Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

NOTANDUM 1. Seu potius revocandum ex iam pluries dictis, duplicem esse Sacramentorum in usu rei sensibilis consistentium materiam remotam videlicet, et proximam. Remota est id quod assumitur, ut sit signum sensibile gratiae per Sacramentum conferendae: sic aqua naturalis dicitur materia remota Baptismi. Proxima vero est eiusdem rei applicatio, et usus; sic in Baptismate, ablutio actualis censetur materia proxima. Porro conveniunt omnes Catholici, materiam remotam Sacramenti Extremae Unctionis esse oleum olivarum ab Episcopo benedictum: ita namque definit Concilium Florentinum in Decreto unionis, necnon et Tridentinum, cap. 1. De Extrema Unctione. ubi ex verbis S. Iacobi colligit, quod ex Apostolica Traditione Ecclesia dicit, ac docet materiam, formam, proprium Ministrum, et effectum huius salutaris Sacramenti: intellexit enim Ecclesia, materiam esse oleum ab Episcopo benedictum: nam Unctio aptissime Spiritus sancti gratiam, qua invisibiliter anima aegrotantis inungitur repraesentat. Hoc ipsum significavit S. Iacobus, cum ait: Ungentes eum oleo: quamvis enim non exprimatur speciem illius olei, attamen hoc loquendi modo intelligitur oleum commune et usuale, quod est solum oleum olivarum, ut expresse in Decreto Eugenii declaravit Concilium Florentinum. Unde Catechismus Romanus agens de Extrema Unctione, n. 9. dicit, oleum illud esse liquorem, non ex quavis pingui et crasso natura, sed ex olearum baccis tantummodo expressum: unde subdit: Aptissime autem haec materia illud significat, quod vi Sacramenti interius in anima efficitur: nam ut oleum ad mitigandos corporis dolores magnopere proficit: ita Sacramenti virtus animae tristitiam ac dolorem minuit. Oleum praeterea sanitatem restituit, hilaritatem offert, et lumini tamquam pabulum praebet: tum vero ad recreandas defatigati corporis vires maxime accommodatum est. Quae omnia, quid in aegroto divina virtute per huius Sacramenti administrationem efficiatur, declarant. Difficultas autem est, an oleum istud debeat esse ita necessario ab Episcopo benedictum, ut ad id non sufficiat simplicis Sacerdotis benedictio.

NOTANDUM 2. Omnes pariter Theologos convenire, materiam proximam Extremae Unctionis, esse Unctionem ipsam, seu applicationem ipsius olei, ut constat ex praefatis verbis Concilii Tridentini, imo etiam ex verbis S. Iacobi: Ungentes eum oleo. Cui pariter veritati ratio theologica suffragatur: Sacramenti enim, quod est in usu, materia, nihil aliud est, quam ipsemet usus, aut applicatio remotae materiae ad subiectum idoneum: at Extrema Unctio non consistit, sicut Eucharistia, in materia permanenti, sed sicut Baptismus, et Confirmatio in usu; nullus autem potest esse alius usus in Extrema Unctione praeter Unctionem, per quam oleum applicatur subiecto idoneo; ac subinde actio ipsa est materia proxima huius Sacramenti. Porro Concilium Florentinum requirit septem huiusmodi Unctiones: primam in oculis propter visum: secundam in auribus propter auditum: tertiam in naribus propter odoratum: quartam in ore propter gustum: quintam in manibus propter tactum: sextam in pedibus propter gressum: septimam in renibus propter delectationem ibi vigentem. Quamvis autem utraque manus sit ungenda, tamen hae duae Unctiones pro una accipiuntur. Et idem est de oculis, naribus, et pedibus. Quaeritur autem, utrum illae septem Unctiones sint absolute necessariae ad integritatem et validitatem huius Sacramenti; utrum vero aliquae legitime possint etiam citra casum necessitatis omitti.

NOTANDUM 3. Formam huius Sacramenti variam proferri; nam communis apud Latinos concipitur in his verbis: Per istam sanctam Unctionem, et suam piissimam misericordiam, indulgeat tibi Deus, quidquid deliquisti per visum, vel per alium sensum, cui ipsa unctio adhibetur. Quae utique forma traditur in Decreto Eugenii, et ab universali Ecclesia in praxi est. Nonnullae tamen aliae proferuntur formae huius Sacramenti usitatae ab aliquibus Ecclesiis; nam Ecclesia Mediolanensis temporibus S. Ambrosii utebatur hac forma indicativa: Ungo te oleo sanctificato in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, ut more militis uncti praeparatus ad certamen, aëreas possis superare potestates. Ita refert S. Bonaventura, dist. 23. art. 1. q. 4. cui affinis est illa forma, quam habet liber Sacramentalis Venetorum confirmatus per Leonem decimum, ubi forma Extremae Unctionis exprimitur his verbis: Ungo te oleo sancto, ut hac unctione protectus, fortiter stare valeas adversus aëreas catervas, in nomine Patris. Similiter antiquum Rituale, quod laudat Menardus observationibus ad Gregorii Sacramentarium adiectis: Ungo oculos tuos de oleo sanctificato, ut quidquid illicito visu deliquisti, huius olei unctione expietur, per Dominum nostrum Iesum Christum. Ungo aures has sacrati olei liquore, ut quidquid delectatione noxia auditus admissum est, medicina spiritualis evacuet. Ungo has nares de oleo sacrato, ut quidquid noxium contractum est odoratu superfluo, ista mundet medicatio. Ungo labia ista consecrati olei medicamento, ut quidquid otiosa, vel criminosa peccati locutione, divina clementia miserante, expietur hac unctione. etc. — Et in Codice antiquo Halitgarii, qui vixit circa annum Domini 820 talis reperitur forma (ut habetur Herbipoli in Bibliotheca Patrum Societatis Iesu, teste Nicolao Serario): Ungo te de oleo sanctificato, ut more militum, et praeparatus ad luctamen, aëreas possis superare catervas. Operare creatura olei in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, ut non lateat hic spiritus immundus, nec in membris, nec in medullis, nec in ulla compagine membrorum huius hominis, sed operetur in eum virtus Christi Filii Dei Altissimi, qui cum Patre, et Spiritu sancto vivit et regnat in secula seculorum. Amen. — Tandem Arcudius, lib. 5. cap. 5. hanc refert usitatam a Graecis formam: Pater sancte, Medice animarum et corporum, qui misisti unigenitum Filium tuum Dominum nostrum Iesum Christum, omnem morbum sanantem, et a morte liberantem, sana quoque hunc servum tuum a corporali, spiritualique infirmitate, qua continetur, et vivifica eum per gratiam Christi tui, potentia pretiosae et vivificae crucis, precibus sanctissimae Dominae nostrae Deiparae Mariae semper Virginis, patrociniis honorabilium incorporarum caelestium, divinarum Virtutum, honorandi gloriosi Prophetae Praecuroris, et Baptistae Ioannis, Sanctorum clarorum ac celebratissimorum Apostolorum, sanctorum, gloriosorum, ac egregiorum victorum Martyrum, sanctorum ac Dei servorum Patrum nostrorum, sanctorum sanandi vim habentium, ac mercedem pro sanitate collatam non acceptantium, Cosmae et Damiani, Cyril atque Ioannis, Pantaleonis ac Hermolai, Serapionis ac Diomedis, Photii, et Aniceti, sanctorum atque iustorum Dei genitorum Ioachim et Annae, omniumque Sanctorum. Quoniam tu Deus noster es fons curationum, tibique gloriam offerimus, Patri, Filio, et Spiritui sancto, nunc et semper, et in secula seculorum. Amen. Quaeritur autem quaenam illarum formarum sit praeferenda.

Conclusio prima. — MATERIA LEGITIMA SACRAMENTI EXTREMAE UCTIONIS EST OLEUM OLIVARUM AB EPISCOPO BENEDICTUM; NON TAMEN ITA NECESSARIO, QUIN EX DISPENSATIONE EPISCOPI, VEL SUMMI PONTIFICIS A SIMPLICI SACERDOTE POSSIT BENEDICI. Haec est communior quantum ad tres partes, quarum

Prima, nempe quod materia huius Sacramenti debeat esse oleum olivarum, iam constat ex primo Notabili; id siquidem apparet ex constanti Ecclesiae Traditione, ac Conciliorum definitione, colligiturque ex Epistola S. Iacobi, ubi ait: Ungentes eum oleo. Cuius utique alia ratio non suppetit a priori, quam Christi Domini voluntas et institutio, quae nobis per Ecclesiae sententiam et praxim numquam immutatam innotescit. Colligitur vero a posteriori ex convenientia et analogia olei cum effectu Extremae Uctionis: oleum enim dolores mitigat, aegritudinem lenit, confert claritatem, robur membris conciliat, luminis est fomentum, et laetitiam ac pinguedinem in Scriptura designat. Unde Theophylactus in 6. caput Marci: Sicut oleum, inquit, et ad labores utile, et lucis fomentum, et hilaritatis est effectivum: ita et Dei misericordiam, et gratiam Sancti Spiritus, per quam a labore liberamur, et lucem, et gaudium, hilaritatemque spiritualem, quam accipimus, significat. Quae omnia, ut supra notavimus ex Catechismo Romano, mirum in modum conveniunt Extremae Uctioni. — Nec obstat, ut diximus, quod S. Iacobus non dixerit, ungentes oleo olivarum; enimvero oleum simpliciter dictum, ex vi vocis, et in communi modo loquendi significat oleum solum, quod ex baccis olivarum exprimitur: quemadmodum cum aqua dicitur materia Baptismi, intelligitur aqua naturalis, et elementaris; et cum dicitur, panem et vinum esse Eucharistiae materiam, ex vi communis locutionis et significationis, intelligitur panis triticeus, et vinum ex vite. Observandum tamen, oleum purum non ita esse materiam necessariam huic Sacramento, quin si admisceretur aliquid balsami, materia illa foret invalida¹; dummodo per talem mixtionem, olei natura, vel ipsius usus communis non corrumpatur: sicut enim mixtio aquae, vel alterius liquoris vini naturam non corrumpentis, non impedit quin sit legitima materia calicis consecrandi, ita nec mixtio balsami alteriusve liquoris, olei naturam non destruentis, materiam Extremae Uctionis non destruit. — Nec his obstat, quod glossa in Canonem 2. dist. 95. asserat Chrisma sufficere ad Extremam Uctionem; nec quod Innocentius primus, Epist. ad Decentium, capite 8. significet, Extremam Uctionem fuisse solitam fieri Christmate. Respondeo enim tam glossam, quam Innocentium nomine Christmatis intelligere unionem, seu designare materiam proximam, non vero remotam huius Sacramenti; Chrisma enim Graece, Latine unionem significat. Unde in Pontificali Romano, cum benedicitur oleum infirmorum, illud appellatur Chrisma: Ut sit, inquit, chrisma tuum perfectum, Domine, nobis. — Nec his contradicit Doctor, cum ait dist. 23. n. 5. Non oportet ibi esse aliquid confectum ex oleo, et balsamo, ut in materia Confirmationis, quia Confirmatio est ad confessionem, et confirmationem fidei: et ideo in confirmato requiritur non tantum puritas conscientiae significata per oleum, sed odor bonae famae significatus per balsamum: sed hic qui habet exire in brevi de vita ad terminum, sufficit conscientia pura. Quibus verbis Doctor solum significat, non esse necessarium quod admisceatur aliquid balsami, nec aliud; etiam probat congruentia, quam adducit, certum enim est Chrisma significare nitorem conscientiae, atque ideo illam balsami mixtio efficaciae et significationi huius Sacramenti non derogat.

Probatur secunda pars, nempe quod oleum necessario debeat esse benedictum; id enim expresse decernitur in Conciliis supra laudatis, necnon docetur ab Innocentio tertio, Epist. citata ad Decentium; quam utique praxim venerabilis Beda in cap. 6. Marci docet ex Traditione Apostolica derivari: Patet, inquit, ab ipsis Apostolis huius sanctae Ecclesiae morem esse traditum, ut energumeni, vel alii quilibet aegroti ungantur oleo Pontificali benedictione consecrato. Cuius utique praxis hanc rationem subiicit Doctor n. 5. Consecratio autem Episcopalis est necessaria ad hoc ut sit materia apta: quia communiter in Sacramentis consistentibus in usu, solus Baptismus non requirit materiam specialiter consecratam, quia Christus tactu mundissimae carnis suae, quando voluit a Ioanne baptizari, totam consecravit, hoc est, in usum istum dedicavit. Aliam rationem subministrat Seraphicus Doctor, dist. 23. art. 1. q. 3. petitam ex parte finis huius Sacramenti; quoniam hic, inquit, datur gratia sanans languores spirituales, et datur gratia ordinans ad sanitatem perfectam, quae quidem est gloria: ideo debet signari per oleum, quod est curativum, ratione curationis: et per oleum consecratum ratione ordinationis ad supereminentem curationem; et per oleum simplex, non permixtum: quia ad ingressum in gloriam requiritur, et sufficiens est bona conscientia.

DICES: Sanctus Iacobus solum dicit: Ungentes eum oleo, non vero addit oleo benedicto: igitur oleum simplex et naturale est essentialis et sufficiens materia huius Sacramenti. — Nego consequentiam; licet enim explicite et evidenter S. Iacobus non significaverit, oleum illud debere benedici, sufficit, quod id colligatur ex Apostolica Traditione, ad nos per assiduum Ecclesiae praxim derivata; neque enim materia distincta omnium Sacramentorum expresse traditur in Scriptura sacra, sed ex Apostolica Traditione, et Ecclesiae praxi colligitur.

URGEBIS: Non aliter ratiocinandum est de materia Extremae Uctionis, quam aliorum Sacramentorum: sed idcirco colligimus materiam Baptismi esse aquam naturalem, etiamsi non sit benedicta, quia ad Baptismum Scriptura dumtaxat significat aquam requiri, nulla facta mentione praerequisitae benedictionis: igitur idem dicendum de materia huius Sacramenti. — Nego maiorem; non enim eadem est paritas olei cum aqua: tum quia, ut supra dicebat Doctor, aqua naturalis specialiter dedicata fuit a Christo Domino ad effectum Baptismi per contactum suae mundissimae carnis, dum ipse baptizatus est; secus autem est de oleo: tum quia cum Baptismus sit Sacramentum adeo necessarium, conveniens fuit, ut eius materia communis esset et obvia, ne videlicet propter defectum benedictionis aquae, plurimi infantes sine Baptismo decederent, et sic damnarentur. At cum Extrema Unctio non sit ad salutem simpliciter necessaria, conveniens fuit, ut eius materia esset benedicta ad reverentiam et decorem ipsius Sacramenti, necnon et ad aptiorem significationem.

Probatur denique tertia pars, nempe quod per dispensationem summi Pontificis vel Episcopi, possit interdum sufficere ad sacramentum Extremae Uctionis, quod oleum sit a simplici Sacerdote benedictum; id enim patet ex antiquissima consuetudine Ecclesiae Graecae, in qua simplices Sacerdotes ex commissione Episcopi oleum infirmorum benedicunt, quam utique consuetudinem Clemens VIII approbavit, monens in instructione de ritibus Graecorum, quae habetur tomo 3. Bullarii, non esse cogendos eorum Presbyteros, ut accipiant oleum ab Episcopo benedictum, quia ex antiquissima Orientalis Ecclesiae consuetudine, ex commissione Episcopi possunt Presbyteri oleum infirmorum benedicere. — Quam utique consuetudinem et approbationem refert et expendit Arcudius. lib. 5. cap. 2. circa finem: « Chrisma, inquit, apud Graecos solus Episcopus conficit, et diu asservatur; oleum autem infirmorum tunc temporis benedicitur, quando aeger ungendus est. Ut etiam benedicatur aqua, et oleum Catechumenorum, quando quis apud Graecos baptizatur. Cur autem non asservetur, ratio est, quia cum sit commissum Presbyteris, possunt illi pro necessitate quovis tempore illud consecrare, et simul administrare; ut contra, Chrisma diutius asservant, quod careant facultate illud conficiendi. Hoc autem totum etiam indicat et approbat instructio illa Clementis octavi ad Episcopos Latinos directa, ubi de hoc argumento titulus est: Circa oleum sanctum Catechumenorum, et infirmorum. Deinde sequitur: Non sunt cogendi Presbyteri Graeci olea sancta, praeter Chrisma, ab Episcopis Latinis Dioecesanis accipere. Cum huiusmodi olea ab eis in ipsa oleorum, et Sacramentorum, exhibitione ex veteri ritu conficiantur, seu benedicantur: Chrisma autem, quod nonnisi ab Episcopo, etiam iuxta eorum ritum benedici potest, accipere. Sic ibi. Quamvis autem Episcopi, approbante Romano Pontifice, benedictionem huius olei Presbyteris commiserint, proptereaque non asservetur; ipsi tamen Graecorum Pontifices non se privarunt hac sua iurisdictione, sed semel in anno, more Latinorum feria quinta sacratioris Hebdomadae solemni pompa et apparatu, peracto sacro, illud consecrant. Quo deinde praesentes, qui divinis officiis intersunt, deliniunt. Recte ne hoc an temere fiat, ex subsequentibus clarum facere conabimur. Si prius tamen, sicuti ordinis ratio postulare videtur, de numero Ministrorum, quorum hactenus mentio facta est, egerimus ». — Observat ibidem Arcudius, hanc facultatem benedicendi oleum ad Presbyteros Ecclesiae Orientalis dimanasse ex concessione Episcoporum. Quemadmodum enim, inquit, Episcopi qui assidue suo munere incumbebant, multa per seipsos praestabant, quae postea Presbyteris commiserunt, vel quia ipsi aliis occupationibus, potissimum vero munere concionandi de rebus sacris imperiti erant, vel quia totam Dioecesim propter amplitudinem, frequentiam item maximam populorum fidem Christi recipientium commode lustrare non potuerant, ita etiam dicendum existimarem de benedictione huius olei.

PETES: An ritus benedicendi oleum a Christo fuerit institutus? — Respondeo negative; id enim nec ulla auctoritate Scripturae, nec Conciliorum, vel Traditione probari potest: unde licet Christus Dominus ordinaverit, ut materia huius Sacramenti benediceretur, tamen ritum et modum benedicendi reliquit penes arbitrium Ecclesiae, ut nempe pro libito preces ad eam benedictionem deservientes praescriberet. Unde sequitur, quod oleum Catechumenorum sit sufficiens materia huius Sacramenti, quippe cum non differat ab oleo infirmorum, nisi diversa benedictione, quae non variat essentialiter materiam: non debet tamen, nisi gravi urgente necessitate, ministrari Sacramentum Extremae-Unctionis in ipso oleo pro ungendis Catechumenis destinato: tum propter Ecclesiae consuetudinem, quae oleo Catechumenorum non utitur pro infirmorum unctione, sed in diversis vasis utrumque oleum pro ungendis aegrotis, et Catechumenis vult conservari: tum quia materia Extremae-Unctionis non est oleum quacumque benedictione consecratum, sed oleum quod est consecratum ea benedictione, quam Ecclesia determinavit pro benedicendo Infirmorum oleo, quae omnino diversa est a benedictione, qua Chrisma, seu oleum Catechumenorum consecratur.

Conclusio secunda. — MATERIA PROXIMA SACRAMENTI EXTREMAE-UNCTIONIS, CITRA CASUM INDECENTIAE, ET NECESSITATIS, DEBET ESSE SEPTUPLEX UNCTIO; UBI VERO CASUS NECESSITATIS URGET, UNICA POTEST SUFFICERE.

Prima pars constat ex Concilio Florentino, quod eiusmodi septem unctiones assignat: In oculis propter visum: in auribus propter auditum: in naribus propter odoratum: in ore propter gustum, vel locutionem: in manibus propter tactum: in pedibus propter gressum: in renibus propter delectationem ibidem vigentem. Cuius utique ordinationis hanc rationem praemiserat Seraphicus Doctor. dist. 23. art. 2. quaest. 3. Quoniam, inquit, istud Sacramentum principaliter ordinatur ad venialium deletionem, secundum quod ex textu Beati Iacobi innuitur, et venialia perpetrantur ab anima, secundum unionem ipsius ad carnem corruptam, et hoc est per potentias, per quas unitur corpori, ut organico: et ideo recte in deletione talium peccatorum debet medicamentum exterius adhiberi, secundum id, quod habet sensibile circa organa ipsarum potentiarum. Est autem triplex potentia animae, secundum quam regitur corpus, et eruditur, et nutritur secundum quam ad exterius comparatur, scilicet sensitiva, generativa et progressiva: et ideo organa istarum potentiarum debent ungi. Et quoniam quinque sunt organa deservientia quinque sensibus, scilicet os, oculi, nares, aures, et manus, et lumbi deserviunt generativae, pedes vero virtuti progressivae, ideo istae septem partes inunguntur: et sic patet, quod nec totum corpus debet inungi, nec una pars determinata. Hunc autem ungendi ritum (inquit Catechismus Roman. 21.), universalis Ecclesia retinet, atque etiam huius Sacramenti naturae optime convenit, mediamenti enim est instar. « Ac quoniam in corporis morbis, quamvis universum corpus male affectum sit, tamen illi tantum parti curatio adhibetur, a qua, tamquam a fonte et origine, morbus manat, idcirco non totum corpus, sed ea membra, in quibus potissimum sentiendi vis eminet, renes etiam, veluti voluptatis et libidinis sedes, unguntur: tum pedes, qui nobis ingressus, et ad locum movendi principium sunt. » Nihilominus omitti possunt aliquae unctiones, imo praetermitti debet ob honestatem unctio renum in feminis; ut constat ex Rituali Romano approbato auctoritate Pauli V ac subinde septem illae unctiones non sunt absolute necessariae ad integritatem huius Sacramenti.

Probatur itaque secunda pars, nempe quod urgente gravi necessitate sufficiat unica dumtaxat Unctio: tum quia Concilium Tridentinum Sess. 14. c. 1. aperiens materiam et formam huius Sacramenti, nullum certum unctionum numerum pro determinata materia assignat. Licet autem Florentinum septem assignet, scilicet in quinque sensibus, et praeterea in pedibus, et renibus, cum tamen constet, unctionem renum debere interdum omitti, sicut etiam in aliquibus Ecclesiis omittitur unctio pedum, consequens est, quod septuplex illa unctio non sit de necessitate Sacramenti. Tum quia Pastorale Mechliniense, de Sacramento Unctionis, Can. 9. necnon et Passaviense, Can. 11. consulunt, quod peste grassante, aut urgente morbo contagioso, fiat unctio in organo sensus magis obvio, idque ex Decreto et sententia Facultatis Lovaniensis, his verbis: In morbis contagiosis, et peste grassante, ut periculum vitetur, sufficit inungi sensum organum magis ad unctionem expositum aut detectum, dicendo: Per istam sanctam unctionem, et suam piissimam misericordiam, indulgeat tibi Deus quidquid per visum, auditum, odoratum, gustum, tactum, et gressum deliquisti: et tunc preces quae praemittendae, et subiungendae forent, poterunt in Ecclesia coram venerabili Sacramento devote legi. Tum quia Ecclesia non improbavit morem Graecorum, qui in conferendo Extremae-Uctionis Sacramento non observant septuplicem illam unctionem, sed ungunt dumtaxat caput, pectus, manus et pedes, ut refert Arcudius c. 7., ubi ait: In hoc eos a Latinis discrepare, quod Latini, inquit, « in viris expresse ungunt oculos, aures, nares, os, et manus, propter quinque sensus, deinde renes, ubi est sedes concupiscentiae, ac tandem pedes ob vim progressivam, et executionem. Quod sane libenter refero propter Graecos, ut hunc modum ungendi diligenter ipsi considerent, si eum forte voluerint imitari, qui tutissimus est. In feminis ratio honestatis id postulare videtur, ut renes non ungantur. Graecorum vero Sacerdotes ungunt aegri frontem, mentum, ambas genas; ita ut fieri videatur unctio in capite ad modum crucis, deinde pectoris, tum manus, idque ex utraque parte, postremo pedes. — Nec solum id Graecis commune est, sed etiam quibusdam Ecclesiis Latinis familiari: nam, ut observat Albertus Magnus, in 4. dist. 23. art. 16. ad 2. in quibusdam Ecclesiis unguntur tantum extremitates, ut os, et nares, et oculi, et aures: alii autem praeter haec ungunt scapulas, et pectus, et renes. Hinc Nicolaus Serarius, Opusc. De Extrema-Unctione, cap. 9. affirmat in Herbipolensi Ecclesia unctionem renum omitti, probatque quod quomodocumque fiat, servetur integrum Sacramentum: primo, quia quaedam formae, ut Ambrosiana, Veneta, et nonnullae aliae, istarum partium sigillatim non meminerint: secundo, quia si sensuum organa necessario inungenda essent, tamquam ad essentiam Sacramenti spectantia, cum in essentialibus res una alterius vicem non obeat, loco linguae, aut palati, si os, aut labia ungerentur, ut re ipsa unguntur, ne aliter ungendo nauseam pariant, non esset Sacramentum. Vel si cuipiam oculi effossi forent, vel aures, vel nares truncatae, et illarum partium unctio ad essentiam Sacramenti necessaria foret, non iuberent Theologi, vel ipsa abscissarum partium extrema, vel proximas partes inungendas esse, cum tamen id iubeant. Tertio, quia Theologi veteres etiamsi doceant convenienter illas partes inungi, non tamen aliter fieri non posse contendunt, exceptis Durando, Michaele de Calonio, et Soto. Concilium autem Florentinum enumerat quidem istas partes, sed ut iam usitatas, non simpliciter ad Sacramenti naturam spectantes, quia etiam renes annumerat, qui ex communi consensu non necessario inunguntur. Idcirco, infert Serarius, quod vel solum cor, e quo peccatorum omnium sentina, vel solum caput, in quo vitiorum fenestrae, sensus, vel quaecumque alia corporis pars inuncta, cum nomine carnis vitiorum omnium seminarium in Scripturis significetur, satis quidem ad unctionis effectum foret. Postremo prudenter monet Serarius, non privato iudicio alicuius, usitatam consuetudinem non esse permutandam, aut auferendam. Ita ex eo Arcudius, c. 9. — Confirmatur, ex proportione Sacramenti Extremae-Uctionis cum Sacramento Poenitentiae, ad quod licet Confessionis integritas per se necessaria videatur, tamen quando timendum occurrit imminens mortis periculum, vel ubi accidit impotentia loquendi, conferri potest Sacramentalis Absolutio absque huiusmodi praevia integra Confessione, dummodo Poenitens certa proferat signa, quibus designet se Absolutionem requirere: imo dum aliqui fide digni testantur, aegrum, Confessarium exoptasse: ergo pariter congruum fuit, ut Sacramentum Extremae-Uctionis ita institueretur, ut in casu necessitatis una dumtaxat unctio sufficeret ad gratiam Sacramentalem conferendam; quamvis forte citra hunc necessitatis casum non esset sufficiens. Observandum est autem quod in eo casu debeat fieri mentio quinque sensuum in verbis formae, nam si fieret mentio tantum de uno sensu, v. gr. visu, forma non significaret sufficientem effectum, ad quem conferendum hoc Sacramentum est institutum, qui est gratia, qua remittuntur peccata quinque sensuum, vel illis mediantibus patrata. Si tamen in forma nullus exprimeretur sensus expresse, ut fiebat in forma Ambrosiana, et Veneta superius relatis, satis probabile est, quod adhuc sufficeret, quia adhuc per verba in eis contenta totus Sacramenti effectus sufficienter significatur, scilicet, remissio peccatorum per sensus commissorum.»

Conclusio tertia. — FORMA LEGITIMA SACRAMENTI UCTIONIS EST EA QUA UTITUR ECCLESIA LATINA, NEMPE: PER ISTAM SANCTAM UCTIONEM, ETC. QUAE REVERA DEPRECATIVA EST; NON TAMEN ITA NECESSARIO, QUIN VALIDE CONFERRETUR SACRAMENTUM SUB FORMA INDICATIVA.

Prima pars huius Conclusionis patet ex dictis; siquidem eiusmodi formam approbant Concilia Florentinum et Tridentinum, cap. 1. De Extrema Uctione, illamque continent antiquissima Ritualia, ex quibus apparet, Ecclesiam Latinam eam formam continua Traditione usurpasse. — Non abnuo tamen, quin Graecorum forma sit pariter legitima, quippe cum Ecclesia Latina, (quae in ministratione Sacramentorum errare non potest) illam non improbet, sed approbet; et aliunde vix a praelata Ecclesiae Latinae forma discrepet, cum pariter exprimatur per modum deprecationis aut orationis. — Nec obstat, quod eiusmodi forma sub conceptis illis verbis non habeatur in Scriptura sacra; sufficit enim, quod inferatur ex illis S. Iacobi verbis, Inducat Presbyteros Ecclesiae, qui orent super eum, ungentes, etc. Sic enim significat formam huius Sacramenti debere illius effectum significare per modum deprecationis et orationis, qualis est utraque forma Ecclesiae Graecae et Latinae.

Cur autem hoc Sacramentum prae ceteris deprecatoriam formam obtineat, triplex proferri potest congruentia, quas Seraphicus Doctor repetit ex triplici capite, nempe suscipientis, modi curandi, et morbi. Prima, inquit, est ex parte suscipientis, qui propter infirmitatem est destitutus, ideo oratione est relevandus. Secunda est ex parte modi curandi, qui est per devotionem, et elevationem animae ad spiritualia: et quia quod super omnia excitat animam ad hoc est oratio, ideo, etc. Tertia ratio est ex parte morbi, quoniam hic fit remissio peccati, interveniente ministerio Sacerdotis; et quoniam in remissione culpae Sacerdos non se habet, nisi per modum deprecantis, unde et in Absolutione sua utitur oratione deprecativa, ut in praecedentibus habitum est: hinc est quod optime institutum fuit, Uctionem non fieri sine oratione, cuius expressio est forma Sacramenti. Quartam rationem profert Catechismus Romanus, num. 11. dicens: « Nec vero quisquam miretur, inquit, cur factum sit, ut aliorum Sacramentorum forma vel absolute significet quod efficit, ut cum dicimus: Ego te baptizo, aut, Signo te signo crucis; vel tamquam ab imperantibus pronuntietur, ut cum in Sacramento Ordinis administrando dicitur: Accipe potestatem: haec una vero Extremae Uctionis forma precatione quadam absolvatur. Id enim optimo iure constitutum est: nam cum hoc Sacramentum propterea adhibeatur, ut praeter spiritualem gratiam quam tribuit, sanitatem etiam restituat aegrotis; tamen, quia non semper sequitur, ut aegri a morbis convalescant, ob eam causam praecationis forma conficitur, ut a Dei benignitate id impetremus, quod Sacramenti vis constanti et perpetuo ordine efficere non solet. Adhibentur autem ritus proprii in huius quoque Sacramenti administratione. Sed eorum maxima pars praecationes continet, quibus Sacerdos ad aegroti salutem impetrandam utitur: nullum enim est aliud Sacramentum, quod pluribus precibus conficiatur. Ac recte quidem, quoniam eo potissimum tempore fideles piis obsecrationibus adiuvandi sunt, quare et alii omnes, quos tunc adesse contigerit, et praecipue Parochi, debent orare Deum ex animo, et eius misericordiae, laborantis vitam et salutem omni studio commendare ».

DICES: Si forma huius Sacramenti esset deprecatoria, sequeretur hoc Sacramentum producere gratiam, non quidem ex opere operato, sed tantum ex opere operantis, et consequenter non habere eamdem vim et efficacitatem, quam habent novae Legis Sacramenta: sed falsum consequens: ergo et id unde infertur. — Nego sequelam maioris; licet enim huius Sacramenti forma consistat in oratione, nihil obest quominus gratiam possit producere ex opere operato, cum ad hoc ut gratiam eo modo producat, non indigeat devotione ministri vel suscipientis, sed id totum consequatur ex meritis et institutione Christi; qui utique potuit orationis formulam in huius Sacramenti administratione usurpatam evehere ad efficaciam et dignitatem Sacramenti novae Legis, non secus ac extulit contractum matrimonialem ad dignitatem et virtutem Sacramenti novae Legis.

URGEBIS: Illa oratio, quae fit in administratione huius Sacramenti, vocatur a S. Iacobo, oratio fidei, hoc est, quae elicitur ex merito fidei ministri: sed huius orationis meritum pendet ab ipsius dispositione: igitur, etc. — Respondeo ad maiorem, illam orationem idcirco appellari a S. Iacobo orationem fidei, ex eo quod concipiatur per fidem supernaturalem, et sola fide intelligatur, eo modo quo S. Augustinus, Tract. 80. in Ioann., omne verbum Sacramentale, quod cum elemento operatur, appellat verbum fidei.

DICES 2: Sacramenta novae Legis debent habere eamdem formam per universam Ecclesiam: sed orationes et preces quae proferuntur ab Ecclesia Graeca et Latina non sunt eadem, ut constat ex tertio Notabili: igitur eiusmodi preces non debent censeri forma legitima huius Sacramenti. — Distinguo maiorem: debent habere per universam Ecclesiam formam communem secundum significationem essentialem, concedo: secundum accidentalem, nego. Porro utraque forma tam Graecorum quam Latinorum eadem est secundum significationem essentialem, quia utraque ordinatur ad significandam remissionem peccatorum levium, necnon ad recuperandam sanitatem spiritualem et corporalem. Idem dicendum de formis Ambrosiana et Venetiana, quae licet indicativo modo proferantur, non propterea differunt essentialiter ab aliis formis, quia nempe ordinantur ad eumdem effectum significandum, s. scilicet liberationem ab infirmitate corporali et spirituali.

Unde apparet probatio secundae partis, nempe quod valida etiam sit forma verbis indicativis expressa; quia id constat ex praxi Ecclesiae Mediolanensis et Venetiana, quae in conferendo hoc Sacramento utuntur forma verbis indicativis expressa, quarum Ecclesiarum ritum non proscripsit, nec damnavit Ecclesia.

DICES 1: In praedictis formis Ecclesiae Mediolanensis et Venetae intelligi posse, eas esse deprecatorias, cum dicitur: Ut more militis uncti aereas possis superare potestates: quae utique loquendi formula optativa est, idemque sonat, ac si diceretur: ungo te oleo sanctificante, optando ut ope divina possis aereas, superare potestates; verbum enim valeas, est optativum, quod coniunctum cum sequentibus efficit formam deprecatoriam: quia addit illi divinum nomen ut principalem causam, in cuius virtute et auxilio debet infirmus sacro oleo unctus generose pugnare adversus hostes, eum in illo agone extremo impugnantes: igitur hae formae peculiares non sunt indicativae. — NEGO consequentiam, et ad antecedens dico, eiusmodi formam habere rationem deprecationis et orationis, potius quam forma aliorum Sacramentorum, in quibus pariter invocatur Dei nomen; si enim Eucharistiam excipias, omnia Sacramenta conferuntur cum invocatione sanctissimae Trinitatis. Adde quod praefata in obiectione verba sufficienter determinantur per prima: Ungo te oleo sanctificato, etc. quae utique indicativa sunt, ac subinde totam formam indicativam efficiunt.

DICES 2: Concilium Florentinum et Tridentinum solum formam deprecativam proponunt et approbant: igitur indicativam reprobant. — NEGO consequentiam; Concilia enim eam formam proponunt, quae in usu est per universam Ecclesiam Latinam, licet non proscribat diversos ritus quarumdam Ecclesiarum particularium, quae utique utuntur alia forma ab universali Ecclesia pridem tolerata, vel etiam approbata a Sede Apostolica; quod utique constat a simili, licet enim ritus celebrandi divinum Officium idem praescribatur pro universali Ecclesia, qui servari solet Romae, nihilominus plurimae sunt Ecclesiae, quae suos peculiariae ritus habent Romanis ritibus non conformes.

DICES 3: S. Iacobus appellat Extremae Unctionis formam, orationem fidei: igitur illa forma debet esse necessario deprecativa. — NEGO consequentiam; nam per orationem fidei intelligi potest quaecumque forma sufficiens ad valide conferendum hoc Sacramentum, qua ratione aliorum etiam Sacramentorum formae plurimae dicuntur a SS. Patribus orationes, maxime vero forma Sacramenti Poenitentiae, licet ipsa non possit esse deprecativa, cum exerceatur per modum iudicii.

Licet autem haec vera sint, nihilominus certum est, non posse formam indicativam usurpari citra peccatum mortale in illis Ecclesiis, in quibus eiusmodi praxis non viget: quisque enim tenetur sese conformare praxi universalis Ecclesiae, ubi Ecclesia particularis, cuius est, non habet praxim contrariam tacite vel expresse approbatam.

PETES I. Quaenam sint particulae essentiales formae huius Sacramenti? — Respondeo 1, istas solas essentiales esse: per unctionem indulgeat tibi Dominus: quia solum per ablationem illarum, aut saltem aliquarum ex illis, sensus a Christo intentus in huius Sacramenti forma destruitur. Quod tamen non impedit quominus debeat integra ea forma proferri, ut praecepto Ecclesiae satisfiat, extra necessitatis casum.

Unde conveniunt omnes Theologi, expressam invocationem Trinitatis non pertinere ad essentiam huius Sacramenti: imo neque esse necessariam necessitate praecepti affirmat Suarez, contra nonnullos ab ipso citatos. Et ratio est, quia neque hoc Sacramentum est professio fidei, sicut Baptismus, neque in hoc Sacramento aliqua specialis occurrit ratio invocationis trium divinarum personarum, neque in Conciliis declaratur, neque in Rituali Romano, nec etiam communis consuetudo id habet: nullum ergo sufficiens fundamentum afferri potest ad asserendam talem praecepti obligationem.

PETES 2. Utrum per singulas Unctiones cum suis formulis producatur gratia? — Respondeo, circa huius quaestiunculae solutionem tres praecipuas esse Theologorum sententias: quarum PRIMA CENSET, gratiam habitualem non conferri, nisi per Extremam Unctionem, quae revera ultima sit ex intentione Ministri, sive hoc Sacramentum ministretur quinque Unctionibus, quae tantum sunt de essentia, sive septem, quae solum sunt de integritate Sacramenti. Ita communiter Thomistae cum Soto, in 4. dist. 13. q. 1. art. ult. ubi docet, quod si Minister vult Sacramentum ministrare per septem Unctiones, non producetur effectus, nisi post septimam; si vero per quinque, gratia dabitur tantum in fine quintae Unctionis. — Verum haec sententia reiicitur: tum quia si duae postremae Unctiones ex illis septem, scilicet renum, et pedum, non sint de essentia, ut etiam fatentur Thomistae, efficere non potest Minister per suam intentionem quin completo essentialiter Sacramento per illas quinque Unctiones, suum effectum non conferat; siquidem statim ac Sacramentum perfectum est et essentialiter completum, producit suum effectum, neque suspendi potest ille effectus per privatam intentionem Ministri, quae ad validitatem Sacramenti non est necessaria, sed sufficit intentio generalis faciendi quod facit Ecclesia. Tum quia fieri posset, ut infirmus totum susciperet Sacramentum quantum ad essentiam, nec tamen gratiam reciperet, puta si completis quinque Unctionibus infirmus moriatur antequam recipiat duas ultimas Unctiones, post quas dumtaxat Minister intendit Sacramentum consequi suum effectum: sed hoc omnino absurdum est, siquidem Sacramenta censentur idonea et in actu primo vim habere ad producendum suum effectum, statim ac sunt essentialiter completa et perfecta, siquidem agunt instar causarum naturalium, quae positis omnibus ad actionem praerequisitis suum effectum producunt: igitur quando Sacramenta sunt essentialiter completa suum producunt effectum independenter a privata intentione Ministri. Tum denique quia si posset Minister suspendere effectum huius Sacramenti post septem Unctiones, quamvis duae postremae non sint essentialiter necessariae, tali ratione suspendere posset post vigesimam et trigesimam Unctionem, nam hae sunt eodem modo extra numero quinque Unctionum essentialium, ac sexta et septima Unctio: sed hoc dici nequit, alioquin Minister per suam privatam intentionem posset suspendere essentiam et efficacitatem Sacramenti: igitur, etc.

SECUNDA SENTENTIA docet, gratiam per hoc Sacramentum conferri, statim ac omnes illae quinque Unctiones cum suis formis correspondentibus compleantur et perficiuntur. Ita Suarez. disp. 11. sect. 2. et plures alii Recentiores. — Verum haec sententia pariter reiicitur: tum quia, ut diximus, quinque Unctiones non sunt ita necessariae ad essentiam huius Sacramenti, quin interdum unica sufficiat: tum quia, si non conferretur effectus Sacramenti, nisi completa ultima Unctione, et prolatione formae, sequeretur non esse proferendas omnes partiales formulas. nisi dum completur ultima Unctio: omnis enim prior prolatio esset inutilis; siquidem effectum suum signatum non haberet, nec quando proferretur actu, nec dum proferretur formula correspondens ultimae unctioni; nam Sacramentum consistens in usu non censetur aliquid causare, quando iam transivit, si nullum post se relinquit effectum, in cuius virtute gratia conferatur: sed quando fit ultima unctio, et profertur forma ei correspondens, priores unctiones non sunt actu, nec etiam remanet aliquis effectus per eas productus; neque ultima unctio aut eius forma alias praecedentes unctiones et formas essentialiter continet: igitur inutiliter praecedentes formulae proferrentur ante hanc ultimam unctionem. Tum denique quia omnes illae singulae unctiones non ordinantur ad unicum indivisibilem effectum; siquidem quaelibet unctio cum forma sibi correspondente habet essentialiter suum subiectum determinatum, nempe organum sensus; unde pro diversitate organorum, quae sunt instrumenta peccandi, diversae fiunt unctiones, et variae proferuntur preces ac formulae, quae completum habent sensum, ac subinde habent completam rationem formalem Sacramenti, in ordine ad illud organum sensus, quod ungitur, et ad quod forma prolata dirigitur: ergo debet pariter habere suum effectum; nam completa essentialiter materia et forma Sacramenti, poni debet effectus.

Itaque magis probanda videtur tertia sententia affirmans per singulas unctiones dari singulos gradus gratiae sanctificantis; ita quod sicut sunt quinque unctiones partiales, et totidem partiales formae eis correspondentes, ita videntur quinque distincti gratiae gradus, qui adaequatum huius Sacramenti effectum constituunt. Quae utique sententia videtur esse Doctoris citati, dist. 23. n. 7. Nam respondens ad secundum argumentum, nempe quod Extrema Unctio non erat unum Sacramentum, quia habet plurimas materias, et diversas formas, ait: Dico, quod est unum Sacramentum unitate integritatis, sed non unitate indivisibilitatis, sicut effectus eius non est unus indivisibiliter, quia non est remissio unius venialis, sed unus unitate plenaria remissionis omnium venialium. ut omnibus remissis, nihil remaneat retinens a perceptione beