Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

NOTANDUM 1. Hic difficultatem non moveri de fructibus et effectibus, quos hoc Sacramentum communes habet cum aliis novae Legis Sacramentis, puta gratiae sanctificantis aut eius augmenti collatione, cum enim S. Iacobus dixerit, per eam fieri remissionem peccatorum, si suscipiens eis adhuc inquinaretur, inde liquet etiam conferri gratiam sanctificantem, aut illius augmentum, quippe cum non fiat peccati remissio de via ordinaria sine eiusmodi gratiae infusione: unde Concilium Trid., Can. 2. de Extrema Unctione, ait: Si quis dixerit, sacram infirmorum unctionem non conferre gratiam, nec dimittere peccata.... anathema sit. Solum itaque sermo est de effectibus huic Sacramento particularibus, quos omnes declarat Concilium Trident., Sess. 14. Cum enim in praeludio dixisset, sacram Unctionem esse firmissimum praesidium adversus tentationes diaboli, qui imminente morte, omnes suae versutiae nervos intendit ad perdendos nos, et animas nostras devorandas, subdit cap. 2. Unctio delicta, si quae sint adhuc expianda, ac peccati reliquias abstergit, et aegroti animam alleviat et confirmat, magnam in eo divinae misericordiae fiduciam excitando, ac labores levius fert; et tentationibus daemonis calcaneo insidiantis facilius resistit, et sanitatem corporis interdum, ubi saluti animae expedit, consequitur. Ex quibus Theologi colligunt sex effectus illius Sacramenti: quorum primus, communis cum aliis Sacramentis, est gratia sanctificans. Secundus est speciale gratiae auxilium, tum ad superandas tentationes in articulo mortis occurrentes, tum ad spem et confidentiam facilius et firmius in Deum erigendam, tum ad morbi et mortis molestias animo constanti ferendas. Tertius est remissio peccatorum venialium, quae per se ab ipso Sacramento intenditur. Quartus est remissio mortalium peccatorum; secundario tamen, et per accidens, si quae adhuc habeat infirmus, quae tamen invincibiliter ignorat, nec se eis inquinari existimat. Quintus est abstersio reliquiarum peccati. Sextus denique est sanitas corporis restituenda, si haec animae saluti expediat. Quaeritur autem quis sit praecipuus et primarius eiusmodi effectus.

NOTANDUM 2. Non consentire Theologos circa explicationem reliquiarum peccati, quarum abstersionem Concilium Tridentinum inter effectus Extremae Uctionis deputat. Quidam enim per eam volunt designari peccata venialia. Verum revincuntur ab ipsis Concilii verbis dicentis non solum per hoc Sacramentum deleri ipsas reliquias, sed etiam delicta, si quae sint: certum est autem peccata venialia esse revera delicta ac vere peccata. Aliqui existimant per peccati reliquias intelligi pronitatem et habitum ex peccato relictum. Verum hic non removetur, nisi per frequentationem contrariorum actuum, et iugiter etiam in viris iustificatis interdum perseverat. Censent alii, per peccati reliquias intelligi languorem et torporem ad faciendum bonum, et mentis infirmitatem ad intuenda et meditanda caelestia, quae quidem reliquae peccata non sunt, sed ex primo peccato relictae, aliisque peccatis subinde confirmatae: unde S. Augustinus, lib. ult. De Trinit., cap. 17. animam suam alloquens, ait: Quae, inquit, causa est, cur acie fixo lucem illam incommutabilem videre non possis, nisi infirmitas, et quid eam tibi facit, nisi iniquitas? Porro haec animi infirmitas, seu torpor et difficultas ad bene operandum, per hoc Sacramentum tollitur; quapropter appellatur spiritualis animi sanatio, sicut Baptismus eiusdem est regeneratio, et Poenitentia ipsius spiritualis resurrectio a morte peccati.

NOTANDUM 3. Cuiuslibet Sacramenti duplicem esse effectum, nempe communem, et proprium. Communis est, qui convenit omnibus Sacramentis novae Legis, nempe gratia sanctificans, vel eius augmentum; siquidem omnia novae Legis Sacramenta producunt gratiam in suscipiente, obicem non ponente. Proprius est, ad quem producendum quodlibet Sacramentum ordinatur. Insuper proprius effectus attendi potest dupliciter: primo quidem, ut intentus per se ac directe: secundo, ut intentus per accidens, quando scilicet Sacramentum producit aliquem effectum, occasione alterius rei, quae incompatibilis est cum effectu proprio Sacramenti. Denique effectus per se ac directe intentus est duplex, scilicet principalis, et minus principalis. seu primario, aut secundario intentus, ut patet exemplo Sacramenti Poenitentiae, cuius effectus proprius per se ac directe intentus primario est remissio peccatorum mortalium debite confessorum: effectus vero per se quidem directe intentus, non tamen primario, sed tantum secundario, est remissio peccatorum venialium. — Porro triplex est Theologorum sententia circa primarium ac potissimum huius Sacramenti effectum. Quidam enim docent cum S. Thoma, 3. q. 65. art. 1. necnon et in 1. dist. 23. q. 1. art. 2. principalem ac magis proprium Extremae Unctionis effectum, esse augmentum gratiae habentis ius ad removenda peccati auxilia, et conferenda specialia auxilia contra languorem et debilitatem ad operandum. Nonnulli cum Suarez docent, effectum proprium et primarium huius Sacramenti esse confortare animam infirmi contra difficultates et tentationes in articulo mortis occurrentes, quibusdam divinis auxiliis ad hoc specialiter ordinatis: consequenter vero, non quidem mere per accidens, sed aliquo modo per se, non tamen ex primaria, sed ex secundaria intentione, esse remissionem omnis culpae tam mortalis, quam venialis, necnon reatus poenae ex peccato relictae, modo in subiecto non sit obex, quod accidit quando aegrotus hoc Sacramentum suscipit cum peccato invincibiliter ignorato. Ceteri denique docent cum Subtili Doctore effectum primarium ac principalem huius sacramenti esse remissionem peccatorum venialium; alios autem effectus esse dumtaxat minus principales et secundarios, cui sententiae, utpote veriori, ut scribamus, sit

