeculi ».

OBIICIES 2. Peccatum est, ordinare maius bonum ad minus: sed ille qui dolet de peccatis ex solo metu damnationis, ordinat maius bonum ad minus, culpae vitiationem ad poenae fugam: igitur peccat. — Distinguo maiorem: ordinare maius ad minus, ut ad finem ultimum. concedo: ut ad finem proximum, nego. Deus enim ipse excellentius bonum ordinat ad inferius, ut incarnationem Christi ad hominum salutem et gloriam. Qui dolet de peccatis solo metu gehennae, maius bonum ordinat ad minus, ut ad finem proximum, non ut ad ultimum: ut sancti viri sacrificium et orationes ordinant ad obtinendam a Deo sanitatem, aut aliud temporale bonum: unde si foret aliquis ita virtualiter, aut actualiter affectus, ut si non esset poena, nullo modo de culpa doleret, haec Attritio non esset bona, quia non tenderet in Deum ullatenus, ut in finem ultimum.

OBIICIES 3. Quod tendit in creaturam, non tendit in Deum ut ultimum finem: quia nemo potest habere duos fines ultimos: sed Attritio tendit in creaturam, ut in ultimum finem: omnis enim attritus, non contritus, in peccato manet; tota siquidem Attritio per se non iustificat. — Distinguo maiorem: non tendit in Deum efficaciter, concedo: nullus enim efficaciter appetere potest plures ultimos fines: inefficaciter, nego: nam alioquin opera moraliter bona in peccato mortali, veluti ieiunium, orationes, eleemosynae, forent peccata mortalia, quia non tendunt in Deum, ut ultimum finem efficaciter, cuius contrarium docuimus in Tractatu De gratia.

OBIICIES 1. Si timor servilis est bonus, etiam timor mundanus erit bonus: at hic bonus non est, quia facit homines malos: ergo, etc. — Nego maiorem: quia timor mundanus est timor creaturae, cuius affectu non veretur homo Deum offendere: timor servilis est vere timor Dei, distrahens et custodiens a peccato: per eum enim homo timet offendere Deum metu poenae, quam ipse peccatis infligit.

OBIICIES 5. Actus, quo quis magis dolet de poena, quam de culpa, malus est: quia magis dolendum est de maiori malo, quam de minori: culpa maius est malum, quam poena: sed Attritio de peccatis ex solo metu damnationis est actus, quo quis magis dolet de poena, quam de culpa; dolet enim de culpa propter poenam: at id propter quod unumquodque tale est, et illud est magis tale: ergo, etc. — Nego minorem: etsi enim servus amet dominum ob mercedem, et fidelis Deum per spem ob gloriae restitutionem: non ideo servus magis amat mercedem, quam dominum, aut fidelis gloriae retributionem, quam Deum, quem semper agnoscit ut finem ultimum: ergo licet attritus oderit culpam ob poenam, non ideo magis odit poenam, quam culpam: Aristotelicum enim axioma debet intelligi de eo, propter quod aliud est tale, tamquam praecipuam causam, non tamquam propter minus praecipuam causam: nam etsi servus amet Dominum ob alimentum, quod expectat ab eo, tamquam ob minus praecipuam causam, et fidelis Deum ob gloriam, non ideo magis amat servus alimentum, quam dominum, aut fidelis gloriam, quam Deum.

Conclusio tertia. — ATTRITIO EX METU GEHENNAE, ET EX AMORE CONCUPISCENTIAE, SEU AFFECTU SPEI CONCEPTA, EST DISPOSITIO SUFFICIENS AD GRATIAM IN SACRAMENTO POENITENTIAE CONSEQUENDAM.

Probatur primo ex Concilio Tridentino, Sess. 14. cap. 1.² ubi post quam distinxit Contritionem in perfectam, quae ex caritate procedit, et in imperfectam, quae dicitur Attritio, Quoniam, inquit, vel ex turpitudinis peccati consideratione, vel ex gehennae et poenarum metu communiter concipitur, si voluntatem peccandi excludat, cum spe veniae: statim subiicit: Illam non facere hominem hypocritam, et magis peccatorem: verum etiam donum Dei esse, et Spiritus sancti impulsum, non adhuc quidem inhabitantis, sed tantum moventis, quo poenitens adiutus viam sibi ad iustitiam parat: et quamvis sine Sacramento Poenitentiae per se ad iustificationem producere nequeat, tamen eum ad Dei gratiam in Sacramento Poenitentiae impetrandam disponit. Idem habet Can. 5. Quibus verbis Concilium duplex assignat discrimen inter Contritionem et Attritionem: unum quidem, quod Attritio tendat in peccatum ex motivo minus nobili, quam Contritio, nimirum ex motivo turpitudinis peccati, aut metu gehennae: non autem ex consideratione Dei summe dilecti; alterum vero quod Contritio perfecta extra Sacramentum per se sufficiat ad obtinendam peccati remissionem, dummodo habeat annexum votum illud suscipiendi; Attritio vero disponit quidem ad illam remissionem per Sacramentum impetrandam, verum sine Sacramento reipsa suscepto non sufficit ad peccati remissionem.

REPONES 1: Concilium ibi dumtaxat loqui de dispositione remota, et omnino-insufficiente, non vero de proxima, et quae hominem proxime praeparat ad gratiam iustificantem consequendam. — Verum contra, Concilium ibi aperte docet Attritionem conceptam ex metu gehennae, si voluntatem peccandi excludat, revera ad iustificationis gratiam, in Sacramento Poenitentiae obtinendam disponere, eo modo quo Contritio ante susceptionem Sacramenti ad eam disponit: atqui Contritio proxime sufficienter ad gratiam sanctificantem disponit, ac Deo reconciliat, priusquam Absolutio Sacerdotalis suscipiatur: igitur etiam mens Concilii est, quod Attritio iuncta Sacramento proxime et sufficienter poenitentem disponat, ac Deo reconciliet in Sacramento Poenitentiae. Deinde, Attritio aliter hominem disponit ad gratiam cum Sacramento, quam extra Sacramentum, ut docet Concilium Tridentinum: sed extra Sacramentum remote et insufficienter ad iustificationem disponit: quia, ut supra docebat S. Augustinus, timor viam praeparat caritati: igitur ex mente Concilii Attritio iuncta Sacramento proxime disponit ad iustificationem. Denique, Concilium ibi damnat maxime errorem Lutheri, si ut et Sess. 6. Can. 8. ubi ait: Si quis dixerit gehennae metum, per quem ad misericordiam Dei de peccatis dolendo confugimus, vel a peccando abstinemus, peccatum esse, aut peccatores peiores facere, anathema sit: sed Lutherus non solum docebat, dolorem ex metu gehennae esse malum, et facere hominem peiorem ac hypocritam, sed etiam eum omnino esse insufficientem praeparationem ad percipiendam Absolutionem, et communionem faciendam: scribit enim Serm. 2. De Poenitent. « Contritio (sic enim coepit) vocari vera Poenitentia interior duplici via paratur: primo, per dissensionem, collectionem, detestationem peccatorum, qua quis, ut dicunt, recognitat annos suos in amaritudine animae suae, ponderando peccatorum gravitatem, damnum, foeditatem, multitudinem; deinde, admissione aeternae beatitudinis, ac aeternae damnationis acquisitionem, et alia quae possunt dolorem et tristitiam excitare, spe satisfaciendi per bona opera. Haec autem tristitia facit hypocritam, imo magis peccatorem, quia solum timore praecepti, et dolore damni id facit; et tales omnes indigne absolvuntur, et communicantur. Et si libere deberent remoto praecepto, et minis poenarum confiteri, certe dicerent sibi non displicere vitam praeteritam, quam sic coguntur displicere confiteri: imo quo magis timore poenae et dolore damni sic conteruntur, eo magis peccant, et afficiuntur suis peccatis, quae coguntur, non autem volunt odisse, et haec est illa Contritio, quam ipsi vocant extra caritatem non meritoriam, alii vocant Attritionem proxime disponentem ad Contritionem: sic enim ipsi opinantur, quam opinionem errorem ego dico ». Haec Lutherus de primo Contritionis modo. Alium vero Contritionis modum ita describit: « secundo paratur (Contritio) per intuitum et contemplationem speciosissimae iustitiae, qua quis in pulchritudine et specie iustitiae meditatus, in eam ardescit, et rapitur, incipitque cum Salomone fieri amator sapientiae, cuius pulchritudinem viderat: haec facit vere poenitentem, quia amore iustitiae id facit, et hi sunt digni Absolutione ».

REPONES 2: Concilium scribens, Attritionem ad impetrandam Dei gratiam in Sacramento disponere, solum damnare haereticos, qui dolorem Attritionis utilem negantes, aiebant illum facere hominem hypocritam, et magis peccatorem; non autem velle dirimere controversiam Theologorum Scholasticorum circa sufficientiam Attritionis cum Poenitentiae Sacramento. — Contra, Concilium non solum ostendit, dolorem Attritionis esse bonum et utilem, nec hominem facere magis peccatorem, sed insuper distincte ac diserte significat, quod quamvis peccatorem absque Sacramento per se perducere nequeat ad iustificationem, tamen in Sacramento eum disponat ad impetrandam Dei gratiam: ac subinde declarat, Attritionem in Sacramento vim illam habere, quam absque Sacramento non haberet. Ubi aperte satis nostram tuetur sententiam, et illam ab haereticorum calumniis vindicat: postquam enim dixit, Attritionem esse actum bonum, et ex impulsu Spiritus sancti conceptum, atque ad Dei gratiam in Sacramento Poenitentiae impetrandam disponere, in fine eiusdem capitis sic concludit: Quamobrem falso quidam calumniantur Catholicos Scriptores, quasi tradiderint Sacramentum Poenitentiae absque motu suscipientium, gratiam conferre: quod numquam Ecclesia Dei docuit, nec sensit. Atqui haeretici ex eo solum occasionem captarunt calumniandi Catholicos Scriptores, quod existimarent Attritionem, quae est ex metu poenarum, non esse actum bonum, sed malum, atque reddere hominem hypocritam: ergo Attritionem conceptam ex metu gehennae et poenarum, docet Concilium disponere ad Dei gratiam in Sacramento Poenitentiae obtinendam.

URGEBIS: Si Concilium existimasset Attritionem sufficienter ad Dei gratiam disponere, quando iungitur Sacramento, distincte dixisset, eam disponere cum Sacramento: at ita non dixit, sed tantum, quod disponat in Sacramento, ut nempe significaret eam disponere remote et mediate ad gratiam, quatenus videlicet disponit poenitentem ad recipiendam Absolutionem sacramentalem, et excitandam ex gratia Dei Contritionem, ex quibus immediate sequatur iustificatio: igitur Concilium nulla ratione nostrae sententiae patrocinatur. — Nego consequentiam, et ad antecedens dico, quod quando Concilium ait, Attritionem disponere ad Dei gratiam in Sacramento, idem significat, ac si diceret cum Sacramento: cum enim hanc particulam, in Sacramento, opponat huic, sine Sacramento, quae significat idem, ac seorsim, et separatim a Sacramento, dum ait, Attritionem sine Sacramento non perducere ad iustificationem, consequens est, quod dum etiam ait, eam in Sacramento disponere ad Dei gratiam, idem significat, ac si diceret cum Sacramento.

REPONES 3: Concilium, dum ait, Attritionem in Sacramento ad iustificationem disponere, non loqui de illa Attritione, quae concipitur ex metu poenarum, sed tantum de illa, quae fit ex amore Dei super omnia, sed imperfecto, quaeque est equidem essentialiter Contritio, sed imperfecta; ut eam ibidem appellet Concilium, quippe Contritionem dividit in perfectam, et imperfectam. — Verum nondum quaerit in scirpo, et umbras in Sole, qui haec somniat: tum quia Concilium illam Attritionem asserit sufficere ad impetrandam Dei gratiam in Sacramento, quam dicit concipi ex consideratione gehennae et poenarum metu: igitur non loquitur de Attritione, quae sit amor Dei initialis et imperfectus: tum quia Concilium de ea Attritione loquitur, quam Lutherus docuerat facere hominem hypocritam et peiorem: sed illa Attritio, de qua loquitur Lutherus, non procedit ex caritate imperfecta et inchoata, sed ex solo poenarum metu, ut constat ex dictis supra: igitur, etc. Tum denique quia Concilium ait, illam Attritionem, quae in Sacramento Poenitentiae disponit ad gratiam, esse donum Dei, et Spiritus sancti impulsum, non adhuc quidem inhabitantis, sed animam moventis: at Attritio ex amore Dei super omnia, quantumvis imperfecta, est motus Spiritus sancti inhabitantis animam: etenim qui manet in caritate, in Deo manet, et Deus in eo: igitur, etc.

Porro Concilium vocat Attritionem Contritionem imperfectam, non defectu gradus tantum, sicut puer dicitur vir imperfectus, quia omnino viri perfectionem nondum est adeptus; sed dicit imperfectam propter defectum essentiae Contritionis, quia non est dolor de peccatis ex amore amicitiae Dei: sicut embrio est vir imperfectus, quia non habet hominis naturam, sed ad eam disponit, ut diximus in 3. Notabili. Confirmatur: non maior requiritur dispositio ad gratiam per Sacramentum Poenitentiae suscipiendam, quam ad illam recipiendam per Baptismum: sed Attritio est sufficiens dispositio in adulto baptizando ad gratiam iustificantem recipiendam: igitur et in poenitente sufficiens erit. Maior constat; siquidem eadem est ratio Sacramenti Poenitentiae, ac Baptismi, quippe cum utrumque sit Sacramentum mortuorum. Minor vero probatur auctoritate S. Augustini, qui lib. De Catechizandis rudibus, cap. 17. tria refert genera hominum, qui volunt esse Christiani, qui veniunt ad Baptismum, quorum tertium genus est eorum, qui propter beatitudinem sempiternam, et perpetuam requiem, quae post hanc vitam Sanctis futura promittitur volunt fieri Christiani, ut non eant in ignem aeternum cum diabolo, sed in regnum aeternum intrent cum Christo: Qui eiusmodi est, inquit, vere Christianus est; cautus in omni tentatione, ne prosperis rebus corrumpatur, et ne frangatur adversis, et in abundantia bonorum terrenorum, modestus, temperans, et in tribulationibus fortis et patiens, qui etiam proficiendo pervenit ad talem animum, ut plus amet Deum, quam timeat gehennam, ut etiam si dicat illi Deus: Utere deliciis carnalibus sempiternis, et quantum volueris pecca, nec morieris, nec in gehennam mitteris, sed mecum tantummodo non eris, exhorrescat, et omnino non peccet, non iam ut in illud, quod timebat, non incidat, sed ne illum, quem sic amat, offendat, in quo una est requies. In istis hominibus est tantum Attritio circa prioris vitae peccata: nam si solum habent Attritionis motivum gehennae metum, servilis est in iis dumtaxat erga Deum timor, nondum est in iis timor filialis, aut Contritio caritate perfecta, quia recenset eos S. Augustinus inter venientes ad fidem, et ait illos eo postea perventuros, ut plus ament Deum, quam timeant gehennam. Porro si isti forent perfecta caritate flagrantes, non essent in via ad eiusmodi statum, nec ad eum tenderent proficiendo, iam enim eum essent assecuti; sed ea qualiscumque dispositio detur ad Baptismum actu fructuose suscipiendum, suscipietur; nam homo sic dispositus dicetur vere Christianus, idest, idoneus ut recipiat Baptismi Sacramentum, in quo fit Christianae fidei professio. Quare cap. 16. praecedenti, quo traditur formula cuiusdam orationis, aut alloquii Catechistae ita congratulantis eum, qui venit ad Baptismum propter requiem, quae speratur post hanc vitam, ait: Deo gratias, frater, valde tibi gratulor, et gaudeo de te, quod in tantis, tanque periculosis saeculi tempestatibus de vera et certa securitate cogitasti. Porro nisi dispositio praedicta sufficiens esset ad Baptismum, quae dispositio Attritionis est, qui cum ea veniret ad Baptisma, non cogitaret de certa securitate: ergo cum eadem sit ratio Sacramenti Poenitentiae, ac Baptismi, quia ambo sunt Sacramenta mortuorum: Baptismus enim est Sacramentum regenerativum; Poenitentia Sacramentum resuscitativum et reparativum; ac subinde Attritio, quae est sufficiens dispositio ad Baptismum debite suscipiendum, sufficiens pariter erit ad Poenitentiae Sacramentum vere et fructuose recipiendum.

Probatur denique ratione: primo, quia omne Sacramentum novae Legis id efficere potest seipso immediate, ad quod primo et per se est institutum: agit enim ex opere operato: sed Poenitentiae Sacramentum per se institutum est ad causandam primam gratiam sanctificantem in homine per peccatum lapso: igitur potest primam gratiam sanctificantem in eo producere: sed nisi ad illud sufficeret Attritio, nusquam primam gratiam produceret; cum enim Contritio per se sufficiens sit ad producendam primam gratiam extra Sacramentum, si illa esset necessaria dispositio ad Sacramentum Poenitentiae, revera ante susceptionem illius Sacramenti, necessario praesupponi deberet gratia producta: igitur, etc. Deinde, Sacramentum mortuorum, quale est Poenitentia, non praerequirit in suscipiente formale principium vitae spiritualis: illud enim immediate efficit: sed Contritio caritate perfecta est principium vitae spiritualis in homine: ergo illam Poenitentiae Sacramentum tamquam dispositionem necessariam non praesupponit. Deinde, Sacramenta novae Legis sunt efficaciora quam Legis veteris, ac subinde minorem postulant in suscipiente dispositionem: sed Sacramenta Legis veteris, ut homini post circumcisionem lapso conferrent primam gratiam, necessario requirebant Contritionem: igitur Poenitentia, quae est Sacramentum novae Legis, illam non praerequirit. Addendum, si Contritio perfecta aeque esset necessaria in nova, ac in veteri Lege, sequeretur, longe difficiliorem esse peccati remissionem in nova Lege, quam in veteri; nam in Lege Mosaica ad eam obtinendam solus actus Contritionis sufficiebat; in Lege autem Evangelica praeter illam ulterius requireretur Confessio omnium peccatorum mortalium secundum numerum et speciem, quod certe videtur onus gravissimum: igitur ut facilior appareat venia consequenda per Sacramenta novae Legis, non necesse ad Sacramenta mortuorum praerequiritur Contritio.

Confirmantur hae omnes rationes ex censura sacrae Facultatis Parisiensis, quam edidit anno 1638. die prima Iunii, et 1. Iulii adversus nonnullas Claudii Seguenoti Presbyteri ex congregatione Oratorii assertiones, quas scripserat in suis ad S. Augustini librum De Virginitate notis: maxime vero quod pro consequenda remissione peccatorum in Sacramento Poenitentiae non sufficeret Attritio, sed desideraretur Contritio caritate perfecta, et consequenter addidisset Absolutionem sacramentalem nihil aliud esse, quam iuridicam peccati iam remissi declarationem. Eiusmodi propositiones hac censura notavit sacra Facultas: Quae tradidit de Attritionis insufficientia, et Contritionis ex perfecta caritate absoluta necessitate ad recipiendum Sacramentum Poenitentiae: et quae addit et approbat de Absolutione, quod nihil aliud sit, quam declaratio iuridica peccati iam remissi, damnavit Facultas, et censuit has propositiones esse quietis animarum perturbatrices, communi et omnino tutae praxi Ecclesiae contrarias, efficaciae Sacramenti commutativas, et insuper temerarias ac erroneas.

OBIICIES 1. Ad veram Poenitentiam requiritur, quod Poenitens, ut veniam obtineat, ad Deum convertatur ex toto corde, et habeat cor novum: sed haec non praestat sola Attritio: igitur, etc. Maior constat, tum ex illo Deuteronomii 4. Cum quaesieris Dominum, invenies eum, si tamen toto corde quaesieris eum, et tota tribulatione animae tuae. Et Ezechielis 18. Facite vobis cor novum, et spiritum novum. Minor etiam patet: qui enim tantum est attritus, toto corde, totaque animi tribulatione Deum non quaerit; neque Attritio facit cor novum, et spiritum novum; quia non removet spiritum veteris Adam, scilicet affectum peccandi; nec inducit spiritum novi Adam, nempe caritatem: igitur, etc. — Distinguo minorem: si Attritio sit sine Sacramento, concedo: si iuncta sit Sacramento, nego: erit enim cor novum, et Deus utiliter, ac sufficienter quaeritur, quando gratia sanctificans confertur homini, per quam innovatur, et ad Dei consortium ac unionem et amicitiam revocatur. Ad auctoritates autem Scripturae respondeo, eas esse intelligendas de Poenitentia veteris Legis, necnon et novae Legis, quae extra Sacramentum sit sufficiens ad obtinendam peccati remissionem; nam in Lege nova sufficienter homo Deo reconciliatur virtute Sacramenti Poenitentiae, quando dolet de peccatis, et deponit peccandi voluntatem; quod utique fit per Attritionem, ut dictum est supra.

URGEBIS: Concilium Trident., Sess. 14. cap. 3. docet, materiam Sacramenti Poenitentiae esse Contritionem, eamque ad peccatorum remissionem ex Dei institutione requiri. Et cap. 4. ait: Fuit quovis tempore ad impetrandam peccatorum veniam hic Contritionis motus necessarius. Et cap. 6. dicit, Eum cui nulla est Contritio, non vere absolvi Sacramento Poenitentiae: igitur ex mente Concilii ad obtinendam peccatorum veniam, etiam cum Sacramento, non sufficit Attritio. — Distinguo antecedens: requiritur Contritio generatim sumpta, quatenus abstrahit a perfecta et imperfecta, concedo: requiritur perfecta Contritio, nego. Concilium enim ibi docet Contritionem perfectam caritate hominem Deo reconciliare priusquam hoc Sacramentum actu suscipiatur: imperfectam autem per se non perducere peccatorem ad iustificationem, sed eum tantum disponere ad Dei gratiam in Sacramento Poenitentiae impetrandam; nam illam Contritionem Concilium dicit esse necessariam, quam initio capitis 4. definit, cum ait, eam esse animi dolorem ac detestationem peccati, cum proposito non peccandi de cetero: ibi autem definitur Contritio generice sumpta, prout abstrahit a perfecta et imperfecta; siquidem illa definitio etiam convenit Attritioni, quippe cum sit animi dolor, ac detestatio peccati, cum proposito non peccandi de cetero.

URGEBIS: Idem Concilium, Sess. 6. cap. 6. referens varias dispositiones praerequisitas ad iustificationem, asserit hominem disponi ad iustitiam non tantum per actus fidei, timoris, et spei, sed etiam dilectionis, ex qua nascitur odium peccati, per propositum novae vitae, ac denique observationis mandatorum divinorum: In spem eriguntur inquit Concilium fidentes Deum sibi propter Christum propitium fore, illumque tamquam omnis iustitiae fontem diligere incipiunt, ac propterea moventur adversus peccata per odium aliquod, et detestationem. hoc est, per eam Poenitentiam, quam ante Baptismum agi oportet; denique dum proponunt suscipere Baptismum, inchoare novam vitam, et servare divina mandata. Ubi Concilium ad iustificationem, quae fit per Baptismum, dilectionem inchoatam inquirit, ut constat ex illis verbis, illumque tamquam iustitiae fontem diligere incipiunt. Unde cum non minor requiratur dispositio ad iustificationem, quae fit per Poenitentiam, quam ad illam, quae fit per Baptismum, ex illo Tridentini testimonio manifeste constare putant adversarii, ad iustificationem, quae fit per Poenitentiam, caritatem inchoatam et imperfectam necessario requiri. — Respondeo, Concilium eo loco sermonem facere de iustificatione, quae fit extra Sacramentum, et per solum Baptismi votum ac desiderium; unde signanter ait: Dum proponunt suscipere Baptismum, etc. Quo certe in casu non negamus, dilectionem Dei esse necessariam, necnon et Contritionem caritate formatam. Secus est autem de iustificatione, quae fit in Sacramento: nam idem Concilium, Sess. 6. cap. 6. loquens de Poenitentia in adultis peccatoribus praevia ad Baptismum, ait: Moventur homines adversus peccata per odium aliquod et detestationem. hoc est, per eam Poenitentiam, quam ante Baptismum agi oportet. Porro ad hanc Poenitentiam ante Baptismum agendam, non est absolute necessaria Contritio, ut diximus supra ex S. Augustino. Vel dico Concilium intelligendum esse de amore illo initiali, quem supra diximus ad virtutem spei pertinere. Hic autem amor ideo initialis appellatur, quia ut plurimum ab isto amore nostra iustificatio initium sumit, et ut a me supra dictum est, saepe ducimur ab amore isto ad perfectum illum amorem, qui ad virtutem caritatis pertinet.

URGEBIS: Ea dilectio initialis, quam ibi Concilium Tridentinum pro dispositione ad iustificationem requirit, est ea dilectio, qua peccator incipit Deum diligere tamquam fontem omnis iustitiae: at ista dilectio ad caritatis, non ad spei virtutem pertinet: ergo, etc. — Nego minorem: quia dilectio illa, de qua ibi Concilium loquitur, est qua Deus diligitur, ut ipse est fons nostrae iustitiae, seu iustificationis, quam ab ipso promissam per Christum expectamus; ideo dicit Deum proponi diligendum, non quidem ut iustitiam in se, sed ut fontem iustitiae, quam videlicet in nos derivat: adeoque significat eum esse diligendum, ut nobis bonus est, et ut bona nobis largitur. Nec movere debet particula omnis: hoc enim solum ibi vult per illam particulam Concilium Tridentinum, quod peccatores incipiunt Deum diligere tamquam fontem iustificationis cuiuscumque, et dispositionum omnium supernaturalium ad iustificationem, cum nullus sit, qui aliter, quam per Dei gratiam, iustificari valeat, ut ex praecedenti capite Concilii Tridentini aperte constat, et ex nostro Tractatu De Gratia.

INSTABIS: Ea dilectio, quam requirit Concilium loco mox citato, est ea, quae Sacramento Poenitentiae iuncta, peccatoris conversionem operari potest: at nulla dilectio Dei conversionem istam potest operari, nisi ea quae pertinet ad virtutem caritatis: ergo illa dilectio, de qua Concilium ibi loquitur, est dilectio ad virtutem caritatis pertinens. — Respondeo negando minorem; nam ad hoc sufficit dilectio, quae pertinet ad virtutem spei, et quam suppono coniunctam cum Attritione praedicta, quam sic volumus posse conversionem istam operari, non quidem per se solam, sed quando iuncta est Sacramento Baptismi, vel Sacramento Poenitentiae, ut satis aperte docet Concilium Tridentinum cit., Sess. 14. cap. 4. ubi expresse docet, Contritionem imperfectam, quae Attritione dicitur, et quae ex turpitudinis peccati consideratione, vel ex gehennae et poenarum metu communiter concipitur, si voluntatem peccandi excludat, cum spe veniae, non modo non facere hominem hypocritam, et magis peccatorem, sed et donum Dei esse, et Spiritus sancti impulsum, et quamvis absque Poenitentiae Sacramento peccatorem per se, nequeat perducere ad iustificationem, eum tamen ad Dei gratiam in Sacramento impetrandam disponit. Nota dictum in Sacramento ipsum disponere, et quidem ad gratiam impetrandam: his enim verbis facile constat, quod per istam Attritionem, prout a Contritione per caritatem perfecta distinguitur, gratia conferri valeat, si iuncta sit Poenitentiae Sacramento.

INSTABIS ITERUM: Idem Concilium, Sess. 14. cap. 6. agens de poenitente, ait: Non debet adeo sibi de sua fide blandiri, ut etiamsi nulla illi adsit Contritio, aut Sacerdoti animus serio agendi et vere absolvendi desit, putet tamen se propter suam solam fidem vere et coram Deo esse absolutum: ergo perfecta Contritio requiritur ad peccati remissionem absolute, nec Attritio sufficit etiam in Sacramento. — Nego consequentiam; ibi quippe Concilium vult tantum arguere Novatores ultimi saeculi, qui docebant hominem nullo suae voluntatis motu, seu Poenitentiae dolore vel sensu praeparari debere ad obtinendam peccatorum remissionem; sed ei solam sufficere fidem, seu potius fiduciam et confidentiam certam de comparata remissione peccatorum. Hinc addit Concilium post verba citata: Nec enim fides sine Poenitentia remissionem ullam peccatorum praestaret. Porro Attritio Poenitentia quaedam est. Ideo Contritionem intelligit ibi generice sumptam, esse prorsus necessariam; quod alterutra species eius absolute requiratur, aut imperfecta, quae dicitur Attritio, aut perfecta, quae dicitur Contritio simpliciter, et stricte sumpta; nam extra Sacramentum perfecta requiritur: in Sacramento autem sufficit imperfecta, quae dicitur Attritio.

OBIICIES 2. S. Augustinus, qui pluribi docet eum inaniter poenitere, qui dumtaxat a peccatis abstinet ex metu poenae et supplicii, sicut Epist. 144. quae est ad Anastasium, Inaniter, inquit, putat victorem se esse peccati: qui poenae timore non peccat: quia etsi non impletur foris negotium malae cupiditatis, ipsa tamen mala cupiditas intus est hostis, et quis coram Deo innocens invenitur, qui vult fieri quod vetatur. si substrahatur quod timetur: at per hoc in ipsa voluntate reus est, qui vult facere quod non licet fieri; sed ideo non facit, quia impune non potest fieri: nam quantum in ipso est, mallet non esse iustitiam peccata prohibentem atque punientem. Et utique si mallet non esse iustitiam, quis dubitaverit, quod si posset auferret? At per hoc quomodo iustus est iustitia talis inimicus. ut eam, si potestas detur, praecipientem auferat, ne comminantem vel iudicantem ferat? Inimicus ergo iustitiae est, qui poenae timore non peccat. Similiter, lib. De Natura et Gratia, cap. 57., ait: Sub lege est, qui timore supplicii, quod lex minatur, non amore iustitiae, se sentit abstinere ab opere peccati: nondum enim liber est, nec alienus a voluntate peccandi est: in ipsa enim voluntate reus est. Insuper, lib. 1. Contra duas Epistolas Pelagianorum, cap. 9. In ipsa, inquit, intus voluntate peccat, qui non voluntate, sed timore non peccat. Et lib. 1. cap. 4. Qui timore poenae praecepta facit, proculdubio invitus facit, ac per hoc in animo non facit, ac per hoc in ipsa voluntate intus est reus, ubi ipse, qui recipit, inspicit. Denique, S. Augustinus, tract. 9. in Epistolam Ioann. ut supra memoravimus, necnon in Psalm. 127. dicit, quod qui cessant a peccatis ex metu poenae, seu gehennae, sunt similes mulieri adulterae, quae tantum ab adulterio cessans metu sui mariti, ne videlicet deprehendatur ab eo, et severe puniatur, semper animum adulterandi retinet: igitur ex mente S. Augustini, Attritio, quatenus est timor ex metu gehennae, non removet voluntatem peccandi, nec consequenter sufficiens est cum Sacramento ad obtinendam peccatorum remissionem. — Distinguo consequens: Attritio ex metu gehennae, quae movet dumtaxat ad cavenda peccata propter solum timorem malorum temporalium, et amorem bonorum terrenorum, non removet peccandi voluntatem, concedo: quae concipitur propter metum gehennae, quo quis timet Deo privari, et ratione huius timoris a peccato abstinet, nego: nam timor iste gehennae ordinatur ad Deum, tamquam ad finem ultimum, et ut sic removet peccandi voluntatem, quia ordinatur ad finem culpae contrarium; non enim qui sic timet, suum finem ultimum reponit in ipsa evitatione supplicii, sed in privatione et carentia Dei, qui cum non possit possideri a peccatore, idcirco qui hoc metu abstinet a peccato, sibi proponit finem ultimum culpae contrarium: quando autem peccator sic respicit evitationem supplicii, non retinet voluntatem peccandi. — Unde timor servilis in eo, qui cessat a peccato timore supplicii, duplex esse potest: unus quidem quando tota ratio, tam finalis quam impulsiva seu motiva, continendi se a peccatis, est fuga poenae, dum videlicet homo sic affectus est, ut malum fugiat solum ob poenam illi malo peccatorum intentatam, et in evitatione supplicii, vel in bono, quod ei supplicio contrarium est, reponit suum finem ultimum. Et iste timor a plerisque dicitur serviliter serviens: quia competit servis, et mancipiis, qui nullo Domini sui amore abstinent a prohibitis, sed solum poenae metu, ita quod semper affectum habeant faciendo vetita, nisi esset poena subeunda. Porro ille timor semper aliquem effectum peccandi formalem aut virtualem in voluntate relinquit. Alter vero servilis est quando qui timet, non constituit suum finem ultimum in evitatione eiusmodi poenae; sed ultro tendit in bonum honestum. qualis utique est timor Attritionis, qui licet terminetur immediate ad evitationem poenae, quam timet, tamen mediate tendit in finem ulteriorem, nempe in beatitudinem aeternam, et ad Deum, ut summum bonum, quo qui sic timet, non vult privari, sed eo frui, ac subinde, qui hoc timore afficitur, non retinet peccandi voluntatem. Ex quibus colligere licet, quod quoties S. Augustinus ait, illos, qui timore cessant a peccato, adhuc reos esse secundum affectum et voluntatem, loquitur de illo timore, quo terrentur ii, qui conquiescunt in evitatione supplicii, ac serviliter serviunt et divinis mandatis parent: qui utique timor malus est, quia per eum homines in amore sui, tamquam in ultimo fine quiescunt; non vero loquitur de timore, qui ultra evitationem poenae tendit in possessionem Dei tamquam summi boni, cuius privationem timet, qualis est timor Attritionis.

URGEBIS: Idem S. Augustinus pluribi docet, neminem sine Dei amore posse iustificari: sic Serm. 7. De Tempore: Poenitentiam veram non facit, nisi odium peccati, et amor Dei: et lib. 21. De Civit., cap. 27. Si non desistant a peccato, habendo caritatem, quae non agit perperam, nihil eis prodest. Unde Auctor De Vera et Falsa Poenitentia, sine amore, inquit. nemo unquam gratiam invenit, nec veniam assecutus est. Quod utique confirmatur ex Scriptura: nam S. Paulus 1. ad Cor. 13. diserte ait: Sine caritate nihil sum; si caritatem non habuero, nihil mihi prodest. Et 1. Ioann. 3. Qui non diligit manet in morte: igitur ad iustificationem, etiam cum Sacramento, non sufficit Attritio concepta ex metu gehennae, sed requiritur affectus et motus caritatis. — Distinguo antecedens: requiritur Dei dilectio, actualis aut habitualis, concomitans aut subsequens, concedo: sola actualis et praevia, nego. Verum quidem est, quod non possit fieri peccatoris iustificatio sine Dei amore et caritate habituali, quae a gratia sanctificante non distinguitur; sed non absolute requiritur, quod actualis et formalis Dei amor ipsam iustificationem praecedat, dum peccator eam obtinet per Sacramentum: verum ad id sufficit amor Dei habitualis, seu caritas, quae est forma huiusmodi iustificationis, per quam videlicet peccator fit Dei amicus et ipsi gratus. Ita Doctor eiusmodi auctoritates solvit, dist. 14. q. 2. n. 20., ubi ait: Quod sine amore Dei nullus consequitur veniam, potest ibi accipi venia, non tantum pro poenitentia, sed pro fine Poenitentiae: et ita cum intelligimus, quod per poenitentiam acquiritur venia, et illa venia est, quando quis per gratiam acceptatur ad amicitiam divinam. Vel dico, S. Augustinum loqui de Dei dilectione, quae proveniat non ex affectu caritatis, sed ex affectu spei: ad quam utique Dei dilectionem conducit ille gehennae metus: nullus enim vere attritus gehennam timet, nisi quatenus est privativa aeternae Dei possessionis, ac subinde quando dolet de peccatis propter metum gehennae, dolor iste terminatur ad Dei dilectionem: non enim timeret gehennam, nisi quatenus est privativa possessionis Dei, neque doleret de huiusmodi privatione, nisi Deum diligeret; nam tantus est dolor in amittendo, quantus est amor in possiendo: igitur vera Attritio semper habet adiunctam Dei dilectionem ex affectu spei, si non explicite et formaliter, saltem virtualiter et implicite.

DICES 3: Cum Lex Evangelica longe sit praestantior Lege veteri, etiam praestantius requirit remedium ad obtinendam peccati remissionem: ubi enim lex est perfectior, ibi gratiae consequendae media debent esse praestantiora: sed Contritio stricte sumpta, quae fuit medium necessarium ad consequendam gratiam in veteri Lege, est medium praestantius Attritione, seu Contritione imperfecta: igitur haec etiam necessaria est in nova Lege. — Distinguo minorem: Contritio perfecta est praestantior Attritione, si consideretur secundum entitatem, concedo: si spectatur per ordinem et habitudinem ad finem et effectum, ac modum procurandi finis et effectus in Sacramento Poenitentiae, nego. Licet enim Contritionis natura et virtus sit praestantior et perfectior Attritione, si secundum se spectetur, unde potest extra Sacramentum ad iustificationem perducere, quod Attritio non potest: Attritio tamen iuncta Sacramento, tam potest ad iustitiam et gratiam ultimate disponere seu perducere, quam ipsa Contritio; nimirum ad ipsam gratiam, quam Poenitentiae Sacramentum ex opere operato producit in poenitentibus: ad hanc enim requiritur solum, ut tollatur obex malae voluntatis ad creaturam conversae; Attritio autem iuncta Sacramento potest id efficere; quare dicitur aequivalenter ultima dispositio, quamquam ad gratiam ex opere operantis producendam in Sacramento Contritionis stricte sumpta perfectius disponat, quia maius est hominis meritum, quam Attritio.

DICES 4: Plurimi e gravioribus Theologis, maxime vero Doctores Seraphicus et Subtilis, aperte docent, Attritionem non sufficere cum Sacramento ad remissionem peccati, quia non excludit voluntatem peccandi. Primo namque Seraphicus in 3. dist. 34. p. 2. art. 1., ait: Dicendum, quod absque dubio timor servilis est donum Spiritus sancti: et ratio huius est, quoniam sicut donum Dei est nosse, sive credere poenas futuras, pro eo quod ibi est quaedam cordis illuminatio et directio: sic donum Dei est illas poenas aeternas refugere et timere, pro eo quod ex tali dono est quaedam cordis emollio, et fluxus concupiscentialis restrictio, et in hoc quaedam rectificatio. Et propter illum timorem cessat homo a peccatorum perpetratione, licet non omnino cesset a voluntate. Nam subdit: Voluntas peccandi manet in habitu et radice, quia deformitas est circa timentem. Similiter Doctor Subtilis, in 4. dist. 20. quaest. unica, ubi agens de Poenitentia, quae tantum fit in extremis vitae, ostendensque eam esse dubiam, hoc probat variis rationibus, maxime vero auctoritate S. August. dicentis: Oportet non solum timere iudicem, sed diligere, arbitrii enim libertatem quaerit, ut dolere possit commissa, non necessitatem: caritatem, non timorem. Igitur ex eorum sententia dolor conceptus ex metu gehennae non sufficit ad remissionem peccati. — Nego antecedens, et ad Seraph. Doctorem dico, illum per voluntatem peccandi, quam dicit manere in habitu et radice, nihil aliud intelligere, quam peccatum habituale, sive maculam quae remanet post praeteritum actuale peccatum, quae non expellitur per timorem servilem, nisi accedente Sacramento; ac subinde potius per Sacramentum, quam per timorem illum pellitur, ait enim q. 2. « Cum dico timorem servilem, duo dico: videlicet ipsum habitum, quo anima disponitur ad timendum Deum, ut punientem eos, qui praevaricantur; et ulterius nomine servitutis importatur deformitas peccati. Quae annexa est illi habitui in eodem homine, ratione cuius ille homo dicitur esse servus peccati, et timor in eo existens dicitur esse timor servilis. Per hunc etiam modum, cum dico aliquem timere serviliter, duo dico: videlicet et actum ab illo habitu egredientem, et voluntatis servitutem, sive deformitatem comitantem.»

Sed attendendum, quod hoc potest esse dupliciter: aut ita quod deformitas illa voluntatis concomitetur quantum ad habitum; sic potest esse, quod aliquis serviliter timeat, et tamen motu illo non peccabit; quia si ex cogitatione poenarum aliquis abhorret offendere Deum, hoc potest esse praeter peccatum actuale. Si autem concomitatur in actu, quamvis ipsum timere de se non sit malum, tamen ratione deformitatis actualiter annexae depravatur: sicut aliquis qui timet poenas, et timendo dolet, quod tales poenae infliguntur pro culpa, et actu etiam concupiscit peccare, si non esset illa poena; et hoc modo serviliter est peccatum et malum. Hoc autem non est semper, cum quis movetur timore servili: alioquin per usum illius doni magis se homo a gratia elongaret, quam praepararet, quod plane falsum est. Ita Seraph. Doctor, unde concludit: «et ideo concedendum est, quod usus timoris servilis potest esse bonus, licet non sit bonus bonitate meriti, sed magis bonitate praeparante vel ordinante ad meritum, quae simul stat cum peccato. Unde et rationes, quae hoc ostendunt, concedendae sunt». Quapropter respondens ad primum, ait: illud vero, quod primo obiicitur in contrarium, quod in timore servili vivit voluntas peccandi, et quod dolet de eo, quod lex vetat, dicendum quod illud verbum Augustini non intelligitur, quod semper, quando timet, doleat actu, et similiter quod voluntas peccandi semper sit in actu; sed hoc dicit, quia manet in habitu et radice. Licet autem voluntas sit per peccatum deformata, et regnet in ea malus amor, potest tamen aliquando moveri ad aliqua bona opera in genere, vel ex circumstantia, per aliquam gratiam gratis datam, non committendo culpam, etc. Igitur censet Seraph. Doctor, dolorem peccati propter gehennae metum, seu Attritionem, posse excludere omnem actualem affectum et voluntatem peccandi, quamvis per se non sit sufficiens ad removendum peccatum habituale, seu deformitatem illam et maculam, quae remanet in peccatore, transacto actu peccaminoso, nisi illa Attritio iungatur Sacramento Poenitentiae. — Ad Doctorem Subtilem respondeo, dici posse primo, eum ibi agere maxime de Poenitentia quae extra Sacramentum sufficiat ad salutem, ad quam proculdubio requiritur amor Dei, sive Contritio caritatis perfecta. Secundo, dici potest quod, si sermo sit de Poenitentia, seu de dolore Poenitentiae iuncto Sacramento Poenitentiae, illa verba oportet non solum timere iudicem, sed diligere, non tam significant affectum caritatis, quam spei, ut colligitur ex sequentibus: non igitur timeat poenam qui poenitet, sed anxietur pro gloria: anxari autem pro gloria, nihil est aliud quam timere privationem beatitudinis aeternae hereditatis, quae per peccatum deperditur, et per poenitentiam restauratur. Porro haec animi anxietas ab alia virtute oriri non potest, quam a virtute spei; ac subinde neque S. August. neque Subtilis Doctor, per dilectionem aliud intelligunt, quam affectum spei. Porro Attritio habet hunc affectum, siquidem nemo potest per eam timere gehennam, quin pariter habeat displicentiam voluntariam, quod peccaverit, quia peccando amisit ius ad hereditatem sibi repromissam: quae utique displicentia tendit in Deum, saltem mediate; quippe cum Deus sit obiectiva beatitudo, quam recuperare sperat poenitens. Quod autem Doctor non de alio dolore, quam Attritionis loquatur, quando videlicet poenitens in extremis suscipit Sacramentum Poenitentiae, apparet ex his quae subiicit, n. 7. ubi ex dictis colligit: Quod infirmo iam ad articulum istum deducto suadendum est, ut secundum suam possibilitatem laboret ad Poenitentiam ordinatam, ut scilicet non obstante dolore vel timore, utatur ratione quantum potest, et nitatur habere displicentiam voluntariam propter finem debitum, scilicet propter Deum, et renitatur malae inclinatione habitus et delectationum praesentium: et laboret ad displicentiam quantum poterit habere, licet brevem: et ne in desperationem mittatur, exstollenda est sibi misericordia, proponendo sibi exemplum de latrone illo, cuius fuit Poenitentia sera, sed non sera indulgentia. Quibus verbis Doctor veram, diminutam, ac imperfectam rationem, et doctrinam haud dubie traderet, nisi sic intelligendus esset, quod velit ad iustificationem extra Sacramentum requiri amorem amicitiae, seu caritatis perfectae, cum Sacramento vero sufficere amorem concupiscentiae sive dilectionem minus perfectam: quam utique caritatem, sive potius spem, difficile esse peccatorem habere in extremis, probat, quia, ut mox dicebat, Qui usque tunc fuit impenitens, non videtur tunc extorquere a seipso displicentiam novam, nisi timore poenae imminentis, praesumitur enim, etc. Et recte quidem dixit, praesumitur, quia accidere potest contrarium; licet valde sit timendum huiusmodi peccatorem retinere adhuc internam complacentiam peccatorum praeteritorum, necnon et conditionalem affectum peccandi, si periculum mortis non immineret, etc.

URGEBIS: Ut Poenitentia sit salutaris, debet esse simpliciter voluntaria: sed ex Doctore ibidem, Poenitentia, quae fit in extremis solo metu gehennae non est simpliciter voluntaria: igitur, etc. Maior constat. Minorem vero sic declarat Doctor, n. 5. Ad hoc, inquit, quod displicentia valeat, et sit ordinata, oportet quod sit debite circumstantionata, et maxime circumstantia finis, et principii activi principalis, ut scilicet sit voluntaria propter Deum: sed difficile est tunc habere actum sic circumstantionatum; quia qui usque tunc fuit impenitens non videtur tunc extorquere a seipso displicentiam novam, nisi timore poenae imminentis: praesumitur enim, quod si remotus esset a poena, sicut prius, non extorqueret a seipso illam displicentiam, sicut nec prius: tum quia aliquid simpliciter involuntarium videtur causa istius displicentiae; nam expectatio mortis videtur causa istius displicentiae: ille autem est involuntaria; et quod non fit, nisi ex suppositione cuiusdam involuntariae, non est simpliciter voluntarium, sicut non omnino voluntarie proiicit quis merces in mare, si non proiicit, nisi ex suppositione cuiusdam periclitationis, quam nollet: saltem quod non est, nisi sic involuntarium, non est multum acceptum alii, nec multum videtur propter amorem eius factum. Ita Doctor, quibus significat Poenitentiam ex metu mortis conceptam, non esse voluntariam, nec Deo gratam: ergo multo minus voluntaria erit Poenitentia concepta propter metum gehennae, qui longe maior est quam metus mortis; quia gehenna maius infert damnum, quam mors naturalis; ac subinde maiorem metum incutit; et consequenter magis minuit rationem voluntarii in eo, quem ob eiusmodi metum peccasse poenitet. — Respondeo, involuntarium dici tripliciter: primo modo pro eo, quod nihil omnino habet de voluntario: secundo modo, pro eo quod plus habet de voluntario, quam de involuntario: tertio modo, pro eo quod fit independenter ab omni circumstantia, quae actum impediret. Quod autem fit ex metu, esto non sit simpliciter voluntarium primo modo, est tamen voluntarium simpliciter secundo modo. Porro Doctor intelligendus est de voluntario primo modo, ut colligitur ab exemplo, quod ipse proponit, et repetit ex proiiciente merces in mare: illa namque proiectio est simpliciter voluntaria, quia procedit a voluntate efficaci proiiciendi eiusmodi merces cum sufficienti cognitione circumstantiarum; tametsi habeat aliquam rationem admixtam involuntarii, et fiat contra inefficacem inclinationem istius voluntatis, quae nollet eiusmodi periculum adesse, ut salvas et integras merces haberet. Unde illa proiectio est simpliciter voluntaria ex parte operantis, licet non sit simpliciter voluntaria ex parte obiecti, sed tantum propter circumstantiam imminentis periculi. Igitur displicentia peccati metu gehennae etiam dicenda est voluntaria simpliciter hoc secundo modo; tamen dicitur involuntaria secundum quid, non quidem propter simplicem complacentiam peccatorum, seu affectum peccandi, si periculum gehennae abesset; haec enim conditionalis voluntas esset peccaminosa, quia ex obiecto suo est mala. Sed dicitur involuntaria secundum quid, a nolitione illius periculi, quod utique poenitens nollet adesse: simpliciter autem, et absolute displicent peccata, non tantum externa, sed etiam interna; alioqui non posset peccator imminens gehennae periculum evadere. Hinc magna est diversitas inter proiectionem mercium in mare, et Attritionem; nam ut quis evadat imminens naufragii periculum, sufficit illa externa mercium proiectio; ad evadendam autem gehennam, necessario requiritur detestatio omnium peccatorum, non solum externorum, sed etiam internorum; unde potest aliquis periculum naufragii evadere, tametsi habeat hanc conditionalem voluntatem non proiiciendi merces, nisi periculum urgeret. Attritus autem non potest habere hunc conditionalem affectum non detestandi peccata, nisi gehenna immineret, quia non potest gehennae periculum evadere, nisi omnem omnino affectum peccandi excludat. Nec obstat, quod ibidem subiiciat Doctor, illam detestationem, quae habet admixtum aliquid involuntarii, non esse multum acceptam et gratam Deo; fateor enim, quod Attritio ex se, et seorsim a Sacramento, non sit multum Deo accepta, nec possit peccatorem in Dei gratiam restituere. Quod autem sit ea Doctoris sententia, apparet ex his, quae docet dist. 14. quaest. 4. n. 7. ubi loquens de remissione peccati post Baptismum commissi per Sacramentum, et sine Sacramento, dicit, quod dum quis iustificatur per Sacramentum, recipit illius effectum, scilicet gratiam poenitentialem: Non quidem ex merito, inquit, quia dispositio interior non erat sufficiens per modum meriti, sed ex pacto Dei assistentis Sacramento suo ad effectum illius, ad quem instituit Sacramentum: alioquin non appareret, quomodo Sacramentum Poenitentiae esset secunda tabula, si numquam per ipsum ut Sacramentum est, posset recuperari secunda gratia amissa, sed tantum per Attritionem, tamquam per praevicam dispositionem, et per Contritionem tamquam per dispositionem completivam. Igitur ex mente Doctoris Attritio sufficere potest cum Sacramento ad iustificationem, etiamsi parum secundum se sit Deo accepta et grata.

Corollaria. — Ex his sequitur primo, quod ut Attritio sufficiat cum Sacramento ad iustificationem, debeat esse supernaturalis; ita namque definit Concilium Trid., Sess. 14. c. 4., ubi ait, Attritionem non solum non facere hominem hypocritam, et magis peccatorem, verum etiam donum Dei esse, et Spiritus sancti impulsum. Unde Sess. 6. Can. 3. definit: Si quis dixerit, sine praeveniente Spiritus sancti inspiratione, atque eius adiutorio, hominem credere, sperare, aut poenitere posse, sicut oportet, ut ei iustificationis gratia conferatur, anathema sit. Quod etiam testantur Scripturae sacrae oracula, quibus Deus sibi tribuit hominis poenitentiam. Sic Ezechiel 36. Auferam a vobis cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum. Et Threnorum 5. Converte nos, Domine, ad te, et convertemur. Hinc Lucae 22. Conversus Dominus respexit Petrum.... et egressus foras Petrus flevit amare. Quae verba sic expendit S. Ambr. « Quos Iesus respicit, plorant delictum; negavit Petrus Christum, et non flevit, quia non respexerat Dominus: negavit secundo, et non flevit, quia adhuc non respexerat Dominus: negavit tertio, respexit Iesus, et ille flevit, amarissime ». Quapropter Concilium Arausic. secundo, Can. 4. decernit, per S. Spiritus infusionem et operationem, in nobis fieri non tantum, ut a peccato purgemur, sed etiam ut purgari velimus: purgationis autem a peccato voluntas est Attritio, vel Contritio: igitur censet Attritionem non posse esse salutarem, nisi sit supernaturali auxilio Dei concepta.

DICES 1: Attritio concepta naturae viribus ut metu poenarum Inferni, quas divina fide credimus, est supernaturalis, utpote quae motivo supernaturali concipitur: sed Attritio supernaturalis ad peccati remissionem sufficit: ergo, etc. — Distinguo maiorem: supernaturalis obiective tantum, et materialiter, ut ea fides, qua credunt haeretici Trinitatem divinam, et Incarnationem Verbi, concedo: formaliter ex obiecto formali, et efficienter ex influxu causae producentis Attritionem, cuiusmodi requiritur ad gratiam peccati remissivam, nego.

DICES 2: Detestatio peccatorum absoluta, non hypothetica tantum et inefficax, ad peccati remissionem sufficit: sed Attritio concepta naturae viribus potest esse detestatio peccatorum efficax et absoluta: ergo, etc. — Distinguo maiorem: si fiat ex gratia Dei, concedo: ex natura, nego. Nam ex Arausicano secundo, Can. 7. Qui per naturae rigorem, aliquid eligere posse confirmat, ad salutem pertinens, absque illuminatione, et inspiratione S. Spiritus, haeretico fallitur spiritu, non intelligens Dei vocem in Evangelio dicentis: Sine me nihil potestis facere.

DICES 3: Doctor Subtilis, in 4. dist. 14. q. 2. n. 14. aperte docet dolorem de peccatis naturae viribus conceptum, sufficere ad obtinendam remissionem peccati: igitur non censet Attritionem necessario debere esse supernaturalem. Patet antecedens: agens enim de dolore praevio ad remissionem peccati tamquam dispositione necessaria, ait: « Ad huius intellectum, sciendum, quod peccator in peccatis existens eo modo, quo dictum est in praecedenti q. art. 1. peccatum manere post actum, potest ex naturalibus cum communi influentia considerare peccatum commissum, ut offensivum Dei, et ut contra legem divinam, et ut aversivum a Deo, et ut impeditivum praemii, et ut inductivum supplicii, et sub multis talibus rationibus: et potest voluntas ipsum sub aliqua illarum rationum, vel sub multis illud peccatum sic consideratum detestari, et ille motus potest continuari, et intendi ante infusionem gratiae. Potest etiam ista detestatio esse totaliter circumstantionata circumstantiis moralibus debitis: non est enim verisimile, quod necesse sit propter peccatum istud remanens actum quemcumque circa peccatum commissum esse defectivum in aliqua circumstantia morali. Iste autem motus dicitur Attritio, et est dispositio, sive meritum de congruo ad deletionem peccati mortalis, quae sequitur in ultimo instanti alicuius temporis, in quo tempore ista Attritio duravit »). Ita Doctor, ex quibus liquet, eum velle, quod voluntas propriis viribus sine speciali auxilio Dei possit elicere actum Poenitentiae ultimo dispositivum ad gratiam. — Nego antecedens, necnon et duas consequentias, et ad Doctoris auctoritatem dico, eum per ly ex naturalibus cum communi influentia non significare actum elicitum ex propriis viribus naturae, et sine omni auxilio supernaturali, sed actum informem: hoc est, qui non informatur caritate et gratia habituali: ibi namque Doctor inquirit, an dispositio praevia informis sufficiat ad remissionem peccatorum. Sic namque ait n. 13.: « De secundo principali, scilicet an poenitere, ut actus virtutis, requiratur ad deletionem peccati; dico, quod non ut actus unius determinatae virtutis: secundo, quod non ut actus cuiuscumque virtutis genitae talis, vel talis indifferenter; et tertio, si ut actus simpliciter perfecte circumstantionatus, numquid ut formatus, vel sufficit ut informis »? Cui postremae quaestioni sic respondit: « De tertio dico, quod, actum aliquem humanum requiri ad deletionem peccati, potest intelligi dupliciter: vel ut dispositionem praeviam, vel ut concomitantem. Primo modo. sufficit actus informis, imo semper est informis, quia dispositio praevia ad peccati deletionem est semper sine gratia et caritate, a cuius solius inhaerentia et inclinatione ad actum, dicitur actus formatus: secundo modo, dico, quod requiritur actus formatus; nam in illo instanti, in quo deletur peccatum, caritas inest, et per consequens, si actus requiritur ut concomitans, requiritur ut formatus ». Haec Doctor. Ex quibus apparet, quod dum n. 14. sequenti ait, intellectum ex naturalibus cum communi influentia posse considerare peccatum ut offensivum Dei, et voluntatem peccatum sic consideratum posse detestari; per ly ex naturalibus, tantum excludit gratiam habitualem, non vero actualem praevenientem ac concomitantem, quam alibi ad veram Poenitentiam et iustificationem necessariam esse asserit; maxime vero in 1. dist. 44. n. 1. ubi ait, quemlibet peccatorem salvari posse: Quia, inquit, potest Deus cum sua gratia praevenire, etc. Et dist. 20. q. un., ait, esse opus Dei, homini Poenitentiam fructuosam inspirare. Et dist. 22. art. 2., ait, Deum propter merita mortificata citius dare gratiam ad resurgendum, etc. Quinimo in hac ipsa dist. 14. eadem q. 2. n. 20. hoc ipsum aperte satis significat Doctor: respondens enim ad auctoritates, quas sibi ipsi obiecerat, nempe quod caritas necessaria sit ad remissionem peccati, ait: Iste auctoritates omnes unam habent responsionem, quia Poenitentia, sive actus, sive virtus, (idest habitus) non est vera quantum ad finem (extrinsecum) Poenitentiae attingendum sine caritate: et hoc est, quod dicit secunda auctoritas de Poenitentia fructuosa. Poenitentia enim attende absolute potest innasci ex naturalibus hominis, sed non fructifera, hoc est, ferens fructum, imo ut fructuosa, est in ultimo instanti. Doctor autem sibi contradiceret, si n. 14. assereret Poenitentiam fructuosam posse innasci ex naturalibus: igitur non est verisimile, quod per ly ex naturalibus excludat auxilium gratiae actualis, aut concomitantis: sed tantum significare vult, ad veram Attritionem, quatenus est dispositio necessaria cum Sacramento Poenitentiae ad iustificationem percipiendam, non requiri, quod illius actus procedat ex gratia habituali sanctificante.

COLLIGE SECUNDO, Attritionem, accedente virtute Sacramenti, posse fieri Contritionem aequivalenter: quippe cum eumdem obtineat effectum, quem haberet Contritio extra Sacramentum; quo sensu Doctor, dist. 4.³ q. 2. n. 15. docet, Attritionem sine mutatione fieri posse Contritionem, adveniente gratia, ait enim: « Etsi manet idem motus contra peccatum in esse naturae, et moris, qui prius fuit Attritio, in illo instanti fit Contritio: quia in illo instanti fit concomitans gratiae, et ita actus formatus, quia habens secum caritatem, quae est forma actus, ut hic loquimur. Ibi tamen oportet distinguere signa naturae, inter actum, ut est talis in esse naturae et moris, et inter caritatem, et inter actum, ut est formalis: quia in primo signo naturae est ibi actus talis, in secundo caritatis. in tertio actus formatus a caritate iam clinante et inhaerente: et sic Attritio fit Contritio sine omni mutatione reali ipsius actus ». Hoc est ex actu informi fit actus formatus: non enim vult Doctor, quod Attritio, quae est detestatio peccati ex motivo spei, possit fieri Contritio, seu peccati detestatio ex motivo caritatis. Hinc facile intelligitur, quid intendat idem Doctor, in 4. dist. 14. q. 4. n. 9. dum ait: « Concedo, quod ante perceptionem dignam Poenitentiae, oportet suscitari vel simpliciter, et tunc per Poenitentiae Sacramentum non deletur peccatum, sed gratia, quae infuit, augetur; vel suscitari secundum quid, scilicet ut habeat aliqualem displacentiam de peccatis, et propositum cavendi de cetero, et velit suscipere Sacramentum Poenitentiae, in quo Attritio fit Contritio, idest, in quo, sive per quod, imperfecta illa, sive aliqualis displacentia, confert gratiam sanctificantem, quam sine Sacramento contulisset Contritio caritate perfecta. Attritio ergo in Sacramento fit Contritio, quoad aequivalentiam, sive quoad effectum, non quoad entitatem ».

COLLIGE TERTIO, Attritionem extendi debere ad omnia prorsus peccata mortalia, quia unum mortale non potest remitti sine alio: ac proinde cum Attritio sit necessaria ad remissionem peccati mortalis, etiam necessum est, quod Attritio ad hoc Sacramentum requisita tendat in omnia mortalia; quodque poenitens qui se disponit ad impetrandam veniam in hoc Sacramento, omnia mortalia saltem generatim et virtualiter detestetur, eorumque omnem affectum abiiciat.

Utrum autem Attritio etiam tendere debeat in omnia venialia, non ita convenit inter Theologos; plures namque id affirmant, negant vero ceteri. Sententia tamen negativa mihi probabilior apparet: tum quia non est necesse de eis peccatis poenitentem dolere, de quibus necessarium non est confiteri: sed ad obtinendam veniam in Sacramento Poenitentiae non est necesse confiteri peccata venialia, ut docet Concilium Trid., Sess. 14. c. 5. ubi cum dixisset: omnia mortalia, quae memoriae occurrunt, necessario esse confitenda, subiicit: Non venialia, quibus a gratia Dei non excludimur: et in quae frequentius labimur, quamquam recte et utiliter citra omnem praesumptionem in confessione dicantur, quod piorum hominum usus demonstrat; taceri tamen citra culpam, multisque aliis remediis, expiari possunt. Tum, quia unum veniale remitti potest sine alio: ac subinde non est necesse quod quis de singulis Attritionem formet, sed sufficit quod de aliquibus doleat, ut videlicet dolor ille sit materia necessaria ad confectionem huius Sacramenti.

DICES 1: Qui non dolet de omnibus venialibus a se confessis, proponit aliquid pro materia Sacramenti Poenitentiae, quod revera non potest illius esse materia: igitur tantum abest, ut possit veniam obtinere, quin imo novum peccatum committit. Antecedens patet: siquidem illud est materia Sacramenti Poenitentiae, quod per Sacerdotalem absolutionem solvi debet; quemadmodum illud est materia Sacramenti Eucharistiae, quod per verba consecrationis debet consecrari: igitur quemadmodum peccaret graviter, qui hostiam papiraceam cum triticeis apponeret consecrandam, sic etiam graviter peccaret, qui confitendo peccata venialia proferret aliqua, de quibus non doleret; quia proferret pro materia, quod revera illius materia esse non potest, defectu doloris. — Nego antecedens: ille enim qui manifestat aliqua venialia in Confessione, de quibus non dolet, non proponit illa pro materia Sacramenti Poenitentiae; sed dumtaxat eiusmodi venialia peccata exponit cum illis, de quibus dolet, vel ut inde maiorem humiliationem et confusionem habeat, vel ut evidentiores suae conscientiae notitiam suo Confessori exhibeat; non secus ac habitus vitiosos, et peccandi occasiones ac tentationes occurrentes solet proponere. Unde ad antecedentis probationem nego paritatem, et ratio disparitatis est, quod hostia papiracea cum triticeis exhiberi non possit in Missa, nisi solum ut consecretur, et ut materia transubstantiationis capax, qualis tamen capax non est; necessarium vero non est, ut omnia venialia, quae manifestamus in Confessione, proponamus ut Sacramenti materiam: ea quippe non confitemur necessario, sed ea proponimus ad humiliationem confusionemque nostram, et maiorem nostri status notitiam aperiendam Sacerdoti, ad consilium habendum, sicuti propensiones naturales, occasiones, tentationes, et similia, quae non sunt peccata, laudabiliter in Confessione Sacerdoti detegimus.

DICES 2: Qui non atteritur de venialibus omnibus, quae confitendo manifestat, facit formam Absolutionis falsam, et Sacramentum irritum, et falsum ex parte, prout ei detrahit idoneam Absolutionis materiam, et legitimum effectum: gravissime igitur peccat. — Nego antecedens: quia formae huius, Absolvo te a peccatis tuis, sensus est, ab iis quae cum dolore, debitoque proposito confessus es: ergo non est irritum ex parte Sacramenti, quia nihil deest ei necessarium ad valorem et fructum, si confessus sit poenitens unum veniale, licet non habeat tantum effectum, quantum habere posset, si dolorem de singulis haberet. Unde consultum esse debet poenitenti, ut dum Confessioni faciendae praemittit examen suae conscientiae, dumque singula a se commissa peccata recogitat, etiam ad singulorum recordationem, et memoriam eliciat dolorem ac detestationem. quo nempe efficacius ac melius disponatur ad percipiendum Sacramenti effectum.

COLLIGE QUARTO, Saluberrimum esse, ut ille, qui fieri solet per Attritionem, dolor confessionem antecedat; qui enim de suis peccatis atteritur, longe distinctius et accuratius, ac etiam maiori cum animi devotione ac praeparatione ad gratiam et Absolutionem Sacramentalem peccata declarat. Non est tamen absolute necessarium, ut ille doloris motus et affectus Confessionem praecedat, sicut constat ex communi praxi fidelium, qui existimant se debite recepisse Absolutionem Sacramentalem, dummodo ante illius susceptionem atterantur. Hinc Confessarii, ubi exceperunt poenitentium peccata, eos adhortantur, ut de ipsis doleant, cum proposito imposterum non peccandi: hoc autem foret inutile, istaque praxis vergeret in ipsius poenitentis damnum, et in Sacramenti irreverentiam, si dolor iste necessario praemitti debuisset Confessioni faciendae: igitur, etc.

Necessarium tamen est, quod ipse Attritionis dolor Sacramentalem Absolutionem praecedat; cum enim illa Sacramentalis Absolutio feratur per modum sententiae iudicialis, quae necessario supponit accusationem rei: accusatio autem cum sit voluntaria, debet habere concomitantem, aut saltem subsequentem dolorem poenitentis, tamquam dispositionem praeviam: idcirco Sacerdos non potest poenitentem absolvere, quin prius peccata per Confessionem declaraverit, et de iis doluerit: maxime cum haec sententia sit reconciliativa peccatoris cum Deo, ac subinde poenitens debet esse paratus ac dispositus, ut in Dei gratiam redeat: hoc autem fieri non potest, quin peccator ea exerceatur ac detestetur, quae ei fuerant in causa, cur averteretur a Deo. Haec autem detestatio fit per modum Contritionis, vel Attritionis: igitur motus ille, et affectus doloris necessario debet antecedere Sacramentalem Absolutionem. Ex quibus colligitur, quod quoties absque eiusmodi dolore quis confitetur peccata, invalide absolvitur, et debet iterum de illis peccatis confiteri.

COLLIGE DENIQUE, Attritionem posse definiri: Attritio est animi dolor et detestatio de commissis peccatis, cum proposito non peccandi de cetero: et spe ac petitione veniae ex motivo supernaturali conceptus, vel ex metu gehennae, vel ex turpitudine peccati, cum aliqua Dei dilectione, ad virtutem spei spectante. Cuius utique definitionis, seu descriptionis particulae omnes constant ex dictis: primo namque dicitur animi dolor ac detestatio de peccatis commissis cum proposito non peccandi de cetero, in quibus convenit cum Contritione perfecta, quae eosdem pariter characteres habet. Additur cum spe ac petitione veniae: qui enim debite atteritur, sperat veniam a Deo obtinendam, et illam exorat. Sequitur ex motivo supernaturali: qui enim doleret de peccatis ob motivum pure naturale non haberet sufficientem dispositionem ad veniam et gratiam sanctificantem obtinendam. Cetera adduntur, ut distinguatur ipsa Attritio a Contritione perfecta, quae habet pariter spem veniae consequendae, et concipitur ex motivo supernaturali: sed dumtaxat ex affectu caritatis, et dilectionis Dei propter se.

CONFESSIONIS nomen idem proprie significat, ac alicuius rei vel secretae vel incognitae privatam aut publicam, spontaneam aut coactam declarationem ac manifestationem. Unde triplex in Scriptura sacra distinguitur Confessionis genus; alia enim est confessio professionis, alia laudis, alia denique accusationis. Prima est, qua quis publice ac constanter profitetur aliquam veritatem, maxime quae spectet ad Dei gloriam: sic Christus Dominus ait Matth. 10. Qui confitebitur me coram hominibus, confitebor et ego eum coram Patre meo. Hinc Apostolus ad Rom. 10. Fidei professionem, confessionem appellat, cum ait: Corde creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem. Unde qui Christi Domini fidem libere profitentur, Confessores solent appellari. Secundo, accipitur pro laude, seu gratiarum actione; sicque confiteri Deum, est ipsum laudare; ita Ps. 117. Confitemini Domino, quoniam bonus. S. Matth. 11. et Lucae 10. Christus Dominus Patrem divinum alloquens, ait: Confiteor tibi, Pater Domine caeli, et terrae. Tertio, significat peccatorum manifestationem et declarationem; sic Psal. 31. Confitebor adversum me iniquitatem meam Domino. Matth. 30.¹ Omnis regio circa Iordanem exibat, et baptizabantur ab eo in Iordane, confitentes peccata sua. Iacobi 5. Confitemini alterutrum peccata vestra. Haec praeclare observat S. August. in Ps. 29. Confessio, inquit, gemina est: aut peccati, aut laudis. Quando nobis male est, in tribulationibus confitemur peccata nostra. Quando bene, in exaltatione iustitiae confitemur laudem Deo. Sine Confessione non simus. Et in Ps. 94. Confessio quidem duobus modis accipitur in Scripturis: est Confessio laudis, quae pertinet ad hominem: est Confessio gementis, quae ad Poenitentiam pertinet eius qui confitentur. Confitentur enim homines, qui laudant Deum; confitentur cum accusant se, et nihil dignius fecit lingua. Vere puto, quod ipsa sint vota, de quibus dicitur in Ps. Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea. Hinc Ser. 8. De verbis Domini, expendens haec Christi Domini verba, Confiteor tibi Pater, etc. ait: Si confiteor, Christus dixit, a quo longe est omne peccatum, non solius est confiteri peccatoris, sed etiam aliquando laudatoris. Confitemur ergo sive laudantes Deum, sive accusantes nosmetipsos. Pia est utraque confessio, sive cum te reprehendis, qui non es sine peccato: sive cum illum laudas, qui non potest habere peccatum. — Confessio peccatorum rursus duplex est: alia quae fit Deo, alia quae fit homini. Prima est, qua peccata nostra agnoscentes cor nostrum coram Deo effundimus confitentes ac detestantes; ad hanc sufficit locutio cordis; quia Deus scrutatur corda; pertinet autem potius ad Contritionem, quam ad confessionem. De hac Regius Propheta: Delictum meum cognitum tibi feci: Dixi: Confitebor adversum me iniquitatem meam Domino. Confessio quae fit homini est ea, qua homini labiis, vel alio signo externo manifestamus peccata nostra. — Haec rursus duplex: Sacramentalis, et non Sacramentalis. Haec postrema multiplex: alia civilis, qua homo coram Iudicibus sua confitetur peccata; sic Iosue Acham alloquebatur: Da gloriam Deo, et confitere, atque indica mihi, quid feceris. Iosue 7. Alia satisfactoria, quae fit ad placandum proximum, eumque nobis reconciliandum, si vitio nostro laesus fuerit. Alia consolatoria, qua peccata nostra in sinum hominis effundimus, consolationem ab eo percepturi. Alia denique consiliaria, qua peccata nostra erudito ac sapienti viro confitemur, ut eius ore erudiamur ad ea subigenda et corrigenda. — Has omnes confessionum species admittunt haeretici. Confessio Sacramentalis est accusatio peccatorum suorum apud Sacerdotem, qui auctoritatem habet, ut per eum virtute clavium remittantur. Apud Graecos haec dicitur Exomologesis, quod etiam nomen apud Latinos translatum est, quamquam haec vox usurpata sit pro universa Poenitentiae actione, non autem pro sola delicti sui accusatione.

Apud sacros autem et ecclesiasticos Auctores, Confessio interdum usurpatur, non tantum ad significandam delicti proprii manifestationem, verum etiam totam Poenitentiae, seu Satisfactionis actionem, ut optime declarat Tertullianus, lib. De Poenitentia, cap. 9. ubi cum dixisset: Tantum relevat Confessio delictorum, quantum dissimulatio exaggerat: Confessio enim Satisfactionis consilium, dissimulatio contumaciae; paulo post subdit: « Is actus Confessio qui magis Graeco vocabulo exprimitur, et frequentatur, exomologesis est, qua delictum Domino nostrum confitemur, non quidem ut ignaro, sed quatenus Satisfactio Confessione disponitur, Confessione Poenitentia nascitur, Poenitentia Deus mitigatur. Itaque exomologesis prosternendi et humiliandi hominis disciplina est, conversionem iniungens misericordiae illicem. De ipso quoque habitu atque victu mandat, sacco, et cineri incubare, corpus sordibus obscurare, animum morboribus deiicere, illa quae peccavit tristi tractione mutare: ceterum, pastum, et potum pura nosse, non ventris, scilicet, sed animae causa: plerumque vero ieiuniis preces alere, ingemiscere, lacrimari, et mugire dies noctesque ad Dominum Deum tuum, Presbyteris advolvi, et charis Dei adgeniculari, omnibus fratribus legationes deprecationis suae iniungere. Haec omnia exomologesis, ut Poenitentiam commendet, ut de periculi timore Dominum honoret, ut in peccatore ipsa pronuntians pro Dei indignatione fungatur, et temporali afflictione aeterna supplicia, non dicam frustretur, sed expungat. Cum igitur provolvit hominem, magis relevat; cum squalidum facit, magis mundatum reddit; cum accusat, excusat: cum condemnat, absolvit. In quantum non peperceris tibi, in tantum tibi Deus, crede, parcet ».

Porro quanta sit Confessionis dignitas et virtus, quam desiderandus et admirandus eius fructus, aperit imprimis Tertullianus, cap. 8. De Poenit., Tantum relevat Confessio delictorum, quantum dissimulatio exaggerat. Et paulo post, initio cap. 9. Exomologesis est, qua delictum Domino nostrum confitemur, non quidem ut ignaro, sed quatenus Satisfactio Confessione disponitur, Confessione Poenitentia nascitur, Poenitentia Deus mitigatur. Deinde multis exagitat pudorem crimina sua publice confitendi; praecipuum autem argumentum ab utilitate petit Confessionis, et reticentiae damnis: Ubi poenitendum est, desinit miserum, quia factum est salutare. Miserum est securi, et cauterio excuri, et pulveris alicuius mordacitate cruciari. Tamen quae per insuavitatem medentur, et emolumento curationis offensam sui excusant, et praesentem iniuriam superventurae utilitatis gratia commendant. Postea aliam eorum obiectionem diluit: Quid si praeter pudorem, quem potionem putant, etiam in commodo corporis reformident? etc. Origenes, Homil. 3. in Levit. Confessionis virtutem demonstrat duobus his Scripturae testimoniis: Dic tu iniquitates tuas prior, ut iustificeris. Psal. 31. Dixi, pronuntiabo adversum me iniustitiam meam, et tu remisisti impietatem cordis mei. Ex quibus statim colligit: Vide ergo, quia pronuntiare peccatum, remissionem peccati meretur. Praeventus enim diabolus in accusatione, ultra nos accusare non poterit. Et si ipsi nostri simus accusatores proficiat nobis ad salutem. Homilia autem 17. eumdem Psalmi locum interpretans, subdit: Si enim hoc fecerimus, et revelaverimus peccata nostra non solum Deo, sed et his qui possint mederi vulneribus nostris, atque peccatis, delebuntur peccata nostra, etc. Similiter Chrysostomus, Homil. 20. in Genesim: Qui haec facit, si voluerit ad Confessionem facinorum festinare, et Medico ostendere ut ulcus, et omnia dicere cum diligentia, facile sua peccata emendabit. Confessio enim praeteritorum est absolutio delictorum.

S. Pacianus, Parenesi ad Poenitentiam, multis agit adversus eos, qui pudore, ne peccata sua enuntiarent cohibebantur: Peccator timebit, peccator erubescent, perpetuam vitam praesenti pudore mereant: et offerenti manus Domino, vulnera male tecta subducet? Et habet aliquid, quod in illo erubescat, qui Dominum laedit, etc. Atque ideo qui fratribus peccata sua non tacet, Ecclesiae lacrimis adiutus, Christi precibus absolvitur. S. Ambrosius, Epist. 3. saepius pudorem crimina confitendi a peccatoribus avertere tentat, veluti magnum salutis acquirendae impedimentum, tandemque concludit: Illos itaque sanavit, in quibus simplicem et puram reperit Confessionem, nihil malignum, nihil fraudulentum. Et initio enarrationis in Psal. 37. Plurimum suffragatur reo reverecunda Confessio, et poenam, quam defensione non possumus, pudore sublevamus. Capite vero 10. lib. De Poenitentia, adversus eumdem Confessionis pudorem urgens: Hoc ergo in Ecclesia facere fastidis, ut Deo supplices, ut patrocinium tibi ad Deum obsecrandum sanctae plebis requiras, ubi nihil est, quod pudori esse debeat, nisi non fateri, cum omnes simul peccatores, ubi ille laudabilior, qui humilior, ille iustior, qui abiectior. Istius virtutis fundamentum explicat lib. 2. De Cain et Abel, cap. 9. (Confessio poenarum compendium est. Inde in iudiciis secularibus impositi equuleo, torquentur negantes, et quod quaedam tangit Iudicem miseratio confitentis. Est quaedam in peccatis verecundia, et Poenitentiae portio crimen fateri, nec derivare culpam, sed recognoscere mitigat Iudicem pudor reorum, excitat autem pertinacia denegantium.) Et Serm. 10. in Psal. 118. Didicisti cor esse mundandum, disce quemadmodum mundes. Mundat hunc fontem iustificatio legitima, hoc est, Confessio peccatorum. Denique publicanus ille, qui peccata propria fatebatur, iustificatus magis de templo, quam Pharisaeus exivit. S. Aug., Hom. 12. lib. 50. Homiliarum: Deus noster, quia pius est et misericors, vult ut ea confiteamur in hoc saeculo, ne pro illis confundamur postmodum in futuro. Si enim nos confitemur, ille parcit, si nos agnoscimus, ille ignoscit. Et enarratione in Psal. 66. Ad hoc exigit Confessionem, ut liberet humilem. Ad hoc damnat non confitentem, ut puniat superbum. Tristis esto antequam confitearis, confessus exulta, iam sanaberis. Nam confitentis conscientia saniem collegerat, et apostema intumuerat, cruciabat te, requiescere non sinebat. Adhibet Medicus fomenta verborum, et aliquando secat, adhibet medicinale ferrum in correptione tribulationi. Tu agnosce Medici manum, confitere, ecce eat in Confessione, et defluat omnis sanies. Iam exsulta, iam laetare, quod reliquum est facile sanabitur.

Similia habent ceteri SS. Patres, ut constabit ex huius Sectionis decursu, quibus aperte constat, quanti facienda sit Sacramentalis haec peccatorum accusatio, quamque ab omnibus Christianis sit aestimanda. Nihilominus, ut boni et aequi sunt osores et impugnatores haeretici, mirum esse non debet, quod modis omnibus hanc salutarem Confessionem exagitent. Primo namque in Concilio Constantiensi, Sess. 8. extat damnatus Wicleffi hic Articulus septimus: Si homo debite fuerit contritus, omnis confessio exterior est sibi superflua. Sess. 15. damnatur liber eiusdem Wicleffi, et Ioannis Hus, ubi legitur: Grave est, et formidabile, Presbyterum audire Confessionem populi modo quo Latini utuntur. Secundo, Lutherus in dissert. de Confessione et Sacramento Eucharistiae, triplicem distinguit Confessionem: prima est Confessio fidei, quam Deo facimus: secunda est caritatis, quae fit ad proximum: tertia, inquit, auricularis, quam Papa mandavit, eaque fit coram Sacerdote: eam Deus non praecepit, verum Papa ad eam coegit homines. Hanc tamen eamdem auricularem Confessionem bonam esse docet ibidem duabus de causis: primo, quia in confessione poenitens audit verba absolutionis sibi soli dicta ex ore Ministri Ecclesiae, quibus verbis videtur docere Absolutionem Ministri esse declarativam, non vero practicam: secundo, quia poenitens consilium et consolationem percipit ex tali confessione. Idem Lutherus, lib. De Captiv. Babyl., haec habet: Confessio, et Satisfactio egregia facta sunt officina lucri. Et infra: Occulta confessio, quae modo celebratur, etsi probari ex Scriptura non possit, miro tamen modo placet, et utilis, imo necessaria est, nec vellem eam non esse; imo gaudeo eam esse in Ecclesia Christi, cum sit ipsa afflictis conscientiis unicum remedium. Hoc solum detestor, eam confessionem esse in tyrannidem, et expositionem Pontificum redactam. In assertione octava Propositionis: Dic, inquit, mihi, ubi praeceptum est de venialibus confitendis Sacerdoti, quo iure, qua Scripturae auctoritate Papa praecipere potest venialia ad confessionem pertinere? «Et infra: Impossibile esse, ut omnia mortalia peccata cognoscas, evidentissimum est. In assertione nona Propositionis: Ita est cruentissimae² quae hactenus, tot miseras conscientias torserunt omnium et singulorum peccatorum discussionibus, cum pro se non habeant, nec tota quidem illius Scripturae tyrannide propria, haec onera importabilia hominibus imponentes.»

Confessio Augustana docet, Absolutionem privatam in Ecclesiis retinendam esse, quamquam in confessione non sit necessario delictorum facienda enumeratio, est enim (ut illi placet) impossibilis enumeratio omnium delictorum, iuxta illud: Delicta quis intelligit?

Calvinus, lib. 3. Institut., cap. 3. § 4. De confessione, inquit, fuit semper ingens pugna inter Canonistas et Theologos scholasticos, his contendentibus mandari divino praecepto confessionem, illis reclamantibus, Ecclesiasticis tantum constitutionibus praecipi: in eo vero certamine insignis Theologorum impudentia apparuit, qui et locos Scripturae depravarunt, et vi extorserunt, quod id rem suam citabant. Addit § 7. Miror autem, qua fronte ausi sunt contendere, Confessionem, de qua loquuntur, iuris esse divini: cuius equidem vetustissimum esse usum fatemur, sed quam facile evincere possimus olim fuisse liberam, certe nullam de ea statutam fuisse legem, aut Constitutionem ante Innocentii tertii tempora, eorum quoque Annales narrant. Et § 17. Hac criminifica plusquam crudeliter divexatae sunt eorum animae, qui aliquo Dei sensu afficiebantur.

Confessio fidei Calvinistarum, art. 24. habet Confessionem auricularem esse inventum humanum, quo iugum imponitur conscientiis. Consentiunt ceteri Calvini sectatores. Petrus Martyr, in locis communibus, paragraphis 25. 27. et 28. Wolphangus autem in locis communibus, Papisticam, inquit Confessionem, quam auricularem vocant, asserimus nec esse iuris divini. nec fuisse in usu Ecclesiastico, tum temporibus Apostolorum, et sequentium Patrum, nec facere ad remissionem peccatorum. Antonius de Dominis, lib. 5. Reipub. Ecclesiasticae, cap. 7. n. 43. multas Confessionis species distinguit, docetque aliquam esse, per quam peccata subiiciuntur clavibus Ecclesiae, hanc esse homini liberam, nec ulla lege divina aut humana iustos ad ipsam adstringi, cum remedium peccatum habeat in Poenitentia interna, quae sola potest sufficere ad remissionem a Deo obtinendam.

Adversus quos omnes errores nobis pugnandum est in sequentibus Quaestionibus quarum prima aperiet, utrum Confessio sit necessaria iure naturali, et divino: secunda, utrum, et quando facienda iure Ecclesiastico: tertia, qualiter fieri debeat: quarta, quis minister.

NOTANDUM 1. Ut iam alibi diximus, quantum ad Sacramentorum administrationem et perceptionem, duplicem distingui posse necessitatem. aliam quidem medii, aliam vero praecepti. Sacramenta illa dicuntur necessaria necessitate medii, sine quibus salus obtineri non potest: quoniam illa positive conducunt ad ipsam salutem consequendam: sic Baptismus est omnibus et singulis hominibus omnino necessarius in re vel in voto ad salutem, sicut et Sacramentum Poenitentiae homini adulto lapso in peccatum mortale post Baptismum, quia Sacramentum istud in re vel in voto receptum conducit positive ad primam gratiam, sine qua salus omnino non potest obtineri. Necessaria autem dicuntur ex praecepto, quae videlicet ex peculiari Dei ordinatione praescribuntur. Haec autem necessitas iterum duplex est: alia quidem orta ex institutione et praecepto Christi Domini; altera vero ex ordinatione et praecepto Ecclesiae. De utraque autem sermo est in praesenti: quaeritur enim, utrum Confessio sit necessaria necessitate medii, et praecepti: idque de iure naturali, vel positivo.

NOTANDUM 2. Ex Subtili Doctore, in 1. dist. 17. n. 3. et 4. quod quemadmodum in speculabilibus sunt quaedam principia, quorum veritas ex terminis nota est cuilibet intellectui terminos apprehendenti, ac subinde nota est etiam veritas, quae ex eiusmodi principiis notis evidenter elicitur, ita in practicis seu operabilibus sunt prima principia practica nota ex terminis, necnon et Conclusiones ex eis illatae, puta Deum esse amandum et colendum, nullamque ipsi irrogandam ac faciendam esse iniuriam. « Unde, inquit Doctor, stricte loquendo nihil est aliud de Lege naturae, nisi principium, vel Conclusio demonstrata. Sic tamen extendendo quandoque dicitur illud esse de Lege naturae, quod est verum practicum consonum principiis et conclusionibus Legis naturae, in tantum quod statim notum est omnibus, illud convenire tali legi. Et ex hoc patet, quod non recte loquitur Gratianus de iure Legis naturae, volens illa quae sunt in Scriptura veteris vel novi Testamenti de Lege naturae esse; quia nec illa omnia sunt principia practica nota ex terminis, nec conclusiones practicae demonstratae, nec vera evidenter consona talibus principiis et conclusionibus. Exponendus ergo est, quod extendit ius naturale ad ius positum ab Auctore naturae, ut distinguitur contra ius positivum ab aliquo, qui non est auctor naturae ». Hinc tres distingui possunt gradus iuris naturae: in primo sunt principia practica nota ex terminis: in secundo sunt conclusiones, quae ex eiusmodi principiis eliciuntur evidenter: in tertio denique sunt illae propositiones, quae sunt equidem conformes principiis practicis, ex eis tamen evidenter non inferuntur. Quaeritur autem, utrum Confessio et accusatio peccatorum sit de iure naturae alterutro ex his tribus modis.

NOTANDUM 3. Ius divinum positivum maxime fundari in divinis praeceptis, quae in Scriptura sacra tam veteris quam novi Testamenti exarantur. Tales erant caeremoniae legales servandae in veteri Lege ex Dei praecepto, talia sunt etiam a Christianis frequentanda divina Sacramenta novi Testamenti, et a Christo Domino instituta, et per Apostolos ad nos usque propagata sunt. « Quaecumque enim inquit Doctor n. 4. continentur in Scriptura, pro tempore pro quo sunt observanda, et tamen non sunt nota ex terminis, nec demonstrabilia ex talibus notis, nec tamen consona talibus veris evidenter, sunt mere de iure positivo divino: cuiusmodi sunt omnes Caeremoniae Iudaeorum pro tempore illius legis, et Christianorum pro tempore legis nostrae: nec enim est notum ex terminis, nec demonstratum, nec evidenter consonum talibus, quod Deus sit colendus in immolationibus bestiarum veteris Legis, et hoc pro quocumque tempore; nec quod sit colendus in Caeremoniis nostris, puta in oblatione Eucharistiae, vel cantu Psalmorum, licet ista sic sint consona Legi naturae, quod non repugnent. Hoc etiam patet, quia illa, quae sunt de Lege naturae, sive proprie sive extensive, semper sunt uniformia; non sic huiusmodi Caeremoniae, quae erant aliae pro tempore alterius legis ». Ita Doctor. Ius autem Ecclesiasticum illud est, quod fundatur maxime in Conciliorum oraculis, et summorum Pontificum decretis, ea probante et recipiente universa Ecclesia. Haec enim, inquit Doctor, multa instituit propter observandam honestiorem in moribus, et propter reverentiam maiorem in suscipiendis Sacramentis et dispensandis, quae omnia sunt iuris positivi Ecclesiastici.

Hinc triplex exurgit obligatio ad aliquid faciendum, nimirum vel ex iure naturae, vel ex iure et praecepto divino, vel ex praecepto et iure Ecclesiastico. Porro de iure naturali et divino sermo erit in praesenti Quaestione, de Ecclesiastico autem in sequenti.

Conclusio prima. — CONFESSIO SACRAMENTALIS PECCATORUM NON EST FACIENDA IURE NATURAE. Ita Doctor, dist. 17. n. 5. Dico, inquit, quod non tenetur quis praecepto Legis naturae ad Confessionem peccati, de qua quaeritur; quia tunc haec obligatio fuisset pro statu vel tempore cuiuscumque legis, quod falsum est, quia nec erat in statu innocentiae, nec in statu Legis Mosaicae. Quasi diceret: si homines tenerentur ad faciendam Confessionem de iure naturae, eam deberent facere pro tempore cuiuscumque legis: sed hoc falsum est, siquidem obligatio ad talem Confessionem non fuit in statu innocentiae, nec in statu Legis Mosaicae; multo minus in statu, qui praecesserit eam legem, post primi hominis lapsum; igitur, etc.

Deinde, ex S. Isidoro, lib. 5. Originum, cap. 4. Ius naturale est idem apud omnes, et est commune nationum omnium, eo quod non aliqua constitutione, sed instinctu naturae ubique habetur. Similiter Cicero, lib. 2. De Inventione: naturale ius, inquit, est, quod non opinio genuit, sed innata quaedam vis inseruit. Sed Confessio non est eiusmodi, nec enim communis est apud omnes nationes, nec inseritur ab aliqua naturae vi; Sacramenta enim sunt supra naturale rationis dictamen, sunt namque fidei protestationes, ac subinde debent ei esse proportionata; fides autem est supra naturalis rationis cognitionem, et consequenter Confessio non est facienda de iure naturae.

Denique, inquit Doctor, n. 8. non est notum de Lege naturae, quod unus homo sit iudex alterius, maxime super peccato occulto, siquidem homo non debet iudicare, nisi ea, quae patent, homo enim iudicat secundum faciem, Deus autem intuetur cor; ac subinde non est pariter notum, quod unus homo alteri debeat suum revelare peccatum occultum. Adde quod, talis debeat esse Confessio facienda, qualis est potestas absolvendi peccatum confessum: sed illa potestas non emanat ex iure naturae, nec singulis hominibus est communis, sed provenit ex iure divino positivo, spectatque ad Sacramenti necessitatem et administrationem; unde concessa est Apostolis a Christo, Ioann. 20. Quorum remiseritis peccata: igitur, etc.

OBIICIES 1. Adamus, Cain, et Iob nulli alteri iuri ac legi subiiciebantur, quam iuri Legi naturae: sed illi tenebantur ad Confessionem faciendam; nam arguuntur Adam et Cain, quod peccatum suum non fuerint confessi. Adamus quidem; glossa enim expendens illud Genesis 1. Adam ubi es? ait: vox est increpantis, et Confessionem inquirentis. Cain similiter damnatur, quod interroganti Deo, Genes. 4. Ubi est Abel frater tuus? impudenter respondit: Nescio, num custos fratris mei sum ego? Denique Iob, cap. 13. ait: Si abscondi ut homo peccatum meum, et celavi in sinu meo iniquitatem meam: igitur, etc.

Distinguo minorem: illi tenebantur ad Confessionem faciendam sacramentalem homini nego: ad profitendum peccata sua coram Deo cum animi demissione et Contritione, concedo. Hinc damnatus fuit Adam, quod Adam, inquit Doctor, n. 6. non debuit peccatum suum occultasse Deo; quia ipse est Iudex, cui manifestum est omne peccatum, et coram quo quilibet reus debet recognoscere peccatum suum; et hanc Confessionem Dominus requisivit ab eo, quam non solum non fecit, sed peccatum suum excusavit, retorquendo in mulierem, cum dixit: Mulier, quam dedisti mihi sociam. etc. Unde illud non concludit, quod in illa lege esset Confessio facienda homini, licet esset facienda Deo increpanti. Haec Doctor. Idem dicendum de Cain, necnon ad textum Iobi: loquitur enim sanctissimus hic Vir, non de manifestatione peccatorum, quae fieret coram hominibus, sed de illorum declaratione, quae fieret coram Deo, qua quis se coram Deo peccatorem profitetur, et ab eo veniam exorat. Unde S. Gregorius, lib. 22. Moral.. cap. 9. Haec, inquit, verae humilitatis testimonia, et iniquitatem suam quemque cognoscere, et cognitum voce Confessionis aperire, et contra usitatum generis humani vitium est, et latendo peccatum committere, et commissum abscondere, et convictum defendendo multiplicare: ex illo quippe lapsu primi hominis haec argumenta nequitiae ducimus, ex quo ipsam radicem traximus culpae.

OBIICIES 2. Praecepta, quae communia sunt veteri et novae Legi, sunt de Lege naturae: sed praeceptum Confessionis est commune utrique legi: Legi quidem Mosycae: etenim Levitici 16. Aaron, et filii eius, Deo iubente, tenentur confiteri peccata filiorum Israël: nam de Sacerdote offerente hircum dicitur: Posita utraque manu super caput eius, confiteatur omnes iniquitates filiorum Israël, et universa delicta, atque peccata eorum. Similiter Iosue 7. sic Iosue Achan alloquitur: Fili mi, da gloriam Domino Deo Israël, et confitere, atque indica mihi quid feceris, ne abscondas. Unde Proverb. 18. Iustus prior est accusator sui: igitur, etc. — Distinguo maiorem: quae sunt communia utrique legi eodem modo, concedo: diverso modo, nego. Licet autem peccati Confessio aliqua ratione esset praecepta in Lege Moysis; non tamen eodem modo praecipiebatur, ac in Lege Evangelica: « Quia, inquit Doctor, n. 6. in tota Lege Mosycae non fiebat ista Confessio, de qua loquimur, sed de peccatis occultis tantum Deo fiebat Confessio, de quibusdam tamen defectibus publicis, et observantia legalium fiebat Confessio, et uniuscuiusque, quando scilicet offerebat pro tali delicto sacrificium, et generalis Confessio Sacerdotis pro populo erat ista: Iniuste egimus, peccavimus, et huiusmodi. Et isto modo publica Confessio Sacerdotis erat quaedam dispositio ad petendam misericordiam Dei populo: sicut et modo in Ecclesia, nos Confessione ista, de qua loquimur, confitemur nos peccasse, et petimus misericordiam, et nobis, et toti populo ». Ita Doctor. Unde omnes Confessiones, quae fiebant in veteri Lege, non erant Sacramentales, sed erant dumtaxat peccati declarationes privatae vel publicae, quae fiebant, aut coram Deo ad impetrandam veniam, vel coram legitimo Iudice ad iudicium formandum de aliquo admisso crimine; quemadmodum Achan interpellatus est a Iosue, ut admissum a se crimen fateretur, quatenus de eo iuridica ferri posset sententia.

OBIICIES 3. Omnis Conclusio, quae sequitur ex principiis naturalibus, est de Lege naturali: sed ista Conclusio, homo tenetur confiteri sua peccata alteri homini, colligitur ex principiis naturalibus: igitur est de Lege naturali. Maior patet ex dictis in primo Notabili. Minor vero probatur: principia haec sunt naturaliter nota: omnis reus est iudicandus per alium, et non per seipsum: quia nullus debet esse iudex in causa propria: sed non potest iudicari per alium, nisi apud illum accusetur; nec potest apud eum accusari, maxime de peccato occulto, nisi reus ipse delictum illud confiteatur: igitur ex illis principiis notis per rationem naturalem, et conformibus Legi naturae, sequitur evidenter hominem debere confiteri suum peccatum alteri, a quo iudicetur. — Respondet Doctor, n. 7. concedendo quidem ista principia esse nota lumine naturali, aut saltem valde conformia propositioni notae per lumen naturale, nempe quod reus est iudicandus; quia nullum delictum relinquendum est impunitum in universo, si est unus Rector Universi iustus, quod est notum naturaliter. Similiter notum est, quod iudicandus sit ab alio; sed non est notum naturaliter quis sit ille alius, nisi Deus. Unde pro omni statu post lapsum omnes iusti, qui habuerunt fidem de Deo, quod erat Rector Universi iustus, postquam peccaverunt contra Dei legem, confitentur Deo peccata sua, petentes ab eo remissionem, scientes eum sine tali remissione, tamquam iustum iudicem vindicaturum de illo peccato; non est autem naturaliter notum, quod unus homo debeat se accusare alteri homini, maxime de peccatis occultis; « Quia, inquit Doctor, n. 8. nullus homo potest esse iudex peccati hominis, nisi ut minister summi Iudicis: hoc autem modo, scilicet esse Ministrum Iudicis in vindicando, vel puniendo peccatum commissum, magis concessum est unicuique respectu sui, quam uni respectu alterius. Unicuique enim commisit Deus, ut sit minister Dei in vindicando peccatum proprium, in infligendo sibi disciplinam, et tristitiam pro illo peccato; non sic autem notum est, quod concesserit alicui respectu alterius. Et si arguas, quod in Republica humana unus est iudex alterius; respondeo, verum est de illis, quae possunt sibi innotescere in illo iudicio, cuiusmodi sunt peccata publica ».

Conclusio secunda. — CONFESSIO OMNIUM PECCATORUM MORTALIUM EST IURE DIVINO PRAECEPTA. Haec est de fide determinata in Concilio Tridentino, Sess. 14. Can. 7., his verbis: Si quis dixerit in Sacramento Poenitentiae ad remissionem peccatorum, necessarium non esse iure divino confiteri omnia et singula peccata mortalia, quorum memoria cum debita et diligenti praemeditatione habeatur, etiam occulta... anathema sit.

✳ « Probatur Conclusio ex institutione Sacramenti Poenitentiae. Confessionis omnium peccatorum necessitatem colligit Tridentinum Concilium, Sess. 14. cap. 5. » ✳ Ex institutione Sacramenti Poenitentiae iam explicata, universa Ecclesia semper intellexit, etiam institutam esse a Deo integram peccatorum Confessionem, et omnibus post Baptismum lapsis iure divino necessariam existere: quia Dominus noster Iesus Christus e terris ascensurus ad caelos, Sacerdotes sui ipsius vicarios reliquit, tamquam Presides et Iudices, ad quos omnia mortalia crimina deferantur, in quae Christi fideles ceciderint, una cum potestate clavium, remissionis atque retentionis peccatorum sententiam pronuntient. Constat enim Sacerdotes iudicium hoc incognita causa exercere non potuisse, neque aequitatem quidem illos in poenis iungendis servare potuisse, si in genere dumtaxat, et non potius in specie ac sigillatim sua ipsi peccata declarassent, etc. Et postea in fine illius Capitis damnat eos, qui dicunt, institutionem Confessionis esse ortam a Concilio Lateranensi: Neque enim, inquit, per Lateranense Concilium Ecclesia statuit, ut Christi fideles confiterentur, quod iure divino necessarium et institutum esse intellexerat: sed ut praeceptum Confessionis, saltem semel in anno, ab omnibus et singulis, cum ad annos discretionis pervenitur, impleretur, etc. — Plura etiam loca sacrae Scripturae affert, sed potissimum est illud Ioann. 70.¹ ex quo Sacramenti institutionem et Confessionis necessitatem colligit. Vis autem illationis, omissis aliis explicandi modis, consistit in eo, inquit Lugo, quod Christus constituerit Sacerdotes non solum iudices arbitrarios, seu quos pro suo arbitrio possent poenitentes adire pro venia peccatorum; sed iudices necessarios, sine quibus venia obtineri non possit. Quod quidem potissime colligitur ex illo verbo, retineritis, seu ex potestate retinendi, quam simul cum potestate remittendi eis dedit; quam alibi Matth. 10. significavit per verbum alligandi; qui enim potestatem habet ligandi peccatorem, seu excludendi eum a Regno caelorum, non est iudex arbitrarius, sed necessarius; quippe qui per negationem veniae relinquit peccatorem exclusum a Regno caelesti; et ideo dicitur retinere peccata per negationem remissionis, et in eodem sensu dicitur accepisse claves caeli, quia quando alicui claves dantur domus clausae, eo ipso fit medium necessarium recurrere ad illum, ut aliquis ingrediatur domum illam. Oportet ergo ut poenitens pareat coram Sacerdote, tamquam coram Iudice ad obtinendam veniam peccati. — ✳ « Ex S. Athanasio, tomo 2. tractatu in haec verba Evangelii: Profecti in pagum qui ex adverso est, invenietis pullum alligatum, etc. pag. 990. Quod si nondum soluta sunt vincula, inquit, tradas te ipsum discipulis Iesu: adsunt enim qui te solvunt pro potestate ea quam a Christo acceperunt. Quaecumque ligaveritis, inquit, in terra, etc. Quid est tradere se Christi discipulis solvendum a peccatis, nisi eis vincula detegere conscientiae suae, et beneficium absolutionis petere.»

REPONUNT Calviniani, haec verba ad catechumenos per Baptismum a peccatis solvendos, vel ad peccatores his reos sceleribus quae iuxta canones poenitentia publica erant expianda pertinere. — Contra, haec verba ad baptizatos dirigi constat ex his verbis: Unusquisque nostrum obligatus est vinculis peccatorum; optamus igitur, ut et ad nos mittat discipulos suos Iesus, quo resolvant vincula, quibus unusquisque nostrum innodatur. S. Athanasius catechumenis ita loqui non poterat, nisi tunc catechumenus fuisset, quod repugnat. — Altera solutio felicior haereticis non cedit, peccata enim poenitentiae publicae subiecta erant idololatria, moechia, et homicidium. De aliis autem peccatis plane diversis loquitur S. Athanasius. Hic enim, inquit continuo Sermone, pag. 985., obvincitur avaritia, ille implicatur fornicationibus, alius ebrietate alligatur, alius rursum detinetur inani ambitione: est qui iniurias faciat, et qui rapiat quae sunt sui proximi et pauperis: alius usuram usura accumulat; et in summa omnes laboramus nostris vitiis, et indigemus Salvatoris nostri curatione, eoque opus habemus ut ad nos amandet discipulos suos, et liberent nos a diaboli compedibus.

Ex S. Ephrem, diacono Ecclesiae Edessae, lib. 1. admonitionum de compunctione cordis, ubi post multorum scelerum enumerationem, ait: Si te devictum in hoc senseris, festina sanitatem recipere et per confessionem a spiritali patre, et a medico quaere medelam, ne rursum eadem patiaris. — Idem colligitur ex S. Hilario, ✳ qui Can. 18. in Matth., ita scribit: Ad terrorem metus maximi, quo in praesens omnes continentur, immobile severitatis Apostolicae iudicium praemisit, ut quos in terris ligaverit, idest, peccatorum nodis innoxios reliquerit, et quos solverit, et Confessione veniae receperit in salutem, hi Apostolicae conditione sententiae, in caelis quoque absoluti sunt, aut ligati. Ubi Hilarius explicans modum, quo peccatorum nodi solvuntur ab Apostolis, utitur nomine Confessionis; et peccatorum alligationem exponit per relictionem nodorum peccati, seu veniae carentiam, aut negationem, scilicet ex remissione Confessionis. — Ex Hieronymo, Matth. 16. Legimus in Levit. de Leprosis, ubi iubentur ut ostendant se Sacerdotibus, et si lepram habuerint, tunc a Sacerdotibus mundi fiant: non quod Sacerdotes leprosos faciant et immundos, sed quod habeant notitiam leprosi, et possint discernere qui mundus, aut immundus sit. Quomodo ergo ibi leprosum Sacerdos mundum, vel immundum facit, sic et hic alligat, vel solvit Episcopus, et Presbyter, non eos, qui sunt insontes, qui innoxii: sed pro officio suo, cum peccatorum audierit varietates, scit qui ligandus sit, quive solvendus. Non ait Hieronymus, scit qui ligatus sit, quive solutus; sed qui ligandus, quive solutus sit. Nam impoenitentes ligat Sacerdos, poenitentes solvit; non solutos, aut ligatos ostendit: non potest autem peccatorum varietates audire, nisi per Confessionem.

Idem docet S. Augustinus, lib. 50. Homiliarum, Homil. 49. cap. 3., ubi ait: Si praeter uxores vestras cum aliqua concubiuistis, agite Poenitentiam, qualis agitur in Ecclesia, ut oret pro vobis Ecclesia. Nemo sibi dicat: occulte ago, apud Deum ago, novit Deus, qui mihi ignoscit, quia in corde ago: ergo sine causa dictum est: Quae solveritis in terra, erunt soluta in caelo; ergo sine causa sunt claves datae Ecclesiae Dei, frustramus Evangelium; frustramus verba Christi, promittimus vobis, quod ipse negat, nonne vos decipimus, etc. Et Tract. 49. in Ioann. expendens resurrectionem Lazari, ait: Quomodo processit ligatis pedibus miraris, et non miraris quia surrexit quadriduanus: in utroque potentia Domini erat, non vires mortui. Processit et adhuc ligatus est, adhuc involutus; tamen iam foras processit; quid significat? Quando contemnis, mortuus iaces: quando confiteris, procedis. Quid enim est procedere, nisi ab occultis velut exeundo manifestari? Sed ut confitearis, Deus facit magna voce clamando, idest, magna gratia vocando: ideo cum processisset mortuus adhuc ligatus, confitens, et adhuc reus: ut absolverentur peccata eius, Ministris hoc dixit Dominus: solvite illum, et sinite abire: quid est, solvite, et sinite eum abire? Quae solveritis in terra, erunt soluta et in caelo. Quibus verbis S. Augustinus significat, quod Sacerdotes novae Legis non possint ex mandato Domini solvere poenitentes eius gratia suscitatos, nisi procedant e tumulo peccati per veram Confessionem: quemadmodum non potuerunt Discipuli solvere Lazarum, nisi foras e tumulo vocatus Christi Domini voce processisset.

Similia loquitur S. Leo, Epistola 49. alias 91. Multiplex, inquit, misericordia Dei ita lapsibus subvenit humanis, ut non modo per Baptismi gratiam, sed etiam per Poenitentiae medicinam spes vitae reparatur aeternae, ut qui regenerationis dotem violassent, proprio se iudicio condemnantes, ad remissionem criminum pervenirent, sic divinae caritatis praesidiis ordinatis, ut indulgentia Dei, nisi supplicationibus Sacerdotum, nequeat obtineri. Mediator enim Dei et hominum homo Christus Iesus Ecclesiae praepositis tradidit potestatem, ut et confitentibus actionem Poenitentiae darent, et eosdem salubri Satisfactione purgatos ad communionem Sacramentorum per ianuam reconciliationis admitterent. Porro quod per Confessionem Sacerdotibus ex iure divino faciendam, S. Leo illam intelligat, quae secreto fieri solet, colligitur ex Epist. 80. ad Episcopum Campaniae, ubi inter varia scribit: Cum reatus conscientiarum sufficiat solis Sacerdotibus indicari Confessione secreta. Et infra: Sufficit illa Confessio, quae primum Deo offertur, tum etiam Sacerdoti.

Ratio huius veritatis petitur ex institutione Sacramenti Poenitentiae; qui enim finem aliquem aut officium aliquod instituit, etiam censetur ea media instituisse, quae necessaria sunt ad eiusmodi officium exequendum, et finem obtinendum: sed Christus Dominus Sacramentum Poenitentiae instituendo, Sacerdotes ordinavit ac constituit Iudices peccatorum hominis baptizati, ut illa pro libito retinerent, solverent: non possunt autem iudicare peccata esse remittenda vel retinenda absque Sacramentali Confessione: nam, ut Iudex legitime et iuridice reum absolvat, aut puniat, opus est, ut ipsius rei statum, crimen, et delicti gravitatem cognoscat: non potest autem haec omnia nosse, maxime si illa crimina occulta sint et latentia, nisi ipse poenitens ea per Poenitentiam manifestet: igitur, etc. Deinde: illud est iure divino necessarium ad salutem consequendam, quo praetermisso peccata mortalia post Baptismum commissa non possunt remitti, et quo posito ex Christi institutione illa remittuntur: sed omissa Sacramentali Confessione peccata carent venia: quamdiu enim retinentur ab eo, qui solus habet iuridicam ea remittendi potestatem, tamdiu non, remittuntur: tamdiu autem retinentur a Sacerdotibus, donec manifestata eis fuerint per Confessionem, et per absolutionem remissa: igitur ex Sacramenti Poenitentiae institutione recte colligitur Confessionis necessitas ex iure divino. Denique: Sacramenti Poenitentiae Minister debet servare quandam aequitatem in iniungendis poenis et satisfactionibus, iuxta delictorum gravitatem: sed absque praevia Confessione non potest eiusmodi aequitatem servare: quippe cum sine ea non possit cognoscere peccatorum numerum, species, et circumstantias: ac subinde illa est de iure divino, sicut et ipsum Poenitentiae Sacramentum.

Has omnes rationes subtiliter et egregie expendit Doctor, dist. 16. ubi improbat sententiam Glossatoris in dist. 5. De Poenit., proponentis varias opiniones de institutione Confessionis, ac dicentis eam institutam fuisse a quadam universalis Ecclesiae traditione potius, quam ex novi vel veteris Testamenti auctoritate: « Sed, inquit Doctor, salva gratia sua, irrationabiliter loquitur Glossator, turpe enim esset Theologo dicere aliquid esse in Biblia, et nescire ubi illud inveniretur: et ita inconveniens debet esse Canonistae dicenti, aliquid esse ex universali Traditione Ecclesiae, et non invenienti in Canone, si Canon sufficienter continet universales Traditiones Ecclesiae: non allegat autem aliquod capitulum Canonis istam Traditionem continens. Item si haec opinio vera esset, videretur quod Papa non teneretur confiteri, quia par in parem non habet potestatem, etc. » Improbata autem haec Glossatoris sententia, declarat Doctor num. 11. Confessionem esse faciendam ex praecepto divino positivo; quod utique colligit ex Ioann. 20. Accipite Spiritum sanctum, quorum remiseritis peccata. « Hic, inquit, data est potestas Apostolis, et in eis omnibus Sacerdotibus remittendi peccata; non principaliter: quia hoc est proprium Dei: ergo ministerialiter et arbitrative: sed non possunt arbitrari in causa ignota: ergo est eis manifestanda causa, in qua debent arbitrari: haec manifestatio est Confessio: ergo ex ista collatione potestatis arbitrariae Sacerdotibus in causa peccati, obligatur peccator ad accusandum se eis tamquam arbitris, quod est confiteri. — Si dicatur quod ratio bene concludit, quod Sacramentum Poenitentiae est institutum a Christo, tamquam utile et efficax, non tamen sequitur ex hoc, quod sit necessario recipiendum, ut cadens sub praecepto, quia Extrema-Unctio est instituta a Christo, et Confirmationis Sacramentum, ut dictum est supra, et tamen neutrum est simpliciter necessarium, nec est praeceptum de isto, vel illo recipiendo: et tunc ad formam argumenti: sunt arbitri in causa peccati: ergo ad id debent se illis accusare: verum est, illi qui volunt se eorum arbitrio submittere, et se submitunt, ipsi habent bene potestatem arbitrandi: sed non sequitur, ergo alii necessitate praecepti tenentur se submittere eorum arbitrio. Exemplum, quatuor sunt Sacerdotes, quorum quilibet habet auctoritatem absolvendi istum peccatorem: quilibet est complete arbiter eius, quantum ad potestatem; non tamen tenetur se submittere cuilibet, sed uni tantum, cui voluerit. Et hoc confirmatur per hoc, quod Christus subiunxit: et quorum retinueritis, retenta sunt, illud verbum non est praecisum; non solum enim illa peccata retenta sunt a Deo peccatori ad poenam, quae retenta sunt a Sacerdote: quia Sacerdos non retinet aliqua, nisi aliquo modo sibi accusata, licet signis indebitis Poenitentiae, et tamen illa, quae nullo modo sunt ostensa Sacerdoti, Deus retinet ad vindictam gehennae: ergo nec istud verbum: Quorum remiseritis, remittuntur. erit remissum. Unde neutri affirmationi adiunxit negativam denotantem remissionem factam ab Apostolis, vel retentionem esse praecisam respectu retentionis a Deo faciendae: licet haec responsio videatur multum probabilis, excludendo rationem praecepti ab isto verbo Ioann. 20. Quorum remiseritis, etc. Tamen excludendo eam, ostenditur propositum dupliciter: primo sic: nulli committitur potestas iudiciaria, vel arbitraria, nisi alicui imponatur necessitas submitendi se sibi: sed Sacerdoti per se committitur huiusmodi potestas in causa peccati: ergo alicui ut sic imponitur necessitas submitendi se arbitrio eius, et hoc per idem. Maior probatur: quia nullus est Iudex alicuius, in cuius scilicet iudicandi voluntate est iudicari ab isto Iudice, vel non iudicari: tunc enim iste nullam auctoritatem iudicandi haberet, si iste potest iudicari, si voluerit, et non iudicari, si noluerit. Ad quid enim est potestas iudiciaria apud aliquem, nisi ut ius dictet in illum, qui tenetur parere iuri? Tantummodo enim iudicare per modum punitionis, si tu velis, non est iudicare. Sed nec istud cogito: concedo enim, quod iste arbiter non tantum habet, ut possit dictare ius in causa ista, sed ex quo alius submittit se sibi, sua dictatio ligat, vel solvit istum: non sic autem dictatio alicuius scientis ius, et non habentis potestatem iudiciariam. Taliter ergo arguo sic: quicumque primam gratiam amisit, tenetur de necessitate praecepti, et hoc illius; Diliges Dominum Deum tuum, etc. agere quantum in se est, ad eius recuperationem, et etiam virtute illius praecepti: Diliges teipsum: sed ipse peccator in peccato mortali amisit primam gratiam, et potest eam recuperare suscipiendo Sacramentum Poenitentiae ab illo arbitro, quia hoc est institutum, ut remedium efficax ad recipiendam primam gratiam, ex illo verbo Ioann. 20. Quorum remiseritis peccata, etc. Et sic concluditur necessitas praecepti Confessionis, non ex isto verbo tantum, Quorum remiseritis, etc. sed ex isto, et illo praecepto, Diliges Dominum Deum tuum, etc. simul iuncto. — Si dicas, quod maior est vera, quod tenetur ad aliquam viam, per quam possit gratiam recuperare, sed non ad istam terminate, si alia sit possibilis: nunc autem licet suscipere Sacramentum Poenitentiae sit via utilis, tamen est etiam alia utilis, quia non probatur istam esse praecisam ad illam recuperandam. — Contra hoc, nulla alia est ita facilis, et ita certa; hic enim non oportet, nisi non ponere obicem ad gratiam, quod multo minus est, quam habere aliquam Attritionem, quae per modum meriti de congruo sufficiat ad iustificationem, ut dictum est supra dist. 11. Potest etiam aliquis esse magis certus, quod non ponat obicem, quam quod habeat Attritionem sufficientem, quasi per modum meriti de congruo; quia probabiliter potest scire, se tunc non peccare actualiter peccato interiori, vel exteriori, et intendere² recuperare, quod Ecclesia intendit in illo Sacramento conferre; non sic potest scire, se habere Attritionem sufficientem, ut meritum de congruo ad iustificationem. Tunc hanc maiorem accipio: ubi est via facilior, idest, magis in potestate hominis, et certior ad gratiam recuperandam, tenetur quilibet ad illam viam, ita quod non amissa illa attentet aliam difficiliorem, et incertiorem; quia tunc exponeret se periculo salutis suae, et videretur esse contemptor propriae salutis. Sed illa via suscipiendi Sacramentum Poenitentiae est magis possibilis homini, et certior ad primam gratiam recuperandam: ergo ex illo, unde istud habet efficaciam, et ex illo praecepto dilectionis Dei, et sui ipsius, tenetur quis ad istam. Ista ratio si concludat praeceptum de Confessione haberi ex Evangelio ex illo verbo: Quorum remiseritis peccata, etc. et illo: Diliges Dominum, etc., bene quidem; sin autem, saltem hoc concludit; quod praeceptum de Confessione facienda est valde rationabile pro multitudine; quia etsi aliqua persona possit habere aliquod remedium speciale, tamen de isto remedio, quod communitati est possibilius et certius rationabiliter, datur praeceptum etiam omnibus in communitate, ut dictum est supra de Baptismo, quod licet aliquis habeat Baptismum flaminis, sine Baptismo fluminis, tamen quia Baptismus fluminis est remedium facile, et certum praeceptum de hoc pro tota communitate, est valde rationabile, et ita ad minus habeo, quod rationabiliter fuisset datum praeceptum generaliter de Confessione facienda. — Si omnino contendas, quod per rationes positas in isto membro non probatur fuisse datum ex verbis Evangelii; nunquid dicemus secundum, scilicet quod illud praeceptum habetur ex verbis alicuius Apostoli? Dicitur quod sit de illo verbo Iacobi 5. Confitemini alterutrum peccata: sed nec per hoc videtur mihi, quod Iacobus praeceptum hoc dedit, nec praeceptum a Christo promulgavit. Primum non: unde enim sibi auctoritas obligandi totam Ecclesiam, cum esset Episcopus Ecclesiae Hierosolymitanae? Nisi dicas illam Ecclesiam in principio fuisse principalem, et per consequens eius Episcopum principalem Patriarcham; quod non concederent Romani, nec quod illa auctoritas proprio ore tempore illo erat sibi subtracta. Nec secundum videtur; quia Apostoli publicantes praeceptum Domini in Scripturis suis utebantur modo loquendi, per quem potuit innotescere, quod erant praecones Christi, ut patet per illud Pauli 1. ad Cor. 7. ut quando vult publicare illud praeceptum Domini de non dimittenda uxore, dicit: Praecipio non ego, sed Dominus, etc. quando autem vult facere propriam persuasionem, dicit de cohabitatione viri conversi ad fidem cum sua uxore infideli vere converso, quia hoc licet sine contumelia Christi, non tamen est necessarium: Dico ego, non Dominus: alioquin non posset Ecclesiae constare, quod ipse praeco publicaret praeceptum, nisi ex praecedentibus vel sequentibus manifestaret, se esse in illa publicatione praeconem. Utrumque etiam membrum simul probatur per illa verba annexa, dicendo enim: Confitemini alterutrum, non magis dicit, Confessionem faciendam esse Sacerdoti, quam alii. Subdit enim, et orate pro invicem, ut salvemini: ubi nullus diceret ipsum instituisse vel promulgasse praeceptum divinum; sed intellectus eius est sicut in illo verbo, Confitemini alterutrum. persuasio ad humilitatem, ut scilicet generaliter nos confiteamur apud proximos peccatores, iuxta illud: Si dixerimus, quia peccatum non habemus, nosmetipsos seducimus, etc. Ita per secundum persuadet ad caritatem fraternam, ut scilicet per fraternam caritatem subveniamus nobis invicem. Apparet ergo istud non esse de iure divino promulgato per Scripturam Ecclesiasticam. » Haec Doctor, quibus aperte probat Confessionem esse de iure divino.

Quoniam autem non solum rationibus, sed maxime ea perpetua et constanti Ecclesiae Traditione pugandum est adversus haereticos huius temporis, affirmantes, quod Confessio fuerit dumtaxat instituta ab Innocentio III in Concilio Lateranensi, idcirco congruum iudicavi non nullas ex plurimis, quas habent Controversistae, Conciliorum et SS. Patrum auctoritates hic attexere.

Probatur itaque divina Confessionis institutio ex Conciliis: primo quidem ex Laodicaeno, Can. 2. sub Sylvestro Papa anno 319. His, qui diversorum peccatorum lapsus incurrerunt, et orationi, Confessioni, Poenitentiae instant, malorum suorum perfectam conversionem demonstrantes, pro qualitate peccati, tempus Poenitentiae tribuendum est. Ea Confessio, in qua pro qualitate peccati Poenitentiae tempus est tribuendum, hominibus in specie fieri debet. — ✳ « Fatetur tamen Gabriel Albaspinaeus, episcopus Aurelianensis in notis ad illum canonem, haec verba, perseverantes in oratione, confessione et poenitentia, ad Confessionem sacramentalem directe non pertinere, sed ad actus externos poenitentiae. Non enim poenitentem in Confessione sacramentali perseverare debere reperimus, sic semel confiteri sufficit; bene vero testari debere lacrimis, precibus, prostrationibus atque macerationibus quam acriter commissorum dolore angatur. Deinde illi ad quos canon ille pertinet iam peccata sua confessi supponuntur. Haec enim fuit canonis edendi causa. Concilium Illiberitanum decreverat quod, qui maximum peccatum admisit ei irrogetur Poenitentia, si plura denegetur. Severum illud institutum quod servabatur in Ecclesia paululum moderari visum est Patribus Laodicensis, mandando ut qui gravioribus peccatis licet non paucis numero reum se confiteretur, postquam dolorem suum constanter demonstrasset, ad iustam Poenitentiam admitteretur. Praemittebatur ergo confessio demonstrationi doloris et resipiscentiae, ac proinde verba illa perseverantes in oratione, confessione, etc. ad Confessionem sacramentalem non spectant. Quod ut confirmet, notat praedictus auctor, quod qui confiterentur, aut statim absolutos fuisse, aut statim concessum fuisse Poenitentiam si meruissent, aut excommunicatos, si reatus eorum excommunicationem merebatur. Ad haec tria genera confessiones et non ultra usurpabantur. Sed canon de iis non loquitur qui statim absolvabantur, eos enim poenitentiae per iustum tempus addicendos decernit, Poenitentiam autem antiquitus ante absolutionem perfici nemo nescit. Neque de illis loquitur qui statim ad Poenitentiam admittiebantur, quia eos antea probandos esse statuit usquequo sincere resipiscentiae et contritionis indicia per lacrimas et preces perseveranter dederint. Canon igitur intelligendus de tertio genere poenitentium qui scilicet erant excommunicati: sed excommunicationem praecedebat confessio. Duplex etenim iterum excommunicationis genus est distinguendum: primum quod in pertinaces, alterum quod in maximos peccatores crimina sua potestati Ecclesiae ultro subiicientes erant. ✳ — Ex sexta Synodo in Trullo, Can. 102. Oportet eos, qui solvendi, et ligandi potestatem acceperunt a Deo, peccati qualitatem considerare, et eius, qui peccavit, ad eam conversionem promptum studium: et sic morbo convenientem afferre medicinam, ne si de peccato sine crimine statuant, aberrent in aegroti salute: non enim simplex est peccati morbus, verum varius et multiformis, plurimisque propaginibus subpullulans, ob quas malum longe, lateque diffunditur, ac serpit, quosque tandem virtuti medicamenti resistat; ergo qui voluerit ostendere quantum valeat in spirituali medendi arte, oportet attente rimari, qualiter affectus sit, qui peccavit, an ad salutem inclinet. an contra moribus, quibus familiaritate assuevit adversus aegritudinem provocet, inspiciere; sed id absque Confessione peccatorum occultorum fieri non potest a Sacerdote. — Ex Carthaginensi III. c. 31. Ut poenitentibus secundum peccatorum differentiam Episcopi arbitrio Poenitentiae tempora discernantur: at ea differentia peccatorum absque Confessione speciali fieri non potest. — Ex primo Cabilonensi, Can. 8. ut poenitentibus a Sacerdotibus, facta Confessione indicaretur Poenitentia, universitas Sacerdotum noscitur consentire. — Ex secundo Cabilonensi, Can. 31. circa annum 813. Sed et hoc emendatione indigere perspeximus, quod quidam dum confitentur peccata sua Sacerdotibus non plene id faciunt: quia ergo constat hominem ex duabus esse substantiis, anima videlicet, et corpore, et interdum animi motu, interdum carnis fragilitate peccatur, solerti indagatione debent inquiri peccata, ut ex utrisque sit plena Confessio, scilicet ut confiteatur, et ea quae per corpus gesta sunt, et ea, quibus in sola cogitatione delinquitur. — Ex Turonensi tertio circa tempus idem habito, Can. 22. Episcopis, et Presbyteris, diligenti cautela pertractandum est, qualiter hominibus sibi sua delicta confitentibus tempus abstinendi adscribant. — ✳ Ex Concilio Parisiensi, 1. celebrato anno 829., Can. 32: Quoniam multi Sacerdotum partim incuria, partim ignorantia, modum Poenitentiae reatum suum confitentibus secus quam Iura canonica decernant imponunt, utentes scilicet quibusdam codicillis contra canonicam auctoritatem scriptis, quos poenitentiales vocant, et ob id non vulnera peccatorum curant, sed potius foventes palpant, incidentes in illud propheticum: vae qui consuunt pulvillos sub omni cubito manus, et faciunt cervicalia ad decipiendas animas: omnibus nobis salubriter in commune visum est, ut unusquisque Episcoporum in sua parochia eosdem erroneos codicillos diligenter perquirat, et eos inventos igni tradat, etc. Et continuo sermone: Presbyteri etiam imperiti solerti studio ab Episcopis suis instruendi sunt, qualiter et confitentium peccata discrete inquirere, eisque congruam modum secundum canonicam auctoritatem Poenitentiae noverint imponere, quoniam hactenus eorum incuria et ignorantia multorum flagitia remanserint impunita, et hoc ad animarum ruinam pertinere dubium non est. — Ex Moguntino sub Archiepiscopo Rabano, anno 847. ✳ Can. 26. Ab infirmis in mortis periculo positis per Presbyteros pura inquirenda est Confessio, non tamen iis imponenda quantitas Poenitentiae, sed innotescendo. — Ex Wormacensi, circa annum 868. cap. 25. Poenitentibus secundum differentiam peccatorum, Sacerdotis arbitrio, Poenitentiae decernantur: ergo Sacerdos in imponenda Poenitentia singulorum causas, originem, modumque peccatorum examinare debet, et effectus gemitusque delinquentium, temporum etiam, et personarum, locorum, aetatum qualitates, ut per considerationem delictorum, et gemituum uniuscuiusque delinquentis a sacris regulis oculos non deflectat. — ✳ Adde Lateranense sub Innocentio III, Can. 21. Constant., Sess. 3. Florent. in Institut. Trident. Arianorum, Bulgarorum, supra. » ✳ — Ex tot Conciliis veteribus et novis, in tam diversis temporibus, et locis, Ecclesiae totius unanimi consensu patet, Confessionis necessitatem antiquissimam esse, nec aliunde suam originem habere, quam a Deo; nam ex Augustino, regula 14. De Bapt., cap. 24. Quod universa tenet Ecclesia, nec a Conciliis institutum, sed semper retentum est, nonnisi auctoritate Apostolica traditum rectissime creditur: at universa semper Ecclesia tenuit Confessionem istam, ut ex Conciliis patet, et patebit ex Patribus; nec ea necessitas initium habuisse legitur ab ullis Conciliis, aut Pontificum decretis: Licet enim annua Confessio praecepta sit in Lateranensi, tamen ipsa Confessio non incepit in eo, sed solum tempus praescriptum est, quo fieri debet Confessio peccatorum, quae iure divino necessaria est, ut ait Tridentinum, Sess. 14. cap. 5.

Probatur secundo ex SS. Patribus; primo namque S. Irenaeus Apostolorum aevo proximus, lib. 1. cap. 9. De quibusdam feminis ab haeretico Marco seductis, ait: Haec conversae ad Ecclesiam Dei confessae sunt, et secundum corpus exterminatas se ab eo veluti cupidine, et inflamatas valde se illum dilexisse. ✳ « Ad praeoccupandam vero responsionem haereticorum qui volunt haec verba confessae sunt, de spontanea et cuilibet indifferenter facta peccati sui declaratione tantum intelligenda esse, non vero de Confessione illa quam sacramentalem dicimus; subiicienda sunt ea quae refert S. Irenaeus ibidem de uxore Diaconi ab eodem Marco corrupta, ac deinde ad poenitentiam conversa. Cum esset, inquit, uxor eius speciosa, et sententia et corpore corrupta esset a mago isto, et secuta eum esset multo tempore; post deinde cum multo labore fratres eam convertissent, omne tempus in exomologesi consummavit, plangens et lamentans ob hanc quam passa est ab hoc mago corruptelam. Enimvero conversio et confessio mulierum illarum, de quibus supra agit S. Irenaeus, similis erat conversioni et confessioni uxoris illius Diaconi, de qua modo. Sed confessio istius non fuit pure spontanea, sed religiosa, non cuilibet indiscriminatim facta, sed Sacerdotibus solis, a quibus satisfactionis modum accepit. Confessio enim illa ad exomologesim pertinebat, ut colligitur ex his verbis: omne tempus in exomologesi consummavit. Sed exomologesis erat actus religionis, et fiebat ex praescripto Sacerdotum: ergo confessio illius, aliarum ex consequenti mulierum fuit religiosa, necessaria, et Sacerdotibus facta.»

Nec dicant exomologesim non significare confessionem peccatorum, sed integram poenitentiae actionem, quae in diversos gradus, flentium scilicet, audientium, substratorum et consistentium distincta erat. Hi enim poenitentiae gradus inducti sunt in Ecclesiam centum quinquaginta prope annis post S. Irenaeum, scilicet tempore S. Cornelii papae, cum excitata fuit haeresis Novatiani. Tempore vero S. Irenaei duobusve saeculis prioribus Ecclesiae non aliae imponebantur peccatoribus poenae, quam depositio pro clericis, et communionis interdictio pro laicis, ut colligitur ex canonibus Apostolorum, necnon Concilii Illiberitani. Illae autem poenae numquam per hoc verbum exomologesis fuerunt expressae. Superest igitur, ut per exomologesim intellexerit confessionem S. Irenaeus. Et sane haec est prima et vera illius nominis significatio, et illo sensu usurpatur Matth. 8. ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν confidentes peccata sua. Similiter Epist. 1. Ioan. cap. 2. vers. 9.: et S. Iacobi, cap. 5. vers. 16.; adeoque valde credibile est hoc nomen ad integram poenitentiae actionem ac usum translatum fuisse, quia praecipuum poenitentiae partem, scilicet Confessionem significabat. De exomologesi iterum loquitur S. Irenaeus, ✳ lib. 3. cap. 4. Cerdon in Ecclesiam saepe veniens, et exomologesim faciens sic consummavit, modo quod est latenter docens, modo exomologesim faciens. S. Irenaeus agit ibi de latente haeresi Cerdonis, et occulta cupiditate, seu corruptela mulierum, quae sine speciali Confessione detegi non poterant. —

✳ « Tertullianus expressius illud tradit, lib. De Poenitentia, cap. 9., ubi ait: Exomologesis est, qua delictum nostrum Domino confitemur, non quidem ut ignaro, sed quatenus satisfactio confessione disponitur, confessione poenitentia nascitur, poenitentia Deus mitigatur. Quomodo autem debeat fieri confessio illa, ibidem declarat dicens, in hac peccatorem presbyteris advolvi, et charis Dei adgeniculari. Et ut ostendat hanc confessionem non Deo soli, sed etiam hominibus necessario faciendam esse, subiungit cap. sequenti: Plerosque hoc opus ut publicationem sui suffugere, pudoris magis memores quam salutis, velut illi qui in partibus verecundioribus corporis contracta vexatione, conscientiam medentium vitant, et ita cum erubescentia sua pereunt: ubi comparat, ut patet, sacerdotem medico, et occultorum confessionem criminum remedio, quod qui respuunt prae verecundia pereunt. Hinc subdit: Grande plane emolumentum verecundiae occultatio delicti pollicitur. Videlicet si quid humanae notitiae subduxerimus, proinde et Deum celabimus; adeone existimatio hominum et Dei conscientia comparantur? an melius est damnatum latere quam palam absolvi? Tertullianum insuper de omni peccatorum genere, tam de occultis, quam privatis, de internis, quam de externis loqui, colligitur ex cap. 4. Omnibus ergo delictis, inquit, seu carne, seu spiritu, seu facto, seu voluntate commissis, qui poenam per iudicium destinavit, idem et veniam per poenitentiam spondit. Poenitentiam autem postea dividit in eam quae praecedit, et eam quae sequitur Baptismum; et hanc ultimam speciem vult Confessione peccatorum et Satisfactione constare. Nec dicant haeretici Tertullianum ibi tantum loqui de confessione publica; secretorum enim et internorum peccatorum non fiebat confessio publica, sed privata. Adde quod publice vel privatim facta fuerit, non pertinet hoc ad essentiam Sacramenti Poenitentiae, satisque nobis est ex Tertulliano habere, quod necessaria sit omnium et singulorum peccatorum Confessio ad eorum veniam impetrandam.»

Ex Origene quatuor aut quinque loca proferri possunt, quae prae aliis locis confessionem catholicam demonstrant. Primus habetur in Hom. 2. in Psal. 37. ubi necessitatem confessionis innuit esse de iure divino, eam probans ex Scriptura. Haec sunt eius verba: Quoniam iniquitatem meam pronuntio, pronuntiationem iniquitatis esse confessionem peccati frequentius diximus. Vide ergo quid edocet nos Scriptura divina: quia ✳ opertum peccatum non celare intrinsecus: fortasse enim, ut ii, qui habent inclusam escam indigestam, aut humoris et phlegmatis copiam stomacho imminentem si vomuerint, releventur: ita ii, qui peccaverunt, si occultant et retinent intra se peccatum, intrinsecus urgentes, et prope modum suffocantur a plegmate, vel humore peccati: si autem ipse accusator sui fiat, dum accusat semetipsum, et confitetur, simul evomit delictum, et omnem morbi causam: tantummodo circumspice diligentius cui debeas confiteri peccatum tuum: proba prius medicum, cui debeas causam languoris exponere, qui sciat infirmari cum infirmante, flere cum flente, qui condolendi et compatiendi noverit disciplinam: ut ita demum is quid ille dixerit, qui es prius et eruditum medico ostenderit: et misericordem, si quid consilii dederit, facias, et sequaris, si intellexerit, et viderit talem esse languorem tuum, qui in conventu totius Ecclesiae exponi debeat, et curari: ex quo fortassis, et ceteri aedificari poterunt, et tu ipse facile sanari. Multa hoc deliberatione, et satis perito medici illius consilio procurandum est.

✳ « REPONUNT, Origenem per confessionem et languoris expositionem in conventu Ecclesiae non significasse singulorum nominatim peccatorum declarationem Sacerdoti factam, sed generalem peccatorum suorum agnitionem, et improbitatis suae per opera poenitentiae et per verba etiam professionem et detestationem. — Contra: si Origenes de sola illa generali peccatorum confessione loqueretur, cur tantam circumspectionem et diligentiam in inquirendo et diligendo medico requireret? Cur tanta deliberatione et consilio ad rectum iudicium proferendum medico ipsi opus esse diceret? generalis illa confessio cuilibet indiscriminatim, ut ipsi volunt adversarii, fieri potest. Sed quid significat illa comparatio peccatorum cum cibis crudis et indigestis, nisi peccata singula evomenda esse, ne si retineant ab eis suffocentur? Quid iterum demonstrat Sacerdotis cum medico comparatio, nisi omnia et singula conscientiae mala cum causis et circumstantiis esse aperienda, ut aptum illis remedium adhibeatur? Nec dicant, hic non fieri mentionem Sacerdotis, aliumque posse esse medicum; quis enim sit medicus ille docet Origenes, Hom. 3. in Leviticum, ubi praeoccupans obiectionem quam facere potuissent aliqui ipsius auditorum, qui iam Montani haeresis potestatem Ecclesiae ad peccata post Baptismum remittenda negantis rumore perculsi fuerant, ait: Sed fortasse dicant auditores Ecclesiae: melius fere agebatur cum antiquis quam nobiscum, ubi oblatis diverso ritu sacrificiis, peccantibus venia praestabatur. Apud nos uno modo venia est peccatorum, quae per lavacri gratiam in initiis datur. Nulla post haec peccanti misericordia, nec venia ulla conceditur. Haec, quae Montanistarum errorem sapiunt, ut evertat, et ostendat non deteriorem esse nostram quam fidelium veteris testamenti conditionem, enumerat varios modos quibus peccatorum venia sub Lege gratiae comparatur, scilicet Baptismo, martyrio, eleemosyna, caritate, et aliis. Ubi vero ad septimum pervenit, sic loquitur: Est adhuc et septima, licet dura ✳ et laboriosa: per Poenitentiam remissio peccatorum est, cum lavat peccator lacrimis suis stratum suum, et fiunt ei lacrimae panes die ac nocte, et cum non erubescit Sacerdoti Domini indicare peccatum suum, et quaerere medicinam, secundum eum, qui ait: Dixi, pronuntiabo adversum me iniustitiam meam Domino, et remisisti impietatem cordis mei.»

✳ « ARGUUNT ex hoc loco adversarii: ille confessionem quae apud Pontificias in usu est, ne quidem agnovit, qui praeter confessionem et Baptismum quinque alios modos remittendi peccata proposuit: sed Origenes id praestitit. — Distinguo: Origenes proposuit quinque alios modos remittendi peccata mortalia, et sine voto Baptismi aut Confessionis edendae, nego: peccata venialia aut etiam mortalia, sed adiuncto Baptismi vel Confessionis voto, concedo. Intentio namque Origenis erat ostendere in nova lege non deesse varia peccatorum remedia, sicut nec in veteri Testamento. Ideo enumerat omnes modos quibus deleri possunt peccata, indiscriminatim loquens de mortalibus et venialibus. Venialia autem teste ipso Augustino, Homil. 49. in Ioannem, oratione Dominica et piis vitae christianae operibus, sine Confessione remittuntur. Caritas quoque perfecta lethalium ipsorum peccatorum veniam comparat priusquam actu suscipiatur sacramentum, iuxta doctrinam Concilii Tridentini, Sess. 14. Eleemosynas et bona opera ad salutem pariter non parum conducibilia esse. etiam ante actualem Baptismi susceptionem, multis locis docet S. Augustinus; attamen inde nemo inferret illum negasse necessitatem Baptismatis. Proinde quamvis alios modos remittendi peccata afferat Origenes, eum Baptismi et Confessionis necessitatem negasse inferri non potest. Sed cum illorum Sacramentorum suscipiendorum aufertur occasio, ostendere voluit Origenes aliunde illa posse suppleri.»

Tertius locus ex eadem Homilia petitus: Omni genere, inquit, « pronuntianda sunt, et in publicum proferenda cuncta, quae egimus; si quid in occulto gerimus, si quid in sermone solo, vel etiam infra cogitationum secreta commisimus, cuncta necesse est publicari, et proferri: proferri non ab illo, qui et accusator peccati est, et inventor; ipse enim nunc nos, ut peccemus, instigat: ipse etiam, cum peccaverimus, accusat: si ergo in vita praeveniamus eum, et ipsi nostri accusatores simus, nequitiam diaboli inimici et accusatoris nostri fugimus. Sic enim et alibi Propheta dicit: Dic tu iniquitates tuas prior, ut iustificeris. Et Homil. 17. in Lucam: Si peccaverimus, debemus dicere: Peccatum meum notum tibi feci, et iniquitatem meam non abscondi; si enim revelaverimus peccata nostra, non solum Deo, sed et iis, qui possunt mederi vulneribus nostris et peccatis, delebuntur ab eo, qui ait: Ecce deleo ut nubem iniquitates tuas.»

✳ « Ex S. Cypriano, lib. De lapsis: Quanto et fide maiores, et timore meliores sunt qui, quamvis nullo sacrificii aut libelli facinore contracti, quoniam tamen vel de hoc cogitaverunt, hoc ipsum apud sacerdotes Dei dolenter et simpliciter confitentes exomologesim conscientiae faciunt, animi sui pondus exponunt, salutarem medelam parvis licet et modicis vulneribus exquirunt. Ad hanc autem internorum peccatorum sinceram confessionem omnes teneri, declarat his sequentibus verbis: ✳ Confiteantur singuli, quaeso, fratres, delictum suum, dum adhuc qui deliquit in saeculo est, dum admitti Confessio eius potest, dum satisfactio et remissio facta per Sacerdotes apud Dominum grata est. —»

✳ « Theodoretus, lib. 4. Haereticarum fabularum, cap. 10. pag. 242. edit. Sismondi, sic Audianos haereticos carpit: Hi autem peccatorum remissionem dare se iactant. Duas enim in partes libros sacros cum adulterinis dividentes (hos enim eximie trianos et mysticos existimant) et ordine hinc inde collocantes, inter hos iubent transire unumquemque, et peccata sua confiteri: deinde confessis dant veniam; non tempus ad poenitentiam definientes, sicut Ecclesiae leges praecipiunt, sed potestate condonantes. Scientes autem qui sic transeunt, ludum esse quod agitur, vera peccata celant, et parva quaedam risu digna dicunt, quae et dicere aliquem pigeat, nisi eadem qua ipsi amentia teneatur. — Ex apocrypha Clementis Romani ad Iacobum Epistola, IV saltem saeculo scripta: Quod si in alicuius cor vel livor vel infidelitas, vel aliud malum ex his quae supra memoravimus, latenter irrepserit, non erubescat qui animae suae curam gerit, haec confiteri ei qui praeest, ut ab ipso per verbum Dei et concilium, salubre curetur. Tum de S. Petro loquens: Docebat, inquit, cogitationes malas mox ad Christum allidere, et sacerdotibus Dei manifestare. — Eusebius, lib. 4. Historiae Ecclesiasticae, cap. 34. edit. Henrici Valesii, *refert Philippum quem plerique veteres scriptores ecclesiastici primum imperatorem christianum existimant, in postrema Paschae vigilia praecationum in ecclesia participem simul cum reliquo populo fieri voluisse: sed Episcopum qui huic ecclesiae praeerat, non prius illi aditum permisisse, quam Confessionem fecisset, atque iis qui humanitus lapsi fuerant, et in poenitentium ordine stabant sese adiunxisset. Quippe ob multa quae commiserat crimina, numquam omnino ab Episcopo fuisse admittendum, nisi id prius fecisset: et imperatorem quidem libenter obtemperasse, sincerumque ac religiosum affectum timoris Dei operibus ipsis declarasse. Ex hoc loco evidenter constat ante Concilium Nicaenum peccatorum Confessionem in usu fuisse. Ne quis enim hic exomologesim cum poenitentium ordine confunderet, utrumque distinguit Eusebius, notans et confessionem et poenitentium ordinem, ut duo disparata. Deinde confessionem illam non ad aliqua tantum atrociora crimina, puta idololatriam, moechiam et homicidium, sed ad omnia quae commiserat crimina extendit. Denique eam non fuisse spontaneam ac liberam demonstrant haec verba: quippe ab Episcopo numquam omnino admissus fuisset, nisi id prius fecisset. — Lactantius Firminianus duo nobis reliquit testimonia notatu dignissima: primum in lib. 4. Institutionum, cap. 17, de vera sapientia, in quo explicans qua ratione circumcisio veteris Legis esset figura Confessionis peccatorum, quae fit in nova, ait: Quoniam pars illa corporis, quae circumciditur, habet quamdam similitudinem cordis, et est pudenda; ob hanc causam Deus nudari eam iussit (in circumcisione), ut hoc argumento nos admoneret ne involutum pectus haberemus, idest, ne quod pudendum facimus intra conscientiae secreta velemus. Haec est cordis circumcisio, de qua Prophetae loquuntur, quam Deus a carne mortali ad ruinam transtulit, quae sola mansura est. Volens enim vitae et salutis nostrae pro aeterna sua pietate consulere, poenitentiam nobis in illa circumcisione proposuit, ut si cor nudaverimus, idest si peccata nostra confessi, satis Deo fecerimus, veniam consequamur, quae contumacibus et admissa sua celantibus denegatur ab eo qui non faciem sicut homo, sed intima et arcana pectoris intuetur.»

Ut solita haereticorum effugia praecludamus, hic aliisque in locis citandis observandum est 1. Omne peccatum, cuiuscumque generis sit, legi confessionis subiici, ne quod pudendum facimus intra conscientiae secreta velemus. 2. Confessionem integram omnibus necessariam esse ad veniam obtinendam, quia contumacibus, inquit, et admissa sua celantibus denegatur. 3. Confessionem illam non soli Deo, qui intima et arcana cordis intuetur, sed homini, qui secundum faciem iudicat, et cui possunt peccata abscondi, faciendam esse. Equidem non demonstrat his verbis Lactantius an Confessio illa Sacerdoti ad aurem, vel in senatu presbyterorum fieret. Sed publica fuerit vel secreta, perinde est ad essentiam dogmatis ecclesiastici, quod statuit tantum necessariam esse Confessionem omnium lethalium delictorum Sacerdotibus faciendam. Ceterum Confessionem auricularem in usu fuisse a primis Ecclesiae temporibus alibi demonstrabitur. 4. Locus ex eiusdem libri cap. 30. exhibetur: Quia singuli quique coetus haereticorum suam esse Catholicam Ecclesiam putant, sciendum est illam esse veram, in qua est religio, confessio et poenitentia, quae peccata et vulnera, quibus subiecta est imbecillitas carnis, salubriter curat. Hic Lactantius perstringit Novatianos: sed illi confessionem soli Deo factam non negabant, cum sustinerent peccata post Baptismum commissa ab Ecclesia remitti non posse, sed a solo Deo: ergo pro verae Ecclesiae nota Confessionem factam Sacerdotibus omnium peccatorum ex imbecillitate carnis contractorum, assignat. — Ex S. Basilio Magno plura habemus testimonia, dogma catholicum de Confessione mirum in modum confirmantia. Comment. in Ps. 29. pag. 191. Hom. 1., edit. Paris. an. 1618., sic fatetur: In propitiationem ergo, remissionemve eorum quae peccatis, confitemini de his quae non recte prius, nec sobrie facta sunt a vobis. Evidenter loquitur ibi S. Basilius de omnibus peccatis, docetque Confessionem obtinere remissionem peccatorum. At cui debeat fieri talis Confessio, tradit Canone 74. Epist. 3. canonicae ad Amphilochium, tom. 2. p. 777. Si autem unusquisque eorum, inquit, qui in praedictis peccatis fuere, confessus bonus evaserit, et is cui a Dei benignitate ligandi et solvendi credita est potestas, si fias clementior, videns summam eius qui peccavit confessionem ad diminuendum poenarum tempus; non erit dignus damnatione, cum quae est in Scripturis nobis historia significet, quod qui maiori labore confitentur, Dei misericordiam celerius apprehendant. Idem clarius adhuc colligitur ex Regulis brevioribus S. Basilii, quaestione 288. his verbis concepta: Qui peccata sua confiteri vult, numquid omnibus passim et quibus vis ea confiteri liber, aut certis quibusdam? Respondet: Necessario his peccata aperiri debent, quibus credita est dispensatio mysteriorum Dei. Et responsione ad quaest. 229. Omnino in peccatorum confessione eadem ratio est, quae in apertione vitiorum corporis. Ut igitur vitia corporis nequaquam quibusvis temere homines aperiunt, sed iis tantummodo qui rationem qua ea curanda sint teneant, eodem modo etiam peccatorum confessio fieri debet, apud eos videlicet qui ea curare possint. Ex quaestione 110. quae talis est: Numquid conveniat dum soror presbytero confitetur etiam Antistitam ipsam adesse? Evidens est moniales tunc temporis presbytero peccata confiteri. Hanc autem praxim fuisse non monachorum et monialium solum, sed et omnium fidelium, constat ex Homil. in haec verba, Attende tibi ipsi, pag. 345., quae ab plebem facta est: Infirmitate enim laborantes adhortantur medici, sibi ipsis ut attendant, nec quidvis negligant concernentium medelam et sospitatem. Nihilominus sermo salutaris istius mandati, nempe animarum nostrarum medicus (idest Sacerdos) misere affectam noxa lethalis peccati persanat animam exiguo hoc auxiliari antidote. Itaque attende tibi ipsi, ut pro delicti proportione, huic quoque mutueris ex admota tibi medela valetudinis instaurandae subsidium. Magnum est et grave peccatum? multa opus habes confessione, lacrimis amarulentis, etc. — S. Gregorius Nazianzenus non sententia minus quam amicitia S. Basilio coniunctus fuit, dum ait Orat. 15. pag. 236: Magna vitii medicina est Confessio, et peccati fuga. Et inter optandas a Deo gratias recenset correctionem eam quae ex peccati declaratione existit. Ubi notandum est illum non uti nomine exomologesis, quod ad actionem integram poenitentiae transferrent adversarii, sed voce omologiae; quae simplicem peccatorum declarationem significat. — His accedit et S. Gregorii Nysseni auctoritas, qui Orat. 10. Contra Eunomium, pag. 277. edit. Paris, an. 1617. inter ritus Ecclesiae peccatorum declarationem recenset. Quam declarationem esse etiam peccatorum quibus poenae a canonibus non praescriptae fuerunt v. g. furto, necnon fieri Sacerdotibus, probat Epist. ad Letorum, Episcopum Melitinis, Tom. 2. p. 954: Qui autem latenti ablatione sibi alienum usurpat, si deinde per declarationem peccatum suum Sacerdoti aperuerit, vitii studio in contrarium mutato aegritudinem curabit. — Denique Oratione in eos qui alios acerbe iudicant, ait: Quamobrem maior in eo tibi fiducia sit, qui te in Deo genuit, quam in eis a quibus corpore procreatus es. Audacter ostende illi quae sunt recondita. Animi arcana, tamquam occulta vulnera medico detege. Ipse et honoris et valetudinis tuae rationem habebit. Quod autem S. Gregorius de privata Confessione, non de poenitentia publica loquatur, antecedentia verba demonstrant.

Nos autem, inquit, poenitentiam verbis pollicemur, factis vero nihil studii laborisque praestemus, sed eadem vivendi consuetudine utimur, qua priusquam peccata confitendo detestaremur, utebamur. Eadem in vultu hilaritas, idem in corporis cultu victuque splendor, etc. Haec autem de publice poenitentibus dici non possunt; iis enim praescripta erat austera multum vivendi ratio; praeterea iis se non accenseret S. Gregorius, nam in more positum est apud Patres, neque se neque alios fideles cum publice poenitentibus confundere, utendo hac loquendi formula nos. Denique, ibi loquitur de his peccatis quae non publicae subiiciebantur poenitentiae, sed privatae; scilicet de avaritia, periurio, mendacio. Tu vero, inquit, cuius animus aeger est, cur non ad medicum properas? cur non ei confitendo morbum ostendis tuum? deliciis indulgens in morbum delapsus es? eum inediis et ieiuniis cura. Animus laborat inedia? adhibetur temperantiae medicamentum. Multiplici ac nimia pecuniae cupiditate in febrem incidisti? liberalitate et eleemosyna depellatur. Mendacium proximi te duxit ad interitum? veritatis studio periculum evitetur, etc. — Ex S. Ambrosio, lib. 2. De Poenitentia, cap. 9: Plerique futuri supplicii metu, peccatorum suorum conscii poenitentiam petunt; et cum acceperint, publicae supplicationis revocantur pudore... Nonnulli ideo poscunt poenitentiam, ut statim sibi reddi communionem velint. Hi non tam se solvere cupiunt, quam Sacerdotem ligare: suam enim conscientiam non exuunt, et Sacerdotis induunt, cui praeceptum est: « Nolite sanctum dare canibus, neque miseritis margaritas ante porcos », hoc est, immundis spiritibus sacrae communionis non facile impertienda consortia. Itaque videas eos candidata veste incedere, quos lugere et gemere oportebat, quia vestem illam ablutionis et gratiae sordidarunt, etc. — In vita eiusdem S. Ambrosii a S. Paulino conscripta legitur: Quotiescumque illi aliquis ad percipiendam poenitentiam lapsus suos confessus esset, ita flebat, ut et illum flere compelleret. Videbatur etiam sibi cum iacente iacere. Causas autem criminum quas illi confitebantur, nulli, nisi Domino soli apud quem intercedebat, loquebatur: bonum relinquens exemplum posteris Sacerdotibus, ut intercessores apud Deum sint, magis quam accusatores apud homines. Quo ex testimonio tria habemus, 1. confessionem secretam peccatorum, 2. sigillum confessionis, 3. Episcopos hoc munus audiendi confessiones saepe per se exercuisse. Afferri potest insuper ex S. Ambrosio testimonium aliud ex lib. 1. De Poenitentia, cap. 6. ubi ait: Si vis iustificari, fatere delictum; solvit enim criminum nexus verecunda confessio peccatorum. — Quam egregie S. Chrysostomus traditam Sacerdotibus ligandi atque solvendi potestatem commendet, supra vidimus; iam quid de peccatorum Confessione censeat, examinandum est. Lib. 2. De sacerdotio, cap. 4. pag. 20. Tom. 4: Itaque nihil horum relinquendum est, inquit, quod probe non excutiatur atque examinet Episcopus: quin omnia accurate et studiose perscrutatum, tum demum illum oportet sua ipsius remedia congrue, apte, accommodate afferre. Hic agitur de morbis occultis animae; peccata enim publica tam accurate perscrutari necesse non est, cum omnibus pateant. Talis autem exacta exploratio conscientiae fieri non potest nisi per Confessionem omnium peccatorum in specie et secundum circumstantias; sine qua insuper remedia tam apte et congrue afferri non posse, manifestum est. De illa Confessione loquitur S. Chrysostomus, Hom. 30. in Genesim, pag. 125. Tom. 2: Quia in magnam hanc hebdomadam pervenimus Dei gratia, nunc maxime et ieiunii cursus incedendus est, et magis continuandae sunt preces, faciendaque diligens ac pura peccatorum Confessio. Ne vero vocem exomologesis traducant adversarii, ut solent, ad solam cordis contritionem et corporis prostrationem, in quibus antiquam poenitentiam sitam esse volunt, subiicienda sunt ea quae inferius continuo sermone habentur de Confessione, qua fideles ad festa paschalia sese disponebant. Scit enim inimicus noster, quod per tempus illud possumus de his quae ad nostram salutem attinent loqui, et peccata declarare, seu aperire, et detegere vulnera medico, et sanitatem consequi. Ergo exomologesis potissimum consistit in peccatorum occultorum revelatione. Homil. 20. in cap. 5. Genesis. Scortator enim, vel adulter, vel qui aliud tale quiddam commisit, etiamsi omnes latere queat, numquam tamen sic in tranquillitate vincit, etc. Hic de peccatis occultis agitur, de quibus quid censeat, egregie ad propositum nostrum subiicit statim: Attamen qui haec fecit, si voluerit, ut decet, uti conscientiae adiumento, et ad Confessionem facinorum festinare, et medico ostendere ulcus, qui curet et non exprobet, atque ab illo remedia accipere, et soli ei loqui, nullo alio conscio, et omnia dicere cum diligentia, facile peccata sua emendabit. Confessio enim peccatorum, abolitio est delictorum. Efficax etiam est ad id convincendum exhortatio quae habetur Homil. De muliere Samaritana, Tom. 4. pag. 421. in qua postquam dixit S. Chrysostomus: Coepit deinceps aperire peccata sua mulier, coepit deinceps confiteri, subdit: Imitemur et nos illam mulierem, et ob propria peccata non erubescamus, sed Deum timeamus. Iamvero contrarium fieri video. Nam cum qui nos iudicaturus est non reformidamus, eos vero qui nullatenus non laedunt perhorrescimus, et ignominiam ab ipsis inuendam non reformidamus: quapropter in iis quae timemus, poenam sustinemus. Qui enim homini peccata detegere erubescit, Deo vero satisfacere non erubescit, neque confiteri vult, et Poenitentiam agere: in die illa non coram uno vel duobus, sed universo terrarum orbe spectante traducetur. Quia vero manifestatio illa peccatorum occultorum difficillima multis videtur, monet S. Chrysostomus, lib. 2. De Sacerdotio, cap. 3. quod multa quidem arte opus est, ut iis qui elaborant christianis persuadeatur, ut ultro se ac volentes Sacerdotum curationibus submittant: neque id solum, sed etiam ut curationis ac medicinae nomine gratiam illis habeant. Et Homil. 2. in cap. 6. Epist. ad Hebraeos: Cuiusmodi est medicamentum Poenitentiae, et quomodo conficitur? Primum est ex suorum peccatorum condemnatione et Confessione. « Delictum meum, inquit, cognitum tibi feci, et iniustitiam meam non abscondi. Pronuntiabo contra me iniquitatem meam Domino, et tu remisisti impietatem peccati mei ». Et iterum: « Dic peccata tua prior, ut iustificeris ». Secundo ex multa humilitate: est enim veluti catena aurea, et si initium acceperit, sequuntur omnia, nisi si peccatum fueris confessus, ut oportet confiteri, fit humilis anima... Post humilitatem vero opus est intensis precibus, multis lacrimis, et interdiu et noctu, etc. Deinde dicit in eiusdem homiliae serie. quod de conditione verae Poenitentiae sit, se in Sacerdotes ut convenit gerere, iisque peccata sua sigillatim exponere. Sin autem dicit, sum peccator: ea autem per species non cogitat et supputat, et non dicit: hoc et illud peccatum admisi; numquam cessabit, semper quidem confitens, curam autem nullam gerens correctionis. ✳ — Ex Paciano. paraenesi ad Poenitentiam: Vos primum appello fratres, qui criminibus admissis Poenitentiam recusatis: vos, inquam, post impudentiam timidos, post peccata verecundos, qui peccata non erubescitis, erubescentes confiteri... Rogo per illum Dominum, quem occulta non fallunt, desinite vulneratam tegere conscientiam, prudentes aegri Medicos non verentur, nec in occultis quod est partibus secaturos, et percussuros... Nunc ad eos sermo sit, qui bene ac sapienter vulnera sua Poenitentiae nomine confitentur, nec quid sit Poenitentia, nec quae vulnerum medicina, noverunt: similesque sunt iis, qui plagas aperiunt, et tumores medicis assidentibus confitentur; sed admoniti, quae sint imponenda, negligunt, et quae bibenda fastidiunt. — ✳ « Innocentius papa I diserte docet non modo graviora peccata quae publicae subiacebant Poenitentiae, sed et leviora iudicio Sacerdotis committenda esse, ut iuxta confessionem poenitentis atque satisfactionem illorum vincula dissolvat. Haec sunt illius verba, Epist. 1. ad Decentium Eugubinum Episcopum, cap. 7. De poenitentibus vero, qui sive ex gravioribus commissis, sive ex levioribus poenitentiam gerunt, si nulla interveniat aegritudine, quinta feria ante Pascha eis remittendum: Romana Ecclesiae consuetudo demonstrat. Ceterum de ✳ pondere aestimando delictorum Sacerdotis est iudicare, ut attendat ad Confessionem poenitentis, et ad fletus atque lacrimas corrigentis, ac tum iubere dimitti, cum viderit congruam Satisfactionem; id absque speciali Confessione fieri non potest — ✳ S. Hieronymus in gratiam Confessionis Sacerdotibus sigillatim faciendae hunc locum: Si momorderit serpens in silentio, non est amplius habenti linguam, ita explicat Comment., in cap. 10. Eccl. pag. 59. Tom. 7., edit. Basileae, anno 1525. Si quem serpens diabolus occulte momorderit, et nullo conscio eum peccati veneno infecerit, si tacuerit qui percussus est, et non egerit Poenitentiam, nec vulnus suum fratri et magistro voluerit confiteri, magister qui linguam habet ad curandum, facile ei prodesse non poterit. Si enim erubescat aegrotus vulnus medico confiteri, quod ignorat medicina non curat. Ibi et occultorum et omnium peccatorum Sacerdotibus declarandorum manifeste necessitas exprimitur. — Ex S. Augustino, Homil. 1. inter 50. Iudicet ergo seipsum homo in istis (quae sunt, scilicet, contra decalogum, et de quibus Paulus ait: quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt, ut superius dixerat) ne cum iam non poterit, etiam praeter voluntatem a Domino iudicetur. Et cum ipse protulerit in se severissimae medicinae, sed tamen medicinae sententiam, veniat ad Antistites, per quos illi in Ecclesia claves ministrantur; et tamquam bonus iam incipiens esse filius, maternorum membrorum ordine custodito, a praepositis sacramentorum accipiat satisfactionis suae modum; ut in offerendo sacrificio cordis contribulati devotus et supplex, id tamen agat, quod non solum illi prosit ad recipiendam salutem, sed etiam ceteris ad exemplum: ut si peccatum eius non tantum in gravi eius malo, sed etiam in aliorum scandalo fuerit, atque hoc expedire utilitati Ecclesiae videtur Antistiti, in notitia multorum vel etiam totius plebis agere Poenitentiam non recuset, non resistat, non lethali et mortifera plaga per pudorem, addat tumorem. Et Homil. 41.: ✳ Non solum post Poenitentiam a vitiis homo servare se debet, sed et ante Poenitentiam, dum sanus est, quia si ad ultimum vitae steterit, nescit ipsam Poenitentiam accipere, ac Deo et Sacerdoti peccata sua confiteri poterit. ✳ Ex S. Leone, Epist. 80. ad Episcopos Campaniae data: Illam contra apostolicam regulam praesumptionem, quam nuper audivi a quibusdam illicita usurpatione committi, modis omnibus constituto submoveri: ne videlicet de singulorum peccatorum genere, libello scripta confessio publicetur: cum rectius conscientiarum sufficiat solis Sacerdotibus indicari confessione secreta. Quamvis enim plenitudo fidei videatur esse laudabilis, quae propter Dei timorem erubescere apud homines non veretur, tamen quid non omnium huiusmodi sunt peccata, ut ea qui Poenitentiam poscunt, non timeant publicare, removeatur tam improbabilis consuetudo, ne multi a Poenitentiae remediis arceantur, dum aut erubescunt, aut metuunt inimicis suis facta sua reserari, quibus possint legum constitutione percelli. Sufficit enim illa confessio quae primum Deo offertur, tum etiam Sacerdoti qui pro delictis Poenitentium precator accedit. Tunc enim demum plures ad Poenitentiam poterunt provocari, si populi auribus non publicetur conscientia confitentis. Et Epist. 91. ad Theodorum Foroiuliensem: Mediator Dei et hominum homo Christus ✳ Iesus hanc Ecclesiae praepositis tradidit potestatem, ut et confitentibus actionem Poenitentiae darent, et eosdem salubri satisfactione purgatos ad Communionem Sacramentorum per ianuam reconciliationis admitterent. — ✳ Ex Victore Uticensi, lib. 2. De Persecutione Vandalorum, ubi narrat fideles Afros videntes sibi Pastores suos subduci et iussu Hunnerici tyranni in exilium relegari, exclamasse: Quibus nos miseros relinquitis, dum pergitis ad coronas? Qui hos baptizaturi sunt parvulos fluctibus aquae perennis? Qui nobis Poenitentiae munus collaturi sunt et reconciliationis indulgentia obstrictos peccatorum vinculis soluturi? quia vobis dictum est: quaecumque solveritis super terram erunt soluta et in caelis. Qui nos solemnibus orationibus sepulturi sunt morientes? etc. — Ex Sidonio Apollinari, Epist. 14. ad Polemium: Noveris volo, non ut est apud iudicem fori, ita esse apud iudicem mundi. Namque ut is qui propria vobis non tacuerit flagitia damnatur, ita nobiscum qui eadem Deo fuerit confessus absolvitur. Confessionem autem illam fieri debere Deo per Sacerdotes, immediate ante significavit dicens: Nos putrium conscientiarum squallens ulcus medicaturo cultro aperimus, etc. — Ex Iuliano Pomerio, cui verisimilius tribuuntur lib. De Vita Contemplativa, lib. 2. cap. 7.: Porro illi, quorum peccata humanam notitiam latent, nec ab ipsis confessa, nec ab aliis publicata, si ea confiteri aut emendare noluerunt, Deum quem habent testem ipsum habituri sunt et ultorem. Et quid eis prodest humanum vitare iudicium, cum si in malo suo permanserint, ituri sint in aeternum Deo retribuente supplicium? Quod si ipsi iudices fiant, et veluti suae iniquitatis ultores, hic in se voluntariam poenam severissimae animadversionis exerceant, temporalibus poenis mutabunt aeterna supplicia, et lacrimis ex vera cordis compunctione fluentibus aeterni ignis incendia extinguent. — Ex vita S. Eligii Noviomensis Episcopi a S. Audono Rhotomagensi Archiepiscopo conscripta, cap. 7.: Cum iam Eligius virilem ageret aetatem, cupiens se vas Deo exhibere sanctificatum, et metuens ne aliqua suum delicta pectus frustrarent, omnia ab adolescentia sua coram Sacerdote confessus est acta; sicque sibi austeram imponens Poenitentiam caput fortiter colluctationi carnis spiritus fervore resistere. » ✳ — Ex Sozomeno 7. Hist., cap. 19. Cum prorsus non peccare naturae sit humana divinioris, poenitentibus veniam dare Deus iussit, et ad impetrandam veniam, peccata confiteri necesse est. — ✳ « S. Ioannes Climacus, in libro cui titulus Scala paradisi, gradu 3. haec confessioni patrocinantia protulit: Ante omnia vero culpas nostras praeclaro iudici nostro soli confiteamur; omnibusque si ita ille iusserit confiteri parati sumus. Tantae insuper necessitatis hanc existimat Confessionem, ut ibidem dicat: Quocirca iam et illos ad Confessionem hoc exemplo provoco, qua sine nullus remissione potietur. Quantae vero sit utilitatis illa Confessio praesidi, idest Episcopo, Abbati, vel alteri Sacerdoti facta eodem Scalae suae gradu declarat: Qui Confessionem peccatorum semper animo evolvit; ab illa tamquam froeno, ne peccet, coercetur. Celanda enim deinceps velut tenebris sepelienda secure admittimus. Et infra: Ne dedigneris velut Deo, adiutori tuo, nimirum Sacerdoti, animo submisso Confessionem facere. — Ioannes insuper Abbas Raythu, cuius instigatione S. Ioannes Climacus Scalam Paradisi composuerat, in scholiis ad illum librum vivente adhuc auctore factis, in haec verba supra laudata, ad Confessionem, qua sine nullus remissione potietur, sic loquitur: Quia confiteri simpliciter peccata tenemur ex necessitate divini mandati, patet ex apostolicis traditionibus, et regulis ab eis propositis Ecclesiae Catholicae per Spiritum Sanctum, quorum canones et instituta tenentes, Dei Sacerdotibus iuxta eorum praeceptum peccata confitentes, indulgentiam et remissionem accipere efficiamur digni. Haec sane verba nullum relinquunt adversariis effugium; et fateantur oportet eamdem fuisse saeculo illo de Confessione fidem et praxim, quam nunc Romana tenet Ecclesia. » ✳

Ex Gregorio, Homil. 26. in Evang., Lazaro dicitur: veni foras; ac si aperte cuilibet in culpae merito diceretur: cur reatum tuum intra conscientiam abscondis? foras iam per Confessionem egredere, qui te inferius per negationem lates. Veniat itaque foras mortuus, idest, culpam confiteatur peccator; venientes foras solvant Discipuli, ut Ecclesiae pastores ei poenam debeant amovere, quam meruit, qui non erubuit confiteri quod fecit. — Ex Beda ad illud Iacobi 5. Confitemini alterutrum, ait: Quotidiana leviaque peccata alterutrum aequalibus confiteamur, eorumque credamus oratione salvari: porro gravioris leprae immunditiam, iuxta legem, Sacerdoti pendamus, et ad eius arbitrium qualiter, et quanto tempore iusserit, ✳ « purificari curemus. Duplex genus Confessionis ex his verbis apertissime intelligitur; peccatorum scilicet venialium, quae alterutrum confiteri debemus, et quorum veniam orationis Domini ex subsidio obtinemus: et peccatorum lethalium, quae sunt lepra animae, quam Sacerdoti detegere necesse est.»

REPONUNT HAERETICI, Bedam per gravioris leprae immunditiam non omnia peccata lethalia, sed tantum crimina haeresis, idolatriae, iudaismi ac schismatis significari, quod probant ex lib. 5. in cap. 17. Evang. S. Lucae, cap. 69. pag. 421. edit., Basileensis, ubi Beda ad haec verba, Quos ut vidit, dixit: ite, ostendite vos Sacerdotibus; leprosos esse dicit eos qui vel haeretica pravitatem, vel superstitione gentili, vel iudaica perfidia, vel etiam schismate fraterno, quasi vario colore infecti sunt, eosque et non alios teneri Sacerdotibus sese ostendere (locus integer inter obiectiones exscribitur), eamque fuisse mentem Ven. Bedae probant ex Guillelmo Goffridi Abbatis Vindocinensis quondam praeceptore. — Contra, ex eo quod ultimo loco citato Beda intelligit per lepram certa quaedam crimina per publicam poenitentiam expianda, sine ulla ratione infertur quibusvis aliis in locis illa tantum et non alia peccata lethalia significare. Imo constat pluribi passim per lepram quaevis delicta mortalia illum designare, ut Comment., in cap. 8. S. Matth., lib. 11. p. 32. ubi de leproso ad Sacerdotes remisso a Christo, ait: Mystice vir iste peccatis languidum genus humanum designat, quod extenta manu Salvatoris, hoc est incarnato Verbo mundatum est. Sed per incarnationem omnibus omnino peccatis mundati sumus: igitur per lepram omnia peccata lethalia hic significat. Quod autem loco a nobis laudato omnia quoque peccata mortalia intelligat per lepram, patet ex distinctione generali, qua peccata leviora et quotidiana a gravioribus sive mortalibus discernit, ut illa alterutrum, ista Sacerdoti confiteamur. — Ceterum non diffitemur trecentis post Venerabilem Bedam annis Guillelmum citatum ea opinione mentem anticipatam habuisse, quod Beda existimasset quatuor tantum genera praedicta peccatorum legi Confessionis subiacere. Sed eiusmodi opinionem aperto marte oppugnavit discipulus illius Goffridus Vindocinensis Abbas, Epist. 16. lib. 5. epistolarum quas publici iuris fecit P. Sirmondus, anno 1610. — Ex illius quoque verbis invictissimum habemus testimonium confessionis legem et usum viguisse in Ecclesia ducentis annis ante Concilium Lateranense, a quo introductam fuisse confessionem blaterant haeretici. Necesse est, inquit Guillelmo Goffridus, ut quicumque istis peccatis (scilicet haeresis, idololatriae, iudaismi et schismatis) polluantur, non iam soli Sacerdoti, sicut in ceteris agitur, sed universae Ecclesiae confiteantur, et sic ad unitatem eius redeant, cuius fidem antea impugnabant... Cetera vero vitia sicut dicit per semetipsum Dominus sanat et corrigit. Licet enim omnia quaecumque sanantur Dominus sanat et corrigit, quaedam tamen per semetipsum sanare atque corrigere prohibentur, ea videlicet quae sibi privata in Confessione revelantur ut sanentur. Tibi dico, quia illi qui in eius loco esse dignoscitur, certum est omnia peccata Confessione indulgere et poenitentia, etc. ✳ — Ex Rabano Episcopo Moguntino, lib. 7. in Eccles. Qui transgreditur mensuram in concupiscentiis carnis, et aggravatur eis, necesse est per Confessionem peccatorum foeditatem evomcat, et sic per ieiunium et castigationem corporis ad statum pristinae sanitatis redeat. — ✳ “ Nicephorus Cartophilex, qui saeculo septimo floruit, eximium nobis reliquit de Confessionis auricularis usu atque necessitate testimonium in tertio fragmento, quod latine redditum cum duobus aliis fragmentis quae ex illo supersunt, habetur Tom. 7. Biblioth. Patrum, edit. Coloniensis, anno 1618. pag. 429. et 430. Ligandi solvendique provincia Pontificibus ipsis a clementissimo Domino Deo nostro demandata est. Unde olim oportebat omnes ad ipsos Pontifices accedere, suaque illis occulta prodere, et sic vel reconciliationem, vel repudium ferre. Ignoro autem quid factum sit ut haec minus observentur: quamvis existiment Pontifices, negotii toedii, frequentique multitudinis turbulenta defatigatos id opera ad monachos transmisisse: ad eos scilicet qui vere probati sint, aliisque valeant esse utiles: nihil enim tale inexpertis et indoctis permiserunt. — Chrodoganus Episcopus Metensis sub Pipini regno quadringentis et amplius annis ante Concilium Lateranense, anno scilicet circiter 760. regulam Canonicis Metensibus praescripsit, quam publici iuris fecit R. P. Lucas Dacherius. Congregationis S. Mauri, Tom. 1. Spicilegii, cap. 32. sub hoc titulo: Ordo ad poenitentiam accipiendam, et Confessionem faciendam, in quo statim haec leguntur: Haec est ratio poenitentiae et Confessionis nostrae, quae coram Deo et Sacerdotibus eius pariter nobis agendae sunt. Idest in uno quoque anno tribus vicibus, idest, in tribus quadragesimis populus fidelis suam Confessionem suo Sacerdoti faciat, et qui plus fecerit, melius facit. Omnia vero peccata lethalia etiam occultissima debuisse hac Confessione contineri, quis non intelliget ex continuis eius capitis verbis: Postea require diligenter si sunt secum opera mala, quae separant hominem, ut ait Apostolus, a regno Dei, et haec sunt: mala cogitatio, malus sermo et otiosus, odium, invidia, detractio, maledictio, convivium, turpiloquium, scurrilitas, dissimulatio, cupiditas carnalis, etc. etc. Et si vult dimittere ipsa peccata, fac ei confiteri et ad ultimum dicere: multa sunt peccata mea in factis, in verbis, in cogitationibus. Tunc da illi poenitentiam canonicem mensuratam. Cavendum utique est, ne hi qui in gravibus peccatis incidunt, et hi qui in levioribus quibusdam delinquent, aequaliter iudicentur, sed secundum morbum adhibenda est medicina. — Eodem saeculo floruit Egbertus Eboracensis Episcopus, in cuius poenitentiali quamplurima leguntur, ex quibus Confessionis auricularis partes et conditiones sigillatim intelliguntur, quaeque hic exscribere longius esset. — Eodem fere tempore Reges Galliae habebant a Confessionibus et a consiliis viros pietate et scientia illustres, ut colligitur ex vita S. Ansberti Rothomagensis Episcopi, successoris S. Audoeni, quae habetur saeculo 2. Actorum Sanctorum Ordinis S. Benedicti, pag. 1054. in qua legitur S. Ansbertum fuisse confessorem Theodorici Regis. — Alcuinus Abbas Caroli Magni praeceptor sic loquitur, Epist. 26: Quid solvit sacerdotalis potestas, si vincula non considerat ligati? Et cessabunt opera medicorum, si vulnera non ostendunt aegroti. Si vulnera corporis carnalis medici manus expectant, quanto magis vulnera animae spiritualis medici solatia deposcunt? — Theodulfus Episcopus Aurelianensis Alcuino aequalis in Capitulari pro suae dioecesis Sacerdotibus facto, quod in publicum protulit P. Sirmondus, anno 1646. cap. 31., ait: Confessiones dandae sunt de omnibus peccatis, quae sive in opere, sive in cogitatione perpetrantur. Et infra: Quando ergo quis ad Confessionem venit, diligenter debet inquiri, quomodo aut qua occasione peccatum perpetraverit, quod peregisse se confitetur, et iuxta modum facti debet ei poenitentia iudicari. Debet ei persuaderi, ut et de perversis cogitationibus faciat Confessionem, et nominatim debet ei Sacerdos unumquodque vitium ex octo principalibus (quae supra recensuit) dicere, et suam de eo Confessionem accipere. — Hincmarus Archiepiscopus Rhemensis, opusc. 40. ad Hildeboldum Episcopum Suessionensem, Tom. 3. pag. 687. Velut ex superfluo denique, inquit, quoniam haec te egisse non dubito, bonam devotionem tuam commoneo, ut praeter istam generalem Confessionem, quaeque ab ineunte aetate, usque ad hanc in qua nunc degis, te commisisse cognoscis, specialiter et sigillatim Deo et Sacerdoti satagas confiteri. — Paschasius Radbertus, Abbas Corbeiensis, qui obiit anno 851. Comment. in Evang. S. Matth., cap. 11. pag. 676: Quomodo in veteri Lege Sacerdos mundum facit aut immundum, quia discernit: sic et hic ligat vel solvit Episcopus vel presbyter non eos qui noxii sunt, vel innoxii suo arbitrio, sed pontificali officio, cum peccatorum audierit varietates, scit qui ligandi sunt, quive solvendi. — Theodorus Studita circa finem octavi saeculi scripsit vitam S. Platonis relatam Tom. 6. De vitis Sanctorum, pag. 270. quas collegit Laurentius Surius Carthusianus, Coloniae an. 1618. et de eo refert quod pro ludo habebat divinas lectiones, pro spectaculis Ecclesias frequentabat, quodque laudabilis est, occultas mentis cogitationes et acta eudam eorum qui praeerant confitebatur; quae res magnum religionis illius erat indicium. Huiusmodi autem Confessionem ad omnes christianos pertinere ostendunt haec illius verba ex Homil. 36. ad Monachos: Socors labilisque natura est, dicet quispiam: fateor equidem, sed quoties id accidit, expeditur Confessio, poenitudo, contritio cordis, in antiquum statum revertendi celeritas. Et Homil. 122: Ergo utamur confessione frequenti: postquam fraenum non peccandi confessio est. — Angelomus Monachus sub imperio Lotharii plura scripsit quae habentur Tom. 9. biblioth. Patrum, edit. Coloniensis an. 1618. At comment. in lib. 4. Regum, cap. 12. in rem confessionis, ita scribit: Nemo proprio arbitrio se credere debet, sed magis sciat quod Confessio peccatorum et poenitentia Sacerdotum iudicio peragenda est, qui habent scientiam discernendi inter mundum et immundum, et leprae maculam diiudicare. — Radulphus Monachus abbatiae S. Seremari Flaviacensis in dioecesi Bellovacensi, lib. 3. Sui comment. in Leviticum, cap. 7. in haec verba: « Qui non potest offerre aves, offerat similam ». Quid est simila, inquit, nisi latentium cogitationum et criminum, in quibus peccator sibi soli notus est, per Confessionem expositio intelligitur? Et infra: Quod tamen in potestate habet faciat: similam offerat, et mala quae apud se celabat per Confessionem Sacerdoti prodat... dignum est enim, ut qui peccatorum suorum Confessionem facit, consummet eam, omnia quae ad memoriam revocare potest, Domino pandens: non alia prodens, alia abscondens. Hanc autem Confessionem necessariam existimasse Radulphum, constat ex his verbis eiusdem capitis: Homo itaque sicut Confessionem huiusmodi, utrumque vera, an falsa sit, nequit examinare: sic nec iudicare de ea potest, nec certum veniae spem confitenti promittere. Hinc enim manifeste sequitur spem veniae haberi non posse sine bona Confessione. — Petrus de Honestis, Cardinalis Damiani nuncupatus, qui undecimo saeculo floruit, Serm. 58. De S. Andrea, pag. 287. edit. Lugdun. an. 1623., ait: Quartus gradus est Confessio oris: haec pure facienda est, quia non est pars peccatorum dicenda, et altera reticenda. Hanc vero Confessionem Sacerdotibus fieri debere, antea significaverat his verbis: Cum igitur de vitiorum abyssos disponis emergere, ad illum praecipue sit refugium tuum, cui anima tua commissa est, quem imposuit Dominus super caput tuum. Et continuo: Videat autem ille, ne unquam de his quae sub signaculo Confessionis accepit, aliquam faciat mentionem, vel alicui loquenti consentiat. Et ibidem: Ut enim confiteamur Deus cogit, qui videt, et si confundimur hic dicere, quid erit in illa magna confusione, ubi omnia omnibus patebunt? scilicet in extremi iudicii die. Demum in fine: Ecce quam potui, etsi non quantum volui, de Confessionis disserui Sacramento.

His adiungere non pigebit, quod refertur Tom. 4. Spicilegii Dachermani, cap. 12. antiquiorum consuetudinum Cluniacensis monasterii, quas collegit Venerabilis Petrus, an. 1122. Abbas generalis totius Ordinis Cluniacensis: Si quis opus habet ad Confessionem pro aliquo excessu venire accedit ad Sacerdotem... et primum petit ab eo veniam toto corpore prostratus, a quo iussus se levare postquam consederit, loquitur quod habet. Si tale quid ei contigit in nocte quod nos verecunde fragilitatem appellamus, ante Confessionem septem poenitentiales dixerit, vel si psalmos nescit, Dominicam orationem septies; et postquam fuerit confessus, eo die non textum Evangelii osculatus, nec ad pacem venit, nec ad offerendum. Unde colligitur auricularis occultorum peccatorum Confessio.

Iamvero haec omnia testimonia antiquitatis aliis recentioribus cumulare non esset difficile ex scriptis Hugonis et Richardi de S. Victore, Petri Cluniacensis, Petri Blesensis, Petri Abbatis Cellensis et infinitorum aliorum qui ante pontificatum Innocentii tertii floruerunt. Sed quia minoris auctoritatis sunt apud haereticos, quia propius accedunt ad tempora Concilii Lateranensis, propterea dimittit illos hic apposito tantum S. Bernardi ad conclusionem calculo. ✳

Ex Bernardo, Serm. ad milites templi, cap. 12. Quid de Bethphage dicam, ubi Confessionis Sacramentum, et Sacerdotalis ministerii mysterium continetur? Si Confessio Sacramentum divini iuris est... Verbum in corde peccatoris operatur salutiferam Contritionem, verbum in ore noxiam tollit confusionem, ne impediat necessariam Confessionem: igitur etiam in corde compunctis est necessaria Confessio: at Sacerdotibus... non absolvant etiam compunctum, nisi viderint, et confessum.

REPONUNT HERETICI, Concilia, et SS. Patres nomine Confessionis faciendae intelligere dumtaxat vel solam Confessionem generalem et indistinctam, qualis fit in Primae officio et initio Missae ac Completorii: vel solum loquuntur de publica peccatorum Confessione, qualis in Ecclesiae primordiis erat in usu fidelium frequentissima; neutra autem eiusmodi Confessionum est de iure divino necessaria, quippe cum ex Ecclesiastica tantum institutione fieri debeat; unde pro varietate temporum et Ecclesiarum diversimode fit haec utraque Confessio: igitur, etc. — Contra, SS. Patres et Concilia eam commendant Confessionem ex Christi Domini institutione, qua Sacerdos audiat peccatorum varietates et differentias, etiam eorum quae occulta et prorsus in animo latentia sunt: ac subinde non loquuntur solum de Confessione publica et indistincta. Deinde, Confessio publica fiebat tantum coram Sacerdote Poenitentiario publicis Confessionibus et Poenitiis fidelium excipiendis praefecto: at SS. Patres loquuntur de Confessione facienda non uni dumtaxat Sacerdoti, siquidem Origenes monet diligenter esse circumspiciendum, cui Sacerdoti velut Medico, fiat Confessio, ac ex plurimis quaerere prudentiorem ac peritiorem, cui animi languores et infirmitates exponantur. Adde quod unus dumtaxat Sacerdos praefectus erat excipiendis Confessionibus publicis: unus autem non sufficiebat ad excipiendas omnes Confessiones fidelium unius civitatis. Denique, publica Confessio supponebat aliam secretam factam apud Sacerdotem, qua expenderet, quae peccata poenitens cum propria utilitate, et aedificatione Ecclesiae deberet publice propalare: unde, ut refert Sozomenus infra laudandus, Sacerdos ille Poenitentiarius debuit esse prudens, et secretorum tenax, ut praescriberet quae peccata declarare, seu retinere deberent, et ut Confessionis sigillum in occultis criminibus tegendis prudenter ac religiose servaret. Igitur nec Concilia nec SS. Patres loquuntur de publica et indistincta Confessione.

REPONUNT 1. Patres et Concilia, ubi sermonem faciunt de Confessione privata et secreta, solum innuere eam esse in usu de consilio, ad solatium et instructionem simplicium, non vero de praecepto divino, et in remedium peccati. — Contra, Patres et Concilia loquuntur de ea Confessione, quae necessaria erat ad obtinendam remissionem peccatorum, et solvendos eorum nexus: nam Tertullianus, lib. De Poenit. Can. 9. Confessio peccatorum, inquit, tantum relevat, quantum exaggeret dissimulatio. Et cap. 10. An melius est, damnatum latere, quam palam absolvi?... si de Exomologesi retractas, gehennam in corde considera, quam exomologesis extinguit, etc.

PROPONUNTUR AC SOLVUNTUR HAERETICORUM ARGUMENTA, EX S. SCRIPTURA PETITA. — OBIICIUNT PRIMO HAERETICI varios Scripturae textus, quibus probare nituntur, non esse necessariam peccatorum Confessionem ad obtinendam eorum veniam, nec in Lege Evangelica esse praeceptam. Primo, quia spondet Deus, Ezechielis 8.³ quod quoties ingemuerit peccator, vita vivet, et Deus iniquitatum eius non recordabitur amplius. Secundo, longe suavior est ac levior observantia Legis Evangelicae, quam Mosaicae, iuxta illud Christi Domini, Matth. 18.⁴ Iugum meum suave est, et onus meum leve: sed in veteri Lege Iudaei non tenebantur ad confitenda sua peccata sigillatim, ut eorum veniam obtinerent: igitur nec ad id adiungi debent Christiani. Tertio, non aliter Sacerdotes novae Legis debent peccata remittere, quam Christus remiserit; siquidem sunt Christi Domini Ministri, ac pro eo legatione funguntur: sed quoties Christus Dominus peccata remisit, non requisivit praeviam eorum Confessionem et specialem accusationem, ut constat exemplo Magdalenae, Paralytici, Cananeae: igitur nec opus est, ut poenitentes singulorum peccatorum enumerationem faciant coram Sacerdotibus, ut ab eis absolvantur; sed satis est, ut generatim se peccatores profiteantur, et veniam a Deo per illorum ministerium exorent. — Nego consequentiam, et ad primum dico, veniam promitti peccatori ingemiscenti, et facienti praecepta, quae Deus servanda statuit, pro qualibet peccati lege, concedo: non implenti huiusmodi praecepta, nego. Sic in Lege veteri servandae erant quaedam caeremoniae legales, et faciendae oblationes, ut quis aliquorum peccatorum veniam consequeretur; sic pariter in nova, ut quis eiusmodi remissionem obtineat, oportet quod recurrat ad receptionem Sacramentorum, quae pro eluendis peccatis ordinata sunt; nec gemitus et lacrimae quidpiam poenitenti prodesse possunt, nisi illa Sacramenta suscipiat in re, vel in voto: alioqui ad eluendas iniquitates non esset necessarius Baptismus, et homo salvari posset sine praeceptis actibus Fidei, Spei, et Caritatis; quod utique absurdum ultro nobiscum fatentur haeretici; itaque nisi quis confiteatur peccata in re, vel in voto, non ingemiscit ut par est; quippe cum nolit suis vulneribus et morbis ea sibi applicare remedia, quae Deus absolute necessaria ordinavit. — Ad secundum dico, Confessionis obligationem non officere, quin Lex nova longe sit facilior et levior Mosaica; siquidem in nova Lege cum praemissa peccatorum remissione sufficit cordis Attritio iuncta Sacramento ad obtinendam remissionem, quae utique Attritio in veteri Lege erat insufficiens; opus enim erat Contritione perfecta, quae ita firmam ac constantem peccati detestationem exigit, ut forte pauci fuerint in illa lege, in qua non ita uberior gratia exundabat, qui illam perfectam Contritionem exercerent. Insuper, Confessionis difficultatem et onus allevat et emollit utilitas, inquit Concil. Trident., Sess. 14. cap. 5. scribens: Ipsa vero huiusmodi Confessionis difficultas, ac peccata detegendi verecundia, gravis item videri posset, nisi tot, tantisque commodis et consolationibus levaretur, quae omnibus digne ad hoc Sacramentum accedentibus, per absolutionem certissime conferuntur. Haec autem commoda seu utilitates ex peccatorum declaratione percipiendas elegantior aperit Tertullianus, lib. De Poenit., cap. 12. scribens: Si de exomologesi retractas gehennam in corde considera, quam tibi exomologesis extinguet, et poenae prius magnitudinem imaginare, ut de remediis adeptione non dubites. Descriptis postea inferorum cruciatibus, colligit labores illos poenitentiales lubenti animo subeundos, eo quod his remediis avertimus aeterna supplicia nobis parata: Igitur cum scias adversus gehennam post prima illa intinctionis Dominicae monumenta, esse adhuc in exomologesi secunda subsidia, cur salutem tuam deseris? cur cessas argui, quod scias mederi tibi? Quae postea multis persequitur. — Simili ratione poenitentes exhortatur ad Confessionem, et Satisfactionem S. Pacianus: Si de cruciatu Exomologesis retractatis, gehennam recordemini, quam vobis Exomologesis extinguet. Deinde variis similitudinibus dolore gehennae descripto, quando et quomodo extinguatur docet fideles: Mementote, Fratres, quia apud inferos Exomologesis non est, nec Poenitentia tunc tribui poterit consumpto tempore poenitendi. Festinate, dum in vita estis, etc. Per Ecclesiae fidem rogo vos, Fratres, per sollicitudinem meam, per communes omnium animas obstetor et deprecor, ne pudeat in hoc corpore, ne pudeat, ne pigeat opportuna, quam primum remedia salutis invadere, deiicere morboribus animum, sacro corpus involvere, etc. In quantum poenae nostrae non pepercistis, in tantum vobis Deus parcet. Si laborum actorum memoria iucunda est, ut proverbio fertur, quanto magis laborum, quorum tantus fructus, tam ampla merces? Adde quod illud Confessionis onus totum cedat in poenitentis emolumentum; quippe cum nihil timendum habeat ex eiusmodi declaratione peccatorum facta Sacerdoti, qui tenetur strictissime ad servandum sigillum; et insuper habet illam animi tranquillitatem ac fiduciam peccata sua esse divinitus remissa, quando maxime omnem quam potuit, adhibuit diligentiam, ut illa detestaretur et confiteretur: quamquam enim non habeat perfectam Contritionem, sufficit, quod habeat Attritionem, per quam eius animus revocetur a peccato, nec obicem ponat efficacitati Sacramenti. — Ad tertium dico, quod etsi Sacerdotes non absolvant peccata, nisi auctoritate sibi a Christo delegata et commissa, inde tamen non est consequens, quod eodem modo debeant peccata solvere, quo Christus Dominus; hic enim cum haberet plenariam auctoritatem et independentem, cumque optime nosset omnes hominum actus et affectus, poterat sine ulla praevia accusatione particulari peccata dimittere, sicut et gratis condonare, non exigendo aliquam satisfactionem; non sic autem est de Sacerdotibus novae Legis, qui cum a Deo delegati sint Iudices, non solum pro solvendis, sed etiam pro retinendis peccatis, necnon et praescribendis poenis, iuxta maiorem vel minorem peccatorum numerum et gravitatem, necessum est, ut distinctam eorum notitiam habeant: illam autem habere non possunt, maxime de peccatis occultis, nisi poenitens ipse illis manifestet per Confessionem: igitur ad id necessaria est Confessio.

OBIICIUNT 2. Plurimas SS. Patrum auctoritates, quibus significari videntur, peccatum etiam in nova Lege posse remitti, vel sine ulla Confessione, vel saltem cum sola Confessione Deo facta, non autem homini: Sic S. Ambrosius, lib. 10. In Lucam, cap. 22. Petrus doluit, inquit, et flevit, quia erravit ut homo: non invenio quid dixerit, invenio quod fleverit, lacrimas eius lego, satisfactionem non lego: sed quod defendi non potest, ablui potest: lavant lacrimae delictum, quod voce pudor est confiteri. Similiter S. August., lib. 10. Confessionum, cap. 3. Quid mihi est cum hominibus, ut audiant Confessiones meas, quasi sanaturi sint omnes languores meos? curiosum genus hominum ad cognoscendam vitam alienam, desidiosum ad corrigendam suam. Idem declarat S. Prosper, lib. 2. De Vita contemplativa, cap. 7. Illi, inquit, quorum peccata humanam notitiam latent, nec ab ipsis confessa, nec ab aliis publicata, si ea confiteri aut emendare noluerint, Deum, quem habent in testem, habituri sunt et ultorem: quod si ipsi Iudices fiant, et veluti suae iniquitatis ultores, si in se voluntariam poenam severissimae animadversionis exerceant, temporalibus poenis mutabunt aeterna supplicia, et lacrimis ex vera cordis compunctione fluentibus restringunt aeterni ignis incendia. Censet igitur quod etsi peccatores sua peccata non confiteantur, dummodo ea detestentur et defleant, eorum veniam obtinebunt. Insuper Beda, lib. 5. In Lucam, cap. 69. expendens illa Christi Domini verba, quibus alloquens leprosos a se miraculo mundatos, ait: Ostendite vos Sacerdotibus, sic illa exponit: Nullum Dominus eorum, quibus haec corporalia beneficia praestitit, invenitur misisse ad Sacerdotes, nisi leprosos: quia videlicet Sacerdotium Iudaeorum figura erat Sacerdotis futuri regalis, quod est in Ecclesia, quo conservantur omnes pertinentes ad Corpus Christi summi, et veri Principis Sacerdotum. Et quisquis haeretica pravitate, vel superstitione gentili, vel iudaica perfidia, vel etiam schismate fraterno, quasi vario colore per Christi gratiam caruerit, necesse est ad Ecclesiam veniat, coloremque fidei verum, quem acceperit, ostendat. Cetera vero retia⁵ tamquam valetudinis, et quasi membrorum animae, atque sensuum per semetipsum interius in conscientia, et intellectus Dominus sanat, et corrigit. Igitur Beda censet, quod alii non debent necessario confiteri Sacerdotibus, quam qui leprae spiritualis immunditia laborant, ut ait ipse supra Iacob. 5. idest, ii qui inficiuntur haeresi, iudaismo, gentilitate, schismate; cetera vero vult Absolutione Sacerdotis non egere vitia, proindeque nec vocali Confessione: mutuis coaequalium, idest, fratrum quorumvis precibus expiari, et a Christo interius in conscientia et intellectu sanari, et corrigi. Igitur ex his omnibus liquet, Confessionem Sacramentalem non esse omnibus praescriptam, nec necessariam iure divino. — Nego consequentiam, et ad Ambrosium respondet Doctor, dist. 17. n.° 29. « Posse dici, quod tempore negationis Petri Sacramentum Poenitentiae non fuit institutum, sed post Resurrectionem, quando Christus dixit Discipulis suis: Accipite spiritum sanctum, quorum remiseritis, etc. et ideo non tenebatur pro tunc ad Confessionem, nec post institutionem Sacramenti adhuc tenebatur, quia iam ante Resurrectionem per aliud remedium fuit peccatum suum deletum. Et similiter responderi potest de infidelitate omnium Discipulorum in Passione Christi, quod non tenebantur post ad Confessionem, quia post Resurrectionem poenituerunt ante institutionem Sacramenti Poenitentiae: et haec bene confirmant, quod Confessio non erat de Lege naturae, nec Mosayca ». Ad illa autem verba S. Ambrosii: Lacrimae lavant delictum, quod voce pudor est confiteri dicit Doctor, illa non esse sic intelligenda, quod sine Confessione pudorosa in actu vel habitu lavetur delictum, sed Contritio potest esse tanta, quod in ea etiam ante Confessionem deleatur peccatum, quod tamen est ita grave, quod Confessio eius sequens est pudorosa. Haec Doctor. Quibus verbis significat primo, mirum non videri, quod Petrus, ut suum delictum elueret, recursum non habuerit ad Sacramentum Poenitentiae, quia tunc temporis nondum erat institutum, sed tantum post Resurrectionem. Secundo, quod Petrus, instituto postmodum Sacramento, non debuerit confiteri, quia iam virtute suae Contritionis peccati veniam obtinuerat. Tertio, quod lacrimae Petri Confessionem aliquam delicti continebant; sic enim contingit interdum, quod reus alicuius sceleris, ubi ab alio convincitur, lacrimis suum fatetur delictum, quod voce non audet promere: tales erant Petri lacrimae, quae ipsius delictum manifestabant; nam, ut ibidem observat S. Ambrosius, maluit Petrus suum fateri peccatum, ut iustificaretur fatendo, quam gravare negando; iustus enim in principio accusator est sui; et ideo flevit: verecundae lacrimae sine oratore numquam loquuntur: lacrimae crimen sine offensione verecundiae fatentur. His adde quod Christus Dominus cum haberet supremam potestatem remittendi peccata, potuerit Petro poenitenti et lugenti condonare delictum absque ulla Confessione et ulteriori satisfactione. — ✳ « Eadem via diluitur altera obiectio ex Homil. 3. S. Maximi Taurinensis, De Poenitentia S. Petri: in qua leguntur eadem verba S. Ambrosii, et eo lubentius ipsis eamdem explicationem inducimus, quo ex ipso S. Maximo intelligimus Homil. in natali Beatiss. Petri et Pauli Apost. relata, Tom. 7. Biblioth. Patrum, pag. 32. Edit. Colon. 1618. hanc potestatem remittendorum peccatorum ipsimet Petro et aliis Apostolis nonnisi post Resurrectionem concessam fuisse. » ✳ — Ad S. Augustinum dico, illum ibi sermonem non instituere de Confessione sacramentali, sed de Confessione satisfactorii praeteritorum scelerum per Baptisma remissorum, et instituta in eum finem, ut inde misericordia Dei magis provocetur ac sollicitetur ad conferendam gratiam, necnon ut laudibus, ac gratiarum actione celebretur, et fidelis quisque per huiusmodi Poenitentiae ac satisfactionis exemplum ad emendationem vitae, et spem veniae provocetur. Talis est illa Confessio publica, quam ipsemet S. Augustinus de omnibus suae vitae delictis tredecim libris Confessionum exaravit, ut videlicet ad acriorem et maiorem cordis compunctionem stimularetur, ampliorem Deo satisfactionem exhiberet, et miram in se Dei misericordiam omnibus commendaret. — Ad S. Prosperum dico, illum ibi solum intelligere publicam Confessionem, quam absolute non esse necessariam, pronunciat; addit enim: « Hi qui in aliquo gradu Ecclesiastico constituti aliquod occulte crimen admittunt, Deum sibi facilius placabunt, illi qui non humano convicti iudicio, sed ultro crimen cognoscunt; qui aut propriis illud Confessionibus probant, aut nescientibus aliis, quibus occulti sint, ipsi in se voluntariae excommunicationis sententiam ferunt, et ab Altari, cui ministrabant, non animo, sed officio separati, vitam tamquam mortuam plangunt ». Quod autem revera ibi sermonem faciat tantum de Confessione publica, qua multitudini peccata declarentur, aperte liquet per haec verba, nescientibus aliis, quibus significat, quod absque huiusmodi Confessione publica aliquando dimittantur, non tamen sine Confessione privata, qua peccatores dici possunt etiam sibi ipsis esse iudices et ultores propriae iniquitatis; quia priusquam ad sacramentale Tribunal accedant, suum ipsi peccatum agnoscunt, et damnant, et iniunctas a Sacerdote poenas a seipsis exigunt. — Tandem ad Bedam respondeo, eum illis verbis excludere tantum Confessionem publicam, quae debet toti Ecclesiae fieri ab eo, qui communem Ecclesiae fidem impugnat, quales sunt, qui haeretica pravitate, vel superstitione Gentili, vel Iudaica perfidia, vel schismate Ecclesiam infestant, qui omnes, ut veniam obtineant, tenentur publicam Confessionem et poenitentiam agere. Cetera autem vitia privata non debent ita publice revelari, sed satis est, quod Sacerdoti in privata Confessione aperiantur, ut eiusmodi morbos Dominus corrigat, mediante videlicet ipso Sacerdote, qui Dei vice fungitur, et per cuius ministerium Deus omnia confessa crimina remittit et sanat.

✳ “ SOLVUNTUR OBIECTIONES ex Doctoribus scholasticis et Gratiano, necnon ex praxi et doctrina Ecclesiae Graecae petitae. — OBIICIUNT 1. Si confessio esset de iure divino, nusquam de ea necessario facienda fuisset in Ecclesia dubium: sed plurimi Theologi Doctores, et Gratianus canonum collector, id in dubium revocaverunt, et a pluribus iam revocatum esse asseruerunt. Etenim S. Thomas, in 4. dist. 17. examinans quaestionem, an sufficiat soli Deo confiteri, ait: Magister et Gratianus hoc pro opinione ponunt: sed nunc post determinationem Ecclesiae sub Innocentio tertio factam haeresis reputanda est. Cui subscribit eadem distinctione S. Bonaventura. Et sane merito: Magister enim Sententiarum, lib. 4. dist. 17. in his enim etiam docti, inquit, diversa sentire inveniuntur, quia super his varia ac pene adversa tradidisse videntur doctores, Et ” ✳ Gratianus Canonum Collector, dist. 1. De Poenit. quaerit: Utrum sola cordis Contritione, et secreta satisfactione, absque oris Confessione, quisque possit Deo satisfacere? Sunt enim qui dicunt, quemlibet criminis veniam sine Confessione facta Ecclesiae Dei Sacerdotali iudicio posse promereri. Insuper idem ad Canonem Omnis, in eadem dist., ait: Non ergo in Confessione peccatum remittitur, quod iam remissum esse probatur: fit itaque Confessio ad ostensionem Poenitentiae, non ad imperationem veniae. Et sicut Circumcisio data est Abraham in signum iustitiae, non in causam iustificationis. sic Confessio Sacerdoti offertur in signum veniae acceptae, non in causam remissionis accipiendae. Et ad Can. Quamvis.... in eadem dist. Gratianus, allatis in utramque partem Canonibus, subiungit: Quibus auctoritatibus, vel quibus rationum firmamentis utraque sententia Satisfactionis, et Confessionis innitatur, in medium breviter exposuimus: cui autem harum potius adhaerendum sit, lectoris iudicio reservatur: utraque enim fautores habet Sapientes, et Religiosos viros: igitur non semper compertum fuit in Ecclesia, Confessionem oris et Sacramentalem fuisse necessariam ad salutem. — ✳ “ Respondeo, nullum rationabile dubium unquam fuisse de Confessionis sacramentalis necessitate, cum illa colligatur evidenter ex potestate ligandi atque solvendi Sacerdotibus data, et ex perpetua praxi et traditione Ecclesiae. Quod si aliqui Doctores temporibus Magistri Sententiarum confessioni soli Deo factae patrocinari usi sunt, ab illorum errore alienissimus fuit ipse Lombardus, ut constat ex dist. 17. lib. 4. Sentent. Sicut enim, inquit, praecepta est nobis interior poenitentia, ita et oris confessio et exterior satisfactio, si adsit Sacerdos. Unde nec vere paenitens est, qui confessionis votum non habet. Et paragrapho sequenti eadem dist. concludit: Ex his aliisque indubitanter ostenditur, oportere Deo primum, et deinde Sacerdoti offerri Confessionem, nec aliter posse perveniri ad ingressum paradisi, si adsit facultas. Ex his vocibus, indubitanter ostenditur, satis intelligimus Lombardum dubium non reputasse sententiam eorum qui Confessionis necessitatem negabant. Quibus nec favet verbis in obiectione adductis, non enim dixit illos defecisse ad erroneam illam opinionem, quia super his varia ac pene adversa doctores antiqui tradiderint, sed quia tradidisse videntur. Nihil autem vetat quominus huius opinionis novitas aliquam dederit occasionem decreto Concilii Lateranensis, et canoni Omnis utriusque sexus, etc. Ceterum non adeo insolitum est virorum doctorum animos falsis opinionibus ante iudicium Ecclesiae occupari. Ante Concilium Nicaenum non tam castigate Patres de mysterio Trinitatis locuti sunt. Mysterium gratiae et praedestinationis ante exortam haeresim Pelagianam non tam intime Patres graeci penetraverant. — Quod pertinet ad Gratianum, legimus in dialogo 18. Antonii Augustini de emendatione Gratiani; Sunt qui putent hos duos tractatus de Poenitentia non esse Gratiani. Et infra: Haec verba in scheda inveni; Tractatus hic de Poenitentia non videtur esse Gratiani, sed alicuius paulo antiquioris, et totus huc videtur translatus, deestque in exemplaribus antiquis. Igitur non integre constat Gratianum hanc opinionem de Confessione dubiam atque ancipitem existimasse, sed ut fuerit Gratianus ipse novae illi opinioni de facienda soli Deo Confessione suo calculo non favit. si S. Bonaventurae credamus, lib. 4. Sent. dist. 17. De Confessione Sacramentali, parte 2: Magister et Gratianus in decretis hoc referunt, inquit, tamquam opinionem: tamen uterque improbat hoc et determinat in contrarium. Insuper dubitandi locus non relinquitur pluribus erratis ac sphalmatibus scatere integrum opus Gratiani, uti ex correctionibus Romanis, et dialogis Antonii Augustini abundantior intelligimus. ” ✳ Unde Gregorius XIII in Bulla emendationis Decreti significat aperte. Gratianum, et alios auctores iuris Canonici in aliquos errores incidisse; venia tamen utcumque donandos, quod ipsorum aetate res illa nondum erat aperte definita, sicut innotuit post definitionem (Ecumenicorum Conciliorum Lateranensis, Florentini, et Tridentini, quibus illi antiquiores erant, scripsit enim Gratianus Decretum circa annum Domini 1150. Adde quod ex omnibus Canonibus et auctoritatibus a Gratiano contra necessitatem Confessionis citatis, nullus est Canon, qui evinceat aperte necessariam non esse Confessionem; nullusque est, qui non facile possit explicari, vel de Confessione publica non facienda pro omnibus peccatis, vel de remissione peccati obtinenda per Contritionem cordis, et animi Confessionem soli Deo factam ante Confessionem sacramentalem; quod utique non negamus.

URGENT. Illa Confessionis necessitas non fuit semper comperta et rata in Ecclesia, cuius observantiam plurimae Ecclesiae necessario tenendam non censuerunt: at ita est de observantia Confessionis; Graeci namque illam soli Deo faciendam esse asserunt, ut docet ipsemet Gratianus in cap. ult. De Poenit., dist. 1. ex Theodoro Archiepiscopo Cantuariensi natione Tharsensi, ac subinde apud Graecos enutrito, quem, inquit Baronius ad annum 668. Vitalianus Papa misit in Angliam. Hic autem scribit in suo Poenitentiali: Quidam Deo solummodo confiteri debere peccata dicunt, ut Graeci: quidam vero Sacerdotibus confitenda esse percensent, ut tota fere Sancta Ecclesia. Quod utrumque non sine magno fructu intra sanctam fit Ecclesiam: ita duntaxat ut Deo, et hoc perfectorum est (qui ut Glossa ibi, non habent nisi venialia, unde non indigent oris Confessione speciali) ut cum David dicamus: Delictum meum cognitum tibi feci, et iniustitiam meam non abscondi. Dixi: confitebor adversum me iniustitias meas Domino; et tu remisisti impietatem peccati mei. Sed tamen Apostoli institutio nobis sequenda est, ut confiteamur alterutrum peccata nostra, et oremus pro invicem, ut salvemur. Confessio itaque, quae soli Deo fit, quod est Iustorum, purgat peccata; ea vero quae Sacerdoti fit, docet qualiter ipsa purgentur peccata: Deus namque, salutis et sanctitatis Auctor, plerumque praebet hanc suae Poenitentiae medicinam invisibili administratione, plerumque medicorum operatione, idest, Absolutione Sacerdotum. Ita Theodorus.

Respondeo, omissis variis aliorum responsionibus, illae voces (ut Graeci) videri imperiti Scoliastis ignorantia ex margine, cui praefixae fuerant, in textum Gratiani irrepsisse; hae enim voces non habentur in Capitulari, nec in Can. 32. Concilii Cabilonensis secundi sub Leone III, qui Canon totus ex Theodori Poenitentiali sumptus videtur. Cuius utique responsionis indicium est, quod in Concilio Florentino, ubi actum est de iis omnibus, in quibus Graecis a Latinis deficiebant, nulla facta est mentio de non frequentata a Graeci⁶ Confessione: nisi quod Eugenius Papa quaesivit ab aliquibus Graecis doctoribus, cur eorum Sacerdotes ante sacrificii celebrationem sua peccata non confiteantur: ac si supposuisset Eugenius ibi Confessionem oris apud vulgum Graecorum in usu fuisse, quando de solis eorum Sacerdotibus eos interrogabat. — Arcadius vero, Graecorum Rituum peritissimus, agens de Sacramento Poenitentiae, scribit eum apud Sacerdotes Graecos abusum non confitendi propter severitatem Canonum Poenitentialium introductum esse; quia in variis Canonibus Poenitentiae, quos refert, decernitur Episcopis et Sacerdotibus, ob certa quaedam peccata, quibus accidebat, ut plerique suspensi manerent ab officio, dum ea confitebantur. Praeterea, Graeci inter Schismaticos eruditissimi quidam aiunt eam Confessionem inter suos vigere. Nicolaus Cabasilas in Explicatione Liturgiae, cap. 29. docet aperte Confessionem Sacramentalem ita scribens: Scimus, post mortem Christi, etiam fide et Poenitentia, et Confessione opus esse, et Sacerdotum oratione: nec potest homo solvi a peccatis, nisi haec praecesserint. Hieremias Patriarcha Constant. in Orientali censura Confessionis Augustanae, c. 11. Lutheranos arguit, quod negarent Confessionis necessitatem, nam ita scribit: Dicimus eum, qui confitetur, tunc demum perfectam peccatorum suorum consequi curationem, si peccata omnia, omnesque eorum partes, quantum animus illi sufficit, et quantum meminisse potest, cum contrito et humiliato corde recensuerit, atque confessus fuerit, ferociterque omnia, quae maxime illis peccatis, quae admisit, adversantur, ut arrogantiam humilitate corrigat. — Sed esto sint eae voces (ut Graeci) in Canone Theodori, nihil aliud inde sequitur, ex eo quod indefinite tribuat eum Graecis errorem, nisi quod aliqui Graeci in eo fuerunt errore, forte soli Sacerdotes respectu sui; non autem inferri potest, illam apud Graecos omnes obtinuisse consuetudinem. Imo Nicephorus Cartophilax ait, eam confitendi consuetudinem apud Graecos antiquissimam fuisse, in Epistola scilicet ad Theodorum de potestate ligandi et solvendi, cuius fragmentum extat Tom. 3. Bibliothecae Patrum, ubi sic habet: Omnes olim oportebat ad ipsos Pontifices accedere, suaque illis occulta prodere, et sic vel reconciliationem, vel repudium ferre. Ignoro autem quid factum sit, cur haec minus observentur, quamvis existimo Pontifices negotii laedio, frequentique multitudinis turbulentiae fatigatos, id operae ad Monachos transmisisse, ad eos scilicet, qui vere probati sunt, altiusque valeant esse utiles.... Si quis expertus sit, et homo frugi, et cum hoc Sacerdotio fungatur, ad illum imprimis accedendum est. Quorumcumque vero Graecorum sit error ille, non probat eum Theodorus, sed improbat omnino: primo, quia contrariam opponit ei totius Ecclesiae doctrinam, dum ait: quidam Deo solum confiteri debere peccata dicunt, ut Graeci; quidam Sacerdotibus, ut tota fere S. Ecclesia; nam particula (fere) paucos solum excipit Graecos, qui licet hoc errore, et aliis quibusdam etiam gravibus impliciti, nihilominus adhuc in Ecclesia tolerantur. Secundo, particula (fere) videtur adscititia; non enim habetur apud Ivonem Carnotensem par. 15. Decreti, cap. 155. nec apud Burchardum, lib. 19. c. 149. apud quos ille Canon invenitur, his solis verbis, ut tota sancta Ecclesia. Tertio, Theodorus, ut approbet Ecclesiae totius dogma de necessitate confitendi Sacerdotibus, ait utrumque, puta soli Deo confiteri, et confiteri Sacerdotibus, intra S. Ecclesiam non sine magno fructu fieri; quia nempe Confessio, quae fit Sacerdoti, supponit eam, quae soli Deo fit ex humilitate, et Contritione cordis. Quarto, contrarias in specie sententias, quarum altera dicit, uni Deo confitendum, altera Sacerdotibus etiam esse confitendum, ita conciliat, ut perfectis, idest iustis, et iis, qui nullius peccati mortalis conscii sibi sunt, uni Deo confiteri sufficiat. nec opus sit confiteri Sacerdotibus; aliis vero, nempe qui mortali peccato sunt infecti, necesse sit Sacerdoti confiteri, quare nobis institutionem Apostoli sequendam asserit. Ita dumtaxat, inquit, ut Deo, qui remissor est peccatorum, peccata nostra confiteamur, et hoc perfectorum est, seu iustorum, ut ait postea, sed tamen Apostoli institutio nobis sequenda est, ut confiteamur alterutrum peccata nostra: vel, ut habetur in Capitulari; quod utrumque non sine magno fructu intra sanctam fit Ecclesiam: ita dumtaxat, ut et Deo, a quo est remissio peccatorum, confiteamur; et secundum Apostoli institutionem confiteamur alterutrum.

URGEBIS: Ex eodem Canone videtur negari efficacitas Confessionis externae factae Sacerdoti; sic enim scribit: Confessio itaque, quae soli Deo fit, quod est iustorum, purgat peccata: ea vero, quae Sacerdotibus fit, docet qualiter ipsa purgentur peccata: igitur Confessio facta Sacerdoti non aufert peccata. — Nego consequentiam: illis enim verbis non negatur efficacia Confessionis, sed determinatur modus, quo tolluntur peccata, quasi dicat: solus Deus est, qui ut auctor principalis et causa princeps remissionis condonat peccata; modus autem, quo communiter illa condonat, est Confessio facta Sacerdoti; unde statim subiungit: Deus namque, salutis et sanctitatis auctor et largitor, plerumque hanc praebet suae Poenitentiae medicinam invisibili administratione, plerumque medicorum operatione. Quod ita dictum observant illius Decreti emendatores, ut ille Canon operationis appellatione, doceat ordinarium purgandi modum esse per Sacerdotis Absolutiones: Deus enim (inquiunt ad marginem) ut continuo subiungitur, sanitatem largitur, plerumque medicorum operatione, non dicit autem sola dumtaxat ostensione.

INSTANT ITERUM: Quae fuerit Canonistarum sententia, non potest evidentius innotescere, quam ex Glossa Ioannis Teutonici: sed ille dist. 5. De Poenit., in principio, docet humano iure peccatorum Confessionem esse introductam; ait enim: Videndum est ergo, quando Confessio oris instituta fuit. Dicunt quidam, institutam fuisse in Paradiso statim post peccatum, dicente Domino ad Adam: Adam, ubi es? Ideo enim quaesivit, ut ipso confitente peccatum daretur forma aliis imposterum confitendi: sed quia in illa interrogatione Dominus minus expresse videbatur ad confitendum monuisse, ideo post exquisivit a Cain fratricido expressius, ubi est Frater tuus? Alii dicunt, quod sub lege primo fuit instituta, quando Iosue praecepit Achan crimen suum confiteri, et lapidatus est. Alii dicunt, quod in novo Testamento a Iacobo dicente: Confitemini alterutrum peccata vestra. Sed melius dicitur eam institutam fuisse a quadam universalis Ecclesiae Traditione potius, quam ex novi, vel veteris Testamenti auctoritate; et Traditio Ecclesiae obligatoria est, ut praeceptum. Unde colligit: ergo necessaria est Confessio in mortalibus apud nos, apud Graecos non: quia non emanavit apud illos Traditio talis, sicut nec conficiunt in azimis, sed in fermentatis. — Nego antecedens: « Non enim, inquit Doctor, dist. 17. num. 9. Ecclesia tentasset tam arduum praeceptum imponere omnibus Christianis, nisi esset praeceptum divinum: vel quia non invenitur ubi ab Ecclesia imponatur istud praeceptum, quia ante hoc Sancti reputarunt, hoc praeceptum de Confessione obligare; si enim allegatur illud Capitulum, Omnis utriusque sexus, patet quod illud est Innocentii III in Concilio Lateranensi: sed ante illud tempus per multos annos fuit Augustinus plusquam per octingentos annos, qui praedicavit Confessionem valde esse necessariam.... Nec Canonista facile inveniret aliquod Concilium, vel praeceptum proprie, ubi exprimatur praeceptum de Confessione facienda, sicuti hic loquimur ». Unde colligit Doctor, ipsum Glossatorem irrationaliter loqui: « turpe enim esset Theologo dicere, aliquid esse in Biblia, et nescire ubi illud inveniretur, et ita inconveniens debet esse Canonistae dicenti aliquid esse ex universali Traditione Ecclesiae, et non invenire in Canone, si Canon sufficienter continet universales Traditiones Ecclesiae: non allegat autem aliquod Capitulum Canonis ad istam Traditionem; sed tantum post subdit, quod Traditio Ecclesiae est obligatoria ». —

✳ “ Ceterum, ut nullum supersit dubium quin Ecclesia graeca cum latina consentiat circa fidem praximque Confessionis, non abs re erit ipsa eorum Euchologia consulere, in quibus leguntur orationes et ritus quibus tota de hoc Sacramento Ecclesiae doctrina continetur. In una istarum orationum habetur: Ipse humane, et malorum tolerator Domine, exorare nunc quoque super servum tuum, et modum Poenitentiae, peccatorumque veniam illi concede, condonans illi per me indignum famulum tuum omne delictum spontaneum, pariter et involuntarium. Tu enim dixisti Domine sanctis Apostolis tuis: Accipite Spiritum Sanctum: quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, quorum retinueritis, retenta sunt: et quaecumque ligaveritis et solveritis super terram, erunt ligata et soluta in caelis. Et in alia oratione legitur: Deus, qui propter nos homo effectus est, et totius mundi peccata tollit, ipse suavissima sua benignitate cuncta haec suscipiat, quae coram indignitate mea enarrasti, frater, condonans tibi omnia in hoc saeculo pariter et in futuro. Et in altera: Tu optime et valde misericors Domine, cuncta quae filius meus spiritualis contrito corde coram te tenuitatis meae confessus est, condona. In alia tandem: Ego absolvo te ab omnibus peccatis tuis, quaecumque coram Deo et mea indignitate confessus es. — Sic autem administratur apud Graecos Poenitentiae Sacramentum. Peccator patrem spiritualem adit, cum quo sedens peccata sua confitetur. Quibus ille auditis, si leves poenitentis culpas deprehenderit, nullam absolutionem confert, sed amice monitum, ut piis se operibus exerceat, dimittit. Si vero lethalia crimina confessus fuerit poenitens, illa in Nono Canone iuxta se posito examinat, ac ad canonum rigorem discussa, poenis quas statuunt castigat. Tandem poenitenti bene precatur, et orationes superius allatas super ipsum recitat. Verum non haec tantum Ecclesiae Graecae recentioris disciplina est, sed et veteris, ut ex Ioannis Ieiunatoris Patriarchae Constantinopolitani Poenitentiali constat, qui anno Domini 585. in defuncti Eutiachii locum suffectus est. Eo enim in libro totum huius Sacramenti administrandi ritum legimus. Assumit Sacerdos poenitentem, et sistit eum coram altari, cantat cum eo trisagion, psalmos, antiphonas, et orationem ibidem adscriptam recitat, ter cum eo genua flectit, et erectum sic alloquitur: Spiritualis fili, ego confessionem tuam primario et praecipue non recipio, nec tibi absolutionem concedo, sed per me Deus, (illius enim est opus eiusmodi) peccatorum tuorum confessionem suscipit, et per nostram vocem horum remissionem dispensat et largitur, sicut per propriam vocem ipse declaravit: quaecumque ligaveritis aut solveritis super terram, erunt in caelis illa quidem ligata, haec vero soluta. Revela igitur et declara coram sanctis Angelis, nihilque me cela eorum quae a te facta sunt, velut si Deo occulta cordium cognoscenti confiteris, et ipse occultorum cognitor delebit omnia quae revelaveris... Licet enim hoc probrum et pudendum tibi videtur opera probris et pudori obnoxia revelare; attamen eximie et accurate tibi persuasum esto, per praesentem pudorem, te a futuro liberari, et mandatis obediendo non solum indulgentia, sed etiam coronis te dignum fieri. Sequuntur deinde interrogationum de singulis peccatis et eorum circumstantiis formulae, quibus haec adiiciuntur: Atque ut absolute dicam, de omnibus eum cum omni diligentia inquirere debet... postquam autem omnium confessionem peccatorum exceperit, confitente inferne iacente, addet: Herus et Dominus noster Iesus Christus Deus indulgeat tibi omnia quae in conspectu eius nullitati meae confessus es. — Similia leguntur in Canonario seu libello poenitentiali Ioannis Monachi, in libello poenitentiali Anonymi auctoris ex mss. bibliothecae Emin. Cardinalis Barberini a Ioanne Morino descripti, in libro Simeonis Thessalonicensis, De Sacramentis, in lib. De Septem Ecclesiae Sacramentis, Gabrielis Philadelphiae Metropolitae, qui typis excusus est Venetiis, anno 1600. ubi tres partes Poenitentiae declarat, cordis contritionem, oris confessionem, operis satisfactionem. Et Confessionem sic definit: Confessio est declaratio voluntaria labii sive peccatore facta propter ante commissas turpitudines, et voluntaria, dilucidaque secretorum accusatio, apud eum qui legitimam et canonicam habet potestatem. — Ex his patet, quam perperam in sui erroris praesidium graecos schismaticos advocant nostri temporis haeretici. Licet enim apud ipsos non adeo frequens sit illius Sacramenti usus, quia eorum disciplina evigorata est, ut fides evacuata, certum tamen est et indubitatum, eamdem cum latina Ecclesia de Confessione doctrinam eos tenere. ” ✳

OBIICITUR, ET EXPENDITUR FACTUM NECTARII. — OBIICIUNT 4. Si Confessio revera esset de iure divino, a nullo Ecclesiae Pastore merito posset abrogari: sed Nectarius Episcopus Constantinopolitanus abrogavit Confessionem auricularem in Ecclesia sua, ob scandalum aliquod ortum ex Confessione nobilis cuiusdam mulieris, ut constat ex Sozomeno, lib. 7. Historiae, cap. 16. ubi rem sic narrat: « In Ecclesia Constantinopolitana presbyter poenitentibus deputatus hoc munere functus est; donec mulier quaedam nobilis, ob peccata quae confessa fuerat, ab hoc Presbytero ieiunare ac Deo supplicare iussa, et ob ipsam causam quod in templo morosa, se ab homine Diacono constupratam prodidisset. Hoc autem cognito vulgus ut ob contumeliam Ecclesiae illatam indignabatur, acerbissimisque calumniis premebantur Sacerdotes. Nectarius itaque perplexus⁷, quodnam huic infortunio remedium adhiberet, stupratorem ipsum Diaconatu privavit, et consulentibus quibusdam, ut unicuique liberum permitteret, prout ipse sibi conscius esset, et confideret ad mysteriorum communionem accedere, Poenitentiarium illum Presbyterum exauctoravit ». Subiicit, ipsum morem alias Orientales Ecclesias fuisse imitatas. Ex quibus colligit Calvinus, lib. 3. Institut., cap. 4. n. 7. Si lex Dei erat auricularis Confessio, qui ausus est Nectarius eam refigere, ac convellere? Nectarium sanctum Dei hominem, omnibus veterum suffragiis probatum, haereseos et schismatis accusabant? Sed eodem calculo damnabunt Ecclesiam Constantinopolitanam, in qua confitendi morem, non ad tempus modo dissimulatum fuisse, sed ad suam usque memoriam obsolesisse narrat Sozomenus: imo non Constantinopolitanam, sed Orientales omnes Ecclesias defectionis reas agant, quae irrevocabilem si verum dicunt, legem, et Christianis omnibus mandatam neglexerunt. — Nego minorem: Nam, ut praeclare docent Bellarminus, Suarez, dist. 17. qu. 2. Vazquez, qu. 90. art. 1. dub. 3., etc. Primo, negari potest factum istud: tum quia, ut declarat S. Gregorius, lib. 6. Epistolarum, cap. 159. Historia Sozomeni a Sede Apostolica non admittitur, quod multa mentiatur: tum quia Sozomenus ipse cum esset Novatianis Poenitentiae Sacramenti hostibus impense addictus, potuit illam historiam, ut eorum parti studeret, gratis confingere: tum, quia ipse non refert abrogationis huiusce Poenitentiarii Sacerdotis historiam, et seriem, ut rem suo tempore certam et constantem, sed ut rem controversam, de qua variae varie sentiunt; ait enim: Quid autem hoc sit, aut unde sumpserit originem, aut quam ob causam id sublatum fuerit, alii forsitan aliter referunt: ego autem quid mihi videatur, explicabo. Quibus verbis significat, se narrare rem, non quam viderit, aut a testibus fide dignis acceperit; sed ut illam probabiliorem iudicabat. — Verum quoniam Nicephorus, lib. 12. Hist., c. 20. et Socrates, lib. 5. Suae Historiae, cap. 19. huius facti a Nectario historiam referunt; idcirco respondeo secundo. Sozomenum non asserere abrogatam fuisse a Nectario Confessionem auricularem et Sacramentalem, ut contendit Calvinus, utpote cum ibidem illam esse necessariam ad impetrandam veniam asserat; sed dumtaxat refert abrogatam fuisse Confessionem publicam, necnon et morem illum Ecclesiasticum, quo Poenitentiarius Sacerdos ad crimina publica et graviora excipienda designatus, discernebat ea, pro quibus publica Poenitentia esset agenda, ab illis pro quibus non esset publice poenitendum: quem utique morem propter illud subortum scandalum Nectarius abrogavit. — Quod autem haec fuerit Sozomeni sententia, apparet ex verbis, quae ante illa in obiectione scribit: « Quoniam, inquit, non peccare, divinum esse, et ultra humanam naturam cognoscitur: poenitentibus autem, quamvis frequenter deliquissent, veniam dare Deus iusserit, et ad impetrandam denique veniam, confiteri peccata necesse sit; odiosum, ut credibile est, Sacerdotibus ab initio visum fuit, tamquam in theatro, audiente Ecclesiae multitudine, delicta pronuntiare. Presbyterum itaque aliquem, vitae integritate maxime spectabilem, secretorum etiam tenacem ac sapientem huic officio praefecerant, cui accedentes, qui peccaverant, acta vitae suae confitebantur. Ille vero, pro cuiusque delicto, quid aut facere singulos, aut luere oporteret, interminatus absolvebat, ut a se ipsi commissorum poenas exigerent. At Novatianis quidem, quos Poenitentiae nulla cura traxit, isto nihil opus fuit: in ceteris autem sectis in hunc usque diem durat. Sollicite autem in occidentalibus Ecclesiis, et maxime in Romana servatur; ibi enim manifestus est Poenitentium locus: stant autem in eo moesti, ac velut lugentes, finitoque demum Dei sacrificio participes non facti, quorum participes fieri veros Dei cultores fas erat, cum planctu ac lamentatione, semetipsos in terram pronos abiiciunt: tamen ex adverso lamentabundus Episcopus occurrens, consimiliter humi cum eiulatu collabitur, ac tota. Deique Ecclesiae multitudo lacrimis suffunditur: post haec Episcopus primus erigitur, ac iacentes erigit, et quantum satis est pro peccatoribus Poenitentiam agentibus precatus, eos dimittit privatim. Deinde, sponte sua quisque vel ieiuniis. vel lotionum ciborumve abstinentia, vel aliis, quibus iustus est, semetipsum affligens, tempus expetat, in quantum Episcopus praestiterit. Exacto demum praefinito die, poena iam quasi debito quoppiam exoluta, a peccatis absolvitur, et populo in Ecclesia coniungitur. Haec Romani Sacerdotes, ab ipso inde exordio etiam ad nostram usque memoriam custodiunt. In Ecclesia vera Constantinopolitana, Presbyter poenitentibus deputatus hoc munere functus est. nempe donec scandalum ex Confessione nobilis feminae contigerit ». Ex eo Sozomeni loco patet aperte: primo, Poenitentiarium aliquem institutum esse, qui publicis praeesset poenitentiis; secundo, publice poenitentes ei Presbytero singula suae vitae peccata detexisse, publica pariter, et occulta, speciali Confessione: non alio quippe consilio virum integrae vitae, secretorumque tenacem huic officio praefecere; quia si publica tantum ei peccata confessi fuissent, non erat in eo secreti tenacitas admodum efflagitanda: tertio, poenitentes vitae suae Poenitentiario privatim confessos, ex eius imperio, seu consilio publica quaedam, aut etiam occulta propalasse postea Confessione publica: nam ideo sapientem Presbyterum ei praefecere muneris, qui pro cuiusque delicto, quid facere singulos oporteret, et quas a se poenas exigerent ipsi ieiunando, supplicando, vel etiam occulta publice confitendo, sicuti Matrona suam cum Diacono consuetudinem etsi secretam evulgavit. Unde Sozomenus exauctorationem illius Poenitentiarii improbat, quod ea peccandi fraenum auferat, tollendo verecundiam eorum, qui sua confitebantur ipsi delicta. Verbis enim in obiectione relatis haec immediate subiicit: « Poenitentiarium illum presbyterum exauctoravit, quod quidem ex tempore porro irritum vindicatum fuit: iam tamen, ut opinor, ipsa vetustate, et ei coniuncta gravitate, atque severitate, in promiscuam ac dissolutam vitam paulatim delabi incipiente; siquidem antea, ut ego existimo, minora erant peccata, tum ob verecundiam eorum, qui sua ipsorum delicta ipsi enuntiabant, tum ob severitatem eorum, qui Iudices eius rei constituti erant: at ille pudor imprimis erat in occultorum explicatione ». — Confirmatur haec responsio ex Socrate, lib. 5. Historiae, cap. 19. ita scribente: « Per id tempus visum fuit Ecclesiae, ut Presbyteri, qui in singulis Ecclesiis Poenitentiae praeerant, tollerentur: idque hac de causa ab illo tempore, quo Novatiani se ab Ecclesia seiunxerant, recusaverantque cum his, qui tempore persecutionis regnante Decio concitatae, lapsi erant, communicare, Ecclesiarum Episcopi Canoni adiunxerunt, ut in singulis Ecclesiis Presbyter quidam Poenitentiae praeesset, quo qui post Baptismum lapsi fuissent coram Presbytero ad eam rem designato peccata sua confiterentur. Iste Canon adhuc apud alias sectas ratus, firmusque manet: soli autem, qui fidem consubstantialitatis tenent cum Novatianis, qui cum illis in ea fide consentiunt, Presbyterum Poenitentiarium reiecerunt; Novatiani vero, ne initio quidem, istam quasi appendicem admiserunt: Episcopi, qui iam praesunt Ecclesiis, quamvis ad longinquum temporis spatium hoc teneant institutum; tamen temporibus Nectarii Episcopi, immutarunt, propter cuiusdam facinus. quod tum forsitan in Ecclesiis admissum fuit: mulier quaedam nobilis ad Presbyterum Poenitentiarium accedit; peccata, quae post Baptismum commiserat, particulatim confitetur; Presbyter mulieri mandatum dat, ut ieiuniis et continuis precibus se dederet, quo una cum peccatorum Confessione, opus dignum Poenitentia ostenderet. Mulier longius in confitendo progressa, alterius culpae seipsam insimulat, docet Diaconum Ecclesiae cum ipsa dormivisse; ob quod facinus hoc modo patefactum, Diaconus ab Ecclesia eiectus est: tum multus inde in populi multitudine excitatus; nam indignabatur, non solum de admisso flagitio, verum etiam quod inde gravis infamiae et contumeliae nota Ecclesiae inusta esset. Itaque cum Sacerdotibus ob hanc causam esset vehementer obiectatum, Eudemon quidam Ecclesiae Presbyter genere Alexandrinus Episcopo Nectario dedit consilium, ut Presbyterum Poenitentiarium tolleret, et liberam daret potestatem, ut pro sua quisque conscientia ad mysteria participanda accederet; nam eo pacto solum esse futurum, ut Ecclesia omni macula careret infamiae. Ista omnia ab Eudemone ego ipse accepi, huic nostrae historiae mandare neutiquam plane dubitavi ». — Eadem ex Socrate et Sozomeno Cassiodorus, Historiae Tripartitae, lib. 9. cap. 36. et Nicephorus Calixtus, lib. 12. Historiae, cap. 25. exscribunt, ac referunt.

Ex quibus aperte colligitur, Nectarium abrogasse tantum tria: primum, potestatem, seu munus Sacerdotis Poenitentiarii constituti super publicos poenitentes, eumque exauctorasse, vel quia id imprudenter illi mulierculae mandaverat: vel quia noverat illam id indicaturam in publica sua Confessione; nec tamen prohibuerat: vel quia diuturniores Poenitentiae moras in Ecclesia mulieri praescripsisset: unde occasio fuit committendi sceleris vel scandali. Secundum, publicam Poenitentiam eiusque exercitium proscripsit, quibus dirigendis Poenitentiarius ille Presbyter constitutus fuerat; eo quod occasione huius Poenitentiae publicae ortum fuit illud scandalum. Tertium, publicam Confessionem prohibuit, quae erat veluti pars Poenitentiae publicae, et per quam flagitium feminae cum Diacono populo innotuerat. Non autem abrogavit Confessionem privatam, nec exauctoravit Presbyteros excipiendis Confessionibus privatis, et Sacramentalibus ab Episcopo designatis; nec eripuit eis absolvendi potestatem. Quod utique colligitur primo, quia tantum abrogavit eam Confessionem, quae Novatianorum occasione fuerat instituta: at Confessio privata pridem ante Novatianos erat in usu, ut constat ex Irenaeo, Origene, etc. Secundo, tantum removit eam Confessionem, cui peculiariter Presbyter Poenitentiarius erat specialiter destinatus: at ille non erat destinatus ad privatam Confessionem excipiendam; fieri enim non poterat, ut unus dumtaxat Sacerdos in amplissima ac valde populosa Civitate Constantinopolitana, imperii sede, sufficeret privatis Confessionibus tot hominum excipiendis. Tertio, Nectarius eam solum abrogavit Confessionem, quae fuerat occasio scandali, et cuius abrogatio videbatur necessaria sedando tumultui excitato in plebe Constantinopolitana: haec autem fuit Confessio publica; nam ex Socrate tumultus ille excitatus est in populo, quia mulier in confitendo progressa longius, flagitium cum Diacono admissum vulgaverat. Nec refert quod in textu Graeco Socratis non habeantur illae voces, longius in confitendo progressa: nam aliae statim adiectae, scilicet alterius culpae seipsam insimulat, ostendunt aperte secundam eius Confessionem: illa quippe sui ipsius insimulatio, qua manifestat suum cum Diacono flagitium, est accusatio, seu Confessio, non quidem privata, quae omnino secreta erat, sed publica, per quam crimen istud innotuerat: quomodo enim scelus istud occultum venisset in cognitionem tum Cleri, tum populi, essetque in causa cur Diaconus e suo gradu exturbaretur, et tam grandis in populo tumultus fieret? Non abs re igitur Christo-Phorsonus in sua Interpretatione Socratis, has voces addidit textui Graeco, longius in confitendo progressa.

URGEAS: Eam Nectarius Confessionem abrogavit, quam praemittere debebat peccator, ut digne ad Eucharistiam accederet: sed haec est quam sacramentalem appellamus: igitur illam sustulit. Minor constat. Maior probatur: nam ex Socrate Nectarius liberam dedit potestatem, ut pro sua quisque conscientia ad mysteria participanda accederet. Ex Sozomeno permisit unicuique liberum, ut ipse sibi conscius esset, et consideret, ad communionem mysteriorum accederet. Ex Cassiodoro singulos ad communicandum iudicio conscientiae suae reliquit. Ex Nicephoro, cuique permisit pro conscientia et fiducia sua communicare, et immaculatis participare mysteriis: ergo permisit ad Eucharistiam accedere deinceps sine privata quacumque Sacramentali Confessione. — Nego maiorem: ea quippe libertas a Nectario deinde concessa poenitentibus in eo fuit, ut antequam ad Eucharistiam accederent, ii non adigerentur amplius confiteri Poenitentiario Sacerdoti, sed possent cuicumque Presbytero vellent ex deputatis ab Episcopo confiteri; quia concessa libertas est intelligenda conformiter ad ea, quae referuntur ibi, nimirum ut Poenitentes publici eximerentur onere, quod ante permissionem hanc iis impositum erat; hoc autem onus in eo fuit, ut antequam accederent ad mysteria, Poenitentiario sigillatim acta vitae suae confiterentur, et alter nemo posset eos absolvere: sed ab hac obligatione liberati sunt a Nectario: dum etiam ab onere publicae Poenitentiae, tum et publicae Confessionis, qua tenebantur aliquando debita quaedam evulgare coram universa multitudine populi: postea quippe permissi sunt communicare sine iis oneribus; at non ideo permissi sunt illi poenitentes ad Eucharistiam accedere sine purgatione peccatorum, ideoque nec absque privata Confessione. Quod et ipsis haereticis patet, contra quos agimus, aiunt enim ad Eucharistiam admittendos non esse, nisi prius a Pastore probatos; unde Melanthon in Augustana Confessione, sic ait § De Confessione: « confessio non est apud nos abolita; non enim solet porrigi Corpus Domini, nisi antea exploratis et absolutis ». Et Calvinus 3. Instit., cap. 4. iubet, « ut sistant se oves Pastori, quoties sacram cenam participare volunt; adeo non reclamabo, et maxime velim hoc ubique observari ».

INSTABIS: Poenitentiarius occasione Novatianorum institutus, debuit esse secretorum tenax, ex Sozomeno, servans secretum, ex Cassiodoro; taciturnus, ex Nicephoro: at si fuisset institutus regendis poenitentibus, et poenis ac Confessionibus publicis, efflagitata non esset in eo tam arcta secreti sigillique religio: ergo tantum institutus excipiendis Confessionibus privatis, ideoque hac abrogata, privatae Confessiones abrogatae videntur. — Nego minorem: ex Sozomeno quippe debebat ille pro cuiusque delicto praescribere, quid oporteret facere, seu luere singulos, ut debitas a se poenas scelerum exigerent. Ex historia tripartita, secundum cuiusque culpas statuebat multa: ad id impense necessaria fuit inspectio occultiorum culparum, intentionum, et circumstantiarum, ut satisfactiones, et poenas delictis pares iniungeret utilitati poenitentis, et Ecclesiae, quasdam etiam ex occultis Confessione publica declarare iuberet, sed id sine privata Confessione non poterat, quae virum secreti tenacem, probum, et prudentem exigit. Duplex itaque Confessio fuit, qua publice poenitentes eo tempore sua peccata confitebantur. Una secreta seu privata, qua statim ab initio Poenitentiae singula vitae suae acta Poenitentiario detegebant. ut ab eo Poenitentiae modum, et rationem acciperent. Altera publica, quam interdum in parte satisfactionis edebant, ubi poenitentis utilitas, aut Ecclesiae ratio postulabat. Utramque Socrates in nobilissimae mulieris poenitentia designat. Primo, privatam coram Poenitentiario, qua ad Presbyterum illum accedens, peccata; quae post Baptismum admiserat, particulatim confitetur. Secundo, publicam coram populo, qua Presbyter audita Confessione secreta mulieris, ei multam imponit, et mandat, ut ieiuniis, et continuis precibus cum peccatorum Confessione opus dignum Poenitentia ostenderet. Hac ipsa Confessione dum matrona fungitur, longius confitendo progressa, forsan ex indiscreta devotione sua, vel etiam ex imprudentiori consilio Presbyteri, turpe cum Diacono crimen ita patefecit, ut inde tumultus in populo sit excitatus, et eiectus ab Ecclesia Diaconus.

URGEBIS ITERUM: Mulieres ob verecundiam, et pudorem sexus, non agebant Poenitentiam publicam: ergo matrona, quae Nectario dedit occasionem abrogandi Poenitentiarium, non emisit Confessionem publicam. — Distinguo antecedens: ita frequenter, ut viri, concedo: numquam omnino, nego. Nam ex Hieronymo in Epitaphio Fabiolae ad Oceanum: « Ea primariae nobilitatis femina, quod secundo marito nupsisset, repudiato priori, qui tanta vitia habuisse narratur, ut ne scortum quidem, et vile mancipium, ea sustinere posset: ita post secundi viri mortem in semet reversa est, ut saccum indueret, ut errorem publice fateretur, et tota urbe spectante Romana, ante diem Paschae, in Basilica Laterani, staret in ordine poenitentium, et coram Episcopo, Presbyteris, et omni populo collacrymantibus, sparsum crimen, ora lurida, squalidas manus, et sordida colla submitteret ».

URGEBIS: Poenitentia et Confessio publica diu viguerant ante Novatianorum schisma et haeresim: igitur illa Confessio, quam abrogavit Nectarius, non erat Confessio publica, sed ea, quam appellamus secretam et sacramentalem. — Distinguo antecedens: viguerunt alia prorsus ratione, quam ab Episcopis institutae sint, occasione haeresis Novatianorum, concedo: eodem modo, nego. Fateor equidem, quod ante illud Novatianorum schisma plerique publicam Poenitentiam agebant, et sua publice peccata confitebantur, vel Episcopo, vel ei Sacerdoti, quem ab Episcopo ex plurimis ad excipiendas Confessiones designatis seligebant, ut constat ex Origene supra laudato: tunc enim uni dumtaxat Sacerdoti peccata sua non tenebantur aperire, uti postmodum contigit occasione Novatianorum: Episcopi enim statuerunt, ut publici poenitentes certum aliquem Presbyterum poenitentiis et poenitentibus praefectum adirent, ei sua confessuri peccata, et praescriptam ab eo Poenitentiam et Satisfactionem impleri. Cuius utique publici Poenitentiarii institutio nulla memoratur apud veteres Ecclesiae Doctores ante persecutionem Decii, et schisma Novatianorum; sed ab eo tempore, quo Novatiani discesserunt et separaverunt se ab Ecclesia, quoniam illi recusabant communicare cum iis, qui grassante persecutione lapsi fuerant, et quos nonnulli Praesules nimia facilitate ad Communionem sine debita satisfactione et poenitentia admiserant, de quibus acriter conqueritur S. Cyprianus, Serm. De lapsis: idcirco ut Ecclesia tam gravi malo deinceps occurreret, nova constitutione sancivit, ut publicorum aliquot criminum, nonnisi post exsolutos ex huiusce Poenitentiarii praescripto secretioris Poenitentiae labores, ad sacrorum participationem mysteriorum admitterentur ii, qui post Baptisma lapsi fuissent, ut ostenderent contra Novatianos aliquam in Ecclesia potestatem esse dimittendi peccata, quando praeficiebant poenitentibus Presbyterum, ut ab eo dispositi per exercitia poenitentiae possent ab Episcopo reconciliari: tum etiam, ut disciplinae severitatem observarent, ac illis eum praeponeret Sacerdotem, ut per spontaneas Poenitentium poenas eorum delictis aliquo modo pares eos ad mysteria recipienda comparent, cum eos non admitterent, nisi Sacerdotis illius ope, ductaque, per dignos Poenitentiae labores et fructus a gravioribus peccatis antea purgarentur.

INSTANT HAERETICI: Illam Confessionem Nectarius abrogavit, quae postmodum non fuit in usu in Ecclesia Constantinopolitana: at quaecumque Confessio facienda hominibus, post huiusmodi abrogationem, non fuit amplius ibi in usu: igitur, etc. Maior constat ex dictis. Minor vero probatur ex S. Chrysostomo ipsius Nectarii in Sede Constantinopolitana Successore, qui pluribi docet non esse confitendum hominibus, sed soli Deo, maxime vero Homil. 2. in Psalm. 50. ubi ait: Peccata tua dicito, ut deleas illa; si confunderis alicui dicere, dicito ea quotidie in anima tua: non dico ut confitearis conservo tuo, ut exprobret, dicito Deo, qui curet illa. Et Serm. De Poenit. et Confess. Nunc autem, inquit, neque necessarium est praesentibus confiteri: cogitatione fiat delictorum inquisitio, sine teste sit hoc iudicium, solus te Deus confitentem videat. Et Homil. 4. De Lazaro: Neque enim conservo est confitendum, qui in publicum proferat, sed Domino. Ubi S. Chrysostomus Confessioni, quam improbat, opponit eam, quae fit Deo, et quae fit in anima ac cogitatione, et intra conscientiam: igitur S. Chrysostomus improbat omnem Confessionem faciendam hominibus. — Nego minorem, et ad eius probationem dico, S. Chrysostomum improbare solum Confessionem publicam, non vero privatam: loquitur enim de Confessione, ex qua sequi posset exprobratio; talis autem erat Confessio publica; nam, ut notat Origenes, Homil. 2. in Psal. 37. cum publica Confessio fieret, semper aderant, qui possent exprobrare, unde ait: Si huiusmodi homo memor delicti sui confiteatur ea, quae commisit, et humana confusione parvipendat eos, qui exprobrant, et eum confitentem notant, aut irrident. Eiusmodi vero non est ea, Confessio, quae fit in Sacramento Sacerdoti: nulla enim potest ex ea sequi exprobratio, quia sine testibus fit, et arctissimo silentii debito seu sigillo Sacerdotes adstringuntur. Hinc addit: Nunc autem neque necessarium est praesentibus testibus confiteri: nam his verbis ostendit aliquando fuisse necessarium coram testibus, ideoque publice confiteri, sed eam necessitatem esse sublatam a Nectario, ne scilicet eiusmodi publica Confessio amplius foret ansa et occasio exprobrationis faciendae. Vel dico, S. Chrysostomum ibi non loqui de Confessione Sacramentali, quae fieri debet ex praecepto, sed dumtaxat de Confessione quotidiana. Unde signanter dixit verbis supra laudatis in Psal. 50. Si confunderis alicui dicere, dicito ea quotidie in anima tua, etc. quasi diceret: rem tibi grandem non suadeo, neque adhortor, ut quotidie confitearis peccata tua Sacerdoti, qui exprobret illa, et suis increpationibus perstringat; sed alium tibi Confessionis modum aperio, nempe ut diebus singulis peccata tua privatim Deo confitearis in anima tua, unde subdit: Ecce habes codicem, ubi scribas quotidianum expensum; habeto codicem conscientiam tuam, et scribe quotidiana peccata: quando accusaveris super stratum tuum, et neminem infestum pateris, antequam veniat tibi somnus, profer in medium codicem conscientiam tuam. — Idem etiam suadet in praefata Homilia de Lazaro, ubi monet, quod si aliquando habuerimus corruptae cupiditatis in anima conceptum, statim suffocemus: si vero in opus prodierit, occidamus per Confessionem statim: Cur ergo, inquit, pudescis, et erubescis dicere peccata tua? cave enim homini dixeris, ne tibi exprobret, neque enim conservo confiteris, sed ei qui Dominus. Quibus significat, quotidianam Confessionem statim esse faciendam, ac peccavimus. Non igitur loquitur de Confessione Sacramentali, quam nullibi negat; sed dumtaxat de Confessione privata, quae fieri potest et debet a quolibet homine, ut videlicet per Contritionem peccati veniam possit obtinere.

URGENT TANDEM: Quae fuerit S. Chrysostomi de Confessione sententia, apparet distincte ex Cassiano illius discipulo: at hic negat omnem Confessionem faciendam esse hominibus; siquidem Collatione 20. cap. 8., ait: Si verecundia retrahente, revelare coram hominibus peccata tua erubescis, illi quem latere non possunt, confiteri ea iugi supplicatione non desinas, qui et absque verecundiae publicatione curare, et sine improperio donare consuevit. — Nego minorem; nam eodem modo loquitur Cassianus, quo eius Praeceptor, nempe vel de Confessione publica, quae coram populo fiebat, et ex qua saepe oriebatur exprobratio et improperium, non vero de privata, quae Sacerdoti fiebat, ut Vicario Dei, seu Christi, non vero ut homini simplici ac puro; unde Confessio haec censeri potest fieri Deo, quia fit homini vices Dei gerenti: siquidem Sacerdos pro Christo legatione fungitur. Vel dico, cum illis verbis adhortari ad quotidianum conscientiae examen, et privatam Confessionem diebus singulis coram Deo de peccatis post illam conscientiae investigationem faciendam; ait enim ante verba supra laudata: « Quis est, qui non possit dicere: peccatum meum cognitum tibi feci, et iniustitiam meam non operui? Ut per hanc Confessionem etiam illud confiteri subiungere mereatur: et remisisti impietatem cordis mei. Quod si verecundia retrahente, etc ».

OBIICIUNT 5. Plurimi Theologiae Principes aperte fatentur, Confessionem non divino iure, sed dumtaxat humano esse praeceptam. Nam Hugo Victorinus, lib. De Sacramentis, part. 14. cap. 14. dicit, Christum non dedisse hominibus praeceptum sua peccata confitendi. Et Magister Sent. dist. 17. proponit sententias utrinque probantes et negantes necessitatem Confessionis, nec ipsi quidquam resolvere videtur, saltem ex iure divino. Et Alensis 1. par. qu. 18. memb. 3. art. 2. Dominus, inquit, non instituit Confessionem, ut erat exercenda ab ipsis poenitentibus. Tandem S. Bonaventura, dist. 17. par. 2. art. 1. q. 3. aperte docet, Christum Dominum non instituisse Confessionem, sed illam esse opus pure humanum: Unde, inquit, non est data virtus Sacramenti ipsi Confessioni, sed Absolutioni: ideo recte hominibus puris institutio debuit reservari. Igitur Confessio non est de iure divino.

Distinguo antecedens: fatentur non esse de iure divino explicite, seu distincte et expresse, concedo: tacite et implicite, nego. Fatentur enim illi, Christum Dominum dedisse Apostolis eius vices agentibus potestatem dimittendi et retinendi peccata; ac subinde implicite saltem etiam mandavit Confessionem fieri, quippe cum, ut diximus, scire non possit Sacerdos, quae peccata sint remittenda, quaeve retinenda, nisi poenitens ea distincte declaraverit. Nec aliud certe volunt Hugo Victorinus, Magister Sentent. et Alensis. Quantum vero ad Seraphicum Doctorem maior videtur difficultas; nihilominus facile potest explicari; duo namque distinguit in Sacramento Poenitentiae: unum formale, quod est Sacramenti completivum, et hoc est Absolutio, sive facultas absolvendi, vel medicandi; aliud vero materiale, hoc est detectio peccati, seu morbi. Primum, inquit, Dominus instituit, qui potestatem clavium concessit, et penes hoc residet virtus Sacramenti: secundum vero non instituit in se, sed insinuavit. Cuius utique quadruplicem profert rationem: « Ex his, quae dicta sunt, inquit, quatuor possunt rationes elici, per quas Dominus immediate Confessionem, et expresse non instituit: prima quidem, quia non oportuit: secunda vero, quia hoc voluntarium esse debere docuit: tertia, quia est Sacramentum recidivantium: quarta, quia quantum est de se, est opus humanum; » unde credo quod non per se instituit; et si dicatur instituisse, hoc est intelligendum, insinuando, et auctoritatem dando.

EXPENDUNTUR OBIECTIONES CALVINI, ILLIUSQUE ASSECLARUM. — OBIICIT CALVINUS, lib. 3. Instit., n. 16. cap. 1. Deus impossibilia nec instituit, nec iubet: sed Confessio enumerativa omnium peccatorum est impossibilis: ac subinde non est a Deo instituta. Probat minorem Calvinus variis Scripturae sacrae auctoritatibus, maxime ex Psal. 19. et 38. ubi David testatur, se sua peccata non posse sigillatim recensere: « Delicta, inquit, quis intelligit? ab occultis meis munda me, Domine. Et iterum: Iniquitates meae supergressae sunt caput meum, etc. — Nimirum (inquit Calvinus) intelligebat Propheta, quanta esset peccatorum nostrorum abyssus, quam multae scelerum tacies, quot capita ferret, et quam longam caudam traheret haec hydra: non ergo ad recensendum catalogum se conferebat, sed de profundo malorum clamabat ad Dominum: Obrutus sum, sepultus sum, et suffocatus, inferorum portae circumdederunt me, immersum alto puteo, deficientem, et moribundum manus tua extrahat. Quis suorum peccatorum nunc supputationem cogitet, ubi Davidem videt suorum numerum inire non posse?» Haec Calvinus. — Nego minorem: tam enim possibilis est Confessio specialis et enumerativa peccatorum apud Sacerdotem. quam apud Deum: sed Calvinus ipse num. 18. fatetur fieri posse accusationem omnium peccatorum coram Deo; ait enim: « Quid, inquires, ergo ne confitenda non sunt singula delicta? ergo nulla Confessio Deo accepta, nisi duobus istis verbis conclusa, Peccator sum? Imo vero danda potius opera, ut quantum in nobis est, totum cor effundamus coram Domino: nec modo nos peccatores uno verbo fateamur, sed ut tales nos vere et ex animo agnoscamus: quanta sit, et quam varia peccatorum labes, tota cogitatione recognoscamus, non modo nos immundos, sed qualis sit, et quanta, quamque in multis partibus nostra immundities; non modo debitores, sed quantis simus debitis gravati, et quot nominibus obstricti: non modo vulneratos, sed quam multis, et lethalibus plagis saucii simus: ita credimus ». Quibus fatetur non satis esse confiteri Deo generatim, et universim se peccatorem profiteri coram Deo, sed ultra necessum esse, ut post accuratum examen conscientiae, diligentemque peccatorum inquisitionem et discussionem, poenitens sua peccata coram Deo profiteatur. Nihil autem aliud ad Sacramentalem Confessionem requirimus, quam eiusmodi peccatorum accusationem coram Sacerdote cum ea praevia discussione, quam viri prudentes adhibere solent in rebus gravioris momenti.

INSTAT CALVINUS: Non potest poenitens, etsi omnem impendat animi contentionem, ad rationem vocare totius anni acta, et quid singulis diebus peccavit colligere; siquidem experientia unumquemque convincit, ubi ad vesperam excutienda sunt unius tantum diei delicta, memoriam confundi. tanta se turba, et varietas delictorum ingerit: igitur haec enumerativa Confessio singulorum delictorum est impossibilis. — Distinguo antecedens: si per delicta intelligas quoslibet hominis defectus, necnon et veniales culpas, quas utique necesse non est in Confessione aperire, valde difficile est, omnia totius anni delicta in memoriam revocare. concedo: si intelligas graviores culpas, quae in Confessione manifestari debent, nego: nullus enim est, qui adhibita diligenti disquisitione conscientiae facile non memoretur omnium graviorum criminum a se per anni curriculum patratorum; si quae autem post illam diligentem inquisitionem crimina memoriam fugiant, poenitenti satis erit generatim de omnibus occultis et omissis confiteri. Cui utique assertioni refragari non potest Calvinus, cum dicat n. 18. quod cum peccator se totum coram Deo, per singulorum peccatorum accusationem effuderit, serio ac sincere cogitare debet, plura adhuc restare, ac profundiores esse malorum suorum recessus, quam quos poenitus excutere possit: atque adeo debet exclamare cum Davide: Delicta quis intelligit? Ab occultis meis munda me, Domine.

URGET: « Illa saltem enumerativa Confessio turbat animae pacem, et fiduciam, ac spem in Deum: adducit quippe poenitentis conscientiam in dubitationem, curam et sollicitudinem, quod nempe in inquirendis suis delictis non satis temporis impenderit, non iusta opera incubuerit, et multa per negligentiam praeterierit, quorum remissionem et Absolutionem non potuit obtinere: non igitur Deus illius Confessionis est auctor, quae est vera carnificina, crudeliter divexans animas eorum, qui aliquo Dei sensu afficiuntur ». — Nego antecedens: nam ille, qui omnem quam potuit adhibuit diligentiam ad investiganda et confitenda sua peccata, habet certam animi tranquillitatem ac fiduciam, quod a Dei misericordia per Absolutionem Sacerdotis eiusmodi peccatorum veniam consequetur; inde pacatum habet animum, et cum fiducia accedit ad thronum misericordiae, et Deo quem primum novit ad miserendum, impense famulari studet, ut irrogatam ipsi per peccatum iniuriam pro viribus resarciat.

URGET TANDEM CALVINUS, lib. 3. Instit., cap. 7. ante Concilium Lateranense, nullam fuisse legem Confessionis, in eoque Concilio, editae legis Omnis utriusque sexus barbaries fidem abrogat: Nam, inquit, quod iubent boni Patres, omnem utriusque sexus quotannis semel proprio Sacerdoti confiteri, omnia peccata faceti homines lepide excipiunt, hoc praecepto teneri solos hermaphroditas, ad neminem vero spectare, qui sit mas, vel femina. — Respondeo: Concilium Lateranense non statuisse ut fideles confiterentur; id enim iure divino statutum esse intellexerat; sed ut praeceptum divinum Confessionis solum semel in anno ab omnibus et singulis ratione utentibus impleretur. Quod obiicit Calvinus barbariem, frivolum est. Primo, quia Grammaticae leges plerumque Ecclesia spernit. Secundo, quia frequens est hic loquendi modus, in Scripturis, Deuteronomii 7. Non erit apud te sterilis utriusque sexus. Iudicum 8. Circiter tria millia utriusque sexus. 2. Paralipomenon 31. Liberis eorum utriusque sexus. Tertio, quia Plinius secundus vir disertissimus, lib. 1. Illustrium virorum, in Romulo hanc usurpat loquendi formulam: Ludos, inquit, Circenses simulavit, ad quos cum utriusque sexus multitudo venisset, etc.

NOTANDUM 1. Ecclesiam habere potestatem praecipendi, aut saltem determinandi usum Sacramentorum, necnon et ea, quae spectant ad eorum administrationem, et susceptionem, ut docet Concilium Tridentinum, Sess. 21. cap. 2. ubi ita scribit: « Declarat (sancta Synodus) hanc potestatem perpetuo in Ecclesia fuisse, ut in Sacramentorum dispensatione, salva illorum substantia. ea statueret, vel mutaret, quae suscipientium utilitati, seu ipsorum Sacramentorum venerationi, pro rerum, temporum, et locorum varietate, magis expedire iudicaret.... Quare agnoscens S. Mater Ecclesia hanc suam in administratione Sacramentorum auctoritatem, licet ab initio Christianae Religionis non infrequens utriusque speciei usus fuisset, tamen progressu temporis latissime iam mutata illa consuetudine, gravibus et iustis causis adducta, hanc consuetudinem sub altera specie communicandi approbavit, et pro lege habendam decrevit, quam reprobare, aut sine ipsius Ecclesiae auctoritate pro libito mutare non licet ». Quaeritur ergo utrum ex hypothesi, quod non esset praecepta Confessio facienda de iure divino, Ecclesia illam legitime praecipere potuerit, et de facto praecepit, ac determinaverit tempus, quo sit facienda. Circa quam resolutionem non consentiunt Theologi. Triplex enim est eorum capitalis sententia: prima est Durandi, in 4. dist. 17. q. 8. n. 7. docentis, Confessionem Sacramentalem, quatenus est accusatio omnium peccatorum etiam internorum, non posse praecipi ab Ecclesia, ac subinde aut non esse praeceptum annuae Confessionis pure ecclesiasticum, aut nullum esse praeceptum, sed tantum consilium. Secunda sententia eorum est, qui docent, Ecclesiam non potuisse quidem praecipere ac determinare tempus faciendae Confessionis, nisi iam illa facienda esset ex iure divino; unde praeceptum ecclesiasticum Confessionis annuae est tantum determinatio, modificatio, seu applicatio divini praecepti servandi hoc, aut illo determinato tempore. Ita docent Soto, in 4. dist. 18. q. 1. art. 1. concl. 1. et Canus in Relectione de Poenitentia, par. 5. Tertia vero sententia eorum est, qui docent praeceptum annuae Confessionis, non esse solum declarationem aut determinationem iuris divini, sed omnino ecclesiasticum praeceptum, ad cuius observantiam tenentur omnes fideles.

NOTANDUM 2. Omnes Theologos (saltem paucis exceptis) convenire, quod Ecclesia non habeat directam auctoritatem aut potestatem circa actus pure interiores, et qui interius consummantur, quales sunt actus assensus vel dissensus intellectus, odii vel amoris, aut complacentiae voluntatis in re prohibita vel illicita: Ecclesia enim in id potestatem directam non habet, quod nec prohibere potest, neque illius transgressionem punire, at transgressionem praecepti circa actus internos punire non potest: quia deduci non possunt ad eius iudicium: nec subinde illos actus potest praecipere. Utrum autem huiusmodi actus pure internos indirecte saltem, et ratione alterius praecepti servandi, praecipere possit, affirmat Doctor in 3. dist. 27., ubi agens de obligatione caritatis, ait, illius actum praecipi posse ab Ecclesia, quatenus ille eliciendus est, ut religiose festa praecepta serventur, et debitus eo tempore Deo cultus, qua decet reverentia, ei impendatur. Quaeritur itaque utrum Ecclesia directe, vel indirecte praecipere possit Confessionem omnium peccatorum, etiam internorum.

NOTANDUM 3. Duplicem distingui posse obligationem alicuius praecepti servandi: unam quidem per se et immediatam, quae videlicet oritur ex vi talis praecepti, idest, secluso omni alio praecepto, tam divino, quam humano. Sic per se praecepta est agenda Poenitentia a peccatore, quando maxime occurrit et imminet mortis periculum. Alteram vero mediatam et per accidens, quae non petitur ex praecepto ipsius rei, quae fieri debet et impleri, sed dumtaxat ex praecepto alterius rei faciendae, aut suscipiendae, quae debite non fieret, nisi aliud praemitteretur, tamquam praevia dispositio: sic Poenitentia dicitur praecepta, quoties sumenda est Eucharistia ab homine, qui peccato mortali inquinatur, ne videlicet recipiens Corpus Christi indigne, iudicium sibi manducet. Difficultas itaque est, utrum Confessio sit facienda per se ex praecepto Ecclesiastico, aut tantum per accidens, semel in anno, videlicet occasione implendi praecepti de suscipienda Eucharistia tempore Paschali.

Tria itaque hic sunt determinanda: primum, utrum Ecclesia directe et per se praecipere potuerit, ac revera praeceperit, faciendam Confessionem: secundum, de quibus peccatis fieri debeat ista Confessio, ut fiat satis illi ecclesiastico praecepto: tertium, quinam teneantur ad huiusmodi praecepti observantiam.

Conclusio prima. — REVERA ECCLESIA PRAECIPERE POTUIT AC DE FACTO PRAECEPIT PER SE FACIENDAM CONFESSIONEM SINGULIS ANNIS.

Probatur utraque pars ex Concilio generali Lateranensi sub Innocentio III, ubi statuitur: Omnis utriusque sexus fidelis, postquam ad annos discretionis pervenerit, omnia sua solus peccata, saltem semel in anno, fideliter confiteatur proprio Sacerdoti: et iniunctam sibi Poenitentiam propriis viribus studeat adimplere, suscipiens reverenter ad minus in Pascha Eucharistiae Sacramentum, nisi forte de consilio proprii Sacerdotis ob aliquam rationabilem causam, ad tempus ab eius perceptione duxerit abstinendum: alioquin et vivens ab ingressu Ecclesiae arceatur, et moriens christiana careat sepultura. Unde hoc salutare statutum frequenter in Ecclesiis praedicetur, ne quisquam ignorantiae excusationis velamen assumat. Quibus verbis duo determinantur: primum, quod sit facienda Confessio: secundum, quod sit facienda saltem semel in anno. Utrumque autem ab Ecclesia praecipitur, ut nedum liquet ex verbis huius decreti, sed etiam ex gravi poena, quae transgressoribus ibidem infligitur: non enim solet Ecclesia tanta severitate animadvertere in filios, nisi propter transgressionem praecepti proprie dicti, et cuius observantia sit ad salutem necessaria. — Nec valet reponere cum Durando, severam illam Ecclesiae animadversionem eos perstringere, non qui omitterint faciendam Confessionem, sed tantum qui neglexerint suscipiendam Eucharistiam tempore Paschatis. Haec, inquam, responsio nulla est: tum quia vocabulum alioqui, quod est comminatorium poenae, ex aequo refertur tam ad Confessionem, quam ad Communionem; nec unam potius, quam alteram per se designat: tum quia non potest melius innotescere, quae fuerit Concilii Lateranensis sententia, quam ex Concilio Tridentino: at ex hoc liquet, Lateranense praecepisse faciendam Confessionem semel in anno: ait enim Tridentinum, Sess. 14. Can. 8. Si quis docuerit, Confessionem omnium peccatorum, qualem Ecclesia servat, esse impossibilem, et traditionem humanam a piis abolendam; aut ad eam non teneri omnes, et singulos utriusque sexus Christi fideles, iuxta magni Concilii Lateranensis Constitutionem, et ob id suadendum esse Christi fidelibus, ut non confiteantur tempore Quadragesimae, anathema sit. In quo utique Canone, ut apparet, nulla fit mentio Communionis Paschalis; ex quo colligere licet, Concilium significare, quod in Lateranensi Confessio praecipiatur, non tantum per accidens et mediate, quatenus videlicet est medium necessarium ad digne communicandum, sed etiam immediate ac per se; ita quod ad eiusmodi annuam Confessionem teneantur etiam, ii, qui aliunde excusarentur a praecepto Communionis; et consequenter ille peccaret duplici peccato, qui Confessionem annuam et Communionem in Paschate omitteret. Adde quod si praeceptum faciendae Confessionis non esset distinctum a praecepto suscipiendae Eucharistiae, sequeretur non esse quinque distincta Ecclesiae praecepta, quod utique est contra communem fidelium sententiam.

Dices: Nulla lex potest praecipere actum, cuius transgressorem non potest iuste punire: sed nulla lex humana potest iuste punire illum, qui non confiteretur peccatum sibi soli notum. Quod utique probatur, quia non potest eum punire propter transgressionem, cuius non potest esse nota transgressio: at Ecclesia non potest certo nosse, utrum peccator omnia occulta sua peccata, sive interna, sive externa confiteatur: igitur, etc. — Nego minorem: Ecclesia enim legitime praecipit faciendam Communionem, ut etiam fatetur Durandus, licet non possit interdum punire illius praecepti violatorem, puta si quis reciperet Eucharistiam ore tantum, non vero illam in stomachum traiiceret. Quod autem Ecclesia saepe praecipiat ea, de quibus non potest facile iudicare ac cognoscere in foro externo, nec subinde transgressores punire, apparet ex praecepto Horarum Canonicarum recitandarum singulis diebus a Clericis, necnon auditionis Missae diebus Dominicis et festivis, et similium actuum, qui requirunt aliquam certam intentionem internam, quae per externum opus satis aperte non manifestatur. Similiter quando tales actus praecipiuntur, qui necessario non debent fieri publice, nam posset quis dicere, se in occulto legem implevisse, quamvis revera illam non impleverit. Respondeo secundo, negari posse minorem: fieri enim potest, ut qui publica commisit crimina, nec ad proprium Sacerdotem accedit, si interim ille e vivis excedat; in eum ita non confessum potest animadvertere Ecclesia, et praescripta a Lateranensi Concilio poena cum mulctare. Hinc apparet, quam levi fundamento dubitaverit Durandus, an determinatio Concilii Lateranensis sit potius praeceptum, quam consilium. Adde quod ipsemet Durandus in seipsum videatur militare: nam circa medium quaestionis subdit, Ecclesiam per auctoritatem Christi posse praecipere Confessionem; hoc enim dicere nihil est aliud, quam revera fateri Ecclesiam posse directe Confessionem praecipere per auctoritatem, quam habet; nam Ecclesia totam suam auctoritatem habet a Christo, ac subinde omnia, quae praecipit circa susceptionem, aut administrationem Sacramentorum, praecipit auctoritate Christi. — Ex his itaque liquet, quod etsi Confessio non esset facienda ex iure et praecepto divino, eam Ecclesia praecipere posset. At vero cum sit iure divino praecepta, saltem aliquando in vita facienda, quando videlicet peccator tenetur recurrere ad remissionem peccatorum per Absolutionem Sacramentalem obtinendam; idcirco Ecclesia merito iure determinavit certum tempus, in quo debeat divinum illud praeceptum adimpleri, ut docet Tridentinum, Sess. 14. cap. 5. circa finem ibi: Neque enim per Lateranense Concilium Ecclesia statuit, ut Christi fideles confiterentur, quod iure divino necessarium et institutum esse intellexerat: sed ut praeceptum (divinum) Confessionis ab omnibus et singulis, cum ad annos discretionis pervenissent, impleretur. Consonat Doctor Subtilis, 1. dist. 17. n. 14. De tertio articulo dico, quod Ecclesia praeceptum illud (divinum Confessionis) quantum ad aliqua praedictorum non specificavit, et quantum ad aliqua specificavit. Praecipua autem specificatio huius praecepti invenitur in illo capitulo. Extra de Poenitent. et Remiss. Omnis utriusque sexus. Et infra n. 28. Quod quando, Ecclesia determinavit praeceptum (divinum Confessionis) scilicet semel in anno. Non ait Doctor: Ecclesia praecepit Confessionem, sed determinavit praeceptum, scilicet divinum.

PETES 1. Utrum, si Confessio non esset iure divino facienda, nec a Christo praecepta, eam praecipere potuisset Ecclesia? — Respondeo, quod si Confessio sacramentalis a Christo solum fuisset instituta, et pro arbitrio facienda, vel omittenda, illam Ecclesia non potuisset praecipere, qualis de facto praecipitur, nempe ut fiat de omnibus peccatis mortalibus, etiam occultis; idque non solum quia, ut volunt aliqui, Ecclesia caret potestate, saltem directa, circa actus mere internos; hoc enim, ut statim diximus, non est adeo certum; sed quia Ecclesia non potest praecipere rem tantae difficultatis, qualis est Confessio omnium peccatorum mortalium, nisi aliunde haberet unde eiusmodi difficultatem alleviaret; quemadmodum revera alleviatur ac minuitur ratione effectus remissionis, et sanctificationis, ac renovationis interioris hominis, quae fit per gratiam sanctificantem collatam in Absolutione sacerdotali: sed Ecclesia non habet ex se, quod huiusmodi gratiam sanctificantem propria virtute conferre possit, ac subinde nihil habet, unde possit illam difficultatem delinire, alioquin ex se haberet vim instituendi aliquod Sacramentum, cuius contrarium declaravimus Disp. Prooemii: igitur si non obstante vi et efficacia huius Sacramenti, quod est reconciliatorium Deo, quam interdum in viris piis, et cum devotione hoc Sacramentum percipientibus, conscientiae pax, ac serenitas cum vehementi Spiritus consolatione consequi solet, ut loquitur Tridentinum, Sess. 14. cap. 3. si, inquam, his non obstantibus, multi sunt ex Catholicis, qui prae nimia verecundia non implent divinum praeceptum Confessionis, quod Ecclesia declaravit, saltem semel in anno esse implendum, quanto magis ab eiusmodi praecepto implendo deterrentur, si inde non esset certe speranda peccatorum remissio?

Hanc rationem approbat Doctor; quippe dist. 17. n. 9. impugnans sententiam eorum, qui dicunt Confessionem non obligare, nisi ex praecepto Ecclesiae, ait: « Id non posse faciliter improbari, nisi quia vel Ecclesia non attentasset tam arduum praeceptum imponere omnibus Christianis, nisi esset praeceptum divinum, etc. » Quibus significat, nimiam esse difficultatem in ipso praecepto implendo, ut ab Ecclesia sola praescribatur, nisi aliunde a Christo Domino iam statutum fuisset. Fatendum est ergo, quod quemadmodum Ecclesia non potest praecipere alicui, ut profiteatur statum religiosum, quem Christus Dominus voluit esse liberum, propter annexam difficultatem ipsi statui, quamquam aliunde varias utilitates habeat: ita nec propter eiusmodi difficultatem potuisset praescribere hominibus obligationem confitendi peccata, si Christus Dominus Poenitentiae Sacramentum instituendo, ac implicite saltem Confessionem designando, illius usum penes Poenitentium libertatem et arbitrium reliquisset.

Dices: Cuius est praescribere tempus aliquid faciendi ex potestate ordinaria, eiusdem est ex eadem potestate praecipere substantiam actus, cum tempus accessorie ad actum praecipiatur, tamquam ipsius circumstantiae: sed Ecclesia, ut mox dictum est, potest praescribere et revera praescripsit tempus faciendae Confessionis: igitur illius usum etiam praescribere potest. — Distinguo maiorem: quando substantia, et exercitium huius actus non superat communiter humanam facilitatem, concedo: quando superat, nego. Et similiter distincta minore, nego consequentiam: circumstantia enim temporis faciendae Confessionis non superat communiter humanam fragilitatem; secus est autem de substantia actus; nam, ut optime ait Coninch., disp. 5. De Poenitentia, dub. 4. n. 42. Confessio omnium peccatorum mortalium in pluribus casibus multis est valde difficilis; ita ut plurimi eam horreant tamquam mortem, et mallent fere mori, quam quaedam peccata confiteri, atque vix ulla arte ac timore inferni proposito, possunt ad Confessionem induci, et inter confitendum sentiunt tales angustias, quales experiuntur capitis supplicio damnati: atqui, nisi sit maxima quaedam, ac fere extrema necessitas, potestas humana non potest rem adeo difficilem praecipere: ergo cum eo casu quo videlicet Sacramentum Confessionis esset liberum a praecepto divino non esset hic talis necessitas, non posset Ecclesia eam Confessionem praecipere.

PETES 2. Unde sit inchoandus annus, intra quem viget praeceptum Ecclesiae de facienda annua Confessione? — Respondeo, annum illum posse computari ab uno Paschate ad illud sequens; vel ab una Quadragesima in aliam sequentem; vel a die, quo emissa est ultima Confessio, ad eumdem diem anni sequentis; communior tamen et verior sententia est, illum annum esse computandum, iuxta communem supputationem a prima die Ianuarii usque ad ultimam Decembris. Prima pars constat, quia quocumque ex his tribus modis assignatis ducatur exordium anni, si intra illud spatium peccata quis confiteatur, recte dicitur satisfecisse praecepto annuae Confessionis per Lateranense Concilium praescripto. Hoc tamen intellige de praecepto et obligatione per se, quae scilicet oriatur ex vi et efficacia ipsius praecepti faciendae Confessionis; contingere enim potest, ut per accidens, hoc est, ratione praecepti suscipiendae Eucharistiae, aliquis teneatur iterum confiteri in quindena Paschatis, quo tempore viget praeceptum faciendae Communionis; si nempe aliquo mortali peccato laboret, nec possit ad sacram Synaxim accedere, nisi praevia Confessione facta et suscepta Absolutione Sacramentali.

Posterior tamen pars communior est et securior: verba enim legis accipienda sunt sicuti sonant, nisi aliunde aliquid obstat: hinc quando Ecclesia praecipit faciendam annuam Confessionem, annus debet accipi secundum communem supputationem, quae est a prima die Ianuarii usque ad ultimum Decembris.

PETES 3. An qui non est confessus intra annum, teneatur statim confiteri initio anni sequentis? — Respondeo, id videri probabilius; quando enim tempus non praescribitur, ut terminus, quo praeceptum expirat, sed tantum ultra quod protendi ac differri non debeat talis praecepti executio, adhuc elapso illo tempore, praeceptum istud obligat. Sic quando praefigitur certum tempus alicui debitori ad solvendum debitum, transacto eo tempore, debitor ille manet semper obligatus ad solvendum illud debitum; quippe cum tempus non fuit illi praefixum, ut in eo debitum expiraret, sed ne ultra illud debiti solutio differetur. Sed praefata constitutione Concilii Lateranensis tempus anni non ponitur ut terminus, quo praeceptum expiret, sed ultra quod differri non debeat adimpletio praecepti Confessionis; verba enim illa, ut saltem semel in anno confiteatur, aequipollent, ne ultra annum confiteri differat. — Unde non tantum est praeceptum affirmativum semel confitendi singulis annis, sed etiam negativum, scilicet non differendi ulterius; quod utique praeceptum transgreditur, qui non statim elapso anno confitetur, cum iam tam salubre remedium ac medicamentum, ultra quam par sit, differat. Ex quibus patet, discrimen esse inter praeceptum faciendae Confessionis singulis annis, et praeceptum recitandi Horas Canonicas, audiendi sacram diebus Festivis, et Dominicis, necnon et suscipiendae Eucharistiae tempore Paschatis; in his enim praeceptis tempus praescribitur, tamquam terminus illius executionis, cui annexa sit obligatio illud opus, implendi, tamquam tributum illius diei et temporis; unde praeceptum Communionis Paschalis, utpote specialiter latum, propter reverentiam, et celebritatem illius temporis, expirat cum ipso tempore; sicuti praeceptum audiendi Missam expirat cum die Dominico et Festo.

PETES DENIQUE: Utrum qui praevidet se non posse confiteri reliquo anni tempore, quia videlicet navigaturus, aut peregrinaturus in remotam regionem, ubi non habebit Confessionis copiam, teneatur statim confiteri, antequam auspicetur illam navigationem, aut peregrinationem? — Affirmo; cuius utique ratio est facilis; cum enim praeceptum de facienda Confessione sit praescriptum pro toto anno, et pro qualibet anni parte, consequens est, quod in qualibet parte anni possit impleri: ergo qui non potest in aliis anni partibus illud implere, tenetur hic et nunc ei satisfacere; sic qui non potest audire Missam die Festo hora undecima cum sesqui, tenetur illud tempus anticipare, quoniam videlicet totum tempus antemeridianum praescriptum est pro impletione illius praecepti.

Dices: Qui praevidet se impediendum die festo ab auditione Missae, non tenetur adesse die Sabbati; similiter qui praevidet se praepediendum a ieiunio die Sabbati, non tenetur illud tempus anticipare ieiunando die veneris: igitur pari ratione, qui praevidet se impediendum ab implendo praecepto faciendae Confessionis per reliquum anni spatium, non tenetur illud tempus anticipare. — Nego paritatem, et ratio disparitatis est, quod obligatio audiendi Missam, aut ieiunandi non incipit ante diem illum praefixum, quo videlicet huic praecepto faciendum est satis; unde quantumvis tempus illud praeveniret, minime tali obligationi satisfaceret: secus autem est de obligatione confitendi; haec enim cum sit annua, incipit a primo die anni, et ad ultimum usque diem perseverat; non quod revera illa obligatio debeat impleri illo primo die; sed quod mihi liberum sit primo die ei satisfacere, si ita velim, ac proinde dum praevideo me aliis diebus illud debitum non posse exolvere, teneor illud implere ipso primo die, quo id licet et iuvat.

Conclusio secunda. — SOLI, ET OMNES BAPTIZATI, POSTQUAM AD ANNOS DISCRETIONIS PERVENERINT, TENENTUR AD PRAECEPTUM ANNUAE CONFESSIONIS, SI ALIQUO MORTALI PECCATO INFICIANTUR. Ita Lateranense Concilium (ut patet ex eius verbis in praecedenti Conclusione laudatis) quae Tridentinum, Sess. 14. cap. 5. ita interpretatur: Neque enim per Lateranense Concilium Ecclesia statuit, ut Christi fideles confiterentur, quod iure divino necessarium et institutum esse intellexerat: sed ut praeceptum Confessionis saltem semel in anno ab omnibus et singulis, cum ad annos discretionis pervenissent, impleretur. Igitur illi omnes, et soli obligantur tum divino, tum ecclesiastico praecepto ad Confessionem faciendam, qui post Baptismum mortaliter peccaverunt. An autem iure divino infideles teneantur ad Confessionem, saltem semel in vita faciendam; ac subinde peccent mortaliter, non solum propter neglectum Baptisma, sed etiam propter non susceptum Poenitentiae Sacramentum, videtur affirmare Doctor, dist. 17. n. 29. ubi ait: Quod si Confessio esset tantum praeceptum iure ecclesiastico, non videretur quod infideles tenerentur ad praeceptum de Confessione, quia secundum Apostolum 1. Cor. 5. Quid mihi est de iis, qui foris sunt, iudicare?

Id autem aperte docet Richardus, in 4. dist. 17. art. 2. Sylvester verbo Confessio, necnon Hiquaeus in suo Commentario, ad dist. 17. Doctoris, ubi suam assertionem sic probat: Lex Evangelica, inquit, promulgata est tam fidelibus, quam infidelibus, sicut et remedia illius legis, qualia sunt Sacramenta, et eorum praecepta: ergo comprehendit tam fideles, quam infideles. Antecedens constat. Consequentia probatur: ad obligationem legis aut praecepti in genere, quod spectat ad substantiam legis, non requiritur, quod praeceptum pro omni statu, materia et circumstantia, loquendo de affirmativo, adimpleatur: sed sufficit quod in statu determinato, materia, tempore, et circumstantiis determinatis: sed hoc non tollit, quin aliquis obligetur lege, licet numquam occurrat ei tempus, in quo praeceptum legis affirmativum adimplere debeat, aut materia, quam determinat: ergo potest stare obligatio legis et praecepti, quamvis ad exercitium actus non obliget, nisi ex conditione praerequisita, quam lex ipsa determinat. Maior patet: quia ipsa lex implicat illam conditionem determinatam, quae potest non poni, aut non concurrere. Minor probatur: ex lege naturali quilibet tenetur succurrere proximo extremo indigenti, dum potest; quamvis autem non occurrat casus adimplendi hoc praeceptum, non inde sequitur, quin quisque teneatur lege. Similiter quisque tenetur pro Republica vitam et bona exponere, quamvis necessitas determinata, in qua tenetur ad haec, in exercitio non occurrat. Sic tenetur fidelis ad Confessionem fidei, et vitam commutandam pro eius defensione coram tyranno, si occurrat casus, et sic de ceteris: ergo obligatio legis non tollitur, neque confunditur cum exercitio operis praescripti, quamvis circumstantia particularis operis perficiendi non occurrat. Sed eodem modo obligatur infidelis ad Legem Evangelicam, eiusque praecepta, quamvis non pro statu infidelitatis retentae, quia sic nequit aliquod eius praeceptum positivum, ut est proprium huius legis, adimplere (quia neque fidei, quae est fundamentum ceterorum, neque Baptismi, qui est Sacramentum fidei) saltem fructuose quantum ad salutem. Hucusque Hiquaeus. Et continuo adiungit: quidquid ad haec dicatur, praeceptum Eucharistiae comprehendit infideles, quamvis hoc praeceptum pro statu infidelitatis nequeat adimpleri.

Si respondeas, Infidelem suscepta fide et Baptismo, posse sumere Eucharistiam, non ita Sacramentum Poenitentiae, nisi peccaverit post Baptismum: non tenetur autem peccare, sicut tenetur suscipere Fidem et Baptismum. — Contra facit, quod sic neque omnes fideles teneantur praecepto Confessionis, sed solum illi, qui baptizati mortaliter peccaverunt. Imo, inquit Hiquaeus, neque in illo statu unquam fuit obligatio Poenitentiae, nisi ratione peccati mortalis personalis, ut supponit Tridentinum. Sess. 14. cap. 1. et 1. Cum tamen praeceptum Poenitentiae omnes obligabat, non in exercitio, nisi ex suppositione peccati, si fieret. Sicut ergo praeceptum Eucharistiae obligat infideles, ut ita dicam, in actu signato, quamvis non in exercito, nisi adimpleatur conditio praevia, nempe per susceptionem Fidei, et Baptismi, et in aetate adulta: sic etiam praeceptum Poenitentiae obligat infideles, supposito Baptismo, et materia ipsius Poenitentiae, nempe peccato post Baptismum actuali mortali. Sed hoc etiam sufficit, quia non aliter obligat fideles, quos tamen obligat secundum omnes, non in exercitio, nisi supponatur peccatum tale. Unde si haec ratio eximat infideles ab obligatione praecepti, quia in eo statu non possunt habere actum, per quem adimpletur praeceptum, sic etiam eximendi sunt ab eius obligatione fideles iusti pro statu iustitiae. Respondeo: Plane eximendi sunt fideles iusti pro statu iustitiae, et ab omnibus eximuntur, qui dicunt, praeceptum divinum Confessionis obligare solos illos, qui baptizati mortaliter peccaverunt. Neque uspiam Tridentinum insinuat, Poenitentiam esse omnibus fidelibus necessariam; sed, ut loquitur Sess. 14. cap. 1. Universis hominibus qui se mortali aliquo peccato inquinassent. Sed neque Scotus obligat omnes fideles ad confitendum, ait enim 1. dist. 17. n. 18. « De secundo articulo dico, quod hoc praeceptum includit quis debet confiteri, quia adultus ». Numquid omnes? Sequitur: idest, habens usum rationis, et cognoscens peccatum, quod commisit, puta in Baptismo, vel post Baptismum: quia illud solum est materia confessionis. Igitur Hiquaeus non videtur ratiocinari conformiter ad ipsius Doctoris principia, neque illius argumentum plurimum urget: plurimi namque negant, infideles teneri praecepto divino ad sumendam Eucharistiam.

Et insuper discrimen intercedit inter obligationem ad Sacramentum Eucharistiae et Poenitentiae: non enim aliter obligatur quis ad confessionem ratione praecepti sumendae Eucharistiae, quam quia illa est medium ad eiusmodi susceptionem ab homine, qui reus est alicuius peccati mortalis, quia digne ac debite non potest ab eo suscipi Eucharistia, nisi prius obtinuerit remissionem peccati mortalis; quam utique habere non potest sine Confessione, et Absolutione in re vel in voto. Concludendum ergo, quod praeceptum divinum Confessionis per se dumtaxat dirigitur ad baptizatos, qui in Baptismo, vel post Baptismum mortaliter peccaverunt; ac subinde infideles non comprehendit; nec consequenter novi mortalis peccati rei censendi sunt, propter omissam Sacramentalem peccatorum accusationem.

Verum, quidquid sit de praecepto divino respectu infidelium, certum est saltem eos non teneri ad annuam Confessionem; quippe cum haec obligatio tantum oriatur ex auctoritate et praecepto Ecclesiae. Porro Ecclesia nullam auctoritatem habet in infideles nondum baptizatos, ut docet Apostolus, 1. ad Cor. 5. Quid mihi est de iis, qui foris sunt, iudicare?

Quod autem omnes adulti, etiam pueri, statim ac ad annos discretionis pervenerint, teneantur ad Confessionem annuam ex praecepto ecclesiastico, aperte colligitur ex Conciliis Lateranensi et Trid. ubi decernitur, quod omnis utriusque sexus fidelis, postquam ad annos discretionis pervenerit, omnia sua peccata, saltem semel in anno, confiteatur; illae enim voces complectuntur etiam omnes pueros fideles baptizatos, usus rationis compotes, peccati mortalis reos, et sibi conscios; illi namque ad annos discretionis pervenerunt, quia discernere possunt bonum, et malum, pudefieri de mendacio, vel alio simili peccato, laudare pietatem, et alias virtutes sibi notas. Unde Doctor, d. 17. n. 21. inquirens, quis teneatur ad praeceptum annuae Confessionis; « quantum ad quis, inquit, Ecclesia specificavit, quia peccator adultus, postquam scilicet ad annos discretionis attigerit, etc. Et nihil aliud est, quam adultus secundum intellectum prius assignatum, puta n. 18. ubi ait: per quem adultum non intelligo tantae, vel tantae aetatis: sed quod habeat aetatem ad cognoscendum iustum, vel iniustum contra legem Dei ». Quibus verbis Doctor nullum adultum excipit a lege Ecclesiastica faciendae annuae Confessionis; ac subinde infert ad eam teneri omnes etiam pueros rationis compotes. Et merito quidem; quia distinguere non debemus, ubi lex ipsa non distinguit; odiosum enim est distinguere, ubi iura non distinguunt: at ea Lex Concilii Lateran. ab universali statuto fideles omnes obligante, non excipit pueros, nec eos distinguit ab aliis fidelibus: igitur cum communi sententia dicendum est, pueros rationis compotes, ac mortalis peccati reos obligari ad annuam Confessionem, statim ac ad annos discretionis pervenerint.

DICES: Ex statuto Lateranensi aequaliter praecepitur Confessio, et Communio: atqui Communio non obligat pueros statim atque pervenerint ad annos discretionis: ergo nec confessio. — Respondet Lugo, disp. 15. n. 151. ex ipsis verbis colligi diversitatem; nam communio praecepitur cum illa limitatione: Nisi forte de proprii Sacerdotis consilio, ob aliquam rationabilem causam ad tempus ab huiusmodi perceptione duxerit abstinendum. Haec autem rationabilis causa prudenter aestimatur esse, quamdiu nondum plene agnoscit dignitatem huius Sacramenti, ut ad illud cum debita reverentia accedat. Quamquam non desint Auctores, qui affirmant, idem esse tempus discretionis ad Confessionem et Communionem, ita ut quilibet puer, cum ad annos discretionis venit, et obligatus est lege Confessionis, obligatus etiam sit recipere Eucharistiam, nisi expresse tempus a Confessario prorogetur. Rati praecipua est, quia aequaliter imponitur omnibus fidelibus praeceptum Confessionis annuae, et Communionis Paschalis. Additur autem illa limitatio: Nisi forte. etc. quia possunt esse plures causae prorogandi tempus Communionis, quam Confessionis.

Quo autem anno praecise incipiat haec obligatio, et sufficiens adsit in pueris usus rationis, non potest a nobis certo determinari: nam inquit Doctor n. 18., in multis ante aetatem consuetam (puta ante annum septimum) malitia supplet aetatem, et non tantum in malis, ut dicunt communia verba, quia forte habet citius prudentiam ad malum, unde dicitur doli capax; sed etiam in bonis, iuxta illud in legenda S. Agnetis: fides non in annis computatur. Unde etiam Concilium Lateranense nullum certum aetatis annum determinavit, sed absolute dixit: postquam ad annos discretionis pervenerint: relinquens Pastorum ac Confessorum discretioni et iudicio, ut istud decernant, ac determinent: fit enim plerumque, quod aliqui anno suae aetatis septimo, ingenio maturiores sint, et de rebus fidei melius ac perfectius informati, quam alii anno duodecimo. Hinc apposite Catechismus Romanus, 2. cap. 17. n. 33. ait: Primum ex Conciliis Lateranensis canone, cuius initium est: omnis utriusque sexus, perspicitur, neminem (Confessionis legi adstrictum esse ante eam aetatem, qua rationis usum habere potest; neque tamen ea aetas aliquo annorum numero definita est, sed illud universo statuendum videtur, ab eo tempore Confessionem puero indictum esse, cum inter bonum et malum discernendi vim habet, in eiusque mentem dolus cadere potest, nam cum ad vitae tempus quisque pervenerit, in quo de salute aeterna deliberandum est, tum primum Sacerdoti peccata confiteri debet, cum aliter salutem sperare nemini liceat, qui scelerum conscientia premitur.

Conclusio tertia. — PROBABILE EST, EUM, QUI DUMTAXAT VENIALIUM PECCATORUM REUS ESSET, NON TENERI EX PRAECEPTO ECCLESIASTICO AD ANNUAM CONFESSIONEM. Haec est Doctoris, dist. 17. n. 25. ubi ait: « Dico igitur, quantum capio ex statutis Ecclesiae generalibus: nullus tenetur ad confessionem venialium in quocumque casu: nec in hoc Ecclesia specificavit praeceptum de Confessione; et hoc rationabiliter, quia ipsa utitur Sacramento Poenitentiae, tamquam tabula secunda contra naufragium, quod non est in venialibus. Nec aliquis tenetur ad aliquam Contritionem de venialibus: imo in actuali voluntate, vel actus venialis¹ moriens, salvabitur, vapulabit: tamen: non videtur autem, quod aliquis teneatur ad secundam partem Poenitentiae, quae est Confessio, de quo non teneatur habere Contritionem, vel Attritionem. Haec etiam patet ex alio, quia sicut supra dictum est) venialia delentur totaliter quantum ad culpam, et poenam, quandoque sine aliquo opere speciali; sicut per actum ferventem contemplationis in Deum, quemadmodum gutta consumitur a flamma vehementi.»

Si QUAERAS, quomodo ergo Sacerdos cognoscat vultum pecoris sui, si ille qui dixit se vixisse innocenter, non tenetur confiteri venialia sua? — Respondeo, si quis sibi confiteretur, et solum venialia, ex quo cognoscat, ipsum non fecisse nisi sola venialia? Ex nullo, nisi ex Confessione sua. Unde extrav. de offic. ordinarii, cap. significavit: Confitenti poenitentialiter in omnibus credendum est, quia non est verisimile, quod quis sit immemor suae salutis: ergo sibi eodem modo credat venienti, et dicenti: Domine regratior Deo, quia ex quo fui ultimo confessus, non habeo conscientiam de peccato mortali: date mihi Eucharistiam; et in ista Poenitentia tantam habet cognitionem vultus pecoris, quantam si narrasset venialia sua per duos dies: nec aliam certitudinem posset habere de propriis venialibus si confiteretur, quam modo habet de innocentia eius, scilicet per proprium testimonium eius. Haec Doctor. Quibus aperte docet, eum qui dumtaxat haberet peccata venialia, non teneri ad annuam Confessionem, ex praecepto Ecclesiae. Idem docet S. Th., in hac dist. quaest. 3. art. 1. quaestiuncula 3. ad 3.

Et probatur insuper primo, quia ex vi statuto Concilii Lateranensis, tenentur omnes fideles omnia sua peccata confiteri: sed nemo potest omnia venialia confiteri, nec propter eorum multitudinem illa in memoriam reducere; ac subinde mens Concilii non fuit nomine peccatorum complecti venialia. Deinde, gravissima poena illigenda praescribitur iis, qui tale praeceptum non implent, nempe eiectio ab Ecclesia, et privatio Ecclesiasticae sepulturae, ut supra diximus: sed non videtur aequum, aut rationi consentaneum, ei qui peccata venialia confiteri recusaret, poenam adeo gravem infligere: ergo idem quod prius. Demum, ut supra ostendimus, praeceptum ecclesiasticum de annua Confessione est determinatio praecepti divini: atqui praeceptum divinum non obligat, nisi ad confitenda mortalia: ergo nec ecclesiasticum. Minor constat ex Concilio Trid., Sess. 14. c. 5., ubi dicitur: Venialia, quibus a gratia Dei non excludimur, et in quae frequentius labimur, quamquam recte et utiliter, citra omnem praesumptionem in Confessione dicantur, quod piorum hominum usus demonstrat, taceri tamen citra culpam, multisque aliis remediis expiari possunt.

DICES: Finis Confessionis Sacramentalis annuae est, ut accedatur ad Eucharistiam maiori cum reverentia, necnon ut Pastor ipse suas oves cognoscat: sed ad utrumque confert venialium Confessio, nam ex notitia venialium, Pastor animam sui subditi, et statum conscientiae intelligere non obscure potest, ut salutaria det ei monita, ipsumque muniat adversus futura peccata, etiam mortalia; et similiter immunitas venialibus maxime confert ad dignam Eucharistiae susceptionem: igitur haec, etsi sola sint, tamen sunt confitenda. — Respondeo, maiorem esse veram ex congruitate, non vero ex necessitate, nam ut Pastor sui pecoris vultum agnoscat, et ovis sibi commissae statum ac conscientiam percipiat, satis est quod in tali casu poenitens se ostendat Sacerdoti, dicatque se non habere conscientiam ream alicuius mortalis. Similiter, ut quis digne accedat ad Eucharistiam, et absque omni defectu etiam veniali, non est necesse, quod eiusmodi venialia peccata confiteatur; quippe cum per alia remedia possint expiari, ut statim diximus ex Concilio Tridentino.

PETES: Utrum Ecclesia possit praecipere Confessionem venialium? — Affirmant communiter Theologi, idque probant: primo, quia videtur illud de facto fuisse praeceptum Religiosis S. Benedicti in Clementina, Ne in agro Dominico, ubi decernitur: Ne in agro Dominico, sacro videlicet Monachorum nigrorum (idest Benedictinorum) Religionem indecorum aliquid obrepat, aut vitiosum quidquam perniciose in segetem coalescat, sed ut in illa potius flores honoris, et honestatis fructus in ubertate succrescant in eis, etc. En Causa Constitutionis. Sequitur constitutio: Sane singulis mensibus, tam in Monasteriis, quam extra sublata occasione quacumque, ad Confessionem semel accedant omnes, et et² singuli Monachi. Et in prima Dominica mensis cuiuslibet in Monasteriis semper communicent: nisi ex causa forte, quam Abbati, Priori, aut Poenitentiaris Monasterii non differant intimare, eorumque iudicio vel abstineant, vel recedant. — Quamquam autem in ea Constitutione non fiat mentio peccatorum venialium, attamen, inquit Canus relect. De Poenit., c. 5. et Navarrus, De Poenit., dist. 6. cum eis Religiosis praecipiatur, ut confiteantur singulis mensibus, consequens est, illos teneri ad confitenda peccata venialia, si alia non occurrant. Verum haec ratio mihi videtur infirma, illa namque Constitutio absolute non obligat ad faciendam Confessionem singulis mensibus, sed tantum ex hypothesi, quod ipsi Religiosi confessione opus habeant: si enim in nullum prorsus laberentur peccatum, haud dubium est, quod ad confessionem virtute illius Constitutionis non tenerentur, ac subinde supponit Summus Pontifex, ipsos Religiosos egere confessione, ut peccatorum remissionem obtineant; cum autem venialia remitti possint sine Confessione, inde consequens est, mentem Summi Pontificis non fuisse, ut Benedictini virtute huius Constitutionis teneantur ad Confessionem venialium, ita quod peccatum inobedientiae incurrant, si eiusmodi venialia peccata non confiteantur.

Sed quidquid sit de hac Constitutione, probabilius apparet Ecclesiam posse praecipere Confessionem venialium: tum quia interdum Ecclesia fert aliquam censuram pro veniali peccato, scilicet minorem excommunicationem, ad cuius censurae Absolutionem necessaria est manifestatio talis peccati: tum quia confiteri peccata venialia est actus virtutis Poenitentiae: ergo cadere potest sub praecepto, Ecclesia enim praecipere potest omnem actum virtutis: tum denique quia Confessio venialium plurimum conducit ad profectum spiritualem, quippe cum propositum efficax involvat peccatum veniale, in quod homo solet cadere, extirpandi, ut suadet experientia in iis, qui venialia peccata confitentur; licet enim non confiteantur omnia, sed dumtaxat ea, quae ipsi volunt, nihilominus hoc magnum eis frenum est, et remedium ad corrigendos defectus ordinarios et peccata levia.

DICES: Ecclesia non potest mutare materiam Sacramenti, ac subinde non potest facere materiam necessariam, quae ex institutione Christi non est necessaria: sed si praeciperet Confessionem venialium, mutaret materiam Sacramenti Poenitentiae, quia materiam non necessariam et liberam, revera necessariam efficeret; siquidem suo praecepto constitueret, ut peccata venialia, quae non sunt necessario confitenda, necessario de facto confiteri deberent: igitur peccatorum venialium Confessionem Ecclesia praecipere non potest. — Respondeo, negando minorem: quamvis enim Ecclesia praeciperet Confessionem venialium, non mutaret propterea materiam Sacramenti Poenitentiae a Christo institutam; quoniam eiusmodi materia est peccatum, non tantum mortale, sed etiam veniale; quam utique materiam revera mutaret, si illud quod est peccatum, declararet, non esse materiam Confessionis; vel quod peccatum non est, declararet esse eiusdem Confessionis materiam: secus autem est in proposito, nam Ecclesia suo praecepto faceret, materiam esse necessariam, quae alias erat quidem sufficiens, licet libera.

URGEBIS: Sacramentum Poenitentiae per se primo ordinatur ad remissionem culpae: igitur illa culpa, ad cuius remissionem non est necessarium hoc Sacramentum, qualia sunt peccata venialia, non potest fieri materia necessaria huius Sacramenti. — Distinguo consequens: non potest fieri materia necessaria, ita ut sine illa non possit unquam ministrari hoc Sacramentum, concedo: ita quod non fiat materia necessaria, quae hic et nunc debeat remitti virtute huius Sacramenti, nego.

NOTANDUM 1. Veteres Theologos ad perfectam Confessionem, sexdecim conditiones desiderasse, sequentibus versibus expressas:

Sit simplex, humilis, Confessio pura, fidelis,

Atque frequens, nuda, discreta, libens, verecunda,

Integra, secreta, lacrimabilis, accelerata,

Fortis, et accusans, et sit parare parata.

Quas omnes conditiones praeclare expendit Seraphicus Doctor in 4. dist. 21. p. 2. dub. 3. in explicatione textus Magistri. « Sufficientia autem, inquit, et numerus harum conditionum potest accipi sic: quaedam enim sunt conditiones, quae sunt et debent esse in Confessione secundum sui rectam quantitatem. Quaedam secundum rectum ordinem et societatem. Quaedam secundum rectam qualitatem, et secundum rectam quantitatem. Et hoc tripliciter: aut quantum ad integritatem, aut quantum ad numerositatem, aut quantum ad diuturnitatem; et sic sunt tres conditiones, scilicet, quod sit integra, frequens, et accelerata. Si quantum ad associationem, sic debet habere duarum societatem partium, scilicet Contritionis, et Satisfactionis. Quantum ad Contritionem sit lacrimabilis: quantum ad Satisfactionem sit parare parata. Vel quantum ad utrumque, et sic fortis. Quantum ad qualitatem, aut ipsius Confitentis, aut Confessionis. Si Confitentis, sic sunt quinque conditiones: secundum vim rationalem, est simplex; secundum concupiscibilem, debet esse libens: secundum irascibilem, humilis: in sermone fidelis: et in signo verecunda: et sic sunt quinque. Si in se consideretur, sic debet esse purae, ut nihil intermisceat; debet esse nuda, ut nihil occultatum teneat; quantum ad circumstantias, debet esse discreta, ut nihil addat; debet esse secreta, ut aliis non noceat; debet esse accusatoria, ut seipsum puniat. Et sic sunt tres ex parte quantitatis, tres ratione adiecti, quinque ratione subiecti, et quinque ratione sui; et sic in universo sunt sexdecim ». Ita Seraphicus Doctor.

NOTANDUM 2. Harum omnium conditionum hunc sensum esse, quod Confessio debeat esse primo, simplex, idest, verbis ingenuis, non autem artificiose concinnatis edita, ut ea ratione aliquid occultetur, vel ut poenitens disertus et eloquens appareat, quod utique vanum esset, et omnino perversum: secundo, humilis, idest, cum animi abiectione et humilitate, quae appareat tam in verbis, quam in compositione et habitu corporis: tertio, pura, idest sine ulla adiunctione rerum inutilium ad accusationem, quo spectat, ut unusquisque propria, non vero aliena confiteatur: quarto, fidelis, idest, vera, et sine mendacio, quia in Confessione, nec dici debet quod factum non est, nec negari quod commissum est: quinto, frequens, idest, quod saepius fiat, ne post diuturnum tempus protrahatur, ne videlicet plurima peccata excidant e memoria: sexto, nuda, hoc est, distincta et clara, ne peccati gravitas aut species occultetur, et unumquodque peccatum iuxta gravitatem, ut probabiliter existimatur, a poenitente proferatur: septimo, discreta, idest, honesta et debitis verbis explicata: octavo, libens, hoc est. voluntaria, ut nempe fiat ex animi deliberatione propter Deum placandum, et peccati veniam obtinendam: nono, verecunda, idest, confusionem, ac animi verecundiam propter peccati turpitudinem praeferens, ne videlicet quis peccata sua, quasi tabulam recitet et enuntiet: decimo, integra, hoc est omnia prorsus peccata tam quoad numerum, quam quoad speciem, et aggravantes circumstantias referens: undecimo, secreta, idest, ut fiat solum secreto, non autem publice, sed etiam, ut sit auricularis, et uni dumtaxat Sacerdoti: duodecimo, lacrimabilis, hoc est, ut dolorem de peccatis commissis annexum habeat: decimo tertio, accelerata, idest, quod fiat statim atque sese post admissum peccatum obtulerit occasio suscipiendi Absolutionem: decimo quarto, fortis, ne videlicet ob timorem, et verecundiam, aliquid ex necessario dicendis omittatur: decimo quinto, accusans, hoc est, in seipsum, non vero in daemonem, aut tentationem crimen admissum refundat. Denique, quod sit parare parata, hoc est, quod poenitens habeat animum implendi ea, quae sibi a Confessario praescribentur in satisfactionem et expiationem delictorum. Ex his autem omnibus conditionibus plurimae invicem conveniunt, et dumtaxat spectant vel ad maiorem reverentiam Sacramenti, vel ad ampliorem fructum ex Confessione percipiendum. Unde propositi nostri non est de his omnibus sigillatim fusiori sermone disserere, sed dumtaxat de undecima et duodecima, nempe quod Confessio debet esse secreta, et integra.

NOTANDUM 3. Duplicem distingui posse in Confessione integritatem: unam materialem, alteram formalem. Materialis dicitur, quae revera fit de omnibus omnino peccatis mortalibus in specie, numero, et circumstantiis aggravantibus, ita quod nullum omnino sit eiusmodi peccatum, quod in Confessione non aperiatur; formalis vero, quae licet non omnia omnino mortalia peccata aperiat, non minus tamen censetur integra et valida; quia nullum reticet absque rationabili causa, aut inculpabili oblivione, seu ignorantia; ideo Absolutione Sacramentali vere informatur ac perficitur. Quaeritur itaque, utrum Confessio debeat esse integra alterutro ex his modis; unde tria hic occurrunt discutienda: primum, utrum Confessio necessario debeat fieri secreto: secundum, utrum fieri debeat de omnibus omnino peccatis, tam quoad numerum, quam quoad speciem et circumstantias: tertium, utrum liceat aliquando dimidiare Confessionem.

Conclusio prima. — CONFESSIO AURICULARIS EST INSINUATA A CHRISTO, NON PRAECEPTA; TAMETSI SEMPER A FIDELIBUS FREQUENTATA, ET IN ECCLESIA RECEPTA. Ita docet Concilium Trid., Sess. 14. cap. 5., ubi ait: Ceterum quoad modum confitendi secreto apud solum Sacerdotem, etsi Christus non vetuerit, quin aliquis in vindictam suorum scelerum, et sui humiliationem, tum ob aliorum exemplum, tum ob Ecclesiae offensae adificationem, delicta sua publice confiteri possit: non est tamen hoc divino praecepto mandatum, nec satis consulte humana aliqua lege praeciperetur, ut delicta, praesertim secreta, publica essent Confessione aperiendo: unde cum a sanctissimis et antiquissimis Patribus, magno unanimique consensu secreta Confessio Sacramentalis, qua ab initio Ecclesia sancta usa fuit, et modo etiam utitur, fuerit semper commendata, manifeste refellitur inanis eorum calumnia, qui eam a divino mandato alienam, et inventum humanum esse, atque a Patribus in Concilio Lateranensi congregatis initium habuisse, docere non verentur. Et eadem Sess., Can. 6. Si quis negaverit, Confessionem Sacramentalem, vel institutam, vel ad salutem necessariam esse iure divino, aut dixerit, modum secrete confitendi soli Sacerdoti, quem Ecclesia Catholica ab initio semper observavit et observat, alienum esse ab institutione et mandato Christi, et inventum esse humanum, anathema sit.

Idem probatur auctoritate Patrum, maxime vero Origenis, Homil. 2. in Psalm. 37. Tantummodo, inquit, circumspice diligentius, cui debeas confiteri peccatum tuum. Proba prius Medicum, cui debeas causam languoris exponere, etc. ut ita demum, si quid ille dixerit, qui se prius, ut eruditum medicum ostenderit, et misericordem: si quid consilii dederit, facias et sequaris: si intellexerit et providerit, talem esse languorem tuum, qui in conventu totius Ecclesiae exponi debeat, et curari, ex quo fortassis, et ceteri aedificari poterunt, et tu ipse facile sanari, multa hoc deliberatione, et satis perito Medici illius consilio procurandum est. Ex quibus liquet, quam turpiter hallucinetur Rhenanus in argumento libri Tertulliani, De Poenitentia, cum ait, ex publica Exomologesi, seu Confessione, secretam sumpsisse originem: potius enim vice-versa ex secreta Confessione publica Poenitentia processit, siquidem non prius publice dicebantur peccata, quam Sacerdoti privatim secreto manifestata fuissent, ut ipse iudicaret, de quibus esset agenda Poenitentia publice, vel secreto. — Unde quoniam apud nonnullos inoleverat consuetudo peccata tantum publice confitendi, illam uti contrariam Apostolicae doctrinae submovendam statuit S. Leo, Epist. 80. quae est ad Episcopos Campaniae, ubi inter cetera scribit: Illam etiam contra Apostolicam regulam praesumptionem, quam nuper agnovi a quibusdam illicito usurpatione committi, modis omnibus constituto, submoveri (de Poenitentia videlicet, quae ita a fidelibus postulatur) de singulorum peccatorum genere, libellis scripta professio publice recitetur: cum reatus conscientiarum sufficiat solis Sacerdotibus indicari Confessione secreta. Quamvis enim plenitudo fidei videatur esse laudabilis, quae propter Dei timorem apud homines erubescere non veretur; tamen quia non omnium huiusmodi sunt peccata, ut ea, quae Poenitentiam possunt, non timeant publicare, removeatur tam improbabilis consuetudo, ne multi a Poenitentiae remediis arceantur, dum aut erubescunt, aut metuunt inimicis suis facta reserari, quibus possint legum Constitutione percelli; sufficit enim illa Confessio, quae primum Deo offertur, tunc etiam Sacerdoti, qui pro delictis poenitentium praecator accedit. Tunc enim demum plures ad Poenitentiam poterunt provocari, et populi auribus non publicetur conscientia confitentis. Idem docet S. Hieronymus, qui exponendo illud Ecclesiastici, cap. 10. Si mordeat serpens in silentio, ait: Si quem serpens diabolus occulte momorderit, et nullo conscio, eum peccati veneno infecerit, si tacuerit qui percussus est, et Poenitentiam non egerit, nec vulnus suum fratri aut Magistro voluerit confiteri, Magister, qui linguam habet ad curandum prodesse non poterit: si enim erubescat aegrotus vulnus Medico confiteri, quod ignorat medicina non curat.

Quod autem secreta Confessio Sacramentalis a Christo Domino fuerit insinuata, colligere licet ex perpetua et constanti Ecclesiae traditione ac praxi, nam inquit S. August., lib. 7. De Baptismo Contra Donatistas, cap. 23. Sunt multa, quae universa tenet Ecclesia, et ob hoc ab Apostolis praecepta bene creduntur, quamquam scripta non reperiuntur. Cum ergo ab initio universa Ecclesia usa fuerit Confessione secreta, et modo etiam utatur, consequens est illud a Christo Domino per Apostolos ad nos usque fuisse transmissum. Merito ergo Concilium Lateranense praescribendo obligationem confitendi singulis annis, ait: Solus peccata saltem semel in anno fideliter confitetur proprio Sacerdoti. Ubi particula solus significat obligationem illam non esse dicendi peccata sua publice et coram multis, sed dumtaxat coram solo Sacerdote. Haec ratio confirmabitur in obiectionum solutione.

DICES: Nullibi in Scriptura legitur Christum Dominum imperasse poenitentibus, ut privata et secreta Confessione peccata sua Sacerdotibus manifestarent: igitur non instituit illum secretum confitendi modum. — Nego consequentiam; accurata quippe, nec unquam interrupta secretae Confessionis a primis Ecclesiae temporibus, ad haec nostra tempora consuetudo, quae nec a Conciliis, nec a summis Pontificibus originem duxit, sufficiens indicium est, illam non alium quam Christum habere auctorem. Adde quod, cum Sacramentum Poenitentiae institutum sit Iob 20. ex cuius institutione colligitur etiam Confessionis institutio; inde pariter deduci potest illius secretus faciendi modus, utpote qui magis deceat eximiam illam novae Legis suavitatem, necnon et iucundam Christi Domini dispositionem, qui iugum suum suave esse voluit, et onus suum leve. Cum itaque manifestatio omnium peccatorum etiam occultorum et internorum, ex se habeat annexam verecundiam, ac subinde plurimam difficultatem, haud dubium est, quin Christus Dominus voluerit, illam declarationem fieri modo minus laborioso et penali, qualis est secretus; quem utique modum verisimile est, eum docuisse, cum suscitatus a mortuis, per dies 40. apparuit Discipulis, loquens de regno Dei, idest, de his, quae spectant ad Ecclesiae regimen, et hominum salutem, inter quae remissio peccatorum per sacramentalem Confessionem et Absolutionem suscipiendam praecipuum locum obtinet.

DICES 2: Confessio publica peccatorum potest esse Sacramentalis et valida, ut constat ex Tridentino verbis supra laudatis: igitur Christus non instituit nec ordinavit, ut peccatorum Confessio fieret secreto. — Nego consequentiam; aliquid enim a superiore potest dupliciter inferiori praescribi: primo quidem determinate, quando in particulari non solum praescribitur res agenda, sed etiam modus quo debet peragi; sic Christus praescripsit Ecclesiae nedum ut baptizaret, sed ut baptizaret in aqua cum invocatione sanctissimae Trinitatis. Secundo, quando superior ita determinat in particulari modum exequendi legem a se latam, ut inferior liber perseveret ad eum modum usurpandum, vel alterum, quem ipse prudenter existimaverit magis expedire suae privatae, vel publicae Ecclesiae utilitati. Hoc autem posteriori modo Christus Dominus ordinavit Confessionem fieri secreto; non tamen prohibuit, ne quis confiteretur publice, ubi prudenter aestimaret id conducere ad maiorem Ecclesiae aedificationem, aut propriam salutem.

PETES: Utrum liceat aliquando confiteri per interpretem, quando videlicet poenitens non callet idioma Sacerdotis, nec Sacerdos idioma poenitentis, et adest tertius, qui utriusque linguam calleat? — Affirmo, idque inquit Lugo, d. 15. n. 60. omnes Theologi fieri posse absque controversia conveniunt, paucis exceptis, et usus fidelium id probat, et suadet ratio, quia per ipsum sufficienter manifestantur peccata Sacerdoti in ordine ad Absolutionem, et per hunc modum Sacerdos potest etiam sufficienter nosse dispositionem poenitentis in ordine ad recipiendam Absolutionem. Quod utique confirmatur ex Sacramento Matrimonii, quod omnes concedunt celebrari posse per interpretem coram Parocho, et testibus: quidni ergo fieri etiam poterit Confessio per interpretem? nam inquit Lugo) videtur maior notitia requiri in Parocho, ut valide assistat Matrimonio, quam in Confessario, ut absolvat, quia in Matrimonio ideo requiritur praesentia Parochi et testium, ut possit legitime Ecclesiae constare de Matrimonio celebrato, si forte coniux postea id negaret, vel ut coniuges id possint apud Ecclesiam probare: ad hoc autem posset apparere insufficiens consensus praestitus per interpretem, quia Parochus non potest testari de consensu, cum ipse non intelligat idioma contrahentium: sed solum posset dicere, interpretem dixisse illos consentire; unde si postea coniuges negarent consensum, et dicerent interpretem fuisse mentitum, non posset aliquid plane contra ipsos probari, cum totum reduci deberet ad testimonium unius interpretis. Si ergo conceditur sufficiens illa notitia per interpretem data, ut Parochus valide assistat, facilius concedi debet sufficiens similis notitia ad Confessionem sacramentalem, in qua non requiritur notitia, qua postea possit apud Ecclesiam probari illud peccatum, vel eius Confessio, sed qua Confessarius in foro interno possit poenitenti contra se loquenti credere, ad quod sufficit modus ille loquendi per interpretem, sicut in aliis rebus et negotiis humanis. Hucusque Lugo, ex quibus ad minus sequitur, et sufficienter ad nostrum propositum, quod aeque saltem desideretur praesentia contrahentis in Matrimonio, ut suum consensum manifestet Sacerdoti, ac desideraretur praesentia poenitentis in Sacramento Poenitentiae, ut sua peccata manifestet: igitur quemadmodum ille sufficienter suum consensum declarat per intellectum¹ coram Parocho et testibus, ut censeatur valide contrahere, sic poenitens per interpretem sufficienter peccata sua manifestabit Sacerdoti praesenti, ut ab eo legitime possit absolvi: siquidem ad valorem Sacramenti nihil aliud requiritur, quam ut peccata manifestentur Sacerdoti, tamquam Iudici, in ordine ad obtinendam eorum remissionem.

DICES: Doctor Subtilis, in 4. dist. 17. n. 31. respondens ad argumentum a se propositum n. 2. nempe quod non omnes teneantur confiteri peccata sua Sacerdoti, quia, inquit, nullus obligatur ad impossibile: sed mutus non potest loqui; item omnis extraneus inter illos, quibus est barbarus, est mutus: ergo non tenetur confiteri. Respondet: ad aliud dicitur, quod talis debet confiteri per interpretem, vel per alia signa a verbis, quae possunt esse nota Sacerdoti. Secundum est bene concedendum, si aliqua talia signa communia confiteri muto, vel barbaro, et Sacerdoti. Sed primum non videtur necessarium, quia forum istud ex natura sua est secretissimum: ergo non tenetur aliquis ad istud forum, ut aliquo modo publicum. Sed licet interpres velit celare, et teneatur celare, sicut Sacerdos, tamen si velit malignari, ipse et Sacerdos possunt esse testes contra accusatum, et ita ex natura huiusmodi accusationis haec accusatio potest venire in publicum, et ita non est poenitentialis. Ex hoc patet, quod pluribus Sacerdotibus simul non est confitendum necessario, ut melius iudicent. Quod si fiat, non est sacramentalis Confessio; maxime autem videtur, quod non sit confitendum per interpretem, quando timetur ipsum non esse secretarium idoneum, etsi in tali casu iste habet incompossibilitatem confitendi homini idoneo, confiteatur Deo cum proposito confitendi homini opportunitate oblata. Igitur ex mente Doctoris, Confessio, quae fit per interpretem, non est sacramentalis, nec valida. — Nego consequentiam; Doctor enim nihil aliud his verbis significat, quam quod ea confessio, quae fit per interpretem, non sit absolute necessaria ad salutem, utpote quae nec sit a Christo praecepta, nec ab Ecclesia proposita, ut necessario facienda; maxime quando timetur confessi criminis evulgatio: non enim verisimile est, Christum Dominum, qui vult omnes homines salvos fieri, et qui dedit semetipsum Redemptionem pro omnibus, instituisse ac praecepisse modum illum confitendi, qui vergeret in praeiudicium poenitentis, et Sacramentum nimis difficile ac onerosum redderet; maxime cum praecipiendo correctionem fraternam, voluerit eam secreto fieri, ait enim Matt. 18. Si peccaverit in te frater tuus, vade, et corripe eum inter te et ipsum solum. Quae verba sic expendit S. August., Serm. 16. De Verbis Domini: Quid in te peccavit tu scis, quia peccavit: quia enim secretum fuit quando in te peccavit, secretam quaere cum corrigis quod in te peccavit: nam si solus nosti, quia peccavit in te, et eum vis coram omnibus arguere, non es correptor, sed proditor. Si igitur voluit Christus Dominus correctionem fraternam fieri secrete, quis existimabit eum voluisse, ut Confessio sacramentalis peccatorum occultorum fieret publice? Merito igitur Doctor censet, non esse necessario confitendum per interpretem, maxime quando timetur, eum non esse tenacem secreti: ac subinde Confessionem illam per interpretem non censeri Confessionem Sacramentalem, ad quam regulariter et per se obligantur omnes fideles ex institutione Christi, licet revera possit esse Sacramentalis, quatenus poenitens voluntarie, ac pro libito ad eam recurrit, quemadmodum Confessio publica non est quidem necessaria, est tamen sufficiens ad salutem, et etiam interdum utilis tum poenitenti, cum Ecclesiae, ac fidelium aedificationi.

Conclusio secunda. — OMNIA OMNINO PECCATA MORTALIA, QUAE POST DILIGENTEM CONSCIENTIAE DISCUSSIONEM MEMORIAE OCCURRUNT, NECESSARIO SUNT APERIENDA IN CONFESSIONE, NON TANTUM IN GENERE, SED ETIAM IN SPECIE, AC SIGILLATIM, SUBINDEQUE UT CONFESSIO SIT VALIDA, DEBET ESSE FORMALITER INTEGRA. Haec est de fide determinata in Concilio Tridentino, Sess. 14. c. 5., ubi ait: « Ex institutione Sacramenti Poenitentiae iam explicata universa Ecclesia semper intellexit, institutam esse etiam a Domino integram peccatorum Confessionem, et omnibus post Baptismum lapsis iure divino necessariam existere; quia Dominus noster Iesus Christus, e terris ascensus ad caelos, Sacerdotes sui ipsius vicarios reliquit, tamquam Praesules et Iudices, ad quos omnia mortalia crimina deferantur, in quae Christi fideles ceciderint, quo potestate clavium remissionis aut retentionis peccatorum sententiam pronuntient; constat enim, Sacerdotes iudicium hoc, incognita causa, exercere non potuisse; neque aequitatem quidem illos in poenis iniungendis servare potuisse, si in genere dumtaxat, et non potius in specie, ac sigillatim, sua ipsi peccata declarassent. Ex his colligitur, oportere a Poenitentibus omnia peccata mortalia, quorum post diligentem sui discussionem conscientiam habent, in Confessione recenseri, etiamsi occultissima illa sint, et tantum adversus duo ultima Decalogi praecepta commissa, quae nonnumquam animam gravius sauciant, et periculosiora sunt iis, quae in manifesto admittuntur; nam venialia, quibus a gratia Dei non excludimur, et in quae frequentius labimur, quamquam recte et utiliter, citraque omnem praesumptionem in Confessione dicantur, quod piorum hominum usus demonstrat; taceri tamen citra culpam, multisque aliis remediis expiari possunt. Verum cum universa mortalia peccata, etiam cogitationis, homines irae filios, et Dei inimicos reddant, necessum est omnium etiam veniam, cum aperta et verecunda Confessione, a Deo quaerere. Itaque dum omnia, quae memoriae occurrunt, peccata Christi fideles confiteri student, proculdubio omnia divinae misericordiae agnoscenda exponunt; qui vero secus faciunt et scienter aliqua retinent, nihil divinae bonitati per Sacerdotem remittendum proponunt, si enim erubescat aegrotus vulnus medico detegere, quod ignorat medicina non curat ». Ita Concilium. Quibus verbis aperte declarat, omnia omnino mortalia peccata, quae post diligentem conscientiae disquisitionem occurrunt, esse necessario in Confessione aperienda. Quod utique probat duplici ratione: primo, quia Deus in Sacramento Poenitentiae peccata dimittit per modum iudicii, interveniente accusatione ex parte poenitentis, et sententia Absolutionis, ex parte Sacerdotis: sed sententia Sacerdotis non potest legitime ferri incognita causa, neque Sacerdotes aequitatem servare possent in poenis iniungendis, si in genere dumtaxat, et non potius in specie, aut sigillatim sua peccata poenitentes declarassent: igitur ita sunt declaranda. Secundo, Sacerdos in hoc Sacramento non solum habet rationem Iudicis, sed etiam Medici: sed Medicus non potest prudenter ac sapienter conveniens morbis remedium praescribere, nisi omnes eiusmodi morbos noverit, omnemque infirmi habitudinem perspectam habuerit: igitur nec Sacerdos potest salutarem Poenitentiam praescribere poenitenti, nisi omnia illius peccata distincte cognoscat: nosse autem illa non potest Sacerdos, nisi ipse poenitens aperuerit. Consequens est ergo, ut omnia omnino peccata in Confessione aperiantur. Unde praeclare Concilium, Can. 7. definit: Si quis dixerit, in Sacramento Poenitentiae ad remissionem peccatorum, necessarium non esse iure divino confiteri omnia et singula peccata mortalia, quorum memoria cum debita et diligenti praemeditatione habeatur, et circumstantias, quae peccati speciem mutant.... anathema sit. — Neque existimandum est, Concilium hanc doctrinam, tamquam novum aliquod dogma in Ecclesia ingressisse; constat enim sufficienter ex dictis, communem eam esse SS. Patrum doctrinam, quod omnia omnino mortalia peccata sint in Confessione aperienda; ita namque docet S. Cyprianus, Serm. De Lapsis. ubi loquendo de iis, qui rei non sunt perfidiae, aut idololatriae, sed tamen in alia peccata lapsi sunt, ait: Quanto et fide maiores, et timore meliores sunt, qui quamvis nullo sacrificii, aut libelli facinore constricti: quoniam tamen de hoc vel cogitaverunt, et hoc ipsum apud Sacerdotes Domini dolenter et simpliciter confitentes, exomologesim conscientiae faciunt, animi sui pondus exponunt, et salutarem medelam parvis licet, et modicis vulneribus exquirunt, scientes scriptum esse: Deus non irridetur. Idem docet Auctor lib. De Vera et Falsa Poenit., c. 15. Cautus sit, ne verecundia ductus, dividat apud se Confessionem, et diversa diversis Sacerdotibus velit manifestare. Quidam enim uni celant, quae alius manifestanda conservant: quod est se laudare, et ad hypocrisim tendere, et semper venia carere ad quam per frustra putant pervenire. Idem pariter docent S. Ambrosius, lib. De Paradiso, c. 14. S. Gregorius, Hom. 10. super Ezechielem, S. Hieronymus, in c. 10. Ecclesiastici, quorum oracula referuntur parte secunda Catechismi Tridentini. Tit. De Poenitent. Sacramento, num. 61.

Quibus etiam suffragatur ratio theologica; praeceptum enim Confessionis ex institutione Christi Domini subrogatum est praecepto Contritionis: sed Contritio fieri necessario debet de omnibus peccatis, non enim potest unum peccatum deleri, de via ordinaria, quin pariter omnia deleantur; unde Contritio non delet peccata, nisi omnia detestetur: igitur nec ea delere potest Confessio et Absolutio, nisi omnia peccata subiiciantur Ecclesiae clavibus.

PETES 1. Quid sentiendum sit de circumstantiis peccatorum? — RESPONDEO, eas circumstantias esse triplicis generis; aliquae enim mutant speciem peccati; nam si quis habeat rem cum virgine libera, et consentiente, erit simplex fornicatio; si cum coniugata, erit adulterium; si cum parente et proxima, erit incestus; si cum voti sponsione Deo consecrata, aut in loco sacro, erit sacrilegium: quae omnes circumstantiae diversum peccatum efficiunt. Aliae vero aggravant tantum notabiliter intra eandem speciem; si quis enim centum, vel ducentos aureos furetur, gravius peccat, quam is qui unum dumtaxat nummum aureum furtim accipit. Aliae vero circumstantiae nec speciem mutant, nec notabiliter aggravant, ut si quis hominem interficiat, percutiendo eum ferro, ligno, aut lapide. — Quantum autem ad circumstantias mutantes speciem, conveniunt omnes Theologi, eas esse necessario in Confessione explicandas, ut etiam docet Concilium Tridentinum praefato cap. 5., ubi ait: « Colligitur praeterea, etiam eas circumstantias in Confessione explicandas esse, quae speciem peccati mutant: aut sine illis peccata ipsa neque a poenitentibus integre exponantur, nec iudicibus innotescant, et fieri nequeat, ut de gravitate criminum recte censere possint, et poenam, quam oportet, pro illis poenitentibus imponere, unde alienum a ratione est, docere circumstantias has ab hominibus otiosis excogitatas esse: aut unam tantum circumstantiam confitendam esse, nempe peccasse in fratrem ». — Quantum autem ad circumstantias, quae peccatum non aggravant, nec peccati speciem mutant, conveniunt omnes, cum Subtili Doctore, d. 17. n. 20. eas non esse necessario manifestandas in Confessione. De aliis vero circumstantiis, inquit Doctor, quae nihil ad propositum spectant, et sine quibus tanta esset gravitas, quanta sine illis circumstantiis impertinentibus, fatuum est confiteri, utpote si aliquis peccat cum aliqua, quae vocatur Iberta, vel Lucia, et eiusmodi. — Quantum vero ad circumstantias notabiliter aggravantes, variant inter se Auctores; quidam enim contendunt eas esse necessario aperiendas in Confessione: ita Alensis, 4. part. q. 18. memb. 4. Caietanus, 1. 2. q. 4. Maior in 4. d. 4. q. 1. etc. Alii vero negant cum S. Bonaventura, dist. 17. 3. part. art. 2. quaest. 3. Doctor vero Subtilis, loco mox laudato, ait: Multae sunt circumstantiae, ex quibus peccatum est aliquo modo gravius, et hoc vel ex parte obiecti, vel ex parte personae peccantis: de quibus non est ita certum, quod oporteat illas confiteri: tamen tutum et utile est hoc fieri. Idque maxime quia id significat S. Augustinus, vel quisquis est Auctor lib. De visitatione infirmorum, cap. 5. Quae ergo mentem gravius exacerbant facinora, inquit, Dei Angelo manifesto, nihil obscurum dicens, culpam multis ambagibus involvens, etc. Designanda sunt etiam in quibus peccasti, loca, si recordaris, et tempora: cum quibus peccasti personis, non nomina ipsarum, et ut a peccato desistant, secreto corrigenda familiaritas, in quo peccasti, labilis etas, in quo gradu serviebas Ecclesiae, utrum senex an ex consuetudine, utrum necessitate, an ex voluntate eccidisti. His enim omnibus sua instant iudicia; si enim in iudiciis saecularibus a locis loca discernuntur, alia censura vindicatur homicidium in Regis curia, alia in via publica, alia in agresti villa: aliquando pro tempore temporalis ignoscitur infantiae, defertur aliquando senectuti, quae media defertur etas, severa adhibetur habena. In solemnibus praecipue Natalitiis perpetrata feroci plectuntur exterminio facinora, sic et cetera quanto districtioribus eliminanda sunt animadversionibus, in locis Deo sacris, in temporibus festis Deo dicatis, in aetate discretiori, in personis proprie Deo delegatis, in gradibus commissis sublimioribus: nonne cui plus committitur, plus ab eo exigitur? Nonne minus est hominem occidisse, quam homines? Nonne levius est senex deliquisse, quam centies? Nonne celeriorem consequitur veniam ex necessitate eccidisse, quam ex voluntate? etc.

Fateor tamen plures in eis sententiis numerari circumstantias, quas omnes conveniunt non esse de necessitate Sacramenti, quod in Confessione aperiantur, scilicet tempus rationis, tempus ieiunii, et aetatis. Unde potissima ratio deducitur ex auctoritate Concilii Tridentini; licet enim noluerit expresse definire hanc quaestionem inter Doctores controversam; non obscure tamen nostram partem affirmativam tuetur locis supra laudatis. Siquidem Concilium docet idcirco confitenda esse peccata in specie ac sigillatim, quia, inquit, constat Sacerdotes non posse servare aequitatem in iniungendis poenis, si in genere dumtaxat, et non potius in specie, ac sigillatim peccata cognoscant: et declarans, cur circumstantiae mutantes speciem sint confitendae, hanc rationem profert, quod sine illis peccata ipsa, neque a poenitentibus integre exponantur, neque iudicibus innotescant, et fieri nequeat, ut de gravitate criminum recte censere possint, et poenam, quam oportet pro illis, poenitentibus imponere. Porro hae rationes aequaliter probant necessitatem confitendi circumstantias notabiliter aggravantes; nam per se notum est. maiorem poenam esse iniungendam ei, qui unico actu eripuit multa millia aureorum, puta Principi, qui uno Edicto iniuste lato plures subditos spoliat, quam qui tantum tres aureos tribus distinctis furtis abstulit. Adde quod, si circumstantia aggravans circa eamdem speciem non haberet novam malitiam, sequeretur illum non gravius peccare, qui incestum commisit in primo gradu, quam qui illud committeret in tertio et quarto: sequeretur similiter, quod qui amputasset alii aures, et nares, et brachia, et pedes, atque oculos ei effodisset, dummodo ipsum non occidisset, satisfaceret praecepto Confessionis dicendo, se graviter aliquem vulnerasse. Item qui explodendo tormentum bellicum voluntarie occidisset plures homines, suum delictum sufficienter explicaret, dicendo, se reum esse homicidii. Quae utique absurda sunt. Concludendum igitur cum Catechismo Concilii Tridentini, Tit. De Poenit., cap. 62. « Quod non solum peccata gravia narrando explicare oportet; verum etiam, quae unumquodque peccatum circumstant, et gravitatem valde augent, vel minuunt ». Nec obstat, quod circumstantiae notabiliter aggravantes intra eamdem speciem non constituant formaliter distincta peccata; sufficit enim, quod ea constituant virtualiter, seu aequivalenter: unum namque peccatum notabiliter grave ex aliqua circumstantia, moraliter aequivalet multis numero distinctis, ut patet exemplis iam adductis. Unde non videntur sufficienter explicari quoad numerum peccata mortalia, nisi explicentur circumstantiae intra eamdem speciem notabiliter aggravantes.

DICES 1: Nullus ad id obligatur, de quo non extat praeceptum: sed nullum extat praeceptum divinum, aut ecclesiasticum de confitendis circumstantiis intra eamdem speciem notabiliter aggravantibus: igitur nullus ad id tenetur. — NEGO MINOREM: siquidem divino praecepto tenemur id omne in Confessione exprimere, quod necessarium est ad perfectam Sacramenti Poenitentiae administrationem, et susceptionem. Porro huiusmodi circumstantiarum declaratio ad id necessaria est; cum enim hoc Sacramentum sit institutum a Christo Domino per modum iudicii, quidquid requiritur ad hoc, ut Sacerdos recte de criminum gravitate iudicare possit, et debitam poenam praescribere, cadit sub praecepto divino. Cum igitur explicatio circumstantiarum intra eamdem speciem notabiliter aggravantium necessaria sit ad hoc, ut Confessarius rectum de peccatorum gravitate iudicium efformet, idcirco fatendum est, Confessionem illarum circumstantiarum cadere sub praecepto divino.

DICES 2: Si necessarium esset confiteri circumstantias notabiliter aggravantes intra eamdem speciem, pari ratione aperiendae essent in Confessione circumstantiae notabiliter minuentes peccati gravitatem: sed hoc videtur esse contra rationem Confessionis, quae debet esse accusatio, non autem excusatio: igitur, etc. — NEGO MINOREM: quemadmodum enim parvus peccatorum numerus explicandus est, ut rectum de poenitente feratur iudicium, sic etiam aperienda est circumstantia notabiliter allevians, puta si quis peccaverit, vel ex ignorantia, vel ex vehementi tentatione, vel ex metu imminentis periculi mortis; haec enim maxime conferunt ad hoc, ut Sacerdos rectum de crimine possit ferre iudicium. Ad probationem vero dico, quod etsi Confessio sit potius accusatio, quam excusatio, attamen haec accusatio talis esse debet, ut ex ea Sacerdos possit agnoscere delicti gravitatem, et iuxta illam praescribere debitam, et non excedentem Satisfactionem: ad hoc autem conducit explicatio circumstantiae minuentis gravitatem peccati: ac subinde illa est in Confessione aperienda.

DICES 3: Id non videtur necessario ac tuto asserendum et faciendum, quod poenitenti nimiam anxietatem animi ingerit, et eum reddit semper dubium de validitate suae Confessionis: at ita fiet si circumstantiae graves sint aperiendae; quis enim definiat, quanta intensio, et quanta duratio actus requiratur, ut peccatum censeatur notabiliter gravare intra eamdem speciem? igitur, etc. — NEGO MINOREM: primo namque facile apparet circumstantia aggravans ex parte magnitudinis, vel multitudinis. Idem etiam apparet ex intensione, et duratione actus peccaminosi; quilibet enim poenitens per exactam suae conscientiae disquisitionem rescire potest, quamdiu perseveraverit in actu odii proximi, et quantum in ipso odio exarserit, ut nempe istud in Confessione aperiatur. Idem autem dicendum de ceteris; ac subinde non est adeo difficile eiusmodi circumstantias aggravantes in memoriam revocare, et eas in Confessione exprimere.

PETES 2. Qualis, et quanta esse debeat conscientiae disquisitio praevia ad salutarem et integram Confessionem? — Respondet Doctor dist. 17. n. 19. eam desiderari inquisitionem, quam posset aliquis apponere circa aliquod negotium multum arduum, quod sibi multum esset cordi, tantam deberet apponere circa omnia peccata mortalia reducenda ad memoriam, et illa reducta ad memoriam debet eidem confiteri, non dividendo Confessionem: quia, ut dicit Augustinus. De vera et falsa Poenitentia. et ponitur De Poenitentia distinct. 5. cap. Consideret, Quidam uni celant, quod alii manifestandum conservant: quod est se laudare, et ad hypocrisim tendere, et semper venia carere, ad quam credunt per frusta pervenire. Idem docet Cathecismus Concilii Tridentini, Tit. De Poenit., n. 62. dicens: Sed in Confessione summa illa cura et diligentia adhibenda est, quam in rebus gravissimis ponere solemus, omneque studium ita eo conferendum, ut cernamus animae vulnera, et peccati radices avellamus.

Haec tamen ita intelligenda sunt, ut eiusmodi disquisitio fiat cum ea diligentia, quam patitur humana fragilitas, ne forte, ut habet idem Catechismus n. 66. nimis dissolute, et remisse conscientiam nostram scrutati simus, adeoque negligenter peccata admissa memoria repetere studuerimus, ut ea ne recordari quidem voluisse merito videri possimus: id enim si factum fuerit, Confessionem iterare omnino oportebit: prudentia igitur opus est, ne poenitens vel nimis leviter se examinet, vel nimium se in eiusmodi inquisitione divexet, in praeiudicium sanitatis corporis, ac quietudinis mentis.

Conclusio tertia. — NON REQUIRITUR ABSOLUTE AD PERFECTAM CONFESSIONEM INTEGRITAS MATERIALIS; AB EA NAMQUE EXCUSAT IMPOTENTIA PHYSICA ET MORALIS. Haec est communis, illamque expressis verbis docet Concilium Tridentinum, Sess. 14. cap. 5. ubi ait: Constat, nihil aliud in Ecclesia a poenitentibus exigi, quam ut postquam quisque diligentius se excusserit, et conscientiae suae simul omnes latebras exploraverit, ea peccata confiteatur, quibus se Dominum et Deum suum mortaliter offendisse meminerit; reliqua autem peccata, quae diligenter cogitando non occurrunt, in universum eadem Confessione inclusa esse intelliguntur.

Ratio autem huius Conclusionis est, quia Deus impossibile non iubet, neque Christus Dominus id pro medio necessario ad salutem instituit, quod interdum sit impossibile: sed interdum accidit, quod Confessio materialiter integra omnium peccatorum sit impossibilis physice et moraliter; igitur, etc. Maior constat: Minor probatur, quantum ad primam partem, nempe quod illa integritas aliquando physice sit impossibilis, tum ex parte poenitentis, si nempe dum confitetur, subito obmutescat, vel si ita morte praeoccupetur, ut non possit aliquod peccatum in specie ac sigillatim declarare, sed tantum signa Contritionis, necnon et desiderii suscipiendae Absolutionis manifestare; quibus in casibus conveniunt omnes, illum debere necessario absolvi; vel ex parte Confessarii, si nempe sit surdus, aut diversi idiomatis, nec alius possit occurrere, qui peccata sigillatim excipiat, vel si plures occurrant absolvendi, quos pro temporis angustia non potest sigillatim audire, puta cum imminet naufragium, incendium, aliudve exitium; quibus in casibus, ut constat, physice impossibilis est integritas materialis Confessionis. Nec tamen verisimile est Deum voluisse huiusmodi homines in eis casibus excludi a susceptione Sacramenti Poenitentiae, quod pro omnibus post Baptismum lapsis, tamquam medium necessarium ad salutem, fuit institutum: igitur, etc. Probatur similiter eadem minor de impotentia morali; plures namque occurrunt casus, in quibus dimidianda videtur Confessio, nec censetur vigere praeceptum confitendi omnia prorsus peccata, etiam quae memoriae occurrunt; quos videre poteris apud Auctores casuum conscientiae; praecipui autem casus sunt:

Primus, quando grave ex Confessione talis peccati emergeret incommodum et damnum poenitenti, puta si probabile imminet periculum mortis corporalis, aut alterius mali aequivalentis, nempe mutationis membrorum, perpetui carceris, exilii, etc.; vel si tempore pestis Confessarius probabiliter timeat infectionem pestiferam, si diu cum poenitente peste infecto perseveret; his enim in casibus poterit poenitens graviora confiteri peccata, et Absolutionem percipere.

Secundus casus est, si immineat periculum mortis spiritualis, tam ipsi poenitenti, quam Confessario, puta si femina proclivis ad peccatum carnis, prudenter iudicet Confessarium eam ad eiusmodi peccatum sollicitaturum, si peccatum istud, et peccandi proclivitatem aperiat. Censet tamen Lugo, disp. 16. num. 734. distinguendum esse: nam, inquit, si femina timeat sibi ex illa sollicitatione periculum consentiendi, vel certe importunas preces, aut instantiam Confessarii, quod non leve incommodum feminae affert, potest illud tacere; si nihil horum timeat, non est quod curet de malitia Confessarii. Debet tamen observari regula communis, quae tradi solet in materia scandali, ut si possit commode vitari damnum proximi, sine damno nostro, vitari debeat ex obligatione caritatis. Quare sicut ad petendum Sacramentum ab illo, qui est in peccato mortali, requiritur aliqua specialis utilitas eius, qui petit, sic debet in praesenti intervenire specialis causa excusans ad confitendum huic, et non alteri.

Tertius, si poenitens prudenter timeat, quod Confessarius praeter suum consensum sit peccatum revelaturus alteri, ex eo videlicet, quod noverit eum minus discretum, nec secreti tenacem. Unde tamen cavendum est poenitenti, inquit Coninck, disp. 7. dub. 2. n. 57. ne similia de suo Confessario suspicetur, sine gravi admodum fundamento, quale esset, si sciret eum aliquando Confessionem revelasse, aut aliquos ob peccata in Confessione audita male tractasse, aut ad flagitium sollicitasse, aut eum proclivem esse in vitia, ut obliquis quibusque homines sibi familiares ad turpia sollicitet: alias haec suspicando gravissime peccaret. Ut autem legitime ab integritate Confessionis eis in casibus eximi possit poenitens, tria debent concurrere: primum, quod sit necessitas faciendae Confessionis, vel ex praecepto divino, puta si urgeat periculum mortis; vel ex praecepto ecclesiastico annuae Confessionis; si enim quis confitatur dumtaxat devotionis causa, non videtur cur ipse ob eiusmodi motiva legitime possit Confessionem dimidiare: secundum, quod non facilis sit recursus ad alium Confessarium, cui posset fieri integra Confessio, absque metu eorum damnorum et periculorum: tertium, quod haec incommoda sint gravis, et extraordinaria Confessioni: nec enim, ut bene advertit Coninck n. 58. ut aliquod peccatum omittat in Confessione, sufficit quod Confessarius, qui me habebat pro sano pio et casto, auditis meis peccatis me habiturus sit pro gravissimo peccatore; aut quod graviter sit reprehensurus, et pudore affecturus; haec enim non sunt extraordinaria Confessioni, sed quasi illius appendices.

Quartum easdem profert Doctor, dist. 20. qu. 2. num. 21. ubi ait:

« Quod Confessor indiscrete ministrans Sacramentum Poenitentiae tenetur non statim confiteri de facto suo indiscreto, quando scilicet Confessor suus poterit statim devenire in notitiam personae, circa quam indiscrete exercuit usum clavium; et hoc ad maius bonum, non in speciali exprimere culpam circa quam, et modum quo indiscrete exercuit: sed vel praecise in universali dicendo sic, quo culpam indulsisti, et ministrasti Sacramentum Poenitentiae; vel si urgeret eum conscientia de Confessione facienda super hoc in speciali, ut dicti argumentum, quia est peccatum mortale speciale, et circumstantiae specialiter aggravantes, tenetur expectare opportunitatem confitendi alicui, qui ex tali Confessione peccati, et circumstantiarum non posset devenire in notitiam personae huius confessae. Quod si numquam possit haberi talis Confessor, quin ex explicatione peccati et circumstantiarum possit devenire in culpam et personam isti confessam: iste est in casu impossibilitatis ad confitendum homini, quia plus tenetur ad praeceptum non prodendi culpam sibi confessam, quam ad confitendum explicare culpam suam; quia ad primum multipliciter ex lege naturae, ut probant rationes ad primam Conclusionem, et multipliciter ex Lege positiva divina, ut probant rationes ad secundam Conclusionem. Ad secundam vero ad plus de Lege positiva divina, ut dictum est dist. 17. ergo iste confitetur Deo ».

Quartum reseruunt aliqui, neque tunc licere Confessionem dimidiare, quando videlicet peccatum alteri revelari non potest, quin pariter reveletur peccatum personae complicis, seu cum qua poenitens peccavit. Ita docent Navarrus, cap. 7. num. 3. et plures alii Casuistae. Verum opposita sententia communior est et tutior, eamque indicat Subtilis Doctor, dist. 21. qu. 2. num. 16., ubi ait: « De quid dico?² Quod non tantum peccatum principale confitentis, et circumstantias peccati; quia circumstantiae non possunt bene revelari sine revelatione facti; sed et persona secunda, cum qua peccatur: quia autem confitens vult tantam personae, cum qua peccavit, salvare, idest, deberet velle, sicut sui; imo eo magis, quod persona illa sibi coniuncta fuit in crimine: tantum enim magis tenetur ei ad boni restitutionem, quod per illam amisit, et ad custodiam illius boni, quod potest custodire, non obstante ullo modo commisso ». Haec Doctor, ubi licet solum expresse doceat, personam complicis debere etiam sub sigillo Confessionis celari a Confessario, nihilominus satis indicat, eiusmodi personam complicis posse detegi in Confessione, quippe cum illam in Confessione manifestatam debeat Sacerdos celare.

Id autem aperte docet Doctor Angelicus, in 1. dist. 16. qu. 3. art. 2. qu. unic. 5., ubi ait: Ad quintum dicendum, quod homo in Confessione debet famam alterius custodire quantum potest, sed suam conscientiam magis purgare debet; et ideo si circumstantia, quae ducit in cognitionem personae, sit ex necessitate Confessionis, secundum regulam datam, tunc debet confiteri occultando personam quantum potest: si autem non sit de necessitate Confessionis, debet dimittere, ne alterius peccatum prodat. Eiusdem sententiae est Doctor Seraphicus S. Bonav., 4. dist. 21. p. 2. art. 1. qu. 3. num. 51., ubi sic scribit: « Dicendum, quod aliena peccata aut sunt impertinentia ad peccati nostri accusationem, sed ex quadam associatione refert ea, et ad quamdam excusationem ille, qui confitetur, quia solatium est miseris socios habere poenarum: et male facit, qui sic confitetur: sicut multi simplices accusant alium quando omnes vicinos suos, ut minus confundantur, ut si dicant: sumus latrones, usurarii, periuri, et consimilia; et tales a Confessoribus corripiendi sunt, quia arctam formam Confessionis non servant. Aut peccata aliena nostris sunt coniuncta et admixta: ita quod sine illis non potest bene culpa propria explicari, et tunc licitum est confiteri eatenus, quatenus non potest sine alieno peccato culpa propria explicari. Unde aliquando in generali; ut si mulier cognita est ab Episcopo (quod absit) sufficit dicere, quod aliquis magnus Praelatus eam cognovit. Si a persona Religiosa, sufficit, quod in generalitate sua stet, quia satis apparet genus culpae. Si vero descendat ad personam singularem, increpanda est persona confitens. Si vero peccatum non potest explicari sine explicatione personae determinatae, utpote, si mulier inordinate a viro cognita est: tunc si dicat de marito, non peccat, pro eo quod non potest aliter confiteri propriam culpam. Et tunc non debet attendi accusatio aliena, sed accusatio propria. Et sic generaliter verum est, quod peccata aliena non sunt dicenda in Confessione, nisi eatenus, quatenus sunt propria, nec Confessores debent inquirere. Unde illi Confessores, qui ramusculos in Confessionibus inquirunt, et audiunt de aliis malum, et sustinent, vix aut numquam a peccato detractionis excusari possunt; et nesciunt mederi animabus, dum patiuntur eos, qui veniunt ad medicinam, alios accusando, sibi infligere vulnus grave ». Hucusque S. Bonaventura. Accedit S. Bernardus in formula honestae vitae, versus finem: De nullo prorsus sinistre loquaris (quantumcumque sit verum, vel manifestum) nisi in Confessione, et hoc ubi non potes aliter manifestare peccatum tuum.

Quod autem eiusmodi complicis personam in Confessione poenitens possit revelare licite, probatur primo, quia licitum est uti iure suo, et propriam utilitatem corporis, aut animae quaerere: etiamsi inde sequatur incommodum proximi: licitum est enim ad defensionem propriae vitae facere aliquid, ex quo indirecte sequatur mors alterius: sed poenitens habet ius ad faciendam integram Confessionem, ut consulat suae salutis et curae spirituali: ergo licite potest illud peccatum manifestare, ex cuius manifestatione sequitur declaratio personae complicis, etiamsi ex illa manifestatione oriatur aliqua infamatio ipsius complicis apud Confessarium, maxime cum talis infamia sit parvi momenti, quippe cum crimen complicis uni dumtaxat homini revelatur, qui Dei vices gerit, et districte obligatur ad illud peccatum celandum. — Deinde, eo ipso quo quis se voluntarie facit complice et participem alicuius criminis, etiam se subiicit poenis debitis, et omnibus appendicibus ipsius criminis: igitur cum peccatum istud commissum subiici debeat clavibus Ecclesiae, et explicari Confessario eo modo, quo commissum est, quando modus ille vel variat speciem peccati, vel illud notabiliter aggravat: hinc est quod si non possit peccatum ille aliter manifestare, necessario debet explicare etiam peccatum complicis. Confirmatur: idcirco Christus Dominus voluit fideles manifestare omnia sua peccata, etiam occulta, Sacerdoti, non obstante infamia, quae ex eiusmodi Confessione oritur, quia summa ex illa Confessione integra exurgit Poenitentis utilitas: Ipsa enim, inquit Concilium Tridentinum, Sess. 14. cap. 5. huiusmodi Confessionis difficultas, ac peccata detegendi verecundia, gravis quidem videri posset, nisi tot tantisque commodis, et consolationibus levaretur, quae omnibus digne ad hoc Sacramentum accedentibus per Absolutionem certissime conferuntur: igitur si non obstante propria infamia possim omnia peccata mea occulta Confessori revelare propter summam utilitatem inde consequendam, quidni pari ratione potero manifestare personam complicis, ut videlicet integrae Confessionis fructum et utilitatem consequar? — Denique, licite possum (inquit Lessius, De Iustitia, cap. 11. dub. 12.) aperire alienum crimen alicui personae, quando hoc necessarium est, ut me in re magni momenti adiuvet, quia non teneor cum notabili meo damno alienam famam omnino illaesam servare: ergo multo magis potero id aperire in Confessione quando hoc necesse est, ne tenear peccata iterum confiteri, et possim ad instituendam vitam spiritualem a Confessario monita salutaria excipere, quibus maxime caveam periculum in idem peccatum relabendi.

Quod autem poenitens teneatur ad integritatem suae Confessionis personam complicis manifestare, apparet ex statim dictis: poenitens enim tenetur ad integre confitendum omnia peccata mortalia, quoties id licitum est, nec ex alio maiori praecepto ab eius impletione prohibetur: igitur si licite possit personam complicis revelare, quando id exigit Confessionis integritas, nec potest aliter suum peccatum manifestare, ad id praecepto divino tenetur. — Deinde, virtute praecepti faciendae Confessionis integrae obligatur homo ad confitenda sua peccata, etiam turpissima, non obstante summa verecundia, ac detrimento propriae famae apud ipsum Confessarium, a quo forte ut vir pius ac religiosus antea habebatur: igitur multo magis obligatur ad ea declaranda peccata cum periculo ac praeiudicio famae alienae: quando aliter non potest peccatum suum integre explicare. Consequentia patet: cum enim ex caritate homo magis teneatur vitare propriam infamiam, quam alienam, etiam minus teneretur ad confitenda propria sua peccata, quam aliena: igitur cum teneatur sua, quantumvis enormia peccata manifestare, etiamsi incurrat praeiudicium suae famae, multo magis ad id obligatur, quamvis inde oriatur quaedam infamia proximi. — Denique, si poenitens non teneretur personam complicis manifestare in Confessione, quando aliter peccatum suum declarare non potest, sequeretur coniugatos non obligari ad confitenda peccata, quae in actu matrimoniali interdum committuntur; quando maxime uterque notus est Confessario; et subinde non posse illa peccata a Confessario iudicari et retineri: at hoc videtur absurdum, utpote cum vergat in praeiudicium salutis coniugatorum, necnon in nimis relaxatam administrationem huius Sacramenti.

DICES 1: Poenitens non potest declarare in sua Confessione peccatum complicis, quin illum infamet apud Confessarium: at propter integritatem suae Confessionis non potest infamare proximum suum apud Confessarium: igitur nec illius peccatum revelare. Maior constat. Minor probatur: quando concurrunt duo praecepta simul servanda, quorum unum est iuris naturalis, aliud vero iuris divini positivi, nec utrumque simul servari potest, magis servandum est praeceptum iuris naturalis, quam iuris positivi, si enim vigeat praeceptum positivum faciendae Confessionis, et simul occurrat praeceptum naturale tuendae vitae proximi, magis teneor ad tuendam vitam proximi, quam ad faciendam Confessionem: sed integritas Confessionis est tantum iuris positivi, prohibitio autem infamationis proximi est iuris naturalis: igitur magis tenetur poenitens ad non infamandum proximum, quam ad faciendam Confessionem integram. — Nego minorem, et ad eius probationem dico, in eo casu non vigere praeceptum iuris naturalis de non infamando proximo, propter praeceptum et utilitatem integrae Confessionis; non quod hoc praeceptum positivum per se deroget isti praecepto naturali: sed quia immutat circumstantias, quae in isto praecepto naturali includuntur, et sub quibus praeceptum naturale tantum obligat, quia praeceptum naturale conservandi famam proximi non est absolutum et generale pro quocumque tempore ac loco, et quibuscumque positis circumstantiis, sed tantum quando non occurrit causa rationabilis in contrarium, sicut constat ex aliis praeceptis iuris naturalis. Nam, ut optime advertit noster Bosco, disp. 7. sect. 9. n. 28. praeceptum naturale, Non occides, non obligat simpliciter et absolute (nam licet occidere malefactores auctoritate publica, licet occidere auctoritate privata iniustum invasorem vitae, etc.) sed cum hac limitatione: Insontem, et iustum non occides, Exod. 23. v. 7. Item, scandalum acceptum vitare iuris naturalis est, sed non cum gravi detrimento proprio. Et hinc praeceptum positivum audiendi Sacrum die Dominica efficere potest, ut mulier, quae alioquin ad vitandum scandalum acceptum iuvenis alicuius, illam inordinate diligentis, deberet se continere domi; nihilominus, ut impleat istud praeceptum, possit ire ad templum, quia non tenetur se privare Sacro, et impletione praecepti, ut cum illo detrimento prospiciat alteri ex malitia peccaturo. Similiter est praeceptum naturale defendendi Rempublicam; si tamen id nequeo facere absque revelatione sigilli Sacramentalis (cuius observatio est iuris quodammodo positivi) nulla est obligatio, quia tunc solum teneor defendere Rempublicam quando possum sine maiori incommodo, quam sit commodum illud, quod Respublica accipiet ex mea defensione: iam autem incommodum, quod oriretur ex revelatione sigilli, longe maius est, quam quodcumque commodum Reipublicae. Igitur ad propositum nostrum, ius naturale prohibens revelationem complicis cum eius infamia, intelligitur, nisi adsit rationabilis causa, qualis occurrit integritas Confessionis, cuius bonum longe praestat infamatione complicis apud solum Confessarium: unde haec infamia non excusat ab integritate materiali Confessionis. His adde, quod magis habenda sit ratio reverentiae debitae Sacramento Poenitentiae, et boni spiritualis ipsius poenitentis, quae requirunt ut integre confiteatur, quam tantillae iacturae famae ipsius complicis, cuius perdendae periculo ipsemet voluntarie se exposuit, cum tale peccatum cum poenitente commisit. Quare praeceptum de integritate Confessionis non infert hic aliquid contra ius naturae, sed quod ei maxime consentaneum est: sicut nec Iudex in foro externo agit contra ius naturae, dum reum cogit, ut complices declaret, et praecipit testi, ut accusati crimen proferat.

DICES 2: Illud non est suadendum ad praxim, quod maxime Confessionem odiosam efficit: sed revelatio complicis reddit ipsi Confessionem poenitenti odiosissimam; ac subinde periculum est, ne ab ea poenitentem avertat: igitur id non est suadendum et asserendum.

Nego maiorem; propria enim infamia facit Confessionem odiosam ipsi poenitenti, et ex se magis avertit a Confessione, quam avertere posset complex: nec tamen propter illam verecundiam et infamiam poenitentis legitime dimidiaretur Confessio: igitur neque dimidianda est propter infamiam complicis.

DICES 3: Peccatorum Confessio non alia ratione censetur ad salutem necessaria, quam quia ita Christus Dominus instituit et ordinavit: sed verisimile non est, Christum Dominum voluisse hoc Sacramentum instituere cum dispendio et damno famae proximi, et obligasse poenitentem ad manifestandum crimen complicis, quando absque eiusmodi revelatione non potest integre confiteri: igitur poenitens non tenetur, nec debet propter servandam integritatem Confessionis personam complicis revelare. — Nego minorem; cum enim Christus Dominus Poenitentiae Sacramentum instituerit per modum veri iudicii, inde fit, quod sicut in vero iudicio reus habet ius declarandi crimen sui complicis, quando id requirit et praecipit Iudex, et accusator ac testis habet ius manifestandi crimen ipsius rei, et eius complices, quando id necessarium est ad perfectionem iudicii, etiamsi ex illa declaratione complex patiatur damnum, tum in fama, tum in bonis fortunae et vitae; sic in Tribunali Poenitentiae, poenitens seipsum accusans habet ius declarandi in Confessione socium sui criminis, si haec declaratio necessaria sit ad integritatem Confessionis, licet ex ea declaratione complex patiatur aliquod damnum in sua fama apud Confessarium.

DICES DENIQUE: Si poenitens teneatur revelare personam complicis, ut integre confiteatur, etiam tenebitur ad manifestandum peccatum alterius, quamvis non complicis, si non possit sine huiusmodi manifestatione peccatum suum Confessario explicare, puta si dedit potionem alicui non coniugatae ad extinguendam prolem ex fornicatione vel adulterio conceptam: sed hoc est falsum, poenitens enim nullum habet ius ad revelandum peccatum, cuius non est particeps et reus, quodque in eius societate non est commissum: igitur pari ratione non tenetur ad aperiendam personam complicis, ad observandam integritatem Confessionis. — Nego sequelam maioris, et ratio disparitatis est, quod proximus per peccatum cum ipso poenitente non commissum, non se subdidit perfectioni iudicii in foro Poenitentiae circa ipsum poenitentem exercendi, neque Confessarius ex eo quod habet ius cognoscendi delictum poenitentis, habet etiam ius cognoscendi delictum proximi, quod non est circumstantia peccati quod ipse poenitens accusat: impertinens enim est ad potionem datam pro suffocando fetu, et procurando abortivo, quod fetus natus sit ex adulterio aut fornicatione; secus autem est de persona complicis, cuius delictum est circumstantia mutans speciem, vel notabiliter aggravans peccatum, de quo poenitens confitetur.

ADVERTE TAMEN, poenitentem non posse manifestare personam complicis, nisi quando id necessarium est ad integritatem Confessionis; unde si quae soror dumtaxat venialiter peccasset, in non resistendo satis prompte violentiae fratris stuprum ei inferre nitentis; non liceret ei sorori in confessione fratris personam et crimen detegere, quia in eo casu non haberet ius propter integritatem suae Confessionis ad revelandum peccatum sui fratris; quia peccata venialia, eorumque circumstantiae non debent necessario in confessione aperiri; unde sufficeret ei dicere, non restiti ea, quae debebam animi promptitudine et fortitudine ei, qui me ad peccatum carnis impellebat. Idem dicendum de peccatis iam commissis, quae ubi denuo aperiuntur in Confessione, non debet indicari persona complex, si nota possit esse Confessario; quia eiusmodi peccatorum accusatio non est necessaria ad integritatem Confessionis; unde eo in casu satius est, eiusmodi peccata iterum non confiteri, aut saltem cum ea circumstantia, quae personam complicem indicaret.

ADVERTENDUM SECUNDO, quod qui revelat peccatum complicis sine ulla necessitate, vel utilitate, peccat contra iustitiam, adeoque tenetur ad restituendam famam, quae ex tali indiscreta Confessione adempta esset apud Confessarium: eadem enim est ratio infamationis in Confessione, ac extra Confessionem, quando id per se Confessio non exigit: sed infamatio extra Confessionem, quae fit sine necessitate et utilitate, est iniusta, et per se obligat ad restitutionem famae, eo convenientiori modo, quo haec restitutio fieri potest: igitur idem dicendum de infamatione facta per Confessionem.

PETES 1. Utrum qui habet casus reservatos, occurrente necessitate, possit confiteri non reservatos ei Sacerdoti, qui non habet facultatem absolvendi a reservatis, non aperiendo ei eiusmodi reservata peccata? — Affirmativam partem docet Alensis, 4. par. q. 18. memb. 5. art. 2. ad ultimum, ubi respondens huic argumento: propter quaedam peccata recurrendum est ad summum Pontificem, qui habet plenitudinem potestatis absolvendi: sed ad ipsum non est recurrendum propter minora peccata, a quibus absolvere potest Sacerdos ordinarius: igitur aliquando necessum est dividere Confessionem. Ait: « dicendum, quod aliud est confiteri peccata sua uni Sacerdoti, et quaedam alii, ut sic minor appareat malitia sua, et aliud est, cum non possit absolvi ab illo, qui immediate habet animae suae curam, de consensu, et voluntate illius adire superiorem, qui potest eum absolvere, et hoc quia non potest absolvi. Primo modo enim dividens Confessionem movetur ex inordinata et perversa voluntate, qua vult se in parte iustificari, cum se deberet contemnere. Secundo modo dividens movetur ex bona voluntate propria et aliena, quia sic providere intendit saluti propriae; nec talis dicitur dividere Confessionem, cum de consensu et consilio unius alii confiteatur ». Verum, ut apparet, non negat Alensis, poenitentem debere peccata reservata aperire Sacerdoti, a quo absolvitur a non reservatis; quippe cum aperte dicat, eum de consilio ipsius Sacerdotis debere recurrere ad Superiorem, ut possit eum a reservatis absolvere: qualiter autem posset Sacerdos id consulere, si poenitens eiusmodi peccata non aperiret?

Unde negativa sententia probabilior est, nempe quod confitens ei, qui non potest a reservatis absolvere, tenetur etiam peccata reservata confiteri: tum quia cum Sacerdos sit saltem indirecte poenitentem etiam a reservatis absoluturus, necessum est, quod eiusmodi peccata etiam cognoscat, ac de eis iudicet: tum quia horum peccatorum manifestatio plurimum inservit ad cognoscendum, utrum poenitens sit dignus Absolutione, necne; nam horum ratione fieri potest, ut nullo modo sit absolvendus, puta si habeat concubinam, quam non vult abiicere, si nolit restituere aliena, etc.

DICES 1: Nullus tenetur eadem peccata bis confiteri, alioqui nimis grave esset onus Confessionis: sed poenitens tenetur peccata reservata confiteri ei, qui habet potestatem ab eis directe absolvendi: ergo non debet ea confiteri Sacerdoti non habenti potestatem ab eis peccatis directe absolvendi. — Nego maiorem quantum ad eum casum; nec enim illud onus iterandae Confessionis est tanti momenti, ut propterea debeat integritas Confessionis violari, maxime cum poenitens sibi hoc onus debeat imputare, propterea quod sua sponte hanc obligationem contraxerit.

DICES 2: Poenitens non tenetur ad Confessionem, nisi Sacramentalem, quae fiat apud legitimum iudicem, qui possit solvere, vel ligare: sed Sacerdos ordinarius non est legitimus Iudex, respectu peccatorum reservatorum, et consequenter Confessio ei facta non potest esse Sacramentalis: igitur non tenetur ad illa peccata confitenda. — Nego minorem; licet enim Sacerdos ille non sit legitimus Iudex eiusmodi peccatorum per se et directe, ita quod si poenitens dumtaxat confiteretur peccata reservata, non posset sacramentaliter de eis iudicare, attamen est saltem indirecte eorum peccatorum Iudex, quatenus videlicet coniuncta sunt cum aliis, de quibus, sicut et de statu poenitentis, potest iudicare; qua ratione eorum peccatorum reservatorum accusatio potest dici Confessio sacramentalis, quatenus illa peccata sunt veluti quaedam circumstantiae eorum, a quibus debeat directe absolvi, eaque praesentem statum peccatoris in Confessione manifestandum concernunt, ut iudicetur an debeat absolvi, necne.

PETES 2. Utrum legitime possit absolvi moribundus, qui nullum peccatum in particulari potuit confiteri, sed solum signa generalia doloris ostendere? — Respondeo, moribundum illum considerari posse dupliciter: nimirum vel quatenus, praesente Sacerdote, dat quaedam signa doloris, quibus ostendit se peccasse, et de eo dolere, sed ex eo quod subito privetur loquendi facultate, non potest ullum peccatum in particulari confiteri; vel considerari potest quatenus ante adventum Sacerdotis ostenderit quaedam signa Poenitentiae, et postulaverit Confessarium, interim vero omnem usum rationis perdidit, ita ut Sacerdos adveniens non possit ullum ab eo Poenitentiae signum habere, sed tantum rescire a praesentibus, quod Poenitentiae signa dederit, et Confessarium petierit. Dico itaque, moribundum hoc utroque modo consideratum legitime absolvi posse, ut colligitur ex Concilio Arausicano, cap. 11. ubi dicitur: Subito obmutescens (prout statutum est) baptizari, aut Poenitentiam accipere potest, si voluntatis praeteritae testimonium aliorum verbis habeat, aut praesentis in suo nutu, quo scilicet dolorem de peccatis significet. Item Concilium Carthag. 3. cap. 34. ait: Ut aegrotantes, si pro se respondere non possunt, cum voluntas eorum testimonium sui dixerit, baptizentur: similiter et de poenitentibus agendum est. Idem Carthag. 4. cap. 67. Is, qui Poenitentiam in infirmitate petit, si casu, dum ad eum Sacerdos invitatus venit, oppressus infirmitate obmutuerit, vel in phrenesim versus fuerit, dent testimonium qui eum audierunt, et accipiat Poenitentiam; et si continuo creditur moriturus, reconcilietur per manus impositionem, et infundatur ori eius Eucharistia. Nec valet reponere, Concilia haec dumtaxat loqui de Absolutione a censuris; hoc enim gratis omnino dicitur: tum quia Concilia comparant hanc reconciliationem cum Baptismo, quibus significant se loqui de reconciliatione, quae fiat per Sacramenta: tum quia loquuntur de reconciliatione, quae fieri debeat ante sumptionem Eucharistiae: haec autem debet esse Sacramentalis in iis, qui inficiuntur peccato mortali, ut docet Conc. Trid., Sess. 14. Can. 7.

Porro hanc veritatem aperte tradit S. Leo, Epist. 91. quae est ad Theodorum Episcop. Foroiuliensem, ubi scribit de reconciliandis per Poenitentiae Sacramentum, et ait: Quod si aliqua aegritudine ita fuerint aggravati, ut quod paulo ante poscebant, sub praesentia Sacerdotis, significare non valeant, testimonia eis fidelium circumstantium prodesse debent, ut simul et Poenitentiae, et reconciliationis beneficium consequantur. Ubi non loquitur de Absolutione a censuris; siquidem antea dixerat: Mediator Dei et hominum, homo Iesus Christus, hanc Praepositis Ecclesiae tradidit potestatem, ut et confitentibus satisfactionem Poenitentiae darent, et eadem salubri satisfactione purgatos ad Communionem sacramentalem per ianuam reconciliationis admitterent. Ubi clare docet, se loqui de Sacramentali Absolutione. Deinde, cum docuisset qua caritate et diligentia Sacerdotes se huic operi impendere debeant, subiicit: Si autem aliquis eorum, pro quibus Domino supplicamus, quocumque interceptus obstaculo, a munere indulgentiae praesentis exciderit, et priusquam ad constituto remedio perveniat, temporalem vitam humana conditione finierit, quod manens in corpore non receperit, exutus carne non poterit consequi. Ex quibus aperte constat S. Leonem non loqui de Absolutione a censuris, quae potest etiam mortuis impendi, ut patet ex capite A nobis 28., etc.

Suffragatur etiam ratio: Nam si talis Absolutio esset invalida, maxime quia non supponeret veram materiam, neque veram sui ipsius accusationem, cum ostensione doloris, ex quo Sacerdos cognoscat, poenitentem esse dignum Absolutione: at ita non est, siquidem poenitens sufficienter ostendit se dolere de peccatis cum Poenitentiam postulat, et iam incipit generatim confiteri, cum petit Sacerdotem accersiri; simili fere modo, quo quis per interpretem confitetur, dum ipsi peccata sua consignat, ut ea Sacerdoti explicet; cum enim adstantes Sacerdoti praesenti Poenitentiam et desiderium moribundi explicant, instar interpretrum ipsius Confessionem Sacerdoti exponunt, sicque ipse Sacerdoti iam praesenti veluti per interpretes peccata manifestat, ac Poenitentiae signa profert.

DICES 1: Ad Absolutionem Sacramentalem praerequiritur Confessio, per quam status poenitentis possit cognosci: atqui per huiusmodi signa poenitentis status cognosci non potest: igitur, etc. Deinde, per illa signa Confessarius nihil cognoscit, quod ante non sciebat, nam tantum generatim cognoscit talem peccasse: at non potest exercere iudicium sine distincta cognitione causae: igitur Sacerdos non potest iuridicam et Sacramentalem Absolutionem proferre circa hunc moribundum. — Respondeo ad primum, negando minorem: sufficienter enim per huiusmodi signa Sacerdos cognoscit, illum hominem egere Sacramento Poenitentiae, ac subinde reum esse peccati; neque enim ad hoc ut quis directe absolvatur, necessum est, ut confiteatur aliquod peccatum in particulari. Nam si aliquis, qui multis annis in gravissimis vixisset peccatis, solum confiteretur unum peccatum veniale, v. g. se aliquando voluntarie distractum fuisse inter orandum, et subito destitueretur sensibus, secundum omnes, deberet absolvi; et tamen moraliter loquendo, Sacerdos ex illa Confessione non posset magis de illius statu iudicare, quam si solum generatim dixisset se peccasse: ergo etiam hoc casu deberet absolvi. Ad secundum, nego maiorem: per ea namque signa a poenitente exhibita Sacerdos cognoscit tamquam Iudex in Tribunali Poenitentiae, hunc hominem Deum offendisse, et de hoc dolere, quorum utrumque, saltem postremum, prius non noverat sub ea ratione Iudicis.

DICES 2: Si poenitens, qui absente Sacerdote dedit Poenitentiae signum, valide et licite posset absolvi, sequeretur, quod liceret per litteras et internuntium Confessario absenti peccata sacramentaliter confiteri: sed hoc tamquam erroneum dogma proscriptum est a Clemente VIII et Paulo V. ut iam diximus agendo de forma huius Sacramenti: igitur, etc. — Nego sequelam maioris: longe enim diversus est casus hominis moribundi ab homine, qui per litteras Sacerdoti absenti peccata sua declararet: nam moribundus, quasi per interpretem confitetur, scilicet per testimonium eorum, qui audierunt illum postulantem Confessarium, et viderunt signa Contritionis ab eo edita. Insuper, Sacerdos eo in casu non censetur absens, quia habet absolvendum praesentem, necnon et praesentes testes, qui declarant, moribundum illum habere voluntatem efficacem suscipiendi Sacramentum Poenitentiae. Secus autem est de homine prorsus absente, quia Confessarius non habet nec habere potest certitudinem moralem, quod poenitens ille, qui per litteras confessus est, sit in debito statu, ut possit absolvi. Unde ad minorem dico, hanc assertionem non repugnare definitioni Clementis VIII, qua damnavit hanc propositionem: Licet per litteras aut internuntium Confessario absenti peccata sacramentaliter confiteri, et ab eodem absente absolutionem obtinere. Primo, quia, ut diximus, hic casus omnino diversus est a nostro: secundo, quia ipsemet Pontifex interrogatus, an moribundus sic deberet sacramentaliter absolvi; respondit debere absolvi, et se eum absoluturum, si talis occurreret occasio, nec eum casum suo decreto ullo modo comprehendendi. Nam, ut refert Conink, disp. 7. num. 105. ann. 1608. 16. Aprilis, Illustrissimus Cardinalis Bellarminus, et Illustrissimus Archiepiscopus Armacanus testati sunt se id ab eo audivisse. Confirmatur ex Rituali Rom., edito auctoritate Pauli V, in quo Summus Pontifex non solum permittit, sed etiam praecipit omnibus Parochis, ut in tali casu moribundo Sacramentalem Absolutionem impendant, sic enim habet: Si inter confitendum, vel etiam antequam incipiat confiteri, vox et loquela aegrum deficiant, nutibus, et signis conetur Sacerdos, quoad eius fieri poterit, peccata poenitens cognoscere, quibus utcumque, vel in genere, vel in specie cognitis, vel etiamsi confitendi desiderium, sive per se, sive per alios ostenderit, absolvendus est.

Tria maxime hac in Quaestione sunt determinanda: primum, utrum solus Sacerdos sit Minister Sacramenti Poenitentiae: secundum, utrum id omni Sacerdoti conveniat virtute sui characteris et Ordinis: tertium, utrum Confessarius debeat esse ita secreti tenax, ut nulla unquam ratione ipsi liceat peccatum sibi confessum alteri, quam poenitenti manifestare ac declarare. Quae ut distinctius resolvantur, et appareant,

NOTANDUM 1. Eum inter ceteros fuisse Wicleffi errorem, quod Sacerdos non esset necessarius Minister Sacramenti Poenitentiae, sicut testatur Waldensis, Tom. 2. c. 135. quem nonnulli ex recentioribus haereticis hoc in errore secuti sunt, ut colligitur ex Concilio Trid., Sess. 14. cap. 6. ubi statuit: Circa Ministrum autem huius Sacramenti declarat S. Synodus, falsas esse, et a veritate Evangelii penitus alienas, doctrinas omnes, quae ad alios quosvis homines praeter Episcopos et Sacerdotes clavium ministerium perniciose extendunt, putantes verba illa Domini: Quaecumque alligaveritis super terram, erunt alligata et in caelo, et quaecumque solveritis super terram, erunt soluta et in caelo, et quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenta sunt, ad omnes Christianos indifferenter et promiscue, contra institutionem huius Sacramenti, ita fuisse dicta, ut quivis potestatem habeat remitendi peccata, publica quidem per correptionem, si correptus acquieverit, secreta vero per spontaneam Confessionem cuicumque factam. Non defuerunt etiam quidam Catholici, qui Magistrum Sententiarum secuti in 1. dist. 17. etsi concesserint, solum Sacerdotem esse Ministrum huius Sacramenti, putaverunt tamen in necessitate, absente Sacerdote, peccatorem teneri confiteri Laico: Dixerunt enim, ut refert S. Bonaventura, eadem dist. p. 3. dub. 1. quod quinque modis habetur potestas absolvendi, scilicet auctoritate, et sic est Dei: excellentia, et sic est Christi hominis: potestate, sive auctoritate commissa, et sic est Sacerdotis: merito vitae, et sic est Iusti, et Sancti: et virtute Unitatis Ecclesiasticae, et sic est cuiuslibet viri fidelis: et ideo dicunt, quod talis Confessio quodammodo est Sacramentum Ecclesiae: probabilius tamen est dicere, quod non sit Sacramentum Ecclesiae, cum deficiat ipsi formale, scilicet potestas clavis; sed est aliquid loco eius.

NOTANDUM 2. Potestatem ad absolvendum a peccatis Sacerdotibus novae Legis a Christo Domino concessam, declaratam fuisse Matth. 16. metaphorice nomine clavium, ubi Dominus Petro hanc potestatem spondens, ait: Tibi dabo claves regni caelorum, et quodcumque ligaveris super terram, etc. « Porro, inquit, Seraph. Doct., dist. 18. ar. 1. nomen clavis translatum est ad spiritualia ab ipsis corporalibus; in his autem corporalibus clavis est instrumentum ad removendum aliquod obstaculum. Quoniam igitur in spiritualibus invenimus aliquod obstaculum ad ingrediendum in regnum caeleste, necesse est illud removere. Ideo ad spiritualia nomen clavis transferimus, vocantes clavem illam virtutem, per quam obstaculum removetur, sive per quam excluditur, includitur. Secundum hoc igitur notandum, quod cum triplex sit obstaculum ingrediendi in regnum, et triplex potestas illud removens, triplex est clavis spiritualis, differens secundum gradum et dignitatem. Obstaculum autem ingrediendi in caelum est debitum alicuius peccati; hoc autem est triplex: primum, peccati mortalis commissi, et hoc est debitum aeterni supplicii. Hoc autem obstaculum solus Deus amovet; quia removetur per culpae deletionem; et ideo potestas hoc removens est potestas divina, quae ab aliquibus dicitur clavis auctoritatis. Secundum obstaculum est debitum peccati contracti, et illud est debitum solutionis pretii, et hoc solvi potuit per eum, qui potuit satisfacere; talis autem fuit solus Christus: et ideo haec potestas removens illud obstaculum est solius Christi, et vocant eam aliqui clavem excellentiae. Tertium obstaculum est debitum peccati dimissi, quia postquam homini dimissa est culpa, adhuc est obligatus ad temporalem poenam; et hoc removeri potest per illum, qui potest peccati poenam taxare; et talis est Minister Christi, non tantum Christus; et illa potestas est hominibus communicata, et vocatur ista potestas clavis ministerii. Cum igitur triplex sit obstaculum, triplex est clavis. Prima scilicet auctoritatis, a qua est secunda, scilicet excellentiae, et haec est in solo Christo; et tertia est clavis ministerii, quae descendit a clave auctoritatis, mediante clave excellentiae; et de hac dictum est Petro: Tibi dabo claves regni caelorum ». — Paulo aliter hanc veritatem explicat Doctor, dist. 19. n. 1. ubi ait: « auctoritas iudiciaria sententiandi, caelum huic aperiendum, vel apertum esse, potest intelligi tripliciter: Uno modo auctoritas simpliciter principalis. Secundo modo, non principalis, sed praecellens. Tertio modo, non principalis, nec praecellens, sed particularis. Prima soli Deo convenit propter duo: primo, quia ipse solus ex se est iustus: imo ipsa iustitia: primum autem iudicium non potest competere, nisi primo iusto, quia iudicium non est perfectum, nisi sit iustum, iuxta illud Ps. Feci iudicium et iustitiam, siquidem iudicare est ius vel iustum dictare. Primum autem iustum oportet esse perfectissimum, et ita iustissimum: igitur primi iusti. Secundo, quia iudicare est Praesidentis, iuxta illud Apostoli ad Rom. 14. Tu quis es, qui iudicas alienum servum? Primus autem Praesidens non potest esse nisi Deus solus. Unde sicut non potest alii communicare divinitatem, sic nec primam potestatem iudicandi, nec per consequens clavem simpliciter principalem aperiendi caelum. Secunda clavis, scilicet non principalis, tamen praecellens, potest intelligi quantum ad duplicem praeminentiam: unam quidem in universalitate causarum iudicandarum; aliam in firmitate sententiae definitive. Et utraque praeminentia potest convenire illi qui omnia merita et demerita novit, quae sunt causae propter quas caelum est aperiendum, vel claudendum, et cum hoc habet voluntatem inseparabiliter conformem iustitiae divinae. Propter primum potest in omnibus causis sententiare, quia omnes novit... Propter secundum potest eius sententia simpliciter esse firma et irrevocabilis, quia semper iusta. Haec clavis cum utraque praeminentia proprie est Christi, qui novit omnia merita et demerita iudicandorum, et semper iustitiae divinae conformiter iudicat. Nec ista potest esse in Ecclesia militante, saltem congrue non potest, quia nullus in Ecclesia novit omnes causas iudiciarias, nec habet voluntatem immutabiliter iustam. Tertia clavis, scilicet particularis quantum ad causas cognoscendas, et infirma quantum ad sententiam ferendam, puta quod sit aliquando revocabilis, potest conferri alicui in Ecclesia militante, qui potest in illa causa nosse, et in illa secundum legem divinam recte iudicare; et si quando praeter illam, sententia eius non erit firma, sed secundum illam erit firma. Potest ergo in Ecclesia esse una clavis caelum aperiendi, scilicet auctoritas sententiandi particulariter, non irrevocabiliter, alicui caelum esse apertum. Congruit etiam istam esse in Ecclesia, et hoc in Sacerdote, ut Hierarchia Ecclesiastica sit ordinata, et ultima reducantur in primum per medium ».

NOTANDUM 3. Sigillum Confessionis nihil aliud esse, quam obligationem qua Confessarius tenetur ad servandum secretum de iis omnibus, quae audivit in Confessione; quae utique obligatio idcirco metaphorice sigillum appellatur, quia sicut secreta sigillo solent obsignari, ne aliis manifesta fiant, ita peccata Confessori manifesta perpetuo silentio, quasi sacro et inviolabili sigillo debent obsignari, ne aliis innotescant. Cum autem sit triplex ius, quo quis teneri potest ad servandum sibi demandatum secretum, nempe ius naturale, divinum positivum, et ecclesiasticum; quaeritur an Confessarius hoc triplici iure obligetur ad celandum peccatum sibi in confessione manifestatum.

Conclusio prima. — SOLUS SACERDOS LEGIS EVANGELICAE EST LEGITIMUS MINISTER SACRAMENTI POENITENTIAE, CUI FIERI DEBEAT SACRAMENTALIS CONFESSIO. Haec est de fide determinata in Concilio Tridentino, Sess. 14. c. 10. Si quis dixerit, Sacerdotes, qui in peccato mortali sunt, potestatem ligandi et solvendi non habere, aut non solum Sacerdotes esse Ministros Absolutionis, sed omnibus et singulis Christifidelibus esse dictum: Quaecumque ligaveritis super terram erunt ligata et in caelo, et quaecumque solveritis super terram, erunt soluta et in caelo, et quorum remiseritis peccata remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenta sunt; quorum verborum virtute quilibet absolvere possit peccata, publica quidem per correptionem dumtaxat, si correptus acquieverit; secreta vero per spontaneam Confessionem, anath. sit. Patet haec veritas ex facto Christi Domini, qui Ioann. 2.¹ conferens facultatem absolvendi a peccatis, solis eam Apostolis dedit; nam cum insuffasset in eos, et dixisset: Accipite Spiritum sanctum; statim subiicit: Quorum remiseritis peccata, etc. clare insinuans illis solis haec verba dicere, qui per singularem ordinationem ad hoc Spiritus Sancti gratiam acciperent: tales autem sunt soli Sacerdotes: igitur, etc.

Probatur insuper eadem veritas auctoritate SS. Patrum, qui unanimi calculo docent, hanc absolvendi potestatem solis Sacerdotibus novae Legis esse concessam. Ita S. Ambrosius, lib. De Paradiso, et lib. De Poenitentia, ubi loquens de potestate ligandi et absolvendi, dicit: Ius hoc solis est permissum Sacerdotibus. S. Hieron. exponens illud Matth. 16. Tibi dabo claves regni caelorum: Habent, inquit, iudiciariam potestatem alii Apostoli, habet et omnis Ecclesia in Episcopis et Presbyteris; sed ideo Petrus eam specialiter accepit, ut omnes intelligant, quod quicumque a veritate fidei, et societate Ecclesiae separatur, nec a peccatis solvi, nec caelum potest ingredi. Idem testantur ceteri Patres, maxime S. Leo, Epist. 91. et ante eos S. Pacianus, Tract. Contra Novatianos. Porro hanc veritatem probat Subtilis Doct. supra laudatus n. 6. ex eo quod Sacerdos sit mediator inter Deum et peccatorem: « Congruit, inquit, istam auctoritatem esse in Ecclesia, et haec in Sacerdote, ut Hierarchia Ecclesiastica sit ordinata, et ultima reducantur ad primum per medium: Hierarchia est medium inter Deum, peccatoremque reducendum. Hoc etiam congruit perfectioni causarum secundarum in esse morali, Deus enim universaliter non negat creaturis causalitatem, quae potest eis competere, imo et illam communicat, et ad eius actionem causis secundis assistit. Ex quo ergo in esse gratuito possibile est hominem habere istam causalitatem reductivam, quae dicitur clavis; congruum est, quod hoc supremo in Ecclesia, scilicet Sacerdoti, detur ».

Eamdem veritatem aperte et nitide declarat Seraph. Doctor, dist. 19. art. 2. qu. 1. ubi ait: « Dicendum (sicut dicunt Sancti, et hoc etiam innuit ipse modus tradendi Ordines), quod in ordine Sacerdotali clavium potestas confertur. Huius autem ratio est institutio divina. Institutionis autem congruitatem videre possumus, quoniam harum clavium conservator habet efficaciam Mediatoris, et officium Reconciliatoris. Mediator autem est inter Deum et hominem; reconciliator vero reducendo ad Ecclesiam, et reconciliando Ecclesiae. Ad hoc autem ut possit esse Mediator perfectus et competens inter Deum et hominem, oportet quod posse habeat offerendi dona et sacrificia pro peccatis, in quibus Deus placatur. Ad hoc, quod possit esse reconciliator, oportet quod possit reducere ad corpus Christi mysticum, cuius caput est ipse Christus verus; et ut recta sit et ordinata potestas, oportet quod habeat posse conficiendi sanctissimum corpus Christi. Hoc autem pertinet ad solos Sacerdotes; et ideo mirabilis Dei sapientia ordinatissimo modo ordinans Ecclesiasticas potestates, hanc potestatem ligandi, et solvendi solis Sacerdotibus commisit; et ita in ordine Sacerdotali dantur claves ».

OBIECTIONES 1. S. Iacobus, cap. 5. monet, ut sua peccata sibi mutuo confiteantur; ait enim: Confitemini ergo alterutrum peccata vestra, et orate pro invicem, ut salvemini; multum enim valet deprecatio Iusti assidua: igitur non censet soli Sacerdoti faciendam esse Confessionem. — Respondeo, triplicem in Scriptura distingui Confessionem peccatorum faciendam proximo: unam quidem satisfactoriam, quae fiat offenso fratri ad impetrandam ab eo veniam et pacem; aliam consultoriam, quae fiat ad capessendum consilium necessarium ad salutem: tertiam vero Sacramentalem, quae fiat ad veniam obtinendam per Absolutionem. Prima quidem fieri potest cuilibet proximo offenso. Secunda vero homini iusto et erudito, praesertim autem Pastoribus, ac viris Religiosis, quorum officium est publice et privatim fideles Evangelica doctrina illustrare, et salutari exhortatione consolari. Tertia autem fieri dumtaxat potest Ecclesiae Sacerdotibus, quibus solis concessa est a peccatis absolvendi potestas. Porro de hac posteriori videtur dumtaxat loqui S. Iacobus, cum monet confitenda esse alteri peccata; siquidem prius sermonem fecerat de Sacerdotibus, monendo fideles, ut si quis ex eis infirmatur, inducat Presbyteros Ecclesiae, qui orarent super eum, et ungant oleo, unde statim colligit: Confitemini ergo alterutrum peccata vestra; quibus non obscure significat, apud eos esse deponenda peccata, quos iam dixerat esse advocandos, ut orarent super infirmum, et eum ungerent. Ne vero quis existimaret peccata mortalia, quibus aegri conscientiam oneratam haberent, per istam Sacerdotum orationem et ministratam Sacram Unctionem posse deleri, subiungit: Confitemini alterutrum peccata vestra. (ut explicat Hugo Victorinus, lib. De Sacramentis hoc est inter vos homines hominibus, oves Pastoribus, subiecti Praelatis, laici Sacerdotibus, ii qui habent peccata iis qui peccata dimittendi potestatem habent.

OBIECTIONES 2. S. Cyprianus, lib. 3. Epistolarum, secundum editionem Pamelii, Epist. 13. docet: Si quis infirmitate oppressus non possit expectare Sacerdotis adventum, reconcilietur per Diaconum, facta prius exomologesi, idest Confessione. Similiter De Furtis, cap. fures, legimus: Fures et latrones, si in furando et depredando occiduntur, visum est pro eis non esse orandum: sed si comprehensi, aut vulnerati, Presbytero vel Diacono confessi fuerint, communionem eis non negamus. — Respondeo, Cyprianum loqui non de Absolutione sacramentali, sed de ea, qua publice poenitentes recipiebantur in Communione Ecclesiae, ut possent cum aliis communicare, et divinis interesse. Ad alterum dico, in eo capite non dici, quod Diaconus possit furem Sacramentaliter absolvere, sed quod possit audire eius Confessionem, et iudicare, utrum sit vere contritus et dignus cui Sacramentum Eucharistiae ministretur, quod tunc temporis Diaconi, absente Sacerdote, fidelibus conferre solebant.

OBIECTIONES 3. Varias SS. Patrum auctoritates, quibus significare videntur potestatem clavium ad omnes omnino fideles, praesertim bonos et pios pertinere, eamque ab illis exerceri, quotiescumque vel offensas fratribus, qui in se peccassent, poenitentibus remitterent, vel praefractos et impoenitentes divino iudicio puniendos relinquerent. Ita prae ceteris S. August., lib. 3. Contra Donatist., cap. 18. ubi de Apostolis, quibus dictum erat: Quorum remiseritis, sic loquitur: « Ergo si personam gerebant Ecclesiae, et sic eis hoc dictum est, tamquam ipsi Ecclesiae diceretur, pax Ecclesiae dimittit peccata, et ab Ecclesiae pace alienatio tenet peccata, non secundum arbitrium hominum, sed secundum arbitrium Dei, et orationes Sanctorum spiritualium, qui omnia diiudicant, ipsi autem a nemine iudicantur. Petra enim tenet, Petra dimittit, columba dimittit, unitas tenet, unitas dimittit: pax autem huius unitatis in solis bonis est, vel iam spiritualibus, vel ad spiritualia concordi obedientia proficientibus; in malis autem non est, etc. » Et infra de malis: « Remissam² tamen peccatorum non dabant, quae per orationes Sanctorum, idest, per columbae gemitus datur. Non enim raptoribus et fornicatoribus diceret Dominus, si cui dimiseritis peccata, etc. » Et lib. 5. cap. 21. « Quapropter, inquit, Sacramentum gratiae dat Deus etiam per malos, ipsam vero gratiam nonnisi per seipsum, vel per Sanctos suos, et ideo remissionem peccatorum, vel per seipsum facit, vel per illius columbae membra, quibus ait: Si cui dimiseritis, etc. » Et eiusdem operis, lib. 6. cap. 4. « Cum, inquit, homini malo veraciter ad Deum converso peccata dimittuntur, ab eis dimittuntur, quibus ipse veraci conversione coniungitur. Idem quippe Spiritus sanctus ea dimittit, qui datus est omnibus Sanctis sibi caritate cohaerentibus, sive se noverint, sive non noverint. Similiter cum alicuius peccata tenentur, ab eis utique tenentur, a quibus ille cum tenentur, vitae dissimilitudine et pravi cordis aversione disiungitur ». Praeterea Tract. 58. in Ioann. dicit, quod dum nobis invicem peccata dimittimus, ea in terra solvimus, ut et in caelo solvantur. Et Tract. 121. ad ea verba: Quorum remiseritis, etc. Ecclesiae caritas, inquit, eorum, qui participes sui sunt, peccata dimittit, eorum qui non sunt, tenet. Similis est locus apud S. Ambrosium, lib. 9. in Lucam, ad illud: Solvite, et adducite, ubi sic ait: Solvit enim manus Apostolica, talis actus, talis vita, talis gratia, esto talis et tu, ut possis ligatos solvere. Proferri etiam potest quod Origenes, Homil. 1. in 16. Matth. scribit: Omnes eos, qui vestigia Petri sequuntur, habere solvendi et ligandi potestatem. Et quod Theophilactus in Matth. 18. apertis verbis tradit, dicens: Non enim solum, quae solvunt Sacerdotes, sunt soluta, sed quaecumque et nos iniuria affecti vel ligamus, vel solvimus, et ipsa erunt ligata, vel soluta. — Respondeo, nos iam ex parte his omnibus auctoritatibus fecisse satis in Disp. Provinciali, ubi demonstravimus, Sacramenta valide administrari etiam per malos Ministros. Addo insuper, locis mox laudatis SS. Augustinum et Ambrosium non loqui de Ministris Sacramenti, neque de sacramentali modo remittendi peccata, qui fit per auctoritatem ministerialem, sed de modo impetratorio, qui proprius est sanctis et piis viris. Neque enim Deus dimittit alicui peccata extra Sacramentum ad orationes perversorum, sed iustorum. Quae duo apertissime distinguit S. Augustinus, lib. 4. Contra Donatistas, cap. 4. ubi disputans de haeretico et raptore, utrum remittant peccata, ait: Si per vim Sacramenti Dei, sicut ille, sic et ipse: si per meritum suum, nec ille, nec ille. Quibus significat, peccata interdum dimitti, vel per ministerium absolventis, vel per meritum impetrantis; quem utique posteriorem modum remittendi peccata etiam agnoscit Ecclesia in Sanctis cum Deo regnantibus; dicit enim, inquit Estius, dist. 20. § 2. in Hymno ad B. Virginem: Solve vincula reis: et iterum: Nos culpis solutos mites fac et castos. Et ad Apostolos: Nos a peccatis omnibus solvite iussu quaesimus. Et ad Martyrem: Soluta iam sunt vincula tui sacrati corporis, nos solve vincis saeculi, etc. Dicitur autem iussu, propter certitudinem effectus consequentis earum intercessionum. Item ad Praecursorem: Solve polluti labii reatum, sancte Ioannes. E diverso quoque dicuntur Sancti ligare impenitentes, et eorum retinere peccata, quando divinam iustitiam circa impenitentes, et potissimum circa damnatos approbant. Unde vox eorum est in Psalmo: Non miserearis omnibus qui operantur iniquitatem. Nam sicut in extremi Iudicii die Sancti futuri sunt Iudices, ita et nunc quodammodo iudicant malos et impios, divinam etiam in hac vita circa eos approbando sententiam. Ad id vero, quod ex Origene et Theophylacto obiicitur, iam supra responsum est ad primam obiectionem, ubi diximus triplicem esse Confessionem; unam quidem Satisfactoriam, de qua hi duo Auctores sunt intelligendi.

PETES: Utrum, absente Sacerdote, et urgente mortis periculo, aliquis peccati mortalis conscius confiteri teneatur Laico, aut Diacono? — Respondeo: eiusmodi Confessionem varios Auctores consulere: primo, namque Auctor libri De vera et falsa Poenitentia, cap. 10. et ex eo Gratianus, cap. Quem poenitet, dist. 1. De Poenit., ubi ait: Tanta Confessionis vis est, ut si deest Sacerdos, confiteatur proximo: saepe enim contingit, quod poenitens non potest verecundari coram Sacerdote; et si ille, qui confitetur, potestatem non habeat solvendi, fit tamen dignus venia Sacerdotis desiderio, qui confitetur socio: Mundati enim sunt leprosi, dum ibant orare, vel se ostendere Sacerdotibus, antequam ad eos pervenirent. Unde patet, Deum ad cor inspicere, dum ex necessitate prohibentur ad Sacerdotes pervenire. Saepe quidem quaerunt eos sani, et laeti: sed dum quaerunt, antequam perveniant, moriuntur. Sed misericordia Dei ubique est, qui et iustis parcere novit, etsi non tam cito, sicut si solverentur a Sacerdote. — Idem docet Petrus Cantor Parisiensis in Summa de Sacramentis, fol. 203. ubi eamdem tuetur sententiam ut communem, eadem libri De vera, et falsa Poenit., auctoritate fretus: Ecce ex hac auctoritate habemus, quod in necessitate confitendum sit laico, si Sacerdos desit, et non solum venialia, sed etiam mortalia. Deinde sibi auctoritatem Bedae obiicit, qui hoc videtur de venialibus tantum intelligere, cui sic respondet: Sed hoc forte dictum est in casu, ubi Sacerdos haberi potest: quod videtur ex eo quod sequitur, scilicet, quod sine Confessionis emendatione peccata nequeunt dimitti. Si enim tantae necessitatis est Confessio, quod si deest Sacerdos, confitendum sit cuicumque in mortis periculo, sed numquid Iudaeo, vel Gentili, vel Haeretico manifesto? Non videtur, quia contemptores sunt, et irrisores Christianae Religionis, etc. Postea probat. nec morioni, nec puero confitendum esse, sed laico discreto, qui non scandalizetur propter eiusmodi Confessionem. Quaerit amplius idem Petrus, atque respondet ea, quae mihi videntur hic inserenda, ut quae fuerit tum multorum vulgata praxis evidentius demonstretur: An, et similiter mulieri, quae non scandalizetur per eiusmodi Confessionem? Item si fidelis serviens Iudaeo moriatur in via, domino praesente solo suo, non habens peccata aliqua, in quibus Iudaeus ille velit, vel possit detinere confitenti, vel Ecclesiae: et ille priusquam moriatur, confiteatur Iudaeo illi, et eum adiuvet per Deum, et fidem quam ei debet, ut Poenitentiam, et Confessionem suam protestetur Ecclesiae: an credetur ei postmodum hoc protestanti? nonne commendabit Ecclesia talem Confessionem, cum nullum ex ea sequatur periculum? R. Credo, quod Dominus, qui dat in tali casu poenitenti Contritionem, ipsum quid agere debeat, docebit per internam inspirationem. Potest enim, ut credo, propter tantam necessitatem etiam hoc Iudaeo vel haeretico confiteri; potest autem commendabiliter abstinere, ne talibus confiteatur, si dictet ei conscientia. — Ita etiam docuit Praepositivus, ut vulgatam doctrinam, sicut ex eius Summa manuscripta colligitur, 2. cap. De Confessione, ubi sic scribit: « Quaeritur utrum aliquis possit confiteri socio suo. Quod sic, probatur. Beda super illum locum, Confitemini alterutrum peccata vestra, dicit, quod peccata ex deliberatione facta debet quis confiteri Sacerdoti: facta vero ex infirmitate vel ignorantia potest confiteri socio. Contra hoc sic: aliquod peccatum factum ex infirmitate gravius est omni peccato ex deliberatione facto. Nam peccatum fornicationis, quod fit ex infirmitate, gravius est verbo otioso, quod quis dicit ex deliberatione. Ergo aliquod mortale peccatum debet quis confiteri socio, et veniale Sacerdoti. Solutio: Beda per peccatum infirmitatis, intellexit peccata quotidiana, sine quibus vix potest esse vita, quia haec saepe ex infirmitate vel ignorantia procedunt. Sed quaeritur quid conferat confiteri socio. Videtur quod nihil conferat, nam socius non habet potestatem ligandi, atque solvendi: ergo nihil confert socius, maxime cum possit invenire Sacerdotem. Solutio: dicimus, quidquid dicat Beda, quod semper melius est confiteri Sacerdoti, quam socio, et socio non est confitendum, nisi in necessitate. Necessitas autem est in minimis peccatis. Pene enim esset impossibile semper quoties peccamus Sacerdotem invenire, sed socium de facili reperimus: et cum quis confitetur socio, solvitur ex desiderio Sacerdotis, ut dicit Augustinus ». Haec ille. — Albertus Magnus in 4. dist. 17. art. 58. hanc quaestionem proponit: An aliquis possit confiteri suo socio, et ad quid valeat illa Confessio? Cui sic respondet: Valet Confessio facta laico, ubi articulus necessitatis, non contemptus Religionis, excludit proprium, vel alienum Sacerdotem. Deinde docet. Patres multiplicem asseruisse absolvendi potestatem: « Est, inquit, potestas absolvendi ex auctoritate, quae est Dei: est potestas superexcellentiae, et haec est Christi hominis, etc. Tertia potestas est ex vitae merito, et suffragiis orationum, et haec est Sanctorum in Ecclesia, qua unus alii meretur primam gratiam, quae absolvit a peccatis. Alia autem potestas ex officio Ministrorum concessa Sacerdotibus, est ultima ex unitate fidei et caritatis; et haec pro necessitatis articulo descendit in omnem hominem ad proximo subveniendum: et hanc potestatem habet laicus in articulo necessitatis, et mulier similiter ». Articulo sequente docet, Absolutionem illam esse Sacramentalem, ut est Baptismus a laico datus, et laicum eo casu veri Ministri, idest, Sacerdotis Vicarium. — Ita quoque S. Raymundus, lib. 3. De Poenit. et Remiss., § 20. ubi ait: Sed et graviora coaequalibus pandenda sunt, cum deest Sacerdos, et urget periculum: venialia, Sacerdotis ablata copia, licet confiteri coaequalibus, et hoc sufficit, ut dicunt plerique Doctores; si tamen ex contemptu non praetermittatur Sacerdos. Alii vero dicunt, et credo tutius, quod utriusque generis peccata Sacerdotibus sunt pandenda, quibus est concessa potestas ligandi et absolvendi, si habeatur eorum copia. Et antea Sess. 15. dixerat S. Augustini auctoritate fretus, et Decreti de Poenit., dist. 1. quem poenitet, et de Consecratione, dist. 4. cap. Sanctum: Tanta est vis Confessionis, ut si immineat articulus necessitatis, vel quia infirmatur ad mortem, qui confiteri vult, vel debet intrare bellum iustum, et deest Sacerdos, confiteatur proximo; et ita non solum Clerico, sed etiam Laico, vel socio posset. — Alexander Alensis 4. Summae q. 19. memb. 1. art. 1. dicit, Confessionem laico factam utilem esse multis de causis, et Absolutionem a laico datam esse Absolutionis a Deo impetrationem; atque in huius rei probationem affert S. Augustini dictum iam exscriptum, sed sub nomine S. Gregorii. — S. Bonaventura in dist. 17. p. 3. dub. 3. et art. 2. q. 1. testatur nonnullos Doctores existimare, Confessionem illam esse Sacramentalem; contrarium tamen probabilius iudicat. Sed parum interest, an sit Sacramentalis, necne, modo primarium Absolutionis Sacramentalis effectum, idest, salutem, quoquo modo in poenitente producat. — Cardinalis Hostiensis, lib. 5. Summae, tit. De Poenit. et Remiss., cap. 14. ubi casus explicat, in quibus licet non confiteri Parocho suo. « Septimo, inquit, tempore necessitatis 26. q. 6. Si Presbytero de Poenit. dist. 3. Quicumque Presbyter, quia, sicut ait Augustinus, tanta est vis Confessionis, quod si immineat necessitatis articulus, ut quia infirmatur ad mortem is qui vult confiteri, vel oportet eum intrare bellum, et deest Sacerdos non solum proprius, sed et quilibet; in tali articulo potest etiam laico, vel etiam mulieri si non adsit alius, confiteri, de Poenit. dist. 1. Quem poenitet, et dist. 3. Qui vult, et de Consecratione, dist. 4. Sanctum est, etc. Non tamen haeretico, vel excommunicato debet quis confiteri ». Quantae autem virtutis sit eiusmodi Confessio, paulo post explicat: « quod autem dictum est de laico vel muliere, intelligas quoad ostendendam fidem sacramentalem; unde si sic moriatur, salvatur; debitum tamen Sacramentum deficit, quia nullus potest vere absolvere, ut scilicet verum sit Sacramentum Poenitentiae, nisi Sacerdos sit; ideoque si talis evadat, debet iterum Sacerdoti proprio confiteri ». — Similiter S. Thomas, in dist. enim 17. q. 3. art. 3. quaestiuncula 2. Dicendum, quod sicut Baptismus est Sacramentum necessitatis, ita et Poenitentia. Baptismus autem, qui est Sacramentum necessitatis, habet duplicem Ministrum: unum, cui ex officio baptizare incumbit, idest, Sacerdotem: alium, cui ratione necessitatis dispensatio Baptismi committitur. Ita etiam Minister Poenitentiae, cui Confessio facienda ex officio est, est Sacerdos; sed in necessitate etiam Laicus vicem Sacerdotis supplet, ut ei Confessio fieri possit. Et postea in responsio ad primum docet, in huiusmodi Confessione inesse rationem Sacramenti, et ea, quae ad Sacramenti essentiam pertinent, licet non omnia: quae vero desunt, defectum scilicet Sacerdotis, a summo Sacerdote suppleri: quando necessitas imminet, debet facere poenitens, quod ex parte sua est, scilicet conteri, et confiteri cui potest. Et paulo post: nihilominus Confessio laico ex desiderio Sacerdotis facta, sacramentalis est quodammodo, quamvis non sit Sacramentum perfectum. Postea responsione ad secundum asserit, laicum esse confitentis Iudicem, eo quod ratione necessitatis, et Sacramenti adipiscendi sese ei confitens subiecit.

Verum dico his et similibus auctoritatibus et sententiis non significari illam Confessionem a poenitente factam, et Absolutionem a Diaconis aut laicis datam, esse Sacramentalem; quippe omnes omnino Ecclesiae Doctores constanter docent clavium potestatem ad solos Episcopos et Presbyteros pertinere, uti aperte definit Concilium Tridentinum, Sess. 14. cap. 6. Itaque illa confessio potest quidem esse salutaris propter Contritionem, et verecundiam ac humilitatem annexam; nam (inquit Doctor, dist. 17. q. 27.) « Talis Confessio potest esse materia verecundiae, quae est una poena debita peccato; et in hoc confitens solvit aliquam poenam, quam solveret, si confiteretur Sacerdoti; sed quia accusatio ad hoc ex praecepto sit, et non aliud, ut sequatur sententia; et laicus nullam habet sententiandi auctoritatem in isto foro; sequitur, quod nullum praeceptum est de accusando se laico. Et forte utilius esset non accusare se illi, si posset aequalem verecundiam habere apud se recogitando eadem peccata, et sic aeque puniri. Et si diceret aliquis, quod necessarium est non confiteri laico, quia nulli liceret diffamare se, nec prodere peccatum suum occultum, maxime quando ille, cui prodit, non praesumitur caelator secreti, nec scit melius consulere peccatori, quam ipsemet sibi; forte enim propter consilium requirendum, licet revelare peccatum suum alicui laico discretiori. Sed nec hoc patet, quia consilium posset inquiri posito casu in universali de aliquo, absque revelatione peccati sui. Quid igitur de malefactoribus damnatis confitentibus laicis? Respondeo, simplicitas excusat eos, ne in hoc peccent; et humilitas eorum est meritoria eis, pro quanto volunt illud, quod pertinet ad Sacramentum Poenitentiae supplere, sicut possunt. Sed viro discreto, qui bene sciret ad quid est Confessio instituta, nec forte utile foret, nec (sine forte) necessarium talem Confessionem facere ». Ita Doctor.

Conclusio secunda. — NON OMNIS SACERDOS, EXTRA IMMINENS PERICULUM MORTIS, EST MINISTER SACRAMENTI POENITENTIAE, CUI FIERI DEBEAT CONFESSIO, SED TANTUM ILLE, CUI AD ID CONCESSA EST IURISDICTIO. Haec est communis apud Theologos, et expresse

Colligitur ex Concilio Florentino, in Decreto Eugenii, ubi docet, Ministrum huius Sacramenti esse Sacerdotem habentem auctoritatem absolvendi ordinariam, vel delegatam. Quibus verbis cum explicet ea, quae iure divino ad essentiam Sacramentorum requiruntur, significat hanc auctoritatem sive potestatem iurisdictionis requiri iure divino. Idem aperte satis docet Concilium Tridentinum, Sess. 14. cap. 5.³ ubi ait, Absolutionem a peccatis esse actum iudiciarium. ex institutione Christi: ad hunc autem requiritur iurisdictio; unde cap. 7., ait: Quoniam igitur natura et ratio Iudicii illud exposcit, ut sententia in subditos dumtaxat feratur, persuasum semper in Ecclesia Dei fuit, et verissimum esse Synodus haec confirmat, nullius momenti Absolutionem eam esse debere, quam Sacerdos in eum profert in quem ordinariam, aut subdelegatam non habet iurisdictionem. Unde etiam cap. Si Episcopus, De Poenitent. et Remiss. in 6. statuitur, nulla consuetudine posse induci, sive praescribi, ut quis sine licentia Superioris possit sibi Confessarium eligere, quia nimirum contra ius divinum nulla consuetudo aut praescriptio potest praevalere. Ex quo apparet hanc necessitatem iurisdictionis ex ipsa natura et institutione Sacramenti consequi; si enim, quod quilibet Sacerdos non possit quemlibet absolvere, proveniret tantum ex iure humano, contra illud praescribi posset, quia secundum veriorem sententiam, praescribi potest contra omne ius humanum.

Difficultas autem est, unde proveniat eiusmodi iurisdictio: quidam enim Theologi docent cum Armacano, lib. 11. Quaestionum armenicarum, cap. 4. potestatem iurisdictionis in hoc Sacramento non distingui a potestate ordinis; atque ita Sacerdotem utramque simul accipere in ordinatione omnino completam, sique quemlibet Sacerdotem posse valide quemvis legitime dispositum absolvere, licet illicite ob Ecclesiae prohibitionem. Verum haec sententia aperte repugnat Concilio Tridentino, c. 7. decernenti, delictorum reservationem consonum esse divinae auctoritati, et non tantum in externa politia, sed etiam coram Deo vim habere; verumtamen pie admodum, ne haec ipsa occasione aliquis pereat, in eadem Ecclesia Dei custoditum semper fuit, ut nulla sit reservatio in articulo mortis; atque ideo omnes Sacerdotes, quoslibet poenitentes, a quibusvis peccatis et censuris absolvere possunt; extra quem articulum Sacerdotes cum nihil possunt in casibus reservatis, id unum poenitentibus persuadere nitantur, ut ad superiores et legitimos Iudices pro beneficio Absolutionis accedant. Quibus verbis aperte docet, non solum illicite, sed etiam invalide aliquos Sacerdotes absolvere a peccatis reservatis; ac subinde falsum est, eos omnes habere completam iurisdictionem virtute suae ordinationis.

Censent nonnulli cum Navarro in Summa cap. 4. n. 3. et cap. 27. n. 54. Sacerdotes quidem in sua ordinatione accipere iurisdictionem habitualem, non talem ac tantam, ut valide possint absolvere, Ecclesia id sua prohibitione impediente. Verum haec sententia pene coincidit cum praecedente; nam si quivis Sacerdos iure divino et virtute suae ordinationis habeat sufficientem potestatem, ut actu possit ab omnibus peccatis absolvere, nulla ratione Ecclesia poterit efficere, ut poenitentem debite dispositum valide absolvat, sicut nulla sua prohibitione potest efficere, ut Episcopus aliquem invalide ordinet. aut confirmet.

Tertio, aliqui docent cum S. Antonino, 3. part. tit. 17. c. 4. Sacerdotes in sui ordinatione accipere quidem potestatem iurisdictionis, sed quae, etiam seclusa omni Ecclesiae prohibitione, non possit reduci ad actum, propter defectum materiae; nam ut aliquis Iudex exerceat actum iurisdictionis, non satis est, quod a Principe Iudex instituatur, sed praeterea necessarium est, quod habeat subditos, et determinatum locum ubi eiusmodi iurisdictionem exerceat; unde ut Sacerdotes valide possint aliquem poenitentem absolvere, necessum est, quod Ecclesia ipsis aliquos subditos assignet; quia Christus Dominus hoc sacramentum ita instituit, ut nullus sine auctoritate et determinatione Ecclesiae possit in alterum sententiam ferre; quam sententiam veriorem existimo.

Quarta tandem sententia docet potestatem Ordinis, quam solam Sacerdos in sui ordinatione accipit, esse distinctam a potestate Iurisdictionis, quam postea accipit a Praelatis Ecclesiae; unde fit, ut neminem possit absolvere, nisi prius accepta hac auctoritate, quae sicut libere conceditur, sic etiam libere suspendi potest et revocari. Ita Medina, De Poenit., Tract. 2. qu. 39. conclusione 3. Soto, in 4. dist. 18. qu. 4. art. 2. Suarez, disp. 16. sect. 3. n. 7. Quam utique sententiam probant maxime his momentis, quae alibi, agendo de Ordine, examinabimus: aiunt autem: Trident. et Florent. distinguunt hanc iurisdictionem in ordinariam, et delegatam: ac subinde censent hanc potestatem posse delegari: id autem falsum esset, si potestas iurisdictionis esset eadem cum potestate ordinis: nemo enim dixerit potestatem ordinis posse delegari; ac subinde censent Concilia, potestatem iurisdictionis a potestate ordinis esse distinctam. Deinde, omnis iurisdictio est essentialiter superioritas, quae intrinsece dicit respectum ad subditos; sicut enim nullus revera potest esse dominus, quin habeat servum, ita nec Superior esse potest, ac iurisdictionem habens, nisi habeat subditos: sed Sacerdos virtute suae ordinationis nullos acquirit subditos: igitur nec virtute illius iurisdictionem obtinet. Denique, eiusdem est conferre iurisdictionem, cuius est dare subditos, in quos exerceatur eiusmodi iurisdictio: sed Ecclesia Sacerdotibus ordinatis assignat subditos, in quos exerceant iurisdictionem et auctoritatem iudicandi sacramentaliter: igitur etiam dat hanc iurisdictionem.

DICES 1: Urbanus II. ut refertur cap. Placuit, De Poenitentia. Statuit, ut deinceps nulli Sacerdotum liceat quemlibet commissum alteri Sacerdoti ad Poenitentiam suscipere, sine eius consensu, cui prius se commisit. Igitur prius cuilibet licebat, quemvis ad Poenitentiam et Absolutionem suscipere. — NEGO CONSEQUENTIAM; siquidem ibi non agitur de Poenitentia sacramentali, sed tantum de Poenitentia publica, et decernitur ne aliquis agendo solemnem Poenitentiam postquam commissus est uni Sacerdoti, ut illam iuxta illius iudicium et praescriptum agat, possit sine huius Sacerdotis licentia alteri se committere in eadem causa, nisi forte Sacerdos ille, cui se primo commiserat, ei iniunxisset aliquid indecens propter ignorantiam; hoc enim in casu posset alterum convenire.

DICES 2: Potestas iurisdictionis, seu remittendi peccata, conceditur cuilibet Sacerdoti in sua ordinatione, ut decernit Concilium Tridentinum, Sess. 14. cap. 6. his verbis: Docet quoque (sancta Synodus) etiam Sacerdotes, qui peccato mortali tenentur, per virtutem Spiritus sancti, in ordinatione collatam, tamquam Christi Ministros, functionem remittendi peccata exercere, eosque prave sentire, qui in malis Sacerdotibus hanc potestatem non esse contendunt. Ubi Concilium docet, Sacerdotes habere potestatem iurisdictionis virtute suae ordinationis: igitur illa potestas non est distincta a potestate Ordinis; ac subinde quemadmodum quilibet Sacerdos potest exercere potestatem Ordinis independenter a qualibet prohibitione Ecclesiae, pari ratione poterit exercere iurisdictionem et auctoritatem absolvendi. Adde quod Concilium dicat Sacerdotes habere auctoritatem eandem quae concessa fuit Apostolis vi verborum Ioan. 20. Quorum remiseritis peccata: at Apostoli virtute verborum istorum poterant quemlibet absolvere: igitur idem praestare possunt Sacerdotes. — NEGO CONSEQUENTIAM, iuxta tertiam sententiam: quamquam enim potestas remittendi peccata conferatur secundum substantiam et virtutem cuilibet Sacerdoti in ordinatione, non tamen confertur exercenda, nisi assignatis subditis, in quos exerceatur: ac subinde confertur quidem intrinsece completa quantum ad virtutem, sed in complenda extrinsece quantum ad exercitium, et applicationem subiecti, in quod illa potestas exerceatur; non secus ac si Rex tribueret aliquibus potestatem iudicandi, et constitueret eos Iudices, non assignaret tamen illis subditos, sed designationem ipsorum permitteret provinciarum Gubernatoribus, ubi iudicarent expedire bono regni. — Ad id quod subiungitur, non aliam quemlibet Sacerdotum accipere in sua ordinatione potestatem, quam quae Apostolis concessa fuit, quando eis dictum est: Quorum remiseritis, etc. Respondeo, concedendo non aliam praecise vi verborum illorum potestatem accipi, sed quemadmodum praeter hanc potestatem ex Christi voluntate missi sunt in universum mundum, qua missione complementum potestatis iurisdictionis fuit eis collatum, ita praeter eam, quam quilibet Sacerdos recipit in ordinatione sua, potestatem, debet eiusdem complementum recipere ab Ecclesia, quae illi subditos assignet.

OBIICIES 2. Si vera esset nostra sententia, sequeretur Sacerdotes recipere ab Ecclesia potestatem absolvendi; quod absurdum est; alioqui dicendum esset: Ego te absolvo auctoritate Ecclesiae. — Respondeo, negando sequelam: Sacerdotes recipiunt a Christo in sua ordinatione potestatem iurisdictionis, a qua efficienter est remissio peccatorum, posito quod subditi assignentur, adeoque habent a Christo potestatem absolvendi, et ab Ecclesia recipiunt tantum designationem subditorum, quod non est recipere, nisi complementum potestatis, a quo non potest dici Sacerdos sic recipere potestatem absolvendi; sicuti ignis non recipit potestatem comburendi ab eo, qui materiam combustibilem illi approximat; nam ille qui a Principe constitutus Iudex recipit a gubernatore Provinciae potestatem iudiciariam, designatos, in quos iudicium ferat, subditos habet a gubernatore Provinciae.

Conclusio tertia. — CONFESSARIUS STRICTE TENETUR IURE NATURAE, DIVINO POSITIVO, ET ECCLESIASTICO AD SERVANDUM SIGILLUM CONFESSIONIS, ITA UT NULLA RATIONE POSSIT ALTERI REVELARE EA, QUAE SIBI IN CONFESSIONE MANIFESTATA SUNT. Haec est communis apud Catholicos, et quantum ad obligationem ex iure ecclesiastico, definita in Concilio Lateranensi sub Innocentio III, cap. Omnis utriusque sexus, ubi statuitur: Caveat autem omnino Sacerdos, ne verbo aut signo, aut aliquo quovis modo aliquatenus prodat peccatorem; sed si prudentiori consilio indiget, illud absque ulla expressione personae caute requirat: quoniam qui peccatum in poenitentiali iudicio sibi secretum praesumpserit revelare, non solum a Sacerdotali officio deponendum decernimus, verum etiam ad agendam perpetuam poenitentiam in arctum monasterium detrudendum. Quod utique decretum approbat Conc. Trid., Sess. 14. cap. 5. — Quantum autem ad obligationem ex iure naturali, laborant Theologi in assignanda genuina ratione huius obligationis. Aliqui enim eam repetunt ex mendacio, quia, inquiunt, nusquam licet mentiri: at si Sacerdos revelaret Confessionem mentitur; nam diceret se scire ut est homo, quod nescit ut homo, sed tantum ut Dei vicarius. Verum hanc rationem refellit Doctor. dist. 21. n. 4. Primo, quia Sacerdos ex potestate clavium sibi commissa in propria persona cognoscit, et decernit in causa peccatoris, eiusdem enim est in persona cognoscere, cuius est in causa sententiare de ea: sed Sacerdos non in persona Dei sententiat absolvendo confitentem: igitur et sic audit, et cognoscit. Minor patet: non enim absolvit principaliter, sed tantum ministerialiter; absolvere autem ministerialiter sibi non competit, nisi in persona propria, si enim in persona Dei loqueretur, absolvendo confitentem, vere posset dicere sine praevia, quae est, Dominus te absolvat, Ego te principaliter absolvo, et gratiam infundo: sicut Angelus vere dixit in persona Dei: Ego te eduxi de Aegypto. Insuper non magis audit vel absolvit Sacerdos in foro Confessionis in persona Dei, quam conficiat Eucharistiam in persona eius, quia neque excellens est actus iste, sicut ille; et actus Sacramentalis, in quo operatur virtus divina, sicut hic: imo videtur ibi plus agere in persona Dei, vel Christi, quam hic. Ibi enim profert verba Christi, Corpus meum, et in persona Christi, de quo praemisit: Qui pridie, quam pateretur, etc. Ita quod totum illud: Accipite, etc. Hoc est corpus meum, dicit ipse recitando verba Christi: non sic in proposito. Unde non praemittit hic, Christus volens absolvere peccatorem dixit sic, Ego te absolvo, sed ly ego stat hic pro persona Ministri. Ex hoc ergo patet, quod magis, vel non minus conficit in persona Christi, quam absolvat vel audiat Confessiones in persona Christi: sed conficit in persona propria; unde non mentitur post Missam dicens, Ego scio hodie me consessasse: igitur pariter non mentiretur, dicendo: Ego hodie audivi talem confitentem hoc peccatum. Tertio, si haec ratio esset vera, sequeretur Sacerdotem non posse in Confessione auditum peccatum alteri manifestare, non revelata persona, nisi mentiretur; sed hoc falsum apparet per illud Extra de Poen. et Remiss., cap. 1. Officii, ubi Innocentius III respondet Cardinali Legato, qui scripserat casum, quem audierat in Confessione, et super eum consilium petierat a summo Pontifice, qui ipsum non redarguit, quod revelasset peccatum huiusmodi in universali per scripturam; sed respondit qualiter sit tali personae confitenti consulendum. Quarto, patet ex communi usu Confessorum, quod Confessor extra Confessionem potest dicere, hoc aut illud fuisse sibi confessum, ubi non est periculum manifestandi personam confitentem: sed stante praedicta ratione id non liceret, quia nusquam licet mentiri: igitur, etc. Unde concludit Doctor, quod cum Sacerdos non audiat Confessiones, nec absolvat ut persona Dei, sed tantum ut eius Minister, et vices gerens, idcirco non mentiretur, si aliquod peccatum sibi confessum alteri manifestaret.

Itaque, quatuor alias rationes profert Doctor, n. 8. quibus suadet sigillum Confessionis esse de iure naturae: quae quoniam per se clarae sunt ac perspicuae, idcirco hic eas transcribendas esse volui; quarum prima sumitur ex ratione caritatis; secunda ex ratione fidelitatis; tertia ex ratione veritatis vel veracitatis; quarta, ex ratione unitatis, vel mutuae utilitatis. Prima talis est: « Lex naturae de caritate fraterna exprimitur Matth. 7. Omnia quaecumque vultis, ut faciant vobis homines, hoc facite illis. Haec est enim lex, et Propheta. Et Lucae 6. Prout vultis, ut faciant homines vobis, et vos facite illis. Sed sic intelligi debet illa propositio Legis naturae de caritate fraterna, quae vultis vobis, idest, quae debetis secundum rectam rationem velle; et hoc intelligitur in illa propositione, Matth. 22. Diliges proximum tuum, sicut teipsum. Sed quilibet debet diligere secundum rectam rationem famam propriam: ergo et celationem peccati sui confessi; et per consequens Confessor debet idem diligere, et velle ipsi confesso: sed revelatio tolleret confesso famam: ergo, etc. Minor probatur per Scripturam. Ecclesiastici 11. Curam habe de bono nomine, et reddit rationem de hoc: hoc enim magis permanebit tibi, quam mille thesauri magni et pretiosi. Probat etiam per aliud, subdens: Bonae vitae numerus dierum, bonum autem nomen permanebit in aeternum. Proverb. 22. Melius est nomen bonum, quam divitiae multae. Item per rationem probatur: quilibet enim secundum rectam rationem debet sibi velle vitam civilem: haec autem tollitur per ablationem famae, quia in hoc aliquis vivit vita civili, quod idoneus est ad actus aliquos competentes sibi in illa civitate; sed fama amissa, privatus est habilitate ad tales actus, quia amisit statum dignitatis illaesae, scilicet habilitatem ad actus, quibus alias dignus esset. Secunda pars minoris, scilicet quod revelatio peccati confessi tollit confesso huiusmodi famam, probatur; quia qua ratione potest uni revelari, potest et alteri, et sic omnibus; sed in tali revelatione est manifestum, quod status dignitatis illaesae, quae consistit in fama eius apud conceves, tollitur isti ».

Secunda ratio: « Quilibet de Lege naturae tenetur servare fidelitatem proximo suo, quam vellet, et deberet sibi velle servare: sed committens secretum maximum alteri, vellet sibi servari, et deberet velle sibi servari, tamquam secretum: ergo alter, cui committit, tenetur illud sibi servare. Haec ratio tangitur Prov. 11. Qui ambulat fraudulenter, revelat arcana, qui autem fidelis est, celat amici commissum.»

Tertia ratio. « Quilibet ex Lege naturae tenetur servare promissum licitum: Sed recipiens secretum, maxime istud in Confessione detectum, etsi non explicite, tamen implicite promittit se servaturum, quia sine tali promisso, saltem sub intellectu, non committeretur sibi tale secretum: ergo, etc. Haec ratio probatur, vel potest sumi ex illo verbo: Loquimini veritatem unusquisque cum proximo suo.»

Quarta ratio: « In hoc communitas aliquam habet unitatem proportionatam unitati corporis, quia ibi est ordo Superioris et inferioris, et tenetur Superior influere in inferiorem, et inferior subministrare Superiori, iuxta illam parabolam Pauli de corpore mystico, et naturali in diversis locis: sed in civitate, inferior est minus sufficiens, et minus sciens, et in Ecclesia peccator inferior: Superior autem est Hierarcha, qui et potest consulere et reconciliare: ergo de Lege naturae est, quod nullus excludat inferiorem a recursu ad Superiorem, quia haec est communis utilitas membrorum ad invicem. Sed revelatio secreti excludit talem recursum inferioris ad Superiorem in consilio animae, et per consequens influentiam Superioris in inferiorem, quia nullus recurreret, si regulariter illud, de quo quaerit consilium vel remedium, non esset servandum secretum: ergo eadem Lege naturae, qua tenetur quilibet ad servandam unitatem corporis Christi mystici, et ad communem utilitatem aliis, sicut membris in corpore, tenetur celare secretum hoc ».

Idem probat. Doctor de obligatione petenda ex Lege divina positiva: « Quilibet Christianus inquit n. 11.) tenetur non dare occasionem alteri, qua revocetur a lege Christi: sed lex Christi est de Confessione facienda, ut est ostensum dist. 17. igitur quilibet in lege Christi tenetur non retrahere aliquem a Confessione facienda: sed revelans Confessionem occasione data retrahit aliquos a Confessione: ergo, etc. Si dicas, etsi ille Sacerdos revelat, tamen alius erit caelator secreti: hoc nihil est, quia iste, quantum est ex genere operis sui, dat occasionem alteri cavendi eodem modo a singulis Confessoribus. Item secundo sic: Christus statuit arbitrium Poenitentiae esse ultimum in terris quantum ad illud crimen confessum, quod patet ex illo verbo Matth. 16. Quodcumque solveris super terram, erit solutum et in caelis. idest, finaliter, et ultimate approbatum: et Ioann. 20. Quorum remiseritis peccata, etc. supple in Iudicio divino finaliter remissa approbantur: ergo peccat contra legem Christi quicumque aliquid in isto foro discussum, et ibi finaliter terminatum deducit ad aliud forum publicum: sed revelans, quantum in se est, facit, quod deduci possit ad aliud forum: ergo, etc. Tertio sic: dans occasionem peccandi mortaliter exequendo praeceptum Christi, peccat mortaliter, quia praeceptum, quod esset debite exequendum, iste quantum in se est, facit indebite exequi: sed revelans Confessionem dat occasionem indebite exequendi Christi praeceptum de confitendo, quia mendaciter: dat enim occasionem, ut aliquis in Confessione seipsum laudet, et alium, quem odit, vituperet, ut sic indigne a Confessore promoveatur et alius puniatur: ergo, etc. ».

OBIICIES 1. Ex S. Bernardo, lib. 4. De praecepto et dispensatione: Quod est institutum pro caritate, non debet contra caritatem militare: sed sigillum Confessionis militaret contra caritatem aliquibus in casibus, puta si aliquis noverit in Confessione Pastorem aliquem, et animarum Rectorem esse haereticum, quem inducere non posset, ut ab erroribus disseminandis, et inficienda plebe sibi commissa desisteret; quo in casu esset contra caritatem eiusmodi non denunciare, non secus ac contra caritatem militaret, qui hominem peste infectum nosset cum ceteris conversantem, nec alios moneret, ut ab eius consortio effugerent: igitur tale sigillum non est asserendum. — Negat minorem Doctor; non est enim contra caritatis ordinem, quod interdum non caveatur aliquod malum, ad servandam Sacramento debitam reverentiam, quae utique longe praestantius est bonum, quam illud quodlibet, quod ex revelatione Confessionis posset accidere. Caritatis enim et iustitiae ordo est, ut maius bonum praeferatur minori; nam Deut. 16. Iuste quod iustum est exequeris: ergo, inquit Doctor, caritative quod caritatis est exequeris. Unde colligit reprobandum esse hunc versum Iurisperitorum: Est haeresis crimen quod nec confessio celet; quia haec sententia est falsa. Adde quod Confessarius alia via providere possit, ne malum istud longius grassetur, nempe vel monendo Episcopum, ut diligenter inquirat de administratione et fide Rectorum sibi subditorum, et resciat ab eorum plebe, utrum ab iis doceantur Catholica dogmata; ea tamen ratione, ut neque ullo signo, directe vel indirecte manifestet eum, qui sibi confessus fuerat.

Dices 2: Nullus potest obligari ad id quod vergit in proprium damnum suae conscientiae: sed celatio confessi peccati aliquando vergeret in damnum propriae conscientiae ipsius Confessarii: puta si quis evocatus in Iudicium adiuretur de veritate dicenda, quam novit per Confessionem: si enim veritatem non proferat, periurii crimen incurret; sicque peccabit mortaliter. — Nego minorem; illa enim secreti celatio non erit in praeiudicium conscientiae ipsius Confessarii, nec periurii crimen incurret; quippe cum ad revelandam hanc veritatem non teneatur virtute iuramenti, quia, ut diximus, dum occurrunt varia praecepta, quae simul servari nequeunt, maxime servandum est illud, quod est maioris ponderis, et momenti: hic autem apparet sigillum Confessionis esse gravioris ponderis, quam praeceptum iuramenti: quia videlicet obligatio ad servandum sigillum fundatur in iure naturali, divino positivo, et ecclesiastico.

Dices 3: Sacerdos ex Confessione cognoscens sibi paratas esse insidias in nemore quod erat ingressurus, per unum ex coniuratis, qui poenitens factus, ei sacramentaliter confitetur ante illum ingressum, potest ex hac notitia alio declinare: sed sic declinando revelaret Confessionem: igitur licet aliquando non servare sigillum. — Negat minorem Doctor; n. 20. nam « potest dici, inquit, quod Sacerdos, iste multiplicem occasionem potest habere non intrandi nemus, aliam ab ista malitia latronum sibi detecta, et ad multiplicem aliam potest cogitare, et dicere coram illis, utpote, Volo hoc, et illud facere, ad illum et illum locum declinare, antequam procedam ulterius; et si ex tali occasione allegata videatur divertere, nec verbo, nec facto, revelat Confessionem. Si autem non possit ex aliqua occasione divertere, quin appareat illis aliis, quod propter Confessionem diverteret, et in hoc facto revelaret Confessionem, dicit quidam quod tenetur intrare, et si exponit se morti, hoc est, pro causa iusta, ut scilicet servet legem Dei de sigillo Confessionis, et per consequens si moritur, martyr est: — Sed aliter potest dici, quod facta possunt esse signa aequivoca, quia diversimode a diversis concipi possunt, ad hoc scilicet, vel ad illud factum: igitur non debet reputari revelativum Confessionis, nisi ex natura sua prodat peccatum confessum: sed divertere a nemore non sic ducit; quia si illi non fuissent prius collocuti de illa interfectione, numquam per hoc, quod ille divertit, cognoscerent illum esse confessum de voluntate occidendi istum: si tamen divertere ex ratione sui est signum ductivum in notitiam talis peccati confessi, duceret quoscumque in hoc, et istos, aeque si non fuissent collocuti, sicut si fuissent collocuti. Generaliter igitur potest dici, quod signum, quod est de se indifferens ad hoc quod est tale peccatum esse confessum, vel non esse, licet sit aliquibus magis signum determinatum ex aliquo supposito, non est signum revelativum Confessionis, nec per consequens simpliciter illicitum Confessario ».

Dices 4: Ex hypothesi quod Sacerdos absolverit aliquem Episcopum simoniacum, ad cuius Absolutionem non habeat potestatem, et quod Sacerdos ille teneatur statim confiteri, ut Missam celebret, etiam tenebitur revelare Confessionem sibi factam, declarando se indebite absolvisse ab isto peccato simoniae Episcopum confessum, quia peccatum illud mortale est, et istae circumstantiae aggravant; gravior est enim simonia ab Episcopo facta, quam a quovis alio Clerico, propter maiorem Episcopi scientiam et dignitatem: sed sic confitendo revelat peccatum istius Episcopi simoniaci: igitur licet aliquando revelare peccatum confessum. — Respondet Doctor, num. 21. « Primo quod qui sic indiscrete administravit Sacramentum Poenitentiae, tenetur non statim confiteri de facto suo indiscreto, quando scilicet Confessor devenire posset in notitiam personae, circa quam indiscrete exercuit usum clavium; vel si teneatur, saltem non debet in speciali exprimere culpam circa quam, et modum, quo indiscrete exercuit; sed vel universim dicendo: mea culpa indiscrete et indebite ministravi Sacramentum Poenitentiae; vel si stimulante conscientia, existimet se teneri ad detegendas circumstantias aggravantes, debet expectare opportunitatem confitendi alicui, qui ex tali Confessione peccati et circumstantiarum, non possit devenire in notitiam personae, quae fuerat sibi confessa. Si autem non possit talis Confessor inveniri, quin ex explicatione peccati et circumstantiarum possit agnosci persona, quae sibi fuerat confessa, iste in eo casu non debet peccatum istud confiteri homini, sed sufficit, quod illud confiteatur Deo; quia, inquit Doctor, plus tenetur ad praeceptum non prodendi culpam sibi confessam, quam ad confitendum explicite culpam suam; quia ad primum tenetur Lege naturae, et positiva divina, ad secundum vero tenetur tantum Lege divina positiva ». Ita Doctor.

EX HIS INFERT PRIMO, violationem sigilli esse peccatum contra Religionem, quatenus est contra reverentiam et bonum Sacramenti; nec non et habere malitiam gravem contra iustitiam, quatenus est contra ius naturale secreti, quod violatur, et quod etiam exclusa ratione Sacramenti, obligaret Confessarium ad servandum secretum, etiamsi esset dumtaxat revelatio peccati venialis.

INFERT SECUNDO, neminem posse uti cognitione per Confessionem habita ad aliquid faciendum, vel fugiendum, nisi aliunde huiusmodi notitiam habeat extra Confessionem. Ita expresse definivit Clemens VIII in Motu proprio, quem edidit anno 1594. die 26 Maii, pro Regularibus circa casus reservatos, ubi praecipit, quod tam Superiores pro tempore existentes, quam Confessarii, qui postea ad superioritatis gradum fuerint promoti, curant diligentissime, ne ea notitia, quam de aliorum peccatis in Confessione habuerunt, ad exteriorem gubernationem utuntur. Quod antea docuerat Doctor, num. 33., ubi respondens ad 6. Argumentum, nempe quod Abbas cognoscens per Confessionem aliquem ex Monachis, extra Monasterium degentem, habere societatem ibi suspectam, per quam semper allicitur ad peccandum, possit eum in Monasterium revocare, ut istius salutis consulat; dicit Doctor, « quod si in Collegio est consuetudo communis, ut sine nota quilibet extra Monasterium curam habens, vel sine cura moram trahens, revocetur pro libito praesidentis; vel etiam non passim pro libito, sed quandoque pro alia causa honesta, ut nunc iste quiescat in claustro, nunc laboret cum Martha in exteriori ministerio, et nunc ille, prout utile visum fuerit praesidenti; dico tunc, quod Monachum confessum de crimine commisso in aliquo loco extra Monasterium, ubi moratur, potest Abbas ad Monasterium revocare; quia in hoc nullo modo peccatum confessum prodit, licet aliquis dixerit, quod Confessor nullo modo potest se habere aliter ad confessum, ratione Confessionis quantum ad quemcumque actum extra forum illud, quam si penitus nihil audivisset. Si autem est consuetudo in Collegio, quod non transferatur Monachus sic de loco forinseco ad claustrum, nisi ratione delicti, vel insufficientiae, in cura illius loci, non videtur tunc licitum Abbati confessum ad Monasterium revocare. — Si dicas: non opponit remedium ad salutem ovis suae: respondeo: consulat sibi in foro Poenitentiae meliori modo quo poterit, ut illum locum sibi periculosum dimittat. Si noluerit, non attentet esse Deus, sed defectus occultos sibi secundum iustitiam incorrigibiles, Dei correctioni dimittat ». — Idem dicit de vitando excommunicato cognito ex sola Confessione: « Nam, inquit, si confessarius per aliam viam potest nosse eum esse excommunicatum, poterit ipsius consortium vitare; sin autem, non solum non debet, imo non licet vitare, quia talis violatio est de iure positivo ecclesiastico tantum; non prodere autem tenetur ille de Lege naturae, et de iure positivo divino, et ecclesiastico: quando autem praecepta videntur esse contraria, illud, quod est superius, magis obligat, et ideo est firmius servandum, nec servans illud, et praetermittens aliud, peccat ». Ita Doctor.

PETES 1. Utrum ad requisitionem poenitentis possit interdum Confessarius revelare peccata confessa, quae aliter non novit, nisi in Confessione? — Affirmat S. Thomas, dist. 21. qu. 3. art. 3.; negat vero Alensis, 4. p. q. 19. memb. 2. art. 2., et cum eo Subtilis Doctor, dist. 21. qu. 2. num. 18. « Quia, inquit, obligatio ad celandum peccatum confessum non est tantum ius confitentis, sed ius communitatis omnium fidelium, et totius Ecclesiae, necnon et reverentiae debitae Sacramento: nam ex revelatione peccati confessi sequeretur continua perturbatio in communitate, quia passim quilibet reputaret alium abominabilem: non est autem in potestate poenitentis renuntiare iuri communitatis, necnon et reverentiae debitae Sacramento, ac subinde non potest, eo petente, Confessarius peccatum istud revelare ». — Deinde, si posset Confessarius revelare Confessionem cum licentia poenitentis, proxima daretur occasio mentiendi in Confessione, et fallendi Confessorem, et non confitendi integre peccata sua; nam diffamati de aliquo crimine, quod commiserunt, etsi de eo non sint convicti, possent non confiteri istud crimen, et sic dare licentiam Confessario, ut revelet peccata, quibus notum fiat, poenitentem non esse reum illius peccati, de quo infamabatur; sed hoc vergeret in ludibrium Sacramenti, et manifestum fieret sacrilegium: igitur, etc. — Denique. si hoc ita liceret, posset ex licentia poenitentis obligari Confessarius ad revelanda peccata, quando est sufficiens motivum, et obligari etiam posset poenitens, et vi aut promissis induci, ut concedat talem licentiam: sed hoc vergeret in detrimentum libertatis, maxime requisitae ad frequentationem huius Sacramenti: igitur, licet revelari possit secretum, quando consentit ille, qui celandum commiserat, non tamen potest revelari secretum Confessionis, quia quatenus est obligatio secreti sacramentalis, non est in potestate ipsius poenitentis. — Quid igitur faciet Confessor, quando poenitens vult peccatum suum prodit? « Dico inquit Doctor. quod confitens potest postea peccatum suum extra Confessionem dicere, et si ut secretum, adhuc licentia sequens non absolvit Confessorem a Lege naturae, quin teneatur celare: sed si dicit, ut non habeatur secretum, et maxime apud aliam personam, vel apud alias certas, quibus forte licet propter aliquem bonum finem, qui potest sequi ex revelatione istis facta, vel illi, tunc Confessor potest dicere illud tamquam sibi publice dictum extra omne secretum. — Sed numquid potest tunc dicere: audivi hoc in Confessione? Respondeo dicitur, quod haec sola verba. Audivi hoc peccatum huius personae in Confessione, includunt peccatum mortale, quia includunt revelationem huius ut cogniti, eo modo quo non licet revelari. Unde cui post Confessionem revelatur extra omne secretum, caveat in modo narrandi, ne hoc narret tamquam sibi dictum modo, quo non licet revelari ».

PETES 2. Utrum solus Sacerdos teneatur ad sigillum Confessionis? — Respondet Doctor, num. 18. non tantum Confessorem, et eos, qui ab illo mediate vel immediate accipiunt peccatum confessum a poenitente, vel quibus peccatum istud quomodocumque notificatur in ordine ad Confessionem, teneri ad servandum sigillum. « Dico inquit Doctor quod non solum Confessor, sed et is, cui Confessor revelat, licet illicite, tenetur celare. Probatur, quia transferens aliquid in alium de facto, quod non potest licite de iure transferri, non dat illi alteri ius utendi, vel transferendi istud in alterum, quia ex quo non habuit ius, non potuit ius in alium transferre, quia nemo dat quod non habet: sed Confessor revelans non habuit ius transferendi. Idem dico de illo, qui audit Confessionem confitentis, alius scilicet a Confessore, si enim audit casualiter non peccat, tenetur tamen ad silentium; si vero dolose, mortaliter peccat, et adhuc tenetur ad silentium ». Ita Doctor. Hinc ad sigillum tenetur: primo, qui vel maligne peccata confitentis audivit, vel casu et sine culpa; haec enim res transit cum suo ore; alias onerosa foret atque odiosa Confessio. Secundo, interpretes, quando eo utitur poenitens in Confessione facienda. Ratio est, quia ille non praebet soli poenitenti ministerium, sed etiam Sacerdoti, qui sic per interpretem cognoscit peccata confitentis, sicut is per eum loquitur. Tertio, qui cum non sit Sacerdos, gerit tamen se pro Sacerdote audiendo Confessiones. Quarto, doctor, et quicumque consulitur in ordine ad Confessionem sacramentalem, cui ex licentia poenitentis, tam eius persona, quam peccatum aperitur. Quinto, Superior, a quo cum pari aut simili declaratione postulatur potestas absolvendi poenitentem a casu reservato. Sexto, cui Confessarius etiam iniuste Confessionem poenitentis revelat. Septimo, qui indicem faciendae Confessionis scriptis exaratum invenit: illum autem tenetur restituere, vel comburere.

PETES 3. Utrum Iudex, vel Praelatus possit uti scientia, quam habet ex reperto illo indice ad puniendum eum, qui scripsit, de peccatis, quae in eo evanuerunt? — Respondeo non posse. Ita prae ceteris docet Henriquez, lib. De Poenitentia Sacramentali, ubi ait: « Qui forte, aut de industria quaerens invenit chartam, ubi reus peccata scripserat in subsidium memoriae pro facienda Confessione, non tenetur sigillo, sed magno secreto, eo quod ea charta esset via ad Confessionem: sed si Iudex aut Praelatus propter talia scripta, vel ex uno sacrilego Confessorio, vel ex multis peccata intellexerit, vel etiam inquirens bona fide, et procedens in causa advertit notitiam habuisse ortum ex Confessionis detectione, tenetur statim cessare ab ea inquisitione, et processu iudiciali, et facta pro infectis habere, neque potest reum de re interrogare, quia ad eam scientiam non processit humano modo ». — Idem docet Antonius Diana: « An qui inveniret chartam, in qua scripta erant alicuius peccata, teneatur illa abscondere sub sigillo Confessionis? » Respondet: « Qui invenerit descripta peccata, quae litteris mandavit forte aliquis memoriae causa, ut ea exactius confiteatur, tenetur sigillo, sive iam Confessio facta sit, sive adhuc facienda. Communis Doctorum ratio est, quia chartae illius tenor est aliquid Confessionis, et quasi Confessio scripta, ut aequiparari chartae illi, eo modo, quo quis casu audit Confessionem, est enim charta illa, quasi internuntia iuvans memoriam confitentis; itaque censetur sigillata sacro sigillo; et recte quidem, nam charta illa dici potest Confessio inchoata ». — Similiter Navarrus, cap. 18. n. 31. « Peccat qui inveniret scriptum, in quo aliquis sua peccata ad memoriam Confessionis scripserat, et ea divulgar; et idem est de eo, qui legit, etiamsi non divulgar. si schedulam, cuius principio scriptum erat, memoria meorum peccatorum, aut aliud simile, quo scire teneretur eius auctorem nolle ea ab alio legi ». — Consentit Dominicus Soto, in 4. Sentent. dist. 18. art. 50. « Quid autem, inquit, si rem sciat, non per Confessionem, sed per viam Confessionis, ut si quis scripsit sua peccata, et perdidit scriptum, quod Praelatus invenit? Scio hoc usu venisse, ut quidam Praelatus per hanc viam ad inquisitionem processerit; sed fuit iure optimo a Superiore de hac re punitus: est enim Confessio tam sacra, ut id etiam, quod ad eam ordinatur sit perpetuo silentio sepeliendum: et quod dictum est de Praelatis Ecclesiasticis, intelligendum de Praetoribus, et iudicibus secularibus. » — Rodericus Acugna, Archiepiscopus Brachar., Tract. De Confessoribus sollicitantibus, q. 13. n. 38. idipsum confirmat exemplo petito ex S. Thoma de Villanova, quod sic narrat: « Quidam Cathalanus, inquit, interfecit adversarium, et illius cadaver secreto sepultura tradidit. Postea Clericum ignotum ad homicidii peccatum expiandum quaesivit, apud quem omnes necis circumstantias, et temporis, et loci, et convictus et propalatis necis causis, et sepultura de plano confessus est, et ad ultimum supplicium damnatus. Cum, prout moris est, ad excipiendam condemnati Confessionem Confessor accederet, renuit miser homo ad eam induci, dictitans Confessionis Sacramentum a Domino Salvatore fuisse institutum, nempe maximi periculi esse, et nocumenti: instabat Presbyter, monebant amici, ne tantum in se scelus susciperet, ut simul cum corpore, animam perdere vellet: sed pertinax homo a sententia dimoveri recusabat: putabant circumstantes prae mortis terrore a mente discessisse. N. 39. Cum hoc casu ad Archiepiscopum Valentinum sanctum Thomam Eleemosynarium deferretur, petiit bonus Pastor a Praetore, ut supplicii executionem differret, permitteretque hominem ad se deduci, ne ovis illa periret; tanti viri respectu, tamque iustae petitionis instantia motus Praetor annuit, iubet damnatum sub custodia ante Praesulem praesentari. Ille hominem monitis lenire procuravit, enixe obstans, ut sibi causam tantae pertinaciae aperiret. Homo neci destinatus, lacrimis obortis, Confessionem illius delicti Sacramentalem exposuit causam fuisse ultimi supplicii, cum Confessor esset frater hominis a se necati, quod ipse tunc ignorabat, et nullus alius id detegere potuisset. Pius Praesul eum esse bono animo monet, apud se retinet cum Praetoris assensu, data restituendi fide, postquam certam disquisitionem praemitteret: ascivit Confessarium, eumque rei ignarum, remotis arbitris, coram devoto Crucifixo ita vehementer constrinxit, ut cum Poenitentiae signis ad Praelati pedes prostratus errorem, et sigilli fractionem fateretur, dolorem fratris interfecti, et amorem causatus. Archiepiscopus in ipsius Palatii cubiculo Presbyterum asservari iubet, Praetori rei gestae, et accusationis originem ex Confessionis Sacramento sumptam exponit: unde attenta Lege divina, cessandum a processu, et executione fore, cum doctorum Virorum sententiis prudenti Praetori, et viro religioni sacrarum rerum addicto facile persuadere valuit. Dimittitur homicida cum populi admiratione, et Sacramentorum veneratione, Confessario mitiori poena, quam ut scelus exigebat, punito ».

Ex his omnibus aperte constat, neminem posse uti scientia petita ex indicibus Confessionis ad punienda peccata, de quibus aliquis sese erat accusaturus. Quamquam non inficiar, quin ubi eiusmodi indices perveniunt ad notitiam Praelati, vel Iudicis, deservire possint velut adminicula quaedam ad diligentiorem indagationem criminis, de quo iam infamabatur, aut accusabatur ille apud Iudicem, vel Praelatum, qui illum indicem scripsit.

PETES ULTIMO: Ex qua Confessione oriatur hoc sigillum? — Respondeo, oriri ex omni Confessione Sacramentali, sive interim illa sit valida, sive invalida: hoc est, sive habeat revera annexam remissionem peccati per Absolutionem sacramentalem, propter legitimam dispositionem poenitentis, sive non, propter illius defectum; quia etsi invalida confessio non sit completa sacramentalis, propterea quod non consequatur effectum Sacramenti, nec annexam habeat Absolutionem Sacerdotalem, propter manifestam indispositionem ipsius poenitentis, saltem est sacramentalis inchoata et incompleta. Adde quod si sola Confessio valida obligaret ad sigillum, occasionem inde sumerent poenitentes non frequentandi Confessionem; cum enim essent dubii, utrum defectu Contritionis, vel alicuius alterius dispositionis, forent digni suscipiendae Absolutionis, neque vix moveri possent et allici ad confitenda sua peccata, si peccatum non habens annexam Absolutionem posset alicui revelari. Tenetur igitur Sacerdos ad servandum sigillum respectu eorum omnium, quos novit accessisse ad Confessionem cum animo revera suscipiendae Absolutionis Sacramentalis: secus autem si compertum haberet, poenitentem illum tantum convenisse simulatorie, ut nempe accusatione Confessionis, ipsum in malum aliquod alliceret et induceret.

EX HIS COLLIGE, Confessionem sic posse definiri: Confessio Sacramentalis est accusatio peccatorum propriorum post Baptisma commissorum, facta Sacerdoti, ad obtinendam remissionem illorum virtute clavium Ecclesiae. Dicitur primo, accusatio, tum quia debet esse quaedam externa propriae culpae agnitio, per modum accusationis facta a poenitente, qui ut reus veniam petens attendi debet: tum ut detur intelligi, quod fieri non debeat per modum excusationis, vel merae narrationis, aut commendationis propriarum virtutum, ut aliquando fit a quibusdam, non quidem ut opinor ex animo iactantiae, sed ex aliqua ignorantia et imperitia, aut ex quodam loquacitatis contracto habitu. Dicitur secundo, peccatorum post Baptisma commissorum: quia illa sunt remota materia Sacramenti Poenitentiae, et Confessio eorundem materia proxima partialis. Dicitur tertio, propriorum, ut insinuetur quod aliorum peccata simul cum propriis declarari non debeant, nisi forte ipsa propria fiant, vel ita communia per aliquam participationem, aut per alium modum, ut aliter declarari non possint. Conabitur poenitens in hoc casu non declarare personam complicem, nisi aliter peccatum aperiri nequeat. Dicitur quarto, Sacerdoti facta, quia nullus inferior Sacerdote hoc Sacramentum Poenitentibus administrare potest, ut ex infra dicendis, ubi de Poenitentiae Sacramenti Ministro agetur, innotescet. Dicitur quinto, ad remissionem peccatorum post Baptisma commissorum, ut huius Sacramenti effectus specialis iudicetur. Dicitur sexto, virtute clavium Ecclesiae: quia in hoc Sacramento non fit remissio peccatorum, nisi per virtutem potestatis, quam a Christo Ecclesia recepit.