Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

NOTANDUM 1. Certum esse, quod remissa culpa mortali per poenitentiam, semper etiam remittatur reatus, seu obligatio ad poenam aeternam luendam: siquidem numquam de via ordinaria remittitur mortalis culpa, quin infundatur gratia sanctificans, per quam homo iustificatur: Ipsa autem iustificatio (inquit Concilium Tridentinum, Sess. 6. cap. 7.) non est sola peccatorum remissio; sed et sanctificatio, et renovatio interioris hominis per voluntariam susceptionem gratiae, et donorum; unde homo ex iusto fit iustus, et ex inimico amicus, ut sit haeres secundum spem vitae aeternae. Repugnat autem, saltem de lege ordinaria, ut aliquis sit haeres regni caelestis, et simul addictus poenae aeternae; alioquin simul esset dignus vita et morte aeterna: ac subinde repugnat pariter, quod remissa per poenitentiam culpa peccati mortalis, remaneat in iustificato reatus poenae aeternae.

NOTANDUM 2. Controversiam moveri inter Catholicos, et Haereticos utrum remissa per poenitentiam culpa tam mortali, quam veniali, supersit aliqua obligatio ad luendam poenam temporalem. Affirmant omnes Catholici Doctores cum Concilio Trident. ibid. c. 14. ubi asserens peccatores rursus iustificari posse per poenitentiam, quam secundam post naufragium deperditae gratiae tabulam SS. Patres apte nuncuparunt, subdit, illa peccata solvi posse per debitam satisfactionem subeundam: Non quidem pro poena aeterna, quae vel Sacramento, vel Sacramenti voto, una cum culpa remittitur; sed pro poena temporali, quae, ut sacrae Litterae docent, non tota semper, ut in baptismo fit, definitur illis, qui gratiae Dei, quam acceperunt ingrati, Spiritum S. contristaverunt, etc. Verum negativam partem tuentur haeretici huius temporis, maxime Calvinistae cum nefario suo Antesignano, qui lib. 3. Instit., c. 4. n. 25. ubi praemisit sententiam Catholicorum, de debita pro remissis peccatis solutione, subdit impudenter: Talibus mendaciis oppositum gratuitam peccatorum remissionem, qua nihil in Scriptura clarius praedicatur: quid enim est remissio, nisi merae liberalitatis donum? Non enim remittere dicitur creditor, qui antapocha testatur sibi numeratam pecuniam: sed qui nulla solutione ultro sua beneficentia nomen expungit: cur deinde gratis additur, nisi ad tollendam omnem satisfactionis opinionem? qua igitur confidentia suas satisfactiones adhuc erigunt, quae tam valido fulmine prosternuntur?

NOTANDUM 3. Triplicem esse Doctorum sententiam circa poenam peccato veniali debitam. Quidam enim cum Alensi 2. part. qu. 121. memb. 9. volunt ipsi deberi per se poenam aeternam; per accidens vero temporalem. Aliqui vero cum Angelico Doctore 102. qu. 87. art. 5. et Seraphico in 2. dist. 12. art. 2. qu. 2. affirmant deberi poenam temporalem per se: aeternam vero per accidens, quando videlicet aliquis decedit cum peccato mortali, et veniali, inde enim fit ut peccatum veniale iunctum mortali perpetuo puniatur, quia in inferno nulla est redemptio. At Subtilis Doctor, dist. 21. n. 6. expugnata utraque praemissa sententia, contendit nec per se, nec per accidens poenam aeternam esse veniali peccato debitam. Duo itaque hic sunt statuenda: primum, quod remisso reatu culpae adhuc ut plurimum supersit poena temporalis per satisfactionem exsolvenda: secundum, quod peccatum veniale non sit puniendum poena aeterna.

Conclusio prima. — DIMISSO PER POENITENTIAM REATU CULPAE PECCATI TAM MORTALIS, QUAM VENIALIS, REMANET IN POENITENTE SAEPE SAEPIUS REATUS POENAE TEMPORALIS.

Haec est de fide determinata in Concilio Florentino in Decreto Eugenii, ubi decernitur tertiam poenitentiae partem esse satisfactionem pro peccatis secundum arbitrium Sacerdotis, quae praecipue fit per orationes, ieiunia, et eleemosynas: ac subinde supponit aliquam poenam, remissa culpa, esse superstitem. Apertissime eam definit Tridentinum, Sess. 6. Can. 130.¹ Si quis post acceptam iustificationis gratiam, cuilibet peccatori poenitenti ita culpam remitti, et reatum aeternae poenae deleri dixerit, ut nullus remaneat reatus poenae temporalis exsolvendae, vel in hoc saeculo, vel in futuro in purgatorio, antequam ad regna caelorum aditus patere possit, anathema sit. Unde Sess. 14. cap. 8. Sancta Synodus declarat, falsum omnino esse, et a verbo Dei alienum, culpam a Domino numquam remitti, quin universa etiam poena condonetur: perspicua enim et illustria in sacris Litteris exempla reperiuntur, quibus praeter divinam Traditionem hic error, quam manifestissime revincitur. Haec autem divina oracula, quibus eiusmodi veritas confirmatur, repetuntur praecipue ex cap. 32. Exodi, ubi Israëlitis in adorationem aurei vituli lapsis Deus peccatum ad preces Moysis remittit; nam ibidem dicitur: Placatus est Dominus, ne faceret malum, quod locutus fuerat adversus populum suum. Nihilominus ibidem dicitur, Deum reservasse poenam infligendam isti populo propter illam noxam: subditur enim: In die ultionis visitabo, et hoc ob peccatum eorum: percussit ergo populum Dominus pro reatu vituli, quem fecerat Aaron. — Similiter Num. 13. et 14. iisdem Israëlitis in peccatum murmuris lapsis intercedente Moyse pepercit Deus, ait enim: Dimisi iuxta verbum tuum; attamen omnibus, qui ex Aegypto fuerant egressi, reservatur ultio, subditur enim: Attamen omnes homines, qui viderunt Maiestatem meam, et signa quae feci in Aegypto et in solitudine, et tentaverunt me iam per decem vices, nec obedierunt voci meae, non videbunt terram, pro qua iuravi Patribus eorum, nec quisquam ex illis, qui detrahit mihi, intuebitur eam. Unde Psal. 94. Quibus iuravi in ira mea, si introibunt in requiem meam? Eadem poenam ibidem cap. 20. decernitur contra Moysen, et Aaron, ob eorum peccatum ad aquas contradictionis: legimus enim: Quia non credidistis mihi, ut sanctificaretis me coram filiis Israël, non introducetis hos populos in terram, quam dabo eis. Et infra: Pergat Aaron ad populos suos: non enim intrabit terram, quam dedi filiis Israël, eo quod incredulus fuerit ori meo ad Aquas contradictionis. Et statim mors eius ibi describitur. Moysi vero Deuter. 32. dicit Deus: Ascende in montem istum Abarim, idest, transituum, in montem Nebo.... quem conscendens iungeris populis tuis, sicut mortuus est Aaron frater tuus in monte Hor: et appositus populis suis: quia praevaricati estis contra me.... ad Aquas contradictionis in Cades deserti Sin: et non sanctificastis me inter filios Israël: e contra videbis terram, et non ingredieris in eam, quam dabo filiis Israël. Certum est autem, quod illius peccati veniam obtinuerunt Moyses et Aaron: Absit enim (inquit Augustinus, lib. 16. Contra Faustum, cap. 16.) ut credamus Moysen esse alienatum, qui cum S. Elia meruit clarificato Christo assistere. — Patet eadem veritas ex 2. Regum, cap. 12. ubi Davidi poenitenti remittit Deus peccatum adulterii cum Bersebea, et homicidii Uriae; cum enim dixisset David ad Nathan Prophetam: Peccavi Domino: statim reposuit Nathan: Dominus quoque transtulit peccatum tuum, non morieris; quibus verbis sine dubio totam peccati culpam remisit Deus; unde S. Ambrosius in priori Apologia Davidis, cap. 2, ait: Dominum dolor intimi movit affectus, ut Nathan diceret: quemadmodum poenituit te, et Dominus abstulit peccatum tuum: maturitas itaque veniae profundam Regis fuisse Poenitentiam declaravit, quae tanti erroris offensam traduxerit. Nihilominus eiusmodi criminum temporalem poenam luit David morte filii ex adulterio suscepti; nam ibidem Nathan ait: Verumtamen quia blasphemare fecisti inimicos Domini, propter verbum hoc, filius qui natus est tibi, morte morietur. Quibus verbis significat Davidem fuisse punitum non tantum ut caveret in futurum, vel ad terrorem aliorum, vel ad virtutis et patientiae exercitium, ut comminiscuntur haeretici, sed propter peccatum et scandalum datum: inferre autem poenam peccatori, quia peccavit, est proprie punire peccatum, et non solum infligere poenas medicinales; unde S. Augustinus. in Psal. 50. ait: Veritatem dilexisti, idest, impunita etiam eorum, quibus ignoscis, non reliquisti.

Ut HAEC DIVINA TESTIMONIA ELEVET CALVINUS, reponit num. 31. et 32. Deum equidem interdum dimisso reatu culpae poenam peccatori iustificato infligere, non in vindictam, sed in emendationem. Duplex enim distinguendum est iudicium: unum vindictae, alterum castigationis. « Porro (inquit) iudicio vindictae sic intelligendus est Deus inimicos suos ulcisci, ut iram adversus illos suam exerceat, confundat, dissipet, in nihilum redigat. Id ergo sit nobis proprie Dei vindicta, ubi punitio cum eius indignatione coniuncta est. Iudicio castigationis non ita saevit ut irascatur: nec vindicat ut perdat, vel fulminet ad interitum. Unde non est supplicium proprie aut vindicta, sed correctio, et admonitio. Alterum iudicis est, alterum patris. Iudex enim cum facinorosum punit, in ipsum delictum animadvertit, et de facinore ipso poenam expendit. Pater cum filium severius corrigit, non hoc agit ut vindicet aut mulctet, sed magis ut doceat, et cautiores in posterum reddat. Paulo diversa similitudine Chrysostomus alicubi utitur, quae tamen eodem recidit. Verberatur, (inquit), filius: verberatur et famulus: sed hic ut servus, quia peccavit, punitur: ille vero, ut liber, et filius disciplina indigens, castigatur. Huic correptio in probationem et emendationem cedit; illi in flagella et poenas. Ut breviter et expedite rem notam teneamus, haec ex duabus statuatur prima distinctio: ubicumque poena est ad ultionem, ibi maledictio, et ira Dei se exerit, quam semper a fidelibus continet. Castigatio contra, et Dei benedictio est, et amoris habet testimonium, ut docet Scriptura. Hoc discrimen satis Dei verbo passim notatur. Quidquid enim afflictionum in praesenti vita sustinent impii, nobis depingitur ceu quoddam inferorum atrium: unde aeternam suam damnationem eminus iam prospiciunt: tantumque abest, ut inde emendentur, aut fructum aliquem percipiant, ut potius talibus praeludiis ad dirissimam, quae tandem eos manet, gehennam apparentur ». — Verum haec Calvini responsio mera est elusio, et illusio; quam enim perverse et praepostere divinam Scripturam interpretetur, apparet ex praefatis divinis oraculis, quibus apertissimis verbis significatur Deum plagas et calamitates hominibus iam in gratiam receptis inferre in vindictam et ultionem dimissorum criminum; non autem in solam emendationem et patientiae exercitium. Huius veritatis nulla quidem proferri potest ratio a priori, quippe cum hoc pendeat ex sola ordinatione Dei, qui sicut poenam aeternam una cum mortali culpa gratis semper remittit, ita posset, si vellet, semper omnem poenam remittere. Varias tamen congruentias huius divinae ordinationis proferunt SS. Patres: primo quidem, ut peccati gravitas magis innotesceret, et ab offensa timore poenae induendae peccator removeretur. Quam utique rationem subministrat S. Aug., Tract. 124. in Ioan. dicens: Ne culpa putaretur parva, si cum ea finiretur et poena, prolixiorem voluit esse poenam, quam culpam, temporaliter enim detinet poenam, quem iam reum ad damnationem non detinet culpa. — Secundo, ut debitam Deo satisfactionem peccator exolveret, intelligeretque quam benigna fuisset Dei misericordia poenam aeternam condonando. Quod utique luculenter explicat S. Augustinus, lib. 22. Contra Faustum, cap. 67. ubi ait: « Quando correptus (David) per Prophetam, dixit: Peccavi, continuo adhuc verbum audire meruit, quod receperit veniam: ad quam rem, nisi ad sempiternam salutem? Neque enim praetermissa est in illo secundum Dei comminationem, flagelli paterni disciplina; ut, et confessus in aeternum liberaretur, et afflictus temporaliter plecteretur. Haud vero mediocere fidei robur fuit, aut parum mitis, et obedientis animi indicium, cum audisset a Propheta, quod sibi Deus ignovisset, et tamen quae fuerat comminatus, consequenter evenissent, non se dicere deceptum esse Prophetae mendacio, nec murmurare adversus Deum, quasi falsam peccatorum indulgentiam esse pronuntiaverit: intelligebat enim vir alte sanctus, et non contra Deum, sed ad Deum elevans animam suam, nisi Deus esset confitenti, poenitentique propitius, quantum poenarum aeternarum eius essent digna peccata, pro quibus cum temporalibus emendationibus ureretur; videbat erga se et manere veniam, et non negligi disciplinam ». — Tertio, ad frenandam peccandi licentiam, quae certe longe maior esset, una si cum culpa omnis poena relaxaretur. Quam utique rationem profert S. Chrysostomus, Homil. De Poenitentia, dicens: Ne peccantes, et inulti manentes efficiemur deteriores: non remisit nobis supplicium, sed vidit hoc manifeste, quod peccatis ipsis non minus damnosum sit, non puniri: et propter hoc imponit poenam. — Quarto, decens erat, ut vitiosos habitus male vivendo contractos, per contrarios actus tolleremus; id autem fieri non poterat efficacius, quam poenam temporalem luendo. Unde S. Augustinus, lib. 2. De Peccatorum Meritis et Remiss., cap. 34. Propter hoc, inquit, Adam eiectus de Paradiso contra Eden habitavit, idest, contra sedem deliciarum; ut significaret quod in laboribus qui sunt deliciis contrarii erudienda esset caro peccati, quae in deliciis obedientiam non servavit. — Denique, conveniens erat, ut esset quaedam proportio membrorum cum capite. Cum igitur, Christus pro nostris peccatis acerbissimos cruciatus temporales subierit, pari ratione decebat, ut pro eiusmodi peccatis poenam aliquam pateremur.

Has omnes rationes disertissime explicat Concilium Tridentinum. Sess. 14. cap. 8. his verbis: Sane et divinae iustitiae ratio exigere videtur, ut aliter a Deo in gratiam recipiantur, qui ante Baptismum per ignorantiam deliquerint: aliter vero, qui semel a peccati, et daemonis servitute liberati in accepto Spiritus sancti dono, scientes templum Dei violare, et Spiritum sanctum contristare non formidaverint. Et divinam clementiam decet, ne ita nobis absque ulla satisfactione peccata dimittantur, ut occasione accepta, peccata leviora putantes, veluti iniurii, et contumeliosi Spiritui sancto, in graviora labamur, thesaurizantes nobis iram in die irae. Proculdubio enim magnopere a peccato revocant, et quasi fraeno quodam coercent hae satisfactoricae poenae, cautioresque et vigilantiores in futurum poenitentes efficiunt: medentur quoque peccatorum reliquiis, et vitiosos habitus male vivendo comparatos contrariis virtutum actionibus tollunt... Accedit ad haec, quod dum satisfaciendo patimur pro peccatis, Christo Iesu, qui pro peccatis nostris satisfecit, ex quo omnis nostra sufficientia est, conformes efficiamur, certissimam quoque inde arrham habentes, quod si compatimur, et conglorificabimur.

OBIICIUNT 1. HERETICI: Deus Ezechielis 18. testatur se penitus obliturum peccatorum eius, qui Poenitentiam egerit, Omnium, inquit, iniquitatum eius non recordabor. Similiter cap. 33. Impietas impii non nocebit ei, in quacumque die conversus fuerit ab iniquitate sua. Quibus concinit Apostolus ad Rom. 8. Nihil ergo nunc damnationis est in iis, qui sunt in Christo Iesu: sed Deus haud dubie iniquitatum peccatoris recordaretur, ipsaque impietas noceret impio, et aliquid superesset damnationis in iis, qui sunt in Christo Iesu, si dimissa culpa superesset luenda poena temporalis: igitur remisso reatu culpae, nullus poenae luendus reatus permanet. — Nego minorem, et ad duo priora Scripturae loca dico, quod ut iniquitatum peccatoris obliviscatur Deus, satis est, ut eum in suam amicitiam recipiat, et ei poenam aeternam condonet, sic enim Deus oblitus est perduellionis Adae, quia Sapientiae 10. dicitur eum de delicto eduxisse, et tamen ei reservavit, et posteris poenam mortis: Num. 10.² Mariam Moysis sororem, ad eius orationem absolvit a peccato murmuris, et tamen eam extra castra septem diebus separari iussit. Similiter 3. Reg. 13. Vir Dei seu Propheta Domini propter inobedientiam occisus est a leone: videtur tamen antea, peccati veniam obtinuisse poenitendo. nam in argumentum sanctitatis illius, leo nec eius cadaver, nec asinum attigit; et alius Propheta senex, qui praedixerat ei mortem istam in Bethel, corpus eius in suum intulit sepulcrum, et planxit eum, et moriens prope ipsum sepeliri voluit. Respondeo secundo, Prophetam in illis oraculis comparationem instituere inter iustum et impium in ordine ad vitam aeternam; unde eorum sensus est, quod quemadmodum si iustus avertit se a iustitia sua, ipsa ei non proderit ad felicitatem aeternam. ita quod Deus illius videatur oblivisci; sic peccator, dum agit Poenitentiam, cum per restitutam gratiam habitualem obtineat ius ad vitam aeternam, Deus non videtur recordari illius iniquitatis, nec ipsa ei nocebit in ordine ad beatitudinem obtinendam, quamquam debitor remaneat poenae temporalis luendae. — Ad textum Apostoli dico, quod licet remissa per Poenitentiam culpa, et poenae aeternae reatu, perseveret aliquando reatus poenae temporalis, nihil tamen damnationis est in iustificatis; tantum enim abest, ut ipsa poena temporalis luenda dicat ordinem ad damnationem, imo ab ea revocat; siquidem peccandi licentiam cohibet, et peccatorem cautiorem efficit, ne rursus in peccatum praeceps ruat.

URGET CALVINUS proferens alia Scripturae testimonia, quibus Deus dicitur nullam amplius habere rationem peccatorum semel dimissorum illaque proiicere post tergum, Isaiae 38.³ delere instar nubis: Deleui ut nubem iniquitates tuas, et quasi nebulam peccata tua. Ea proiicere, et deponere in profundum maris, ut illud Michaeae 7. Deponet iniquitates nostras, et proiiciet in profundum maris omnia peccata nostra. Tandem illa non imputare, et tecta habere, ut illud Psal. 31. Beati quorum tecta sunt peccata. Beatus vir, cui non imputarit Dominus peccatum. Unde colligit: si punit Deus peccata, imputat; si vindicat, recordatur; si ad iudicium vocat, tecta non habet; si examinat, post tergum non proiecit: si inspicit, non obliteravit instar nebulae: si ventilat, non proiicit in profundum maris. Atque, inquit, in hunc modum interpretatur Augustinus in Psal. 52. scribens: Si texit peccata Deus, noluit advertere: si noluit advertere, noluit animadvertere: si noluit animadvertere, noluit punire, noluit agnoscere, maluit ignorare. — Respondeo, perperam et insulse haec ab eo in sui erroris patrocinium advocari; enimvero his aut similibus oraculis nihil aliud significat Deus, quam quod ita ad intuitum Poenitentiae peccata dimittit, ut illa amplius non revocet in conspectum et memoriam ad damnationem peccatoris, necnon ad reatum culpae, et poenae aeternae; quod ultro fatemur.

OBIICIUNT 2. Remissio peccatorum fit in Poenitentia per virtutem et meritum Passionis Christi, ut testatur Apostolus ad Roman. 3. dicens: Quem proposuit Deus propitiationem per fidem in Sanguine ipsius ad ostensionem iustitiae suae propter remissionem praecedentium delictorum: sed Christus in sua Passione plenissimam satisfactionem exhibuit pro omnibus peccatis, non tantum pro reatu culpae, sed etiam pro poenis omnibus peccato debitis: igitur superfluit quaelibet nostra satisfactio; nam, inquit Calvinus n. 30. Quid, quaeso, nobis praestitisset Christus, si adhuc pro peccatis poena exigeretur? Nam cum dicimus eum pertulisse omnia peccata nostra in corpore suo super lignum, non aliud significamus, quam defunctum poena, et vindicta, quae peccatis nostris debebatur. — Distinguo minorem: plenissimam satisfactionem exhibuit, et sufficientem remissionem omnium peccatorum, quoad culpas et poenas, secundum dignitatem et virtutem, concedo: Christi enim meritum valet ad exsolvendum omnem reatum cuiuslibet peccati: quoad applicationem, et modum, quo ab homine participatur, subdistinguo: plenissimam satisfactionem exhibuit quantum ad modum applicationis aliquando, ut fit per Baptismum et Martyrium, concedo; baptizatus enim participat totaliter virtutem Christi Passionis, utpote per aquam et Spiritum Christo commoriens peccatis, et id ipso regeneratus ad vitam aeternam: idem, proportione servata, dicendum de Martyrio: semper et per ordinariam eiusmodi Passionis applicationem, qualis fit in Poenitentia, nego: Christus equidem satisfecit pro nobis ut causa universalis applicanda singulis per propriam cooperationem, et iuxta mensuram illius cooperationis, maxime in Poenitentia: modus autem proportionatus liberae naturae est, ut, sicut libere et propria voluntate deliquit, peccando actualiter, ita libere sibi applicet causam satisfactionis et remissionis peccati.

OBIICIUNT 3. Remota causa, removetur effectus: sed reatus culpae est causa reatus poenae: ideo enim aliquis poena dignus est, quia culpam commisit: igitur, sublato reatu culpae per Poenitentiam, aufertur etiam reatus poenae. — Distinguo maiorem: si causa illa sit revera causa rei secundum esse et conservari, qualis est forma respectu compositi, puta anima rationalis respectu hominis, concedo: si tantum sit causa secundum fieri, ut Architectus est causa aedificii nego: et simili modo distincta minore, nego consequentiam: nam reatus culpae est quidem causa reatus poenae ut fiat: non vero ut conservetur: quare moralis poena manere potest, remota culpa, sicut aedificium subsistit, mortuo Architecto.

OBIICIUNT 4. Omnes poenae, quas iusti patiuntur, sunt exercitationes virtutis, et eorum certamina; non autem satisfactiones pro peccato, ut docet S. Augustinus in Psal. 138. Flagellet nos, inquit, in istis languoribus, et eruit nos. Tota ista miseria generis humani, in qua gemit mundus, dolor medicinalis est, non sententia poenalis. Et lib. 2. De peccatorum meritis et remissione, cum dixisset, cap. 33. revera Deum homines a peccatis mundatos adhuc ex Dei sententia damnari ad poenam, quod probat exemplo Adami manducantis panem in sudore vultus, et Evae filios suos in dolore parientis, subdit cap. 34. Ante remissionem esse illa supplicia peccatorum, post remissionem autem certamina, exercitationesque iustorum: igitur poenae a iustis luendae post remissa peccata non sunt satisfactoriae, sed dumtaxat vel medicinales, vel aeternae vitae meritoriae. — Nego consequentiam, et ad antecedens dico, quod quamquam ibi S. Augustinus non meminerit satisfactionis, attamen alibi pluries docet, poenas assumptas, non solum esse exercitationes iustorum, sed etiam satisfactiones: sic lib. 13. De Civitate Dei, cap. 6. ait: Quidquid illud est in morientibus, quod cum gravi sensu admittit sensum, pie fideliterque tolerando, auget meritum patientiae, non aufert vocabulum poenae: ita cum ex hominis primi perpetua propagine, proculdubio sit mors nascentis poena, si pro pietate, iustitiaeque pendatur, fit gloria renascentis: et cum sit mors peccati retributio, aliquando impetrat, ut nihil retribuatur peccato: idcirco autem humani generis miserias et calamitates, dicit magis esse dolorem medicinalem, quam sententiam poenalem, quia cum dolor medicinae tendat in bonum aegroti; sententia autem poenalis a iudice lata in malum et detrimentum damnati; idcirco calamitates illae dicuntur medicinales, quia per eas homo Deo satisfaciens sibi viam parat ad felicitatem aeternam: ac subinde illae cedunt in bonum, non in damnum patientis.

URGENT: Calamitates illae non possunt esse satisfactoriae, nisi infligantur sub ratione poenae: sed ita non est, nisi dumtaxat materialiter; quippe cum tam peccatoribus, quam iustificatis, ac innocentibus, a Deo tribuantur; calamitates autem respectu innocentium, et eorum quibus donatus est uterque reatus poenae et culpae, non possunt habere rationem poenae et supplici: igitur, etc. — Distinguo minorem: si calamitates illae non infligantur ob culpam, concedo: si sic, nego. Certum est autem eiusmodi calamitates hominibus iustificatis a Deo praescribi ob eorum peccata remissa, ut etiam fatetur Calvinus ipsis iustis tribuens illud Psal. 89. Visitabo in virga iniquitates eorum, et in verberibus peccata eorum: at animadversio, virgae, verbera, poenas proprie dictas significant: ac subinde volens nolens Calvinus cogitur admittere poenam, ultionem, ac vindictam esse adhuc peccato remisso superstitem.

Conclusio secunda. — PECCATO VENIALI NON DEBETUR POENA AETERNA PER SE, NEC PER ACCIDENS. Haec est Doctoris loco sup. laudato n. 6. ubi ait: « Dico ergo, quod peccato veniali, sive hic puniendo, sive in inferno, sive alibi, non debetur nisi poena temporalis, nec per se, nec per accidens; quia secundum se est talis offensa, quae secundum se punitur per temporalem poenam sufficientem. Nec est inconveniens poenam debitam veniali habere terminum in inferno: quia et vere poenitens primo, et partem Poenitentiae impositae explens, et ante totam expletam recidivans in mortale, et in illo mortali decedens pro parte Poenitentiae residua explenda solvet poenam in inferno: sed nonnisi temporalem: quia ex quo in remissione peccatorum priori commutatur debitum poenae aeternae in debitum poenae temporalis, numquam iste est debitor pro illis, nisi poena temporali, et per consequens poena totali soluta, erit liber ab istis. Non tamen in inferno est redemptio illius, scilicet peccati, pro quo iste est damnatus: quia pro illo debito poenae aeternae numquam fuit commutatum in debitum poenae temporalis: et ideo semper manet illud debitum, si numquam potest esse illa poena tota soluta ». Quibus verbis Doctor constanter affirmat poenam veniali peccato debitam non esse aeternam nec per se, nec per accidens, sed determinari ex natura sua, et finiri completo passionis, seu satis passionis termino. Quod utique probat ex receptissimo apud Theologos axiomate, nempe quod Deus semper punit citra condignum, et praemiat ultra condignum: sed peccato veniali ex natura sua sola debetur poena temporalis: quia, inquit cum. 3. cum caritate non stat debitum poenae aeternae. Nam si cum caritate staret obligatio ad poenam aeternam luendam, simul aliquis esset dignus vita aeterna, et poena aeterna; siquidem quisquis habet caritatem dignus est vita aeterna: quod utique implicat; nullus enim potest esse debitor poenae pro illo instanti, pro quo est ordinatus ad gloriam: quia tunc posset stare gloria, et poena aliqua: sed cum caritate stat peccatum veniale, non tantum deletum post actum, sed etiam actualiter commissum, ut probat Doctor, n. 4. « Quia, inquit, peccatum mortale excedit improportionabiliter in ratione malitiae quodlibet peccatum veniale: infinita enim venialia si essent, non aequarentur uni mortali in ratione offensae: quia nec omnia illa averterent a fine ultimo, sicut unum mortale: ac subinde poena secundum iustitiam correspondens mortali peccato, improportionabiliter, et in infinitum excedit poenam debitam veniali; non quidem secundum intensionem, quia quaelibet poena secundum intensionem, finite excedit, vel exceditur ab alia: ergo excedit secundum extensionem et durationem: et consequenter non debetur veniali poena aeterna ». Confirmat Doctor, num. 5. « Esto, inquit, quod simpliciter secundum rigorem Deus puniret usque ad condignum, omnino iniustum esset poenam aeternam infligere pro illo, cui secundum se debetur poena temporalis: sed peccato veniali sola temporalis poena debetur: quippe cum eius malitia longe minor sit, quam peccati mortalis: ac subinde minori poena est plectenda. Nec obstat quod coniungatur cum mortali. Quantumcumque enim coniungatur alteri, inquit Doctor, hoc non facit istud in infinitam exire gravitatem, et genus culpae venialis: ergo nec iuste ipsi correspondet poena in infinitum excedens ».

REPONUNT THOMISTAE CUM CAIETANO, quod peccato veniali per se non debeatur alia poena, quam temporalis, sed per accidens deberi poenam aeternam ex conditione subiecti, et ex eius coniunctione cum mortali: quia, inquiunt, peccatum veniale non iudicatur in damnando seorsim, sed coniunctum cum mortali, cui debetur poena aeterna; ac proinde cum subiectum, nempe homo damnatus destinetur ad poenam aeternam luendam ratione peccati mortalis, easdem etiam luere debet ratione venialis. — Verum contra: dignitas poenae, seu reatus, non oritur ex conditione subiecti, sed dumtaxat ex praevaricatione legis et praecepti: igitur peccatum ex se veniale, ex statu et conditione subiecti non meretur poenam aeternam.

REPONUNT 2. Non deberi quidem poenam aeternam peccato veniali, ratione subiecti solitarie sumpti, sed quatenus est in subiecto habente etiam peccatum mortale; ac proinde meretur poenam aeternam ex coniunctione et concomitantia cum mortali. — Verum contra subtiliter urget Hiquaeus: Nihil, inquit, infert novum debitum poenae, quod non aggravat peccatum in ratione peccati, quia peccato, qua peccatum est, commensuratur poena, et debitum eius: sed peccatum mortale, propter quod damnatur quis ad infernum, et poenam perpetuam, neque est circumstantia peccati venialis, aut faciens ullo modo ad malitiam eius: ergo, etc. Probatur subsumptum, quia peccatum mortale potest esse disparatum, et multis annis praecessisse veniale, aut subsequi, sine ullo ordine unius ad alterum, in esse operari, cognitione, intentione, ut manifestum est: nihil autem aggravat malitiam, nisi quod est circumstantia operis, materiae, aut operandi: ergo neque poena aggravatur: sed veniali ex ordinatione legis, et natura sua debetur sola poena temporalis, et terminabilis: ergo, etc. Confirmatur: poena debita veniali temporalis in hac vita non augetur ex coniunctione ad mortale in hac vita: ergo neque poena eadem augetur in altera vita ex consortio ad idem. Consequentia manifesta est ex paritate. Antecedens sine controversia. Confirmatur secundo, quia poena venialis quoad intensionem in inferno non crescit: ergo neque quoad durationem. Consequentia patet, quia non videtur ratio cur magis crescat extensive, quam intensive, sive consideretur in ordine ad subiectum, sive in ordine ad vindicativam iustitiam Dei, quae lege expressa est: nam sicut ex iustitia poena debita veniali secundum intensionem est levis respective ad poenam mortalis (sicut ipsa culpa levis est), ita ut quicumque excessus ultra terminum statutum esset gravis, et non secundum iustitiam: ita etiam terminum habet poena eadem secundum durationem, ut spectata lege et secundum se sit temporalis: ergo ex coniunctione cum mortali in inferno non protrahitur ultra illum terminum durationis, sicut nec intenditur ultra terminum proportionatum.

Ita Hiquaeus.

OBIICIES 1. Quodcumque peccatum est offensa Dei: sed omnis Dei offensa meretur poenam aeternam: tum quia omnis offensa Dei meretur annihilationem: ergo a fortiori digna est poena aeterna, quae longe minus malum est, quam annihilatio: tum quia peccatum commissum contra Deum offendit personam infinitam; ac subinde habet malitiam infinitam, et consequenter dignum est poena aeterna. — Nego minorem, necnon et duas illius probationes, quae omnino falsae sunt. Prima quidem: non enim offensa Dei meretur annihilationem, nisi quatenus avertit ab ultimo fine, qui enim sese removet a Deo omnium entium principio, meretur abire in nihilum: haec autem aversio non fit per veniale, sed dumtaxat per mortale. Secunda pariter probatio deficit; quippe, ut diximus agendo de peccati gravitate, neque etiam ipsum mortale peccatum est infinitae malitiae; quia dignitas, aut malitia non sumitur absolute a persona offensa, aut obiecto in quod tendit quantum ad qualitatem, sed etiam ex modo, quo attingunt obiectum, qui utique modus, sicut et potentia, a quibus actus peccaminosi eliciuntur, finita sunt.

OBIICIES 2. Quamdiu manet culpa, semper remanet poena; quia reatus poenae dicit inseparabilem connexionem cum culpa: siquidem statuitur contra inordinationem culpae: sed reatus culpae semper manet in inferno: igitur etiam remanet poena luenda. — Nego maiorem, et illius probationem distinguo: inseparabilis est connexio poenae cum culpa in fieri. ita quod nemini debeat infligi poena in ultionem, nisi propter poenam admissam, concedo: in facto esse, nego: nec enim poena luenda semper praesupponit culpam praesentem in eo qui poenam luit. Nam plerumque subditis et filiis plectuntur pro peccatis Principum et parentum, licet ipsi prorsus innocentes sint. Insuper, peccatis etiam remissis per Poenitentiam virtutem, aut Sacramentum, plerumque debetur poena temporalis in satisfactione: igitur non est talis connexio in facto esse inter poenam et culpam, neque ex natura rei, neque secundum exigentiam iustitiae punitive, si poena sit terminabilis ex lege, sicut est poena temporalis debita peccato mortali remisso, et veniali etiam perseveranti.

URGEBIS: Damnati non tantum permanent in peccato veniali praeterito, et in facto esse, sed etiam de novo in eo sibi complacent, adeoque continuo actualiter peccant: igitur continuo debent poenam luere. Probatur consequentia auctoritate S. Fulgentii, lib. De Fide ad Petrum, ubi loquens de damnatione daemonum, ait: Pars itaque Angelorum, quae solo bono beata fuit, voluntaria prorsus aversione discessit, aequitatis supernae iudicio initium suae damnationis, in ipsa aversione voluntatis invenit: ut non aliud esset incipere iam puniri, quam illius beatifici boni dilectione destitui: quam Deus in aeterno sic totam praecepit remanere supplicio, ut etiam ignem ei aeternum praepararet: in quo omnes illi praevaricatores Angeli, nec mala possent unquam voluntate carere, nec poena; sed permanente in eis iniuste aversionis malo, permanet etiam iuste retributionis aeterna damnatio. Quibus verbis significat, idcirco malos Angelos continuo puniri, quia continuam habent perversam voluntatem. — Respondeo primo, non constare, utrum damnati habeant novam complacentiam in peccato veniali praeterito; hoc enim videtur moraliter impossibile, maxime si sint multa peccata, quoniam intellectus et voluntas in illis urgentibus poenis vix possunt ad illa attendere. Dico secundo, quod etsi remaneat illa complacentia, non tamen damnatus propterea meretur novam poenam, ut docet Doctor in 2. dist. 7. q. 1. ubi ait: « Sicut praemium substantiale in primo instanti, in quo aliquis Angelus est beatus, est determinatum, nec ex tunc crescit, quia actus boni, qui sequuntur, non sunt meritorii, licet sint boni; ita etiam in Angelo damnato, in primo instanti suae damnationis determinatur ad certam poenam, quae non crescit intensive: nec tamen erunt mali actus eius, quos elicit, impuniti, sicut nec boni Angeli boni actus erunt irremunerati; illi quidem boni actus includuntur in primo actu, quia procedunt ex perfectione actus beatifici: sed quantum ad accidentale praemium, quod possunt habere, quilibet actus est sibi praemium; ita etiam isti mali actus, quos elicit damnatus, includuntur in prima poena, sibi certitudinaliter determinata, et quilibet, sicut posset habere poenam accidentalem et propriam, habet seipsum pro poena. Iussisti Domine, (inquit Augustinus, lib. Confessionum) et ita est, ut sibi sit poena omnis peccator (textus genuinus: iussisti, et sic est, ut poena sibi sit omnis inordinatus animus, lib. 1. Confess. cap. 12.). Potissima enim et maxima poena est privatio maximi boni, qualis est formaliter in actu malo, malitia culpae peccatorem avertente a Deo (loquitur de actu mortali): crescit ergo poena eorum in infinitum extensive, sicut et malitia, et neutrum intensive.»

« Et si OBIICIS, quod secundum malum est actus demeritorius: ergo correspondet sibi propria poena. — Respondeo, etsi concedi possit esse culpa, non tamen proprie demeritoria: quia non elicitur a viatore, cuius solius est mereri, et demereri, qui magis proprie potest dici esse actus damnatorius, sive damnati: sicut ex alia parte actus beati, licet sit acceptabilis Deo, non tamen proprie est meritorius, sed magis actus beatificus, vel actus beati, vel ex beatitudine procedens ». Hucusque Doctor. Esto itaque damnatus continuo peccet, non tantum mortaliter, sed etiam venialiter per complacentiam in peccatis venialibus praeteritis; dico, per hanc complacentiam non mereri novam aliquam poenam; sed, si ita velit, haec complacentia seipsam habet pro poena, et illa poena est aeterna, si peccatum est aeternum. Verum de hac poena non intelligitur nostra assertio, sed tantum de ea, quae distinguitur a reatu culpae, et propter illum infertur; quae utique crescere non potest in statu damnationis, cum actus in eo statu eliciti, quamvis mali, tamen non sint demeritorii.

OBIICIES 3. In inferno nulla est redemptio: igitur neque ulla poenae solutio. — Distinguit antecedens Doctor, n. 6. quantum ad debitum poenae aeternae pro peccato mortali non remisso, nec commutato in debitum poenae temporalis, concedit: sicut enim semper manet illud debitum, sic etiam poena solvenda nusquam finem accipiet: quantum ad debitum poenae temporalis luendae pro veniali, vel pro mortali dimisso, negat; cum enim iustitia Dei vindicativa poenas peccatis proportionatas infligit, non debet infligere poenam aeternam pro veniali, cui temporalis tantum debetur.

URGEBIS: Non potest remitti poena temporalis, nisi absoluta fuerit satisfactio pro ea luenda: sed in inferno nulla est satisfactio: ergo etiam nulla poenae peccato debitae cessatio. — Distinguo minorem: nulla est satisfactio reconciliativa, concedo: vindicativa, nego. Fateor equidem, quod si per satisfactionem intelligatur reconciliatio hominis Deum offendentis cum Deo offenso, qua recipiatur in eius amicitiam et gratiam, verum est nullam esse talem satisfactionem in inferno, sicut nec remissionem et reconciliationem damnati cum Deo: est tamen satisfactio, quantum ad iustitiam vindicativam, quae exigit aequalitatem poenae ad peccatum secundum praescriptionem legis, et voluntatem Dei legislatoris, qui statuit, ut etiam in inferno sit poenarum diversitas secundum diversitatem peccatorum, ut colligitur ex illo Apoc. 18. Quantum glorificavit se et in deliciis fuit, tantum date illi tormentum et luctum. Necnon et ex illo Deut. 17. Secundum mensuram delicti erit et plagarum modus.

INSTABIS: Satisfactio etiam punitiva non fit, nec absolvitur, nisi divina interveniente misericordia, et propter merita Christi Domini: sed misericordia non intervenit in inferno, ubi dumtaxat saevit divina iustitia, neque ibi prosunt Christi merita, ubi nulla potest esse satisfactio etiam vindicativa. — Nego maiorem: haec enim dumtaxat requiruntur ad satisfactionem reconciliativam: nec enim misericordia intervenit ex parte creditoris, quando debitor ei tantum impendit, quantum debet: neque Christus Dominus offert sua merita pro satisfactione vindicativa, sed dumtaxat pro reconciliativa: est enim mediator et propitiator, in quo Deus reconciliavit, sive quae in caelis, sive quae in terris sunt, ut ait S. Paulus ad Rom. 5. et ad Hebraeos 10. Omnis ergo satisfactio reconciliativa est per Christum, non autem rigorosa, quae est purus effectus iustitiae et Legis vindicantis peccata, cui satisfit per exhibitionem passionis, quae natura sua terminatur, non interventu, aut intuitu Mediatoris, aut operum eius, sed ex statuto, et pacto Legislatoris sic ordinantis.