Conclusio prima. — PRIMARIUS AC PRINCIPALIS HUIUS SACRAMENTI EFFECTUS EST INFUSIO GRATIAE HABITUALIS, QUATENUS HABET ANNEXAM REMISSIONEM FINALEM PECCATI VENIALIS, NON AUTEM MORTALIS. LICET HOC ETIAM REMITTAT PER ACCIDENS. Ita Subtilis Doctor, dist. 23. n. 3. Cuius utique rationem congruam praemiserat, dicens: « Congruum est recessurum ab hac vita finaliter a venialibus absolvi, quia ista non remissa essent impedimentum gloriae consequendae, et non remissa possunt esse usque ad exitum, quia peccator quasi continue peccat talibus peccatis ». quasi diceret: quemadmodum institutum est Sacramentum Baptismi pro expiando peccato originali, et Poenitentiae pro delendis mortalibus, et venialibus, quae per totam vitam, dum homo est rationis compos, fiunt. ita congruum fuit, ut institueretur Sacramentum pro eluendis peccatis venialibus, quae supersunt expianda homini in extremis posito, et post ultimum Poenitentiae et Eucharistiae Sacramentum, ubi scilicet propter acerimam morbi et imminentis mortis agitationem non est amplius libertatis compos, nec consequenter capax agendi poenitentiam per quam eiusmodi peccata possit eluere. Idem docet Seraphicus Doctor, loco supra laudato, ubi cum dixisset: Extrema-Unctio est contra peccatum veniale, et per accidens confert ad alleviationem corporalis infirmitatis, et ad animae vigorem, subdit: « sed notandum, quod de veniali peccato est loqui dupliciter: aut prout est quis in statu viae, aut prout est quis in egressu. Si prout est in statu viae, sive in itinere, sic morbus venialis est quasi inseparabilis, vel quadam necessitate iterabilis, ac per hoc quodammodo incurabilis, et ideo non debuit contra ipsum aliqua medicina specialiter et principaliter ordinari; imo quodammodo omnia Sacramenta valent ad eius curationem secundum plus, aut minus. Si autem loquamur, prout anima est in statu egrediendi, sic possunt curari sine iteratione, et sic cum anima possit trahere talia cremabilia, quae retraherent a gloria, instituit divina misericordia remedium quo anima curari posset, quantum ad remissionem culpae, et etiam partis poenae, et hoc est Sacramentum Uctionis Extremae. Modus autem curandi veniale peccatorum in hoc sacramento correspondet modo infirmitatis, Veniale autem peccatum gravat animam deprimendo deorsum, ut non ita tendat in Deum per devotionem et amorem pro eo, quod est ibi conversio inordinata ad commutabile bonum, et pro eo quod est minor amor Dei, sicut tangit Augustinus in lib. Confessionum. Et ideo cum curatio directe sit per contrarium, per illud curatur, quod animam aggravatam per devotionem sursum elevat. Et quoniam corpus, quod corrumpitur, aggravat animam, cum illud Sacramentum sit ad elevandam animam per devotionem, in qua anima recipit vigorem quemdam, in quo semper est deletio venialium, si sunt in anima, et per consequens repressio molestiarum corporalium, si expedit ipsi animae; hinc est quod istud Sacramentum principaliter est ad curationem et alleviationem infirmitatis spiritualis, scilicet peccati venialis, et per accidens est ad curationem et alleviationem infirmitatis corporalis, quodammodo ad vigorandam animam, quae regit corpus. Et sic patet quid sit in hoc Sacramento res tantum, quid signum, et quid res, et signum. Signum tantum est unctio exterior. Res tantum est venialis curatio. Res et signum in ipsa anima devotionis excitatio, quae non est aliud, quam quaedam spiritualis Unctio ».

Probatur insuper Conclusio: ille censendus est effectus primarius Sacramenti, quem forma Sacramentalis significat et exprimit: sed forma Sacramenti Extrema Uctione qua utitur Ecclesia Romana, et Graeca significat, et exprimit remissionem peccatorum: igitur haec est effectus primarius Sacramenti. Maior constat: cum enim Sacramenta novae Legis efficiant quod significant, et ipsorum significatio spectet ad eorum causalitatem, haud dubium est, quod ille censendus sit primarius effectus, qui potissimum declaratur et significatur per formam sacramentalem, in qua potissimum Sacramenti ratio ac cursus consistit. Minor etiam patet ex verbis utriusque formae tam Graecae, quam Latinae, in quibus significatur exorata peccati remissio per illa vocabula: Indulgeat, seu, pareat, vel remittat tibi Deus quidquid deliquisti, etc. — Confirmatur ex Concilio Tridentino assignante hanc remissionem tamquam potissimum effectum; ait enim cap. 2. ubi agit de effectibus Sacramenti: Res etenim, inquit, haec gratia est Spiritus sancti cuius Unctio delicta, si quae sunt adhuc expianda, ac peccati reliquias abstergit. Posteriori autem loco alios designat effectus, ut nempe significet, illam remissionem, quam primario loco assignat, esse potissimam inter effectus huius Sacramenti: quod utique repetit Can. 3., cum ait: Si quis dixerit, sacram infirmorum Unctionem non conferre gratiam, nec remittere peccata, nec alleviare infirmos... anathema sit. Quibus verbis significat in hoc Sacramento conferri gratiam habitualem, cuius proximus effectus est ipsa peccatorum remissio. Idipsum evidentius patet ex Catechismo Romano num. 27., ubi ait: Docebunt igitur Pastores, hoc Sacramento gratiam tribui, quae peccata, et imprimis leviora quidem, et ut communi nomine appellantur venialia remittit: exitiales enim culpae Poenitentiae sacramento tolluntur; neque enim hoc Sacramentum primario loco ad graviorum criminum remissionem institutum est: sed Baptismus tantum, et Poenitentia vi sua id efficiunt, etc. Quibus verbis significatur effectum primarium huius Sacramenti esse ipsam peccati remissionem, non quidem mortalis et gravioris, sed dumtaxat venialis.

Probatur secundo: ille censendus est primarius effectus, ex quo ceteri, tamquam ex fonte, emanant et profluunt: at omnes a Concilio Tridentino assignati effectus huius Sacramenti proveniunt ex ipsa peccati remissione, illamque necessario praesupponunt: siquidem curari non potest languor infirmitatis animae, nec evacuari possunt peccati reliquiae, nisi peccatum ipsum evacuetur; nec potest conciliari animi tranquillitas in morte, nisi deleatur peccatum ipsum, quod Domini adventum ac iudicium tremendum exhibet; nec potest quis adversus infensum humani generis hostem feliciter armari, quamdiu peccatum in se continet, per quod diabolus aliquatenus ei dominatur: nec denique restaurari potest integra corporis sanitas, nisi eluatur peccatum, propter quod forte infirmitas accidit: igitur illa peccati eliminatio censeri debet primarius huius Sacramenti effectus. Sed peccatum illud, quod per Extremam Unctionem removeri debet, non est mortale, ut constat tum ex supradictis Catechismi Romani verbis, tum quia peccatum mortale post Baptismum commissum deleri tantum potest per Poenitentiam, ut docet Concilium Tridentinum, Sess. 14. cap. 2. Fuit enim Poenitentia hominibus, qui se mortali aliquo crimine inquinassent, quovis tempore ad gratiam et iustitiam assequendam necessaria. Ita cap. 1., et idem cap. 4., ubi docet: Fuit autem quovis tempore ad impetrandam veniam peccatorum hic Contritionis motus necessarius, et in homine post Baptismum ita demum praeparat ad remissionem peccatorum, si cum fiducia divinae misericordiae, cum voto praestolandi reliqua coniunctus sit, quae ad rite suscipiendum hoc Sacramentum requiruntur, etc. Et infra docet. Contritionem perfectam non iustificare, nisi cum voto Sacramenti Poenitentiae, neque imperfectam sine Sacramento reipsa suscepto. Tum quia Poenitentia est per se instituta, ut sit secunda post naufragium tabula, per quam salvari potest peccator a mortalibus: nullibi autem legitur dari tertiam naufragii tabulam inter Sacramenta, ac subinde Sacramentum Extremae Unctionis non potest hanc virtutem et appellationem sibi vindicare: haberet autem utramque rationem, si per se ordinaretur ad remissionem peccati mortalis: igitur dumtaxat per accidens ad eiusmodi peccati mortalis remissionem ordinatur. Tum denique, quia mortalia debent simul remitti, quippe cum non remittatur mortale peccatum sine infusione gratiae sanctificantis, quae de via ordinaria cum peccato mortali subsistere non potest: sed peccata, quae per Extremam Unctionem remitti debent, non possunt simul remitti virtute Sacramenti, quippe hoc Sacramentum citra casum necessitatis non potest simul conferri: etenim ad singulas partes ungendas iteratur tam Unctio, quam forma, quae est deprecativa remissionis eorum peccatorum, quae per eiusmodi facultatem corporis commissa sunt; ac subinde singulae illae huius Sacramenti applicationes operari debent aliquam peccati remissionem: non quidem mortalis, ut dictum est: igitur tantum venialis; quia cum peccatum veniale subsistat cum gratia sanctificante, inde est, quod unum remitti possit seorsim ab alio.

DICES 1: Peccatum veniale remitti potest sine infusione gratiae, et per varia media, ut iam pluries diximus: igitur ad illius peccati remissionem necessarium non fuit, ut institueretur aliquod Sacramentum. — Distinguo antecedens: ita remitti potest peccatum veniale quando homo capax est adhuc agendae poenitentiae, et applicandi media ordinata ad eiusmodi peccati remissionem, concedo: quando versatur in eo statu, ut nec actus poenitentiae possit elicere, nec eiusmodi media applicare, ut contingit in ultima vitae periodo, nego.

URGEBIS: Monent sacra Ritualia, necnon et Catechismus Romanus, n. 18. ut conferatur hoc Sacramentum, cum suscipiens adhuc habet mentem integram, estque rationis compos, ac subinde dum adhuc est in eo statu, ut peccare possit iterum simul et poenitere: igitur Sacramentum hoc non est institutum ad finalem peccati remissionem. — Nego consequentiam, et ad antecedens dico, idcirco haec ita praemovere, non quod ita necessario Sacramentum sit conferendum, sed ut suscipiens, propter maiorem suam dispositionem, uberiorem Sacramenti effectum consequatur, et maiori cum reverentia istud recipiat. Ceterum, ad validitatem huius Sacramenti non requiritur, ut qui istud recipiat, dum est adhuc rationis compos, quia potest suum sortiri effectum, etiam in homine sensibus et ratione orbato, et iam morti proximo.

INSTABIS: Si hoc Sacramentum per se institutum esset ad remissionem peccatorum venialium, non esset expectanda ultima vitae periodus, ut ministraretur, sed etiam conferri deberet in plena sanitate, et saepius iterari: sed falsum consequens: igitur et illud unde sequitur. — Nego sequelam maioris; non enim, ut dictum est in probatione Conclusionis, Sacramentum hoc ordinatur per se ad remissionem venialium simpliciter, sed dumtaxat pro eo statu, in quo suscipiens non est capax adhibendi alterius remedii ad expiationem venialium, licet interim maioris dispositionis adhibendae gratia conferatur homini adhuc ratione utenti, ac consequenter capaci iterum peccare venialiter: qua ratione Sacramentum hoc non afferet finalem remissionem peccatorum, quia peccata illa post eius receptionem commissa non remitterentur illius virtute, sed per alia media, nempe per Poenitentiam et Confessionem ac Sacramentalem Absolutionem, quam potest suscipere, si adhuc sufficienti ratione donetur, ut peccare possit; quandiu enim homo peccare potest, tamdiu et poenitere.

DICES 2: Forma Ambrosiana et Veneta sufficiens est et valida ad essentiam huius Sacramenti: sed in ea non fit ulla mentio remissionis peccati, sicut in Romana et Graeca: igitur hoc Sacramentum per se primario non ordinatur ad remissionem peccati. — Distinguo minorem: non fit mentio expressa et distincta, quemadmodum in aliis formis, concedo: implicite et aequivalenter, nego; nam haec verba, ut more militis praeparatus ad certamen, significant gratiam sanctificantem tollentem impedimentum peccati. ratione cuius conceditur non solum gratia actualis ad victoriam de hoste reportandam, sed etiam plena innocentia finalis, et mundities ab omnibus peccatis, quae gravare possent militem, et eum minus dignum divinae protectionis reddere.

Probatur secunda pars, nempe quod Sacramentum hoc licet non ordinetur per se ad remissionem peccatorum mortalium, ex vi suae propriae institutionis, nihilominus illa remittat per accidens, quando videlicet infirmus habet eiusmodi peccata, quae bona fide et invincibiliter ignorat; quamvis enim hoc Sacramentum ordinetur dumtaxat per se ad conferendam secundam gratiam, idest, ut gratiae sanctificantis augmentum conferat supponatque hominem a peccato mortali per Sacramentum Poenitentiae, aut perfectam Contritionem iam purgatum: nihilominus secundario etiam et per accidens primam interdum gratiam conferre potest et peccata mortalia delere, si forte Confessio Sacramentalis citra culpam invalida fuit, et alias infirmus se in statu peccati mortalis esse invincibiliter ignoret, et de illis saltem in genere attritus sit: et hoc satis aperte colligitur tum ex praecitatis S. Iacobi verbis, si in peccatis sit, remittentur ei, tum ex illis Concilii Trid., c. 2. Delicta, si quae sint adhuc expianda, abstergit: tum denique ex ipsius formae verbis: Indulgeat tibi Dominus quidquid peccasti: cum enim haec verba sint indefinita, ac sine ulla restrictione, de peccatis etiam mortalibus intelligi possunt modo iam explicato, nempe secundario et per accidens. — Hoc etiam significavit S. Augustinus, Serm. 215. De Tempore, ubi ait, quod quoties aliqua infirmitas supervenerit, Corpus et Sanguinem Christi ille qui aegrotat accipiat, et deinde corpus suum ungat, ut illud, quod scriptum est, impleatur: qui infirmatur inducat Presbyteros Ecclesiae, qui ungant eum. In quo discursu supponit S. Doctor, quod Eucharistiae receptio, sit praevia successioni Extremae Unctionis: cum Eucharistiae receptio gratiam in anima supponat, cum sit Sacramentum vivorum, idem pariter de Extrema Unctione dicendum erit; et per consequens directe et per se dicetur esse Sacramentum vivorum: ex accidenti tamen, ac veluti indirecte poterit dici quoque remedium et antidotum mortuorum, ut de aliis quatuor Sacramentis suo loco dictum est. Et hoc etiam Doctor noster expressit loco citato supra, dum ait, quod nullus est capax istius Sacramenti digne, nisi sit in gratia: istud enim Sacramentum, non est remedium acquirendi gratiam, quia ad hoc sunt tantum Baptismus et Poenitentia: quibus verbis significat Doctor, haec tantum duo Sacramenta per se ordinari ad remissionem peccati mortalis, alia autem quinque indirecte solum et per accidens, quatenus scilicet gratia habitualis, quam efficiunt, ut sunt Sacramenta, est incompossibilis cum peccato mortali.

DICES: Hoc Sacramentum per se ordinatur ad remissionem illius peccati, quod conditionaliter inesse potest, ait enim S. Iacobus: Si in peccatis est, dimittentur ei: sed si peccatum, quod conditionaliter inesse potest, est mortale, non est locus conditionali propositioni de venialibus; siquidem apprime noverat S. Iacobus, vix aliquem esse liberum quovis modico tempore ab eiusmodi peccatis, ait enim c. 2. In multis offendimus omnes: igitur oportet loquatur de peccatis mortalibus, ac subinde censet, non solum per accidens, sed etiam hoc Sacramentum per se ordinari ad remissionem peccatis mortalis. — Nego maiorem; nam particula (si) non est semper conditionalis, nec dubium ingerens, sed interdum est absoluta, maxime quando coniungitur rei factae, ut patet ex oratione prima Ciceronis in Catilinam, ubi ait: Si illustrantur, si erumpunt omnia, non dubitat fuisse illustrata et erepta, sed supponit tamquam probata, ut inde Catilina mores mutet. Unde ad minorem dico, S. Iacobum ita locutum fuisse, ut nempe significaret hoc Sacramentum ordinari ad remissionem peccatorum venialium, ex hypothesi, quod illa non fuissent iam per Sacramentum Poenitentiae, vel Eucharistiae, vel per Sacramentalia remissa, eo fere sensu, quo de singulis Sacramentis dici solet, illa suum effectum infallibiliter producere, si non sit obex ex parte suscipientis.

PETES: Quid sentiendum sit de aliis effectibus et fructibus spiritualibus huius Sacramenti? — Respondeo, Catechismum Romanum illos luculenter ac praeclare expendere n. 28. ubi post declaratam huius Sacramenti primariam utilitatem, nempe remissionem peccati, subiungit: « Altera est sacrae Unctionis utilitas, quod animam a languore et infirmitate, quam ex peccato contraxit, et a ceteris omnibus peccati reliquiis liberat. Tempus autem huic curationi opportunissimum existimandum est, cum gravi morbo afflictamur, ac vitae periculum impendet. Etenim homini natura insitum est, ut nihil in rebus humanis aeque ac mortem pertimescat: auget autem magnopere hunc timorem praeteritorum actuum memoria, cum praesertim gravissima conscientiae nostrae accusatio nos urgeat, ut enim scriptum est: Venient in cogitationem peccatorum suorum timidi, et tradentur illis ex adverso iniquitates ipsorum. — Deinde, illa cura et cogitatio vehementer angit, quod paulo post stare oporteat ante tribunal Dei, a quo de nobis iustissima pro eo, ac meriti fuerimus, sententia ferenda sit. Saepe autem evenit, ut fideles hoc terrore percussi, se miris modis exagitari sentiant. Nihil autem ad mortis tranquillitatem magis conducit, quam si tristitiam abiiciamus et laeto animo Domini adventum expectemus, paratique simus depositum nostrum, quandocumque illud a nobis repetere voluerit, libenter reddere. Ut igitur hac sollicitudine fidelium mentes liberentur, animusque pio et sancto gaudio repleatur, Extremae Unctionis Sacramentum efficit. Praeterea aliud etiam, quod merito omnium maximum videri potest, ex eo consequimur, nam etsi humani generis hostis, quoad vivimus, numquam desinit de interitu et exitio nostro cogitare, nullo tamen tempore, ut nos omnino perdat, ac si fieri possit, spem nobis divinae misericordiae eripiat, vehementius omnes nervos contendit, quam cum supremum vitae diem appropinquare animadverterit. Quamobrem fidelibus arma et vires hoc Sacramento subministrantur, quibus adversarii vim et imperium frangere, et illi fortiter repugnare possint. Alleviatur enim et erigitur aegri animus divinae bonitatis spe, eaque confirmatus morbi incommoda omnia fert levius, ac ipsius daemonis calcaneo insidiantis artificium et calliditatem facilius eludit ».

Conclusio secunda. — SANITAS CORPORIS RESTITUENDA EST EFFECTUS PER ACCIDENS HUIUS SACRAMENTI. Haec debet esse communis apud Theologos.

Quod autem corporea restituenda sanitas sit effectus huius Sacramenti, patet ex Trid., Sess. 14. c. 2. ubi recensitis huius sacrae Unctionis effectibus spiritualibus, addit: Et sanitatem corporis interdum, ubi saluti animae expedierit, consequitur. Quod etiam colligitur ex verbis S. Iacobi, dicentis: Oratio fidei salvabit infirmum, et alleviabit eum Dominus; haec enim alleviatio nedum spectat ad illam animae erectionem, qua per gratiam in hoc Sacramento concessam, anima ex torpore, moestitia, et anxietate erigitur, et assurgit in Deum, ac spe eius misericordiae confirmatur infirmus, morbi incommoda omnia fert levius; sed etiam tendit ad levamen ipsius corporeae infirmitatis aegrum vexantis: cum enim de infirmitate corporis loqueretur Apostolus, consequens erat, ut alleviatio, quam per sacram Unctionem spondet, spectaret nedum ad animae, sed etiam ad corporis sanitatem. Unde etiam in Decreto Conc. Florentini de Extrema Unctione sanationis nomen ad utrumque refertur: Effectus, inquit, est mentis sanatio: in quantum autem expedit, etiam corporis. Et certe singulari divinae providentiae beneficio factum est, ut huic Sacramento prae ceteris annexeretur virtus curativa ac medicativa corporis; cum enim inter omnia huius saeculi mala nihil sit ipsa morte terribilius, ita nihil vita ac sanitatem expetendum magis, qui quidem appetitus tum maxime viget, et impetum suum exerit, quando homo ad vitam ulterius propagandam, videt ex ingravescente infirmitate, se humanis ac naturalibus praesidii destitui; tunc enim saepe tentari solent aegroti ad conquirenda remedia quaedam illicita et superstitiosa, quibus vitae prolongationem obtinent, ut patet exemplo Ochozicae, 4. Reg., cap. 1. Quamvis igitur primaria huius Sacramenti virtus spiritualis sit, sicut et aliorum Sacramentorum, attamen Christus Dominus, hominum infirmitati et imbecillitati consulens, voluit huic sacro signaculo etiam adiungere virtutem curativam infirmitatis corporis, ne forte desperato morbi remedio ad illicita et superstitiosa auxilia confugerent aegroti. Quam utique rationem indicavit S. Augustinus (aut quisquis est Auctor lib. De rectitudine (Catholicae conversationis), ubi ait: « Quoties aliqua infirmitas occurrerit alicui, non quaerantur praecantatores, non divini, non sortilegi, sed qui aegrotat in sola Dei misericordia confidat, et Eucharistiam cum fide et devotione accipiat, Oleumque benedictum fideliter ab Ecclesia petat, et secundum Apostolum: Oratio fidei salvabit infirmum ».

Hic autem effectus non est per se intentus, sed tantum per accidens in hoc Sacramento, quippe, inquiunt Concilia Tridentinum et Florentinum, hic solum effectus producitur cum expedit saluti animae suscipientis. Adde quod licet rarius contingat, hominem periculose aegrotantem et hoc sacro Oleo inunctum pristinae sanitati restitui, saepe tamen accidit, ut morbi levamen aliquod aegrotus sentiat, simul cum interna Spiritus Sanctus consolatione, quam proprie haec Unctio significat et operatur.

QUAERES 1. Quis est huius Sacramenti Minister?

Respondeo, hoc Sacramentum non ab alio posse, quam a Sacerdote valide ministrari. Ita definit Conc. Trid., Can. 4. Si quis dixerit Praesbyteros Ecclesiae, quos Dominus Iacobus adducendos esse ad infirmum inungendum hortatur, non esse Sacerdotes ab Episcopo ordinatos, sed aetate seniores in quavis communitate, ob idque proprium Extremae Unctionis Ministrum non esse Sacerdotem, anathema sit. Idque colligitur ex verbis S. Iacobi dicentis: Si quis infirmatur, inducat Presbyteros, ubi nomine Presbyteris non intelligitur senior, et qui maiore pollet aetate, ut perperam interpretantur haeretici, sed revera intelligitur Sacerdos, iuxta illud 1. Timoth. 4. Noli negligere gratiam, quae in te est, quae data est tibi per Prophetiam (idest per sacram ordinationem) cum impositione manuum Presbyterii, idest coetus Sacerdotum. Confirmatur primo, quia non senes, sed Pontifices et Sacerdotes sunt constituti, ut orent pro aliis, ut dicitur ad Hebr. 6. Secundo, quia alias non seniores, sed sanctiores fuissent introducendi, siquidem eorum orationes longe efficaciores essent, utpote Deo magis acceptae et gratae.

Huius autem veritatis rationem hanc profert Seraphicus Doctor d. 23. art. 2. q. 1. « Dicendum, inquit, quod huius Sacramenti dispensatio ex officio spectat ad Sacerdotes, et illud confirmat auctoritas, et ratio. Quia dicitur, Inducat Presbyteros, etc. et orent super eum. Ratio, quia cum huius Sacramenti materia sit oleum consecratum, non debet administrari, nec contingi, nisi ab eo, qui habet manus consecratas, et talis est Sacerdos; ideo non se extendit ad omnes. Nec ad solos Episcopos, quia cum hoc sit Sacramentum periclitantium, qui non possunt adire Praelatos, sed magis e converso, oportet multos perire, si a solis Episcopis dari deberet; ideo disposuit Spiritus Sanctus quod unguentum non solum esset in capite, vel in barba Aaron, sed etiam descenderet usque in oram vestimenti, scilicet usque ad inferiores Sacerdotes. Nec solum sumitur ratio a parte unctionis, verum etiam a parte orationis; quoniam enim officium mediationis Sacerdotibus competit, sicut competit offerre dona, et sacrificia pro peccatis, nec solis Episcopis, nec etiam laicis, sic etiam dispensatio huius Sacramenti, cuius efficacia principaliter consistit in oratione fidei, cuius est Sacerdos minister de ratione sui officii ».

DICES 1: Innocentius I, Epist. ad Decentium, exponens verba S. Iacobi: Inducat Presbyteros Ecclesiae, scribit: Non est dubium de fidelibus aegrotantibus intelligi debere, qui sancto oleo chrismatis perungi possunt, quo ab Episcopo confecto, non solum Sacerdotibus, sed omnibus Christianis uti licet in sua, aut suorum necessitate: igitur non solum Sacerdotibus, sed omnibus etiam Christianis, saltem in casu necessitatis, licitum est hoc Sacramentum ministrare. — Nego consequentiam; loquitur enim Pontifex de unctione, non quidem activa, et ex parte Ministri, sed passiva, et ex parte suscipientis, ut nempe sit sensus, quod promiscue omnes fideles Christiani, non soli Sacerdotes, Oleo infirmorum inungi possint; sed non quod promiscue permittatur omnibus, ut hoc Sacramentum conferant. Quod autem ea sit illius sententia, apparet ex sequentibus illius verbis, ubi subiungit, non solum Sacerdotem, sed Episcopum esse huius Sacramenti Ministrum: Ceterum, inquit, illud superfluum videmus adiectum, ut de Episcopo ambigatur, quod Presbyteris licere non dubium est; nam idcirco de Presbyteris dictum est, quia Episcopi aliis occupationibus impediti ad omnes languidos ire non possunt. Ceterum si Episcopus potest, aut dignum ducit aliquem a se visitandum benedicere, et tangere Chrismate, potest cuius est ipsum Chrisma conficere.

DICES 2: Idecirco huius Sacramenti ministratio non solis Episcopis, sed Presbyteris est concessa, quoniam Episcopi non possent singulis infirmis adesse: sed neque id possunt Sacerdotes, maxime in illis locis, ubi rari sunt: igitur non solis Sacerdotibus, sed etiam quibusque fidelibus in casu necessitatis hoc Sacramentum ministrare licet.

Nego consequentiam; cum enim hoc Sacramentum non sit absolute necessarium ad salutem, cumque illius defectum, et Sacerdotis absentiam supplere possit infirmantis devotio, idecirco non fuit necessarium, quod illius ministratio concederetur omnibus fidelibus. — Licet autem S. Iacobus moneat, inducendos esse Presbyteros, hoc monitum non sic accipiendum est, quasi plures Presbyteri sint necessarii ad validam huius Sacramenti collationem, ut existimant Graeci, qui septem convocant Presbyteros, ut Extremam-Unctionem aegrotis administrent. Cuius praxis hanc rationem profert Simon Thessalonicensis, apud Arcudium cap. 3. « Dei frater Iacobus » horum Presbyterorum, inquit, « numerum non exprimit: at vero septem esse vocandos consuetudine traditum est; quod fieri arbitror propter septem dona, quae apud Isaiam enumerantur, Spiritus: vel propter illos septem antiquae Legis Sacerdotes, qui divino iussu circumcuntes urbem Iericho, septies tubis cecinerunt, atque moenia diruerunt. Ut etiam hic septem Sacerdotes malitia urbem, duraque moenia altitudinum peccati demoliantur. Vel etiam tamquam mortua existente anima, ut supra puerorum illius Sunamitidis ad imitationem Prophetae, septies orent Sacerdotes, et eam suscitent, prout sane excitavit puerum Elisaeus septies reversus, septies item precatus. Qui quemadmodum Elias septies orans, caelum, quod peccantibus clauserat, rursus aperuit, atque deduxit pluviam, sic isti septies deprecati solvant quidem squalorem peccati, accepta vero gratiae clave, non secus, ac Petrus aperiant caelum, atque misericordiam a Deo remissionis, velut imbrem deducant. Is ergo sensus est, ut mea fert sententia, septennarii numeri. In necessitate autem, et pauciores Sacerdotes conficiunt ». Et infra. « Nonnulli vero, ubi penuria est Sacerdotum, tres tantum convocant, idque non est reprehendendum. Erit enim imprimis propter potentiam Trinitatis. Deinde vero etiam propter aliud factum Eliae in testimonium, et praedicationem Trinitatis. Quando mortuum filium Seraphithae trina praedicatione, trinaque vice in eum incumbens suscitavit. Ceterum non est curiosius inquirendum de numero, quando neque numerus scriptus est. Nisi quod quamvis non sit scriptus, necessarium tamen est antiquam observare traditionem, et sin quidem septem, ut veteris moris est, si vero necessitas fuerit, tres sint ad minus. eaque omnia recitent, quaecumque per traditionem dicenda esse acceperunt. Quoniam quae a Patribus sunt, ea quoque spiritus esse, fatendum est ». Verum, ut ibidem respondet Arcudius, unde colligit Simon ex eo quod Apostolus dixerit, vocet Presbyteros Ecclesiae, non unum intelligere Presbyterum? si propter numerum multitudinis, frequenter is numerus in Scripturis sanctis accipitur pro numero singulari; nam et Apostolus ad Hebraeos scribens de Prophetis dicit: Obturaverunt ora leonum, lapidati sunt, secti sunt, circumierunt in melotis, et pellibus caprinis; et tamen qui obturavit ora leonum unus fuit Daniel, et qui lapidatus est unus Hieremias fuit, et qui sectus est unus Isaias: et similiter S. Matthaeus, et S. Marcus referunt, latrones cum Christo crucifixos imbecillitatem illi exprobrasse; cum tamen S. Lucas diserte scribat, unus autem de his, qui pendebant, latronibus, blasphemabat eum. Sed eodem modo respondendum est, illos accepisse numerum multitudinis pro numero singulari, ut sanctus Augustinus observavit in lib. 3. De consensu Evangelistarum, cap. 16. — Deinde saepe Scriptura utitur communi modo loquendi. Communiter autem dicimus, confitenda sunt peccata Sacerdotibus; in aegritudine vocandi sunt Medici; cum tamen semper uni Sacerdoti patefaciamus peccata, et saepissime unus Medicus curet aegrotum. Itaque quod Iacobus Apostolus dixerit, vocet Presbyteros, perinde est, ac si dixisset: vocet unum ex Presbyteris. Sic Christus Dominus dixit leprosis: ite ostendite vos Sacerdotibus, cum alteri leproso dixerit: vade ostende te Sacerdoti. Et Levitici 13. de leproso scriptum est: adducitur ad Aaron Sacerdotem, vel ad unum quemlibet filiorum eius. Et profecto si omnes illi decem leprosi uni Sacerdoti se ostendissent, praecepto Christi Domini cumulate satisfecissent. — Et infra: unus Presbyter seorsim consideratus vere, proprie, ac per se etiam secundum Graecos, veram adhibet subiecto materiam, et integram formam huius Sacramenti: ergo vere et proprie solus confert hoc Sacramentum. Quare ceteri videntur esse superflui, superfluos dico, si exequantur Sacramentum recitantes eamdem formam; imo utrum etiam graviter peccent, dum sine ratione iterant Sacramentum, nec ne, dicam postea suo loco. — Denique, si Thessalonicensis congruentias quaerit, ut ipse requirit ad minus tres ad significandam sanctissimam Trinitatem, ita nos unum ad declarandam unicam Divinitatem, vel unam personam Christi incarnati, vel aliquid simile; non enim desunt ingeniosissimas similitudines rerum, et congruentiae. Quare si vel aderit Presbyter, sufficit solus, praesertim in necessitate. Haec Arcudius. Consequens est ergo, quod cum S. Iacobus, ait: inducat Presbyteros, potius qualitatem Ministri, quam numerum commendat, hocque ab eo dictum est per enallagem, quomodo saepe dicitur, quod peccator sua crimina debet confiteri Sacerdotibus, idest homini, qui sit Sacerdos, vel uni ex Sacerdotibus.

Ex his COLLIGE, Sacramentum Extremae Unctionis integre administrari debere ab eodem Ministro; ita quod singulae Unctiones cum suis formulis, et praecationibus, ab eodem Sacerdote adhibeantur; sanctus enim Iacobus dicit, ungentes debere orare super aegrotum; una autem oratio a pluribus partialiter prolata non potest habere perfectum sensum, secundum communem usum loquendi. Possent tamen diversorum sensuum Unctiones una cum formulis sibi correspondentibus a diversis Sacerdotibus ministrari, extra necessitatem quidem valide, sed illicite, quia id fieret contra Ecclesiae praxim, quae maxime in Sacramentorum administratione est attendenda; licite vero in necessitate, puta si prior Sacerdos post primam Unctionem unius sensus deficiat, et tunc alter reliquas Unctiones absolvat.

COLLIGE 2. Ministrum ordinarium Extremae Unctionis esse proprium Pastorem cuiusque Ecclesiae, licet enim omnis Sacerdos valide possit hoc Sacramentum etiam extra necessitatem conferre, non potest tamen licite id exequi, nisi sit vel proprius suscipientis Sacerdos, vel ab eo licentiam obtinuerit: tum quia ministrare Sacramentum est officium Pastoris, quod nullus potest sibi vindicare, nisi vel ab eo Pastore, vel ab eius Superiore facultatem obtinuerit. Unde Catechismus Concilii Tridentini, cum dixisset num. 26., soli Sacerdoti huius Sacramenti administrationem esse commissam, subdit: neque tamen Ecclesiae decreto cuivis Sacerdoti, sed proprio Pastori, qui iurisdictionem habeat, sive alteri, cui ille eius muneris fungendi potestatem fecerit, hoc Sacramentum administrare licet. Tum quia ex Clementina prima De Privilegiis, sub excommunicationis poena prohibetur Religiosis, ne absque licentia proprii Sacerdotis, seu Presbyteri Parochialis, hoc Sacramentum administrent Clericis, aut Laicis sibi non subditis.

QUAERES 2. Quibusnam hoc Sacramentum conferri debeat?

RESPONDEO, huius Sacramenti suscipiendi capacem esse solum Christianum, viatorem, adultum, et infirmum.

Prima pars constat; nullus enim homo capax est Sacramenti suscipiendi, nisi charactere Baptismali sit insignitus, quippe cum, ut iam diximus pluries cum Concilio Tridentino, Baptismus sit omnium Sacramentorum ianua. Unde si hoc Sacramentum conferretur non baptizato, quantumvis ille Catechumenus esset, et in gratia existens, prorsus irritum esset et invalidum.

Secunda pars etiam constat, nempe quod solus homo vivus et viator huius Sacramenti recipiendi sit capax: tum quia S. Iacobus dicit, eum cui conferri debet haec Sacra Unctio, debere esse infirmum, ac subinde vivum et viatorem: tum quia, ut diximus agendo de Sacramentis in communi, Sacramenta novae Legis sunt remedia, quae non prosunt mortuis finaliter ac damnatis, nec perpetua sanitate fruentibus, quales sunt Beati, sed dumtaxat infirmis, ut sunt viatores.

Tertia pars, nempe quod conferri debeat tantum adultis, sufficienter colligitur ex dictis; cum enim praecipuus huius Sacramenti effectus sit remissio peccati venialis, et ex accidenti etiam mortalis, illi soli debet ministrari qui huiusmodi peccati committendi capax est: pueri autem ante rationis usum non sunt capaces ullius committendi peccati: ergo neque huius Sacramenti suscipiendi. Nec obstat, quod sint capaces gratiae et illius augmenti; nam augmentum, vel infusio gratiae est generalis effectus Sacramentorum, qui per singula Sacramenta non confertur, nisi ut coniunctus propriis effectibus ipsorum Sacramentorum; et ideo ubi non est capacitas primarii et proprii effectus, nec etiam est capacitas Sacramenti, neque effectus communis Sacramentorum per tale Sacramentum conferendus est. — Vel dico cum Magistro, Sacramenta esse quidem instituta ad causandam gratiam, cum haec sit communis eorum effectus, non tamen instituta sunt ad eam quomodocumque causandam, sed tamquam necessariam ad aliquem peculiarem effectum eis proprium: alioquin sequeretur, quod cum gratia habitualis ab omnibus causata sit eiusdem speciei, eosdem quoque effectus produceret in singulis Sacramentis, et omnia quoque Sacramenta eiusdem essent speciei. Hinc diximus in superioribus, Baptismum esse institutum ad causandam gratiam, qua deletur originale, et cetera actualia; Poenitentiam ad causandam gratiam, qua homo valeat fortiter confiteri fidem, et sic de aliis. Sic ergo in proposito Extrema Unctio instituta est ad causandam gratiam deletivam secundum se venialium in homine eorum capaci, ad confortandum contra tentationes, et ad alleviandam animam, ut constat ex dictis: cum ergo parvuli nec peccatorum, nec tentationum daemonis sint capaces, nec gratiae per illud collatae, quae de se est deletiva venialium in subiecto capaci eorum. Ita Mastrius, qu. 6. num. 106. — Nec etiam obstat, quod infantes sint capaces recipiendae sanitatis, quae recensetur inter effectus Extremae Unctionis; nam, ut diximus, effectus iste est tantum intentus per accidens, non autem primo et per se; ac subinde illius solius producendi gratia non debet Sacramentum administrari: igitur solis adultis, qui aliquando usum rationis habuerunt, legitime conferri potest hoc Sacramentum, dummodo certo non constet, eos antequam usum rationis amiserunt, fuisse in peccato, et de illo non poenituisse, puta si quis blasphemando aut adulterando ratione ac sensibus destitueretur, et periculoso morbo laboraret; hac enim in occasione ei non deberet conferri hoc Sacramentum, quia non ordinatur directe ad remissionem peccati mortalis, et aliunde supponit hominem poenitentem, aut in statu gratiae. — Aliis autem quibuscumque adultis, etiamsi de facto nullum rationis usum habeant, dummodo illum antea habuerint, debet hoc Sacramentum ministrari; quia primarius huius Sacramenti effectus non est tantum animi roboratio contra tentationes daemonis, sed etiam est peccatorum venialium remissio, necnon mortalium inculpabiliter oblitorum, vel quae per alia Sacramenta non fuerunt remissa; quamvis ergo amentes in eo statu sint horum effectuum incapaces, sunt tamen capaces alterius, scilicet remissionis peccatorum; fieri enim potest, ut aliquis in peccato mortali existens cum sola Attritione in amentiam incidat, quo in casu virtute huius Sacramenti gratiam recipiat, et de attrito fiat aequivalenter contritus. Nec obstat, quod S. Iacobus dixerit, inducat Presbyteros; haec enim non significant, necessariam esse in infirmo petitionem formalem et expressam huius Sacramenti; sufficit enim virtualis et interpretativa, quam unusquisque habet de propria salute; enimvero si haec interpretativa et virtualis petitio sufficiat ad receptionem Baptismi, multo magis sufficiet ad conferendam Sacram Unctionem.

Patet denique ultima pars, nempe quod solus homo infirmus sit Extremae Unctionis capax; id enim a Christo Domino institutum fuisse creditur ex verbis S. Iacobi dicentis: infirmatur quis in vobis, etc. Quod utique declarat Concilium Florentinum, cum dixit: Hoc Sacramentum nisi infirmo, de cuius morte timetur, dari non debet; et Tridentinum dicens: Nonnisi infirmis, qui in exitu vitae constituti videantur. Unde Sacramentum hoc valide conferri non potest homini bene valenti, quamvis in evidenti vitae periculo constituatur, puta damnatis ad mortem, aut periculose navigaturis, aut praeliariis; hi namque non sunt infirmi, et possunt sibi consulere per alia Sacramenta, maxime per Sacramentum Poenitentiae.

Haec omnia luculenter ac nitide explicat Doctor, dist. 23. num. 3. ubi tradit ac declarat definitionem Extremae Unctionis in hunc modum: « Extrema Unctio est unctio hominis infirmi poenitentis, facta in determinatis partibus corporis, cum oleo consecrato ab Episcopo, ministrata a Sacerdote, simul verba certa cum intentione debita proferente, ex institutione divina efficaciter significans curationem finalem venialium. Ista ratio (inquit) apparet bona, quia non est in se falsa, ex 5. Metaph., cap. 17. quia nulla pars eius repugnat alteri. Exponendo ergo partes, primo ponitur, quod est unctio, cuius congruentia est, quia istud signum sensibile congruit effectui, scilicet unctioni curativae. Subditur, hominis infirmi: ideo non debet conferri sano, nec qualitercumque exposito periculo mortis, quia non ei cui imminet mors ex periculo extrinsecae violentiae, ut armorum, vel submersionis, vel huiusmodi, nec sit exitus de statu viatoris ad terminum; ita quod probabiliter immineat qualitercumque infirmo, sed periculum. Quod additur poenitentis, patet, quia nullus est capax istius Sacramenti digne, nisi sit in gratia; istud enim Sacramentum non est remedium acquirendi gratiam, quia ad hoc sunt tantum Baptismus et Poenitentia. Ex hoc excluduntur non utentes ratione, ut parvuli, et qui non habent materiam poenitentiae, saltem qui non habent Poenitentiam de venialibus, ut perfecte innocentes: quia etiam non utentes ratione non possunt esse poenitentes, excluduntur furiosi et amentes; et hoc nisi per voluntatem praecedentem expressam praesumantur illud velle. Quod additur, in determinatis partibus: istae partes sunt organa potentiarum, per quarum actus peccatur frequenter venialiter, utpote organa quinque sensuum, et potentiae motivae. Et hoc aliquando respectu eiusdem sensus, vel potentiae geminatae, ut organa potentiae visivae, ut oculi duo, organa potentiae auditivae duae aures, organa potentiae olfactivae, nares, organa potentiae tactivae manus. Et sic istis praedictis, sicut geminantur organa, ita geminantur unctiones; organum gustus est lingua, in qua non fit propter abominationem tollendam unctio: sed exterius super os; propter autem organum potentiae generativae fit unctio ad lumbos, iuxta illud Gregorii super illud Lucae: Sint lumbi vestri praecincti, etc. Viris, inquit, luxuria in lumbis est. Propter organum motivae quantum ad progressivam, quae est principalis motiva, fit duplex unctio in duobus pedibus tamquam organis ad illum motum ordinatis. Alia motio, qua frequenter peccatur, est motio linguae, iuxta illud Iacobi 3. Qui non offendit verbo, hic perfectus est vir, et multa alia ibi. Et contra illud est unctio oris, ita quod ipsa est remedium contra duplex peccatum veniale, sicut lingua congruit in duobus operi naturae 2. De anima, in gustum scilicet, et loquelam. Sunt ergo undecim unctiones, scilicet partiales, sed aliquae sunt geminatae quasi una, ita quod sunt septem principales, quinque in organis quinque sensuum, sexta in organo principali potentiae motivae progressivae, septima in organo principali generativae ».

Doctori concinit Catechismus Concilii Tridentini, num. 17. ubi ait: Sed docendi sunt fideles, quamvis hoc Sacramentum ad omnes pertineat, quaedam tamen hominum genera excipi, quibus administrandum non sit. Ac primum excipiuntur qui sano et firmo corpore sunt; iis enim Extremam Uctionem tribuendam non esse, et Apostolus docet, cum inquit: Infirmatur quis in vobis? et ratio ostendit; siquidem ob eam rem instituta est, non modo ut animae, sed etiam ut corpori medicinam afferat. Cum igitur illi tantum, qui morbo laborant, curatione indigeant, idcirco iis etiam, qui adeo periculose aegrotare videntur, ut, ne supremus illis vitae dies instet, metuendum sit, hoc Sacramentum praeberi debet. In quo tamen gravissime peccant, qui illud tempus aegroti ungendi observare solent, cum iam « omni spe salutis amissa, vita et sensibus carere incipiat; constat enim ad uberiorem Sacramenti gratiam percipiendam plurimum valere, si aegrotus, cum in eo adhuc integra mens et ratio viget fidemque, et religiosam animi voluntatem afferre potest, sacro oleo liniatur. Quare Parochis animadvertendum est, ut eo potissimum tempore caelestem medicinam adhibeant illam quidem semper vi sua admodum salutarem, cum eorum etiam pietate et religione, qui curandi sunt, magis profuturam intellexerint. Nemini igitur, qui gravi morbo affectus non sit, Sacramentum Unctionis dare licet, tametsi vitae periculum adeat, vel quia periculosam navigationem parat, vel quia praelium initurus sit, quo certa mors illi impendeat, vel etiam si capitis damnatus ad supplicium raperetur. Omnes praeterea, qui rationis usu carent, ad hoc Sacramentum suscipiendum apti non sunt; et pueri, qui nulla peccata admittunt, quorum reliquias sanare huius Sacramenti remedio opus sit. Amentes item, et furiosi, nisi interdum rationis usum habuerint, et eo potissimum tempore pii animi significationem darent, peterentque ut sacro oleo ungerentur; nam qui ab ipso ortu numquam mentis et rationis compos fuit ungendus non est. Secus vero si aegrotus, cum mente adhuc integra huius Sacramenti particeps fieri voluisset, postea in insaniam, et furorem incidit ».

PETES: Quaenam sit obligatio suscipiendi hoc Sacramentum? — Respondeo primo, quod si Extrema Unctio attendatur secundum se et absolute in ordine ad hominem constitutum in morbo periculoso, Fideles adultos ad sui receptionem non obligat, siquidem ad id tenerentur, vel necessitate medii, vel necessitate praecepti. Non prima, quia hoc Sacramentum non est tantae necessitatis, ut sine eius receptione salus non possit comparari; siquidem nullo ex capite talis necessitas colligitur, quia nullum extat praeceptum vel in Scriptura, vel in Traditione, vel in Canonibus, aut praxi Ecclesiae. Non quidem in Scriptura, si enim aliquod huius Sacramenti suscipiendi esset praeceptum, maxime peteretur ex verbis S. Iacobi: at ita non est, siquidem S. Iacobus solum ibi promulgat hoc Sacramentum, et magis hortatur fideles ad eius receptionem, quam illam praecipiat: igitur non est obligatio illud suscipiendi sub peccato. Neque etiam ex Canonibus, aut praxi Ecclesiae, quia praxis Ecclesiae non fundatur in obligatione, sed in utilitate consequenda ex huius Sacramenti receptione. Neque etiam ex Canonibus, nullus enim canon apparet, ex quo colligatur haec necessitas; quare Ecclesia tempore interdicti prohibet dari moribundis Sacramentum Extremae Unctionis, cap. quod in te de poenit. et remissione, quod certe non prohiberet, si esset illis necessarium necessitate medii, vel praecepti, ob eam enim rationem non prohibet illis dari Sacramenta Poenitentiae, et Eucharistiae per modum viatici. — Respondeo secundo, quod si hoc Sacramentum consideretur per ordinem ad quasdam circumstantias speciales, puta scandali, vel contemptus, aut conscientiae, aliquando fideles adulti ad eius receptionem obligantur, quisque enim tenetur vitare scandalum, et ea sibi media procurare, quae ex conscientia iudicat esse necessaria ad salutem consequendam: at ex omissione receptionis huius Sacramenti potest interdum oriri scandalum, puta vel suspicio haeresis, vel huius Sacramenti contemptus, si nempe aliquis bene audiens apud omnes, sciat se constitutum in morbo periculoso, et communem esse fidelium praxim, ut hoc Sacramentum in tali statu recipiatur, illud tamen respuit coram pluribus, sicque dat occasionem suspicandi, quod sit haereticus; vel ex parte conscientiae, si nempe infirmus dubitet de sua Contritione, nec possit suscipere Sacramentum Poenitentiae, cuius ope fiat ex attrito contritus, in eo casu tenetur sibi procurare huius Sacramenti receptionem, ut nempe habeat media sufficientia ad salutem.

PETES DENIQUE: Quaenam dispositiones praerequirantur in suscipiente ad dignam receptionem huius Sacramenti? — Respondeo, requiri primo, ut suscipiens sit ab omni peccato mortali purgatus; unde hoc Sacramentum conferri solet dumtaxat post Absolutionem sacramentalem: secundo, ut suscipiens habeat fidem, et spem consequendae sanitatis animae et corporis, si haec corporis sanitas saluti expediat. Tertio, ut suam intentionem, et preces iungat, et uniat intentioni, et precibus Ecclesiae. Quarto denique, ut exinde speret sibi concedendum divinum auxilium, et patrocinium adversus omnes daemonum infestationes. Quas omnes dispositiones optime explicat Catechismus Rom., n. 29. ubi scribit: Quoniam vero omni studio curare oportet, ne quid Sacramenti gratiam impediat: ei vero nihil magis adversatur, quam alicuius peccati mortiferi conscientia, servanda est Catholicae Ecclesiae perpetua consuetudo, ut ante Extremam Uctionem, Poenitentiae et Eucharistiae Sacramentum administretur. Ac deinde aegroto persuadere Parochi studeant, ut ea fide se ungendum Sacerdoti praebeat, qua olim, qui ab Apostolis sanandi erant, seipsos offerre consueverant. In primis autem animae salus, deinde corporis valetudo cum illa adiunctione, si ea ad aeternam gloriam profutura sit, expetenda est. Nec vero dubitare Fideles debent, quin sanctae illae et solemnes preces a Deo audiantur, quibus Sacerdos non suam, sed Ecclesiae, et Domini nostri Iesu Christi personam gerens utitur. Qua una maxime re cohortandi sunt, ut huius saluberrimi olei Sacramentum sancte, et religiose sibi administrandi curent, cum et acrior pugna instare, et vires cum animi, tum corporis deficere videantur.