Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

NOTANDUM 1. Ecclesiam habere potestatem praecipendi, aut saltem determinandi usum Sacramentorum, necnon et ea, quae spectant ad eorum administrationem, et susceptionem, ut docet Concilium Tridentinum, Sess. 21. cap. 2. ubi ita scribit: « Declarat (sancta Synodus) hanc potestatem perpetuo in Ecclesia fuisse, ut in Sacramentorum dispensatione, salva illorum substantia. ea statueret, vel mutaret, quae suscipientium utilitati, seu ipsorum Sacramentorum venerationi, pro rerum, temporum, et locorum varietate, magis expedire iudicaret.... Quare agnoscens S. Mater Ecclesia hanc suam in administratione Sacramentorum auctoritatem, licet ab initio Christianae Religionis non infrequens utriusque speciei usus fuisset, tamen progressu temporis latissime iam mutata illa consuetudine, gravibus et iustis causis adducta, hanc consuetudinem sub altera specie communicandi approbavit, et pro lege habendam decrevit, quam reprobare, aut sine ipsius Ecclesiae auctoritate pro libito mutare non licet ». Quaeritur ergo utrum ex hypothesi, quod non esset praecepta Confessio facienda de iure divino, Ecclesia illam legitime praecipere potuerit, et de facto praecepit, ac determinaverit tempus, quo sit facienda. Circa quam resolutionem non consentiunt Theologi. Triplex enim est eorum capitalis sententia: prima est Durandi, in 4. dist. 17. q. 8. n. 7. docentis, Confessionem Sacramentalem, quatenus est accusatio omnium peccatorum etiam internorum, non posse praecipi ab Ecclesia, ac subinde aut non esse praeceptum annuae Confessionis pure ecclesiasticum, aut nullum esse praeceptum, sed tantum consilium. Secunda sententia eorum est, qui docent, Ecclesiam non potuisse quidem praecipere ac determinare tempus faciendae Confessionis, nisi iam illa facienda esset ex iure divino; unde praeceptum ecclesiasticum Confessionis annuae est tantum determinatio, modificatio, seu applicatio divini praecepti servandi hoc, aut illo determinato tempore. Ita docent Soto, in 4. dist. 18. q. 1. art. 1. concl. 1. et Canus in Relectione de Poenitentia, par. 5. Tertia vero sententia eorum est, qui docent praeceptum annuae Confessionis, non esse solum declarationem aut determinationem iuris divini, sed omnino ecclesiasticum praeceptum, ad cuius observantiam tenentur omnes fideles.

NOTANDUM 2. Omnes Theologos (saltem paucis exceptis) convenire, quod Ecclesia non habeat directam auctoritatem aut potestatem circa actus pure interiores, et qui interius consummantur, quales sunt actus assensus vel dissensus intellectus, odii vel amoris, aut complacentiae voluntatis in re prohibita vel illicita: Ecclesia enim in id potestatem directam non habet, quod nec prohibere potest, neque illius transgressionem punire, at transgressionem praecepti circa actus internos punire non potest: quia deduci non possunt ad eius iudicium: nec subinde illos actus potest praecipere. Utrum autem huiusmodi actus pure internos indirecte saltem, et ratione alterius praecepti servandi, praecipere possit, affirmat Doctor in 3. dist. 27., ubi agens de obligatione caritatis, ait, illius actum praecipi posse ab Ecclesia, quatenus ille eliciendus est, ut religiose festa praecepta serventur, et debitus eo tempore Deo cultus, qua decet reverentia, ei impendatur. Quaeritur itaque utrum Ecclesia directe, vel indirecte praecipere possit Confessionem omnium peccatorum, etiam internorum.

NOTANDUM 3. Duplicem distingui posse obligationem alicuius praecepti servandi: unam quidem per se et immediatam, quae videlicet oritur ex vi talis praecepti, idest, secluso omni alio praecepto, tam divino, quam humano. Sic per se praecepta est agenda Poenitentia a peccatore, quando maxime occurrit et imminet mortis periculum. Alteram vero mediatam et per accidens, quae non petitur ex praecepto ipsius rei, quae fieri debet et impleri, sed dumtaxat ex praecepto alterius rei faciendae, aut suscipiendae, quae debite non fieret, nisi aliud praemitteretur, tamquam praevia dispositio: sic Poenitentia dicitur praecepta, quoties sumenda est Eucharistia ab homine, qui peccato mortali inquinatur, ne videlicet recipiens Corpus Christi indigne, iudicium sibi manducet. Difficultas itaque est, utrum Confessio sit facienda per se ex praecepto Ecclesiastico, aut tantum per accidens, semel in anno, videlicet occasione implendi praecepti de suscipienda Eucharistia tempore Paschali.

Tria itaque hic sunt determinanda: primum, utrum Ecclesia directe et per se praecipere potuerit, ac revera praeceperit, faciendam Confessionem: secundum, de quibus peccatis fieri debeat ista Confessio, ut fiat satis illi ecclesiastico praecepto: tertium, quinam teneantur ad huiusmodi praecepti observantiam.

Conclusio prima. — REVERA ECCLESIA PRAECIPERE POTUIT AC DE FACTO PRAECEPIT PER SE FACIENDAM CONFESSIONEM SINGULIS ANNIS.

Probatur utraque pars ex Concilio generali Lateranensi sub Innocentio III, ubi statuitur: Omnis utriusque sexus fidelis, postquam ad annos discretionis pervenerit, omnia sua solus peccata, saltem semel in anno, fideliter confiteatur proprio Sacerdoti: et iniunctam sibi Poenitentiam propriis viribus studeat adimplere, suscipiens reverenter ad minus in Pascha Eucharistiae Sacramentum, nisi forte de consilio proprii Sacerdotis ob aliquam rationabilem causam, ad tempus ab eius perceptione duxerit abstinendum: alioquin et vivens ab ingressu Ecclesiae arceatur, et moriens christiana careat sepultura. Unde hoc salutare statutum frequenter in Ecclesiis praedicetur, ne quisquam ignorantiae excusationis velamen assumat. Quibus verbis duo determinantur: primum, quod sit facienda Confessio: secundum, quod sit facienda saltem semel in anno. Utrumque autem ab Ecclesia praecipitur, ut nedum liquet ex verbis huius decreti, sed etiam ex gravi poena, quae transgressoribus ibidem infligitur: non enim solet Ecclesia tanta severitate animadvertere in filios, nisi propter transgressionem praecepti proprie dicti, et cuius observantia sit ad salutem necessaria. — Nec valet reponere cum Durando, severam illam Ecclesiae animadversionem eos perstringere, non qui omitterint faciendam Confessionem, sed tantum qui neglexerint suscipiendam Eucharistiam tempore Paschatis. Haec, inquam, responsio nulla est: tum quia vocabulum alioqui, quod est comminatorium poenae, ex aequo refertur tam ad Confessionem, quam ad Communionem; nec unam potius, quam alteram per se designat: tum quia non potest melius innotescere, quae fuerit Concilii Lateranensis sententia, quam ex Concilio Tridentino: at ex hoc liquet, Lateranense praecepisse faciendam Confessionem semel in anno: ait enim Tridentinum, Sess. 14. Can. 8. Si quis docuerit, Confessionem omnium peccatorum, qualem Ecclesia servat, esse impossibilem, et traditionem humanam a piis abolendam; aut ad eam non teneri omnes, et singulos utriusque sexus Christi fideles, iuxta magni Concilii Lateranensis Constitutionem, et ob id suadendum esse Christi fidelibus, ut non confiteantur tempore Quadragesimae, anathema sit. In quo utique Canone, ut apparet, nulla fit mentio Communionis Paschalis; ex quo colligere licet, Concilium significare, quod in Lateranensi Confessio praecipiatur, non tantum per accidens et mediate, quatenus videlicet est medium necessarium ad digne communicandum, sed etiam immediate ac per se; ita quod ad eiusmodi annuam Confessionem teneantur etiam, ii, qui aliunde excusarentur a praecepto Communionis; et consequenter ille peccaret duplici peccato, qui Confessionem annuam et Communionem in Paschate omitteret. Adde quod si praeceptum faciendae Confessionis non esset distinctum a praecepto suscipiendae Eucharistiae, sequeretur non esse quinque distincta Ecclesiae praecepta, quod utique est contra communem fidelium sententiam.

Dices: Nulla lex potest praecipere actum, cuius transgressorem non potest iuste punire: sed nulla lex humana potest iuste punire illum, qui non confiteretur peccatum sibi soli notum. Quod utique probatur, quia non potest eum punire propter transgressionem, cuius non potest esse nota transgressio: at Ecclesia non potest certo nosse, utrum peccator omnia occulta sua peccata, sive interna, sive externa confiteatur: igitur, etc. — Nego minorem: Ecclesia enim legitime praecipit faciendam Communionem, ut etiam fatetur Durandus, licet non possit interdum punire illius praecepti violatorem, puta si quis reciperet Eucharistiam ore tantum, non vero illam in stomachum traiiceret. Quod autem Ecclesia saepe praecipiat ea, de quibus non potest facile iudicare ac cognoscere in foro externo, nec subinde transgressores punire, apparet ex praecepto Horarum Canonicarum recitandarum singulis diebus a Clericis, necnon auditionis Missae diebus Dominicis et festivis, et similium actuum, qui requirunt aliquam certam intentionem internam, quae per externum opus satis aperte non manifestatur. Similiter quando tales actus praecipiuntur, qui necessario non debent fieri publice, nam posset quis dicere, se in occulto legem implevisse, quamvis revera illam non impleverit. Respondeo secundo, negari posse minorem: fieri enim potest, ut qui publica commisit crimina, nec ad proprium Sacerdotem accedit, si interim ille e vivis excedat; in eum ita non confessum potest animadvertere Ecclesia, et praescripta a Lateranensi Concilio poena cum mulctare. Hinc apparet, quam levi fundamento dubitaverit Durandus, an determinatio Concilii Lateranensis sit potius praeceptum, quam consilium. Adde quod ipsemet Durandus in seipsum videatur militare: nam circa medium quaestionis subdit, Ecclesiam per auctoritatem Christi posse praecipere Confessionem; hoc enim dicere nihil est aliud, quam revera fateri Ecclesiam posse directe Confessionem praecipere per auctoritatem, quam habet; nam Ecclesia totam suam auctoritatem habet a Christo, ac subinde omnia, quae praecipit circa susceptionem, aut administrationem Sacramentorum, praecipit auctoritate Christi. — Ex his itaque liquet, quod etsi Confessio non esset facienda ex iure et praecepto divino, eam Ecclesia praecipere posset. At vero cum sit iure divino praecepta, saltem aliquando in vita facienda, quando videlicet peccator tenetur recurrere ad remissionem peccatorum per Absolutionem Sacramentalem obtinendam; idcirco Ecclesia merito iure determinavit certum tempus, in quo debeat divinum illud praeceptum adimpleri, ut docet Tridentinum, Sess. 14. cap. 5. circa finem ibi: Neque enim per Lateranense Concilium Ecclesia statuit, ut Christi fideles confiterentur, quod iure divino necessarium et institutum esse intellexerat: sed ut praeceptum (divinum) Confessionis ab omnibus et singulis, cum ad annos discretionis pervenissent, impleretur. Consonat Doctor Subtilis, 1. dist. 17. n. 14. De tertio articulo dico, quod Ecclesia praeceptum illud (divinum Confessionis) quantum ad aliqua praedictorum non specificavit, et quantum ad aliqua specificavit. Praecipua autem specificatio huius praecepti invenitur in illo capitulo. Extra de Poenitent. et Remiss. Omnis utriusque sexus. Et infra n. 28. Quod quando, Ecclesia determinavit praeceptum (divinum Confessionis) scilicet semel in anno. Non ait Doctor: Ecclesia praecepit Confessionem, sed determinavit praeceptum, scilicet divinum.

PETES 1. Utrum, si Confessio non esset iure divino facienda, nec a Christo praecepta, eam praecipere potuisset Ecclesia? — Respondeo, quod si Confessio sacramentalis a Christo solum fuisset instituta, et pro arbitrio facienda, vel omittenda, illam Ecclesia non potuisset praecipere, qualis de facto praecipitur, nempe ut fiat de omnibus peccatis mortalibus, etiam occultis; idque non solum quia, ut volunt aliqui, Ecclesia caret potestate, saltem directa, circa actus mere internos; hoc enim, ut statim diximus, non est adeo certum; sed quia Ecclesia non potest praecipere rem tantae difficultatis, qualis est Confessio omnium peccatorum mortalium, nisi aliunde haberet unde eiusmodi difficultatem alleviaret; quemadmodum revera alleviatur ac minuitur ratione effectus remissionis, et sanctificationis, ac renovationis interioris hominis, quae fit per gratiam sanctificantem collatam in Absolutione sacerdotali: sed Ecclesia non habet ex se, quod huiusmodi gratiam sanctificantem propria virtute conferre possit, ac subinde nihil habet, unde possit illam difficultatem delinire, alioquin ex se haberet vim instituendi aliquod Sacramentum, cuius contrarium declaravimus Disp. Prooemii: igitur si non obstante vi et efficacia huius Sacramenti, quod est reconciliatorium Deo, quam interdum in viris piis, et cum devotione hoc Sacramentum percipientibus, conscientiae pax, ac serenitas cum vehementi Spiritus consolatione consequi solet, ut loquitur Tridentinum, Sess. 14. cap. 3. si, inquam, his non obstantibus, multi sunt ex Catholicis, qui prae nimia verecundia non implent divinum praeceptum Confessionis, quod Ecclesia declaravit, saltem semel in anno esse implendum, quanto magis ab eiusmodi praecepto implendo deterrentur, si inde non esset certe speranda peccatorum remissio?

Hanc rationem approbat Doctor; quippe dist. 17. n. 9. impugnans sententiam eorum, qui dicunt Confessionem non obligare, nisi ex praecepto Ecclesiae, ait: « Id non posse faciliter improbari, nisi quia vel Ecclesia non attentasset tam arduum praeceptum imponere omnibus Christianis, nisi esset praeceptum divinum, etc. » Quibus significat, nimiam esse difficultatem in ipso praecepto implendo, ut ab Ecclesia sola praescribatur, nisi aliunde a Christo Domino iam statutum fuisset. Fatendum est ergo, quod quemadmodum Ecclesia non potest praecipere alicui, ut profiteatur statum religiosum, quem Christus Dominus voluit esse liberum, propter annexam difficultatem ipsi statui, quamquam aliunde varias utilitates habeat: ita nec propter eiusmodi difficultatem potuisset praescribere hominibus obligationem confitendi peccata, si Christus Dominus Poenitentiae Sacramentum instituendo, ac implicite saltem Confessionem designando, illius usum penes Poenitentium libertatem et arbitrium reliquisset.

Dices: Cuius est praescribere tempus aliquid faciendi ex potestate ordinaria, eiusdem est ex eadem potestate praecipere substantiam actus, cum tempus accessorie ad actum praecipiatur, tamquam ipsius circumstantiae: sed Ecclesia, ut mox dictum est, potest praescribere et revera praescripsit tempus faciendae Confessionis: igitur illius usum etiam praescribere potest. — Distinguo maiorem: quando substantia, et exercitium huius actus non superat communiter humanam facilitatem, concedo: quando superat, nego. Et similiter distincta minore, nego consequentiam: circumstantia enim temporis faciendae Confessionis non superat communiter humanam fragilitatem; secus est autem de substantia actus; nam, ut optime ait Coninch., disp. 5. De Poenitentia, dub. 4. n. 42. Confessio omnium peccatorum mortalium in pluribus casibus multis est valde difficilis; ita ut plurimi eam horreant tamquam mortem, et mallent fere mori, quam quaedam peccata confiteri, atque vix ulla arte ac timore inferni proposito, possunt ad Confessionem induci, et inter confitendum sentiunt tales angustias, quales experiuntur capitis supplicio damnati: atqui, nisi sit maxima quaedam, ac fere extrema necessitas, potestas humana non potest rem adeo difficilem praecipere: ergo cum eo casu quo videlicet Sacramentum Confessionis esset liberum a praecepto divino non esset hic talis necessitas, non posset Ecclesia eam Confessionem praecipere.

PETES 2. Unde sit inchoandus annus, intra quem viget praeceptum Ecclesiae de facienda annua Confessione? — Respondeo, annum illum posse computari ab uno Paschate ad illud sequens; vel ab una Quadragesima in aliam sequentem; vel a die, quo emissa est ultima Confessio, ad eumdem diem anni sequentis; communior tamen et verior sententia est, illum annum esse computandum, iuxta communem supputationem a prima die Ianuarii usque ad ultimam Decembris. Prima pars constat, quia quocumque ex his tribus modis assignatis ducatur exordium anni, si intra illud spatium peccata quis confiteatur, recte dicitur satisfecisse praecepto annuae Confessionis per Lateranense Concilium praescripto. Hoc tamen intellige de praecepto et obligatione per se, quae scilicet oriatur ex vi et efficacia ipsius praecepti faciendae Confessionis; contingere enim potest, ut per accidens, hoc est, ratione praecepti suscipiendae Eucharistiae, aliquis teneatur iterum confiteri in quindena Paschatis, quo tempore viget praeceptum faciendae Communionis; si nempe aliquo mortali peccato laboret, nec possit ad sacram Synaxim accedere, nisi praevia Confessione facta et suscepta Absolutione Sacramentali.

Posterior tamen pars communior est et securior: verba enim legis accipienda sunt sicuti sonant, nisi aliunde aliquid obstat: hinc quando Ecclesia praecipit faciendam annuam Confessionem, annus debet accipi secundum communem supputationem, quae est a prima die Ianuarii usque ad ultimum Decembris.

PETES 3. An qui non est confessus intra annum, teneatur statim confiteri initio anni sequentis? — Respondeo, id videri probabilius; quando enim tempus non praescribitur, ut terminus, quo praeceptum expirat, sed tantum ultra quod protendi ac differri non debeat talis praecepti executio, adhuc elapso illo tempore, praeceptum istud obligat. Sic quando praefigitur certum tempus alicui debitori ad solvendum debitum, transacto eo tempore, debitor ille manet semper obligatus ad solvendum illud debitum; quippe cum tempus non fuit illi praefixum, ut in eo debitum expiraret, sed ne ultra illud debiti solutio differetur. Sed praefata constitutione Concilii Lateranensis tempus anni non ponitur ut terminus, quo praeceptum expiret, sed ultra quod differri non debeat adimpletio praecepti Confessionis; verba enim illa, ut saltem semel in anno confiteatur, aequipollent, ne ultra annum confiteri differat. — Unde non tantum est praeceptum affirmativum semel confitendi singulis annis, sed etiam negativum, scilicet non differendi ulterius; quod utique praeceptum transgreditur, qui non statim elapso anno confitetur, cum iam tam salubre remedium ac medicamentum, ultra quam par sit, differat. Ex quibus patet, discrimen esse inter praeceptum faciendae Confessionis singulis annis, et praeceptum recitandi Horas Canonicas, audiendi sacram diebus Festivis, et Dominicis, necnon et suscipiendae Eucharistiae tempore Paschatis; in his enim praeceptis tempus praescribitur, tamquam terminus illius executionis, cui annexa sit obligatio illud opus, implendi, tamquam tributum illius diei et temporis; unde praeceptum Communionis Paschalis, utpote specialiter latum, propter reverentiam, et celebritatem illius temporis, expirat cum ipso tempore; sicuti praeceptum audiendi Missam expirat cum die Dominico et Festo.

PETES DENIQUE: Utrum qui praevidet se non posse confiteri reliquo anni tempore, quia videlicet navigaturus, aut peregrinaturus in remotam regionem, ubi non habebit Confessionis copiam, teneatur statim confiteri, antequam auspicetur illam navigationem, aut peregrinationem? — Affirmo; cuius utique ratio est facilis; cum enim praeceptum de facienda Confessione sit praescriptum pro toto anno, et pro qualibet anni parte, consequens est, quod in qualibet parte anni possit impleri: ergo qui non potest in aliis anni partibus illud implere, tenetur hic et nunc ei satisfacere; sic qui non potest audire Missam die Festo hora undecima cum sesqui, tenetur illud tempus anticipare, quoniam videlicet totum tempus antemeridianum praescriptum est pro impletione illius praecepti.

Dices: Qui praevidet se impediendum die festo ab auditione Missae, non tenetur adesse die Sabbati; similiter qui praevidet se praepediendum a ieiunio die Sabbati, non tenetur illud tempus anticipare ieiunando die veneris: igitur pari ratione, qui praevidet se impediendum ab implendo praecepto faciendae Confessionis per reliquum anni spatium, non tenetur illud tempus anticipare. — Nego paritatem, et ratio disparitatis est, quod obligatio audiendi Missam, aut ieiunandi non incipit ante diem illum praefixum, quo videlicet huic praecepto faciendum est satis; unde quantumvis tempus illud praeveniret, minime tali obligationi satisfaceret: secus autem est de obligatione confitendi; haec enim cum sit annua, incipit a primo die anni, et ad ultimum usque diem perseverat; non quod revera illa obligatio debeat impleri illo primo die; sed quod mihi liberum sit primo die ei satisfacere, si ita velim, ac proinde dum praevideo me aliis diebus illud debitum non posse exolvere, teneor illud implere ipso primo die, quo id licet et iuvat.

Conclusio secunda. — SOLI, ET OMNES BAPTIZATI, POSTQUAM AD ANNOS DISCRETIONIS PERVENERINT, TENENTUR AD PRAECEPTUM ANNUAE CONFESSIONIS, SI ALIQUO MORTALI PECCATO INFICIANTUR. Ita Lateranense Concilium (ut patet ex eius verbis in praecedenti Conclusione laudatis) quae Tridentinum, Sess. 14. cap. 5. ita interpretatur: Neque enim per Lateranense Concilium Ecclesia statuit, ut Christi fideles confiterentur, quod iure divino necessarium et institutum esse intellexerat: sed ut praeceptum Confessionis saltem semel in anno ab omnibus et singulis, cum ad annos discretionis pervenissent, impleretur. Igitur illi omnes, et soli obligantur tum divino, tum ecclesiastico praecepto ad Confessionem faciendam, qui post Baptismum mortaliter peccaverunt. An autem iure divino infideles teneantur ad Confessionem, saltem semel in vita faciendam; ac subinde peccent mortaliter, non solum propter neglectum Baptisma, sed etiam propter non susceptum Poenitentiae Sacramentum, videtur affirmare Doctor, dist. 17. n. 29. ubi ait: Quod si Confessio esset tantum praeceptum iure ecclesiastico, non videretur quod infideles tenerentur ad praeceptum de Confessione, quia secundum Apostolum 1. Cor. 5. Quid mihi est de iis, qui foris sunt, iudicare?

Id autem aperte docet Richardus, in 4. dist. 17. art. 2. Sylvester verbo Confessio, necnon Hiquaeus in suo Commentario, ad dist. 17. Doctoris, ubi suam assertionem sic probat: Lex Evangelica, inquit, promulgata est tam fidelibus, quam infidelibus, sicut et remedia illius legis, qualia sunt Sacramenta, et eorum praecepta: ergo comprehendit tam fideles, quam infideles. Antecedens constat. Consequentia probatur: ad obligationem legis aut praecepti in genere, quod spectat ad substantiam legis, non requiritur, quod praeceptum pro omni statu, materia et circumstantia, loquendo de affirmativo, adimpleatur: sed sufficit quod in statu determinato, materia, tempore, et circumstantiis determinatis: sed hoc non tollit, quin aliquis obligetur lege, licet numquam occurrat ei tempus, in quo praeceptum legis affirmativum adimplere debeat, aut materia, quam determinat: ergo potest stare obligatio legis et praecepti, quamvis ad exercitium actus non obliget, nisi ex conditione praerequisita, quam lex ipsa determinat. Maior patet: quia ipsa lex implicat illam conditionem determinatam, quae potest non poni, aut non concurrere. Minor probatur: ex lege naturali quilibet tenetur succurrere proximo extremo indigenti, dum potest; quamvis autem non occurrat casus adimplendi hoc praeceptum, non inde sequitur, quin quisque teneatur lege. Similiter quisque tenetur pro Republica vitam et bona exponere, quamvis necessitas determinata, in qua tenetur ad haec, in exercitio non occurrat. Sic tenetur fidelis ad Confessionem fidei, et vitam commutandam pro eius defensione coram tyranno, si occurrat casus, et sic de ceteris: ergo obligatio legis non tollitur, neque confunditur cum exercitio operis praescripti, quamvis circumstantia particularis operis perficiendi non occurrat. Sed eodem modo obligatur infidelis ad Legem Evangelicam, eiusque praecepta, quamvis non pro statu infidelitatis retentae, quia sic nequit aliquod eius praeceptum positivum, ut est proprium huius legis, adimplere (quia neque fidei, quae est fundamentum ceterorum, neque Baptismi, qui est Sacramentum fidei) saltem fructuose quantum ad salutem. Hucusque Hiquaeus. Et continuo adiungit: quidquid ad haec dicatur, praeceptum Eucharistiae comprehendit infideles, quamvis hoc praeceptum pro statu infidelitatis nequeat adimpleri.

Si respondeas, Infidelem suscepta fide et Baptismo, posse sumere Eucharistiam, non ita Sacramentum Poenitentiae, nisi peccaverit post Baptismum: non tenetur autem peccare, sicut tenetur suscipere Fidem et Baptismum. — Contra facit, quod sic neque omnes fideles teneantur praecepto Confessionis, sed solum illi, qui baptizati mortaliter peccaverunt. Imo, inquit Hiquaeus, neque in illo statu unquam fuit obligatio Poenitentiae, nisi ratione peccati mortalis personalis, ut supponit Tridentinum. Sess. 14. cap. 1. et 1. Cum tamen praeceptum Poenitentiae omnes obligabat, non in exercitio, nisi ex suppositione peccati, si fieret. Sicut ergo praeceptum Eucharistiae obligat infideles, ut ita dicam, in actu signato, quamvis non in exercito, nisi adimpleatur conditio praevia, nempe per susceptionem Fidei, et Baptismi, et in aetate adulta: sic etiam praeceptum Poenitentiae obligat infideles, supposito Baptismo, et materia ipsius Poenitentiae, nempe peccato post Baptismum actuali mortali. Sed hoc etiam sufficit, quia non aliter obligat fideles, quos tamen obligat secundum omnes, non in exercitio, nisi supponatur peccatum tale. Unde si haec ratio eximat infideles ab obligatione praecepti, quia in eo statu non possunt habere actum, per quem adimpletur praeceptum, sic etiam eximendi sunt ab eius obligatione fideles iusti pro statu iustitiae. Respondeo: Plane eximendi sunt fideles iusti pro statu iustitiae, et ab omnibus eximuntur, qui dicunt, praeceptum divinum Confessionis obligare solos illos, qui baptizati mortaliter peccaverunt. Neque uspiam Tridentinum insinuat, Poenitentiam esse omnibus fidelibus necessariam; sed, ut loquitur Sess. 14. cap. 1. Universis hominibus qui se mortali aliquo peccato inquinassent. Sed neque Scotus obligat omnes fideles ad confitendum, ait enim 1. dist. 17. n. 18. « De secundo articulo dico, quod hoc praeceptum includit quis debet confiteri, quia adultus ». Numquid omnes? Sequitur: idest, habens usum rationis, et cognoscens peccatum, quod commisit, puta in Baptismo, vel post Baptismum: quia illud solum est materia confessionis. Igitur Hiquaeus non videtur ratiocinari conformiter ad ipsius Doctoris principia, neque illius argumentum plurimum urget: plurimi namque negant, infideles teneri praecepto divino ad sumendam Eucharistiam.

Et insuper discrimen intercedit inter obligationem ad Sacramentum Eucharistiae et Poenitentiae: non enim aliter obligatur quis ad confessionem ratione praecepti sumendae Eucharistiae, quam quia illa est medium ad eiusmodi susceptionem ab homine, qui reus est alicuius peccati mortalis, quia digne ac debite non potest ab eo suscipi Eucharistia, nisi prius obtinuerit remissionem peccati mortalis; quam utique habere non potest sine Confessione, et Absolutione in re vel in voto. Concludendum ergo, quod praeceptum divinum Confessionis per se dumtaxat dirigitur ad baptizatos, qui in Baptismo, vel post Baptismum mortaliter peccaverunt; ac subinde infideles non comprehendit; nec consequenter novi mortalis peccati rei censendi sunt, propter omissam Sacramentalem peccatorum accusationem.

Verum, quidquid sit de praecepto divino respectu infidelium, certum est saltem eos non teneri ad annuam Confessionem; quippe cum haec obligatio tantum oriatur ex auctoritate et praecepto Ecclesiae. Porro Ecclesia nullam auctoritatem habet in infideles nondum baptizatos, ut docet Apostolus, 1. ad Cor. 5. Quid mihi est de iis, qui foris sunt, iudicare?

Quod autem omnes adulti, etiam pueri, statim ac ad annos discretionis pervenerint, teneantur ad Confessionem annuam ex praecepto ecclesiastico, aperte colligitur ex Conciliis Lateranensi et Trid. ubi decernitur, quod omnis utriusque sexus fidelis, postquam ad annos discretionis pervenerit, omnia sua peccata, saltem semel in anno, confiteatur; illae enim voces complectuntur etiam omnes pueros fideles baptizatos, usus rationis compotes, peccati mortalis reos, et sibi conscios; illi namque ad annos discretionis pervenerunt, quia discernere possunt bonum, et malum, pudefieri de mendacio, vel alio simili peccato, laudare pietatem, et alias virtutes sibi notas. Unde Doctor, d. 17. n. 21. inquirens, quis teneatur ad praeceptum annuae Confessionis; « quantum ad quis, inquit, Ecclesia specificavit, quia peccator adultus, postquam scilicet ad annos discretionis attigerit, etc. Et nihil aliud est, quam adultus secundum intellectum prius assignatum, puta n. 18. ubi ait: per quem adultum non intelligo tantae, vel tantae aetatis: sed quod habeat aetatem ad cognoscendum iustum, vel iniustum contra legem Dei ». Quibus verbis Doctor nullum adultum excipit a lege Ecclesiastica faciendae annuae Confessionis; ac subinde infert ad eam teneri omnes etiam pueros rationis compotes. Et merito quidem; quia distinguere non debemus, ubi lex ipsa non distinguit; odiosum enim est distinguere, ubi iura non distinguunt: at ea Lex Concilii Lateran. ab universali statuto fideles omnes obligante, non excipit pueros, nec eos distinguit ab aliis fidelibus: igitur cum communi sententia dicendum est, pueros rationis compotes, ac mortalis peccati reos obligari ad annuam Confessionem, statim ac ad annos discretionis pervenerint.

DICES: Ex statuto Lateranensi aequaliter praecepitur Confessio, et Communio: atqui Communio non obligat pueros statim atque pervenerint ad annos discretionis: ergo nec confessio. — Respondet Lugo, disp. 15. n. 151. ex ipsis verbis colligi diversitatem; nam communio praecepitur cum illa limitatione: Nisi forte de proprii Sacerdotis consilio, ob aliquam rationabilem causam ad tempus ab huiusmodi perceptione duxerit abstinendum. Haec autem rationabilis causa prudenter aestimatur esse, quamdiu nondum plene agnoscit dignitatem huius Sacramenti, ut ad illud cum debita reverentia accedat. Quamquam non desint Auctores, qui affirmant, idem esse tempus discretionis ad Confessionem et Communionem, ita ut quilibet puer, cum ad annos discretionis venit, et obligatus est lege Confessionis, obligatus etiam sit recipere Eucharistiam, nisi expresse tempus a Confessario prorogetur. Rati praecipua est, quia aequaliter imponitur omnibus fidelibus praeceptum Confessionis annuae, et Communionis Paschalis. Additur autem illa limitatio: Nisi forte. etc. quia possunt esse plures causae prorogandi tempus Communionis, quam Confessionis.

Quo autem anno praecise incipiat haec obligatio, et sufficiens adsit in pueris usus rationis, non potest a nobis certo determinari: nam inquit Doctor n. 18., in multis ante aetatem consuetam (puta ante annum septimum) malitia supplet aetatem, et non tantum in malis, ut dicunt communia verba, quia forte habet citius prudentiam ad malum, unde dicitur doli capax; sed etiam in bonis, iuxta illud in legenda S. Agnetis: fides non in annis computatur. Unde etiam Concilium Lateranense nullum certum aetatis annum determinavit, sed absolute dixit: postquam ad annos discretionis pervenerint: relinquens Pastorum ac Confessorum discretioni et iudicio, ut istud decernant, ac determinent: fit enim plerumque, quod aliqui anno suae aetatis septimo, ingenio maturiores sint, et de rebus fidei melius ac perfectius informati, quam alii anno duodecimo. Hinc apposite Catechismus Romanus, 2. cap. 17. n. 33. ait: Primum ex Conciliis Lateranensis canone, cuius initium est: omnis utriusque sexus, perspicitur, neminem (Confessionis legi adstrictum esse ante eam aetatem, qua rationis usum habere potest; neque tamen ea aetas aliquo annorum numero definita est, sed illud universo statuendum videtur, ab eo tempore Confessionem puero indictum esse, cum inter bonum et malum discernendi vim habet, in eiusque mentem dolus cadere potest, nam cum ad vitae tempus quisque pervenerit, in quo de salute aeterna deliberandum est, tum primum Sacerdoti peccata confiteri debet, cum aliter salutem sperare nemini liceat, qui scelerum conscientia premitur.

Conclusio tertia. — PROBABILE EST, EUM, QUI DUMTAXAT VENIALIUM PECCATORUM REUS ESSET, NON TENERI EX PRAECEPTO ECCLESIASTICO AD ANNUAM CONFESSIONEM. Haec est Doctoris, dist. 17. n. 25. ubi ait: « Dico igitur, quantum capio ex statutis Ecclesiae generalibus: nullus tenetur ad confessionem venialium in quocumque casu: nec in hoc Ecclesia specificavit praeceptum de Confessione; et hoc rationabiliter, quia ipsa utitur Sacramento Poenitentiae, tamquam tabula secunda contra naufragium, quod non est in venialibus. Nec aliquis tenetur ad aliquam Contritionem de venialibus: imo in actuali voluntate, vel actus venialis¹ moriens, salvabitur, vapulabit: tamen: non videtur autem, quod aliquis teneatur ad secundam partem Poenitentiae, quae est Confessio, de quo non teneatur habere Contritionem, vel Attritionem. Haec etiam patet ex alio, quia sicut supra dictum est) venialia delentur totaliter quantum ad culpam, et poenam, quandoque sine aliquo opere speciali; sicut per actum ferventem contemplationis in Deum, quemadmodum gutta consumitur a flamma vehementi.»

Si QUAERAS, quomodo ergo Sacerdos cognoscat vultum pecoris sui, si ille qui dixit se vixisse innocenter, non tenetur confiteri venialia sua? — Respondeo, si quis sibi confiteretur, et solum venialia, ex quo cognoscat, ipsum non fecisse nisi sola venialia? Ex nullo, nisi ex Confessione sua. Unde extrav. de offic. ordinarii, cap. significavit: Confitenti poenitentialiter in omnibus credendum est, quia non est verisimile, quod quis sit immemor suae salutis: ergo sibi eodem modo credat venienti, et dicenti: Domine regratior Deo, quia ex quo fui ultimo confessus, non habeo conscientiam de peccato mortali: date mihi Eucharistiam; et in ista Poenitentia tantam habet cognitionem vultus pecoris, quantam si narrasset venialia sua per duos dies: nec aliam certitudinem posset habere de propriis venialibus si confiteretur, quam modo habet de innocentia eius, scilicet per proprium testimonium eius. Haec Doctor. Quibus aperte docet, eum qui dumtaxat haberet peccata venialia, non teneri ad annuam Confessionem, ex praecepto Ecclesiae. Idem docet S. Th., in hac dist. quaest. 3. art. 1. quaestiuncula 3. ad 3.

Et probatur insuper primo, quia ex vi statuto Concilii Lateranensis, tenentur omnes fideles omnia sua peccata confiteri: sed nemo potest omnia venialia confiteri, nec propter eorum multitudinem illa in memoriam reducere; ac subinde mens Concilii non fuit nomine peccatorum complecti venialia. Deinde, gravissima poena illigenda praescribitur iis, qui tale praeceptum non implent, nempe eiectio ab Ecclesia, et privatio Ecclesiasticae sepulturae, ut supra diximus: sed non videtur aequum, aut rationi consentaneum, ei qui peccata venialia confiteri recusaret, poenam adeo gravem infligere: ergo idem quod prius. Demum, ut supra ostendimus, praeceptum ecclesiasticum de annua Confessione est determinatio praecepti divini: atqui praeceptum divinum non obligat, nisi ad confitenda mortalia: ergo nec ecclesiasticum. Minor constat ex Concilio Trid., Sess. 14. c. 5., ubi dicitur: Venialia, quibus a gratia Dei non excludimur, et in quae frequentius labimur, quamquam recte et utiliter, citra omnem praesumptionem in Confessione dicantur, quod piorum hominum usus demonstrat, taceri tamen citra culpam, multisque aliis remediis expiari possunt.

DICES: Finis Confessionis Sacramentalis annuae est, ut accedatur ad Eucharistiam maiori cum reverentia, necnon ut Pastor ipse suas oves cognoscat: sed ad utrumque confert venialium Confessio, nam ex notitia venialium, Pastor animam sui subditi, et statum conscientiae intelligere non obscure potest, ut salutaria det ei monita, ipsumque muniat adversus futura peccata, etiam mortalia; et similiter immunitas venialibus maxime confert ad dignam Eucharistiae susceptionem: igitur haec, etsi sola sint, tamen sunt confitenda. — Respondeo, maiorem esse veram ex congruitate, non vero ex necessitate, nam ut Pastor sui pecoris vultum agnoscat, et ovis sibi commissae statum ac conscientiam percipiat, satis est quod in tali casu poenitens se ostendat Sacerdoti, dicatque se non habere conscientiam ream alicuius mortalis. Similiter, ut quis digne accedat ad Eucharistiam, et absque omni defectu etiam veniali, non est necesse, quod eiusmodi venialia peccata confiteatur; quippe cum per alia remedia possint expiari, ut statim diximus ex Concilio Tridentino.

PETES: Utrum Ecclesia possit praecipere Confessionem venialium? — Affirmant communiter Theologi, idque probant: primo, quia videtur illud de facto fuisse praeceptum Religiosis S. Benedicti in Clementina, Ne in agro Dominico, ubi decernitur: Ne in agro Dominico, sacro videlicet Monachorum nigrorum (idest Benedictinorum) Religionem indecorum aliquid obrepat, aut vitiosum quidquam perniciose in segetem coalescat, sed ut in illa potius flores honoris, et honestatis fructus in ubertate succrescant in eis, etc. En Causa Constitutionis. Sequitur constitutio: Sane singulis mensibus, tam in Monasteriis, quam extra sublata occasione quacumque, ad Confessionem semel accedant omnes, et et² singuli Monachi. Et in prima Dominica mensis cuiuslibet in Monasteriis semper communicent: nisi ex causa forte, quam Abbati, Priori, aut Poenitentiaris Monasterii non differant intimare, eorumque iudicio vel abstineant, vel recedant. — Quamquam autem in ea Constitutione non fiat mentio peccatorum venialium, attamen, inquit Canus relect. De Poenit., c. 5. et Navarrus, De Poenit., dist. 6. cum eis Religiosis praecipiatur, ut confiteantur singulis mensibus, consequens est, illos teneri ad confitenda peccata venialia, si alia non occurrant. Verum haec ratio mihi videtur infirma, illa namque Constitutio absolute non obligat ad faciendam Confessionem singulis mensibus, sed tantum ex hypothesi, quod ipsi Religiosi confessione opus habeant: si enim in nullum prorsus laberentur peccatum, haud dubium est, quod ad confessionem virtute illius Constitutionis non tenerentur, ac subinde supponit Summus Pontifex, ipsos Religiosos egere confessione, ut peccatorum remissionem obtineant; cum autem venialia remitti possint sine Confessione, inde consequens est, mentem Summi Pontificis non fuisse, ut Benedictini virtute huius Constitutionis teneantur ad Confessionem venialium, ita quod peccatum inobedientiae incurrant, si eiusmodi venialia peccata non confiteantur.

Sed quidquid sit de hac Constitutione, probabilius apparet Ecclesiam posse praecipere Confessionem venialium: tum quia interdum Ecclesia fert aliquam censuram pro veniali peccato, scilicet minorem excommunicationem, ad cuius censurae Absolutionem necessaria est manifestatio talis peccati: tum quia confiteri peccata venialia est actus virtutis Poenitentiae: ergo cadere potest sub praecepto, Ecclesia enim praecipere potest omnem actum virtutis: tum denique quia Confessio venialium plurimum conducit ad profectum spiritualem, quippe cum propositum efficax involvat peccatum veniale, in quod homo solet cadere, extirpandi, ut suadet experientia in iis, qui venialia peccata confitentur; licet enim non confiteantur omnia, sed dumtaxat ea, quae ipsi volunt, nihilominus hoc magnum eis frenum est, et remedium ad corrigendos defectus ordinarios et peccata levia.

DICES: Ecclesia non potest mutare materiam Sacramenti, ac subinde non potest facere materiam necessariam, quae ex institutione Christi non est necessaria: sed si praeciperet Confessionem venialium, mutaret materiam Sacramenti Poenitentiae, quia materiam non necessariam et liberam, revera necessariam efficeret; siquidem suo praecepto constitueret, ut peccata venialia, quae non sunt necessario confitenda, necessario de facto confiteri deberent: igitur peccatorum venialium Confessionem Ecclesia praecipere non potest. — Respondeo, negando minorem: quamvis enim Ecclesia praeciperet Confessionem venialium, non mutaret propterea materiam Sacramenti Poenitentiae a Christo institutam; quoniam eiusmodi materia est peccatum, non tantum mortale, sed etiam veniale; quam utique materiam revera mutaret, si illud quod est peccatum, declararet, non esse materiam Confessionis; vel quod peccatum non est, declararet esse eiusdem Confessionis materiam: secus autem est in proposito, nam Ecclesia suo praecepto faceret, materiam esse necessariam, quae alias erat quidem sufficiens, licet libera.

URGEBIS: Sacramentum Poenitentiae per se primo ordinatur ad remissionem culpae: igitur illa culpa, ad cuius remissionem non est necessarium hoc Sacramentum, qualia sunt peccata venialia, non potest fieri materia necessaria huius Sacramenti. — Distinguo consequens: non potest fieri materia necessaria, ita ut sine illa non possit unquam ministrari hoc Sacramentum, concedo: ita quod non fiat materia necessaria, quae hic et nunc debeat remitti virtute huius Sacramenti, nego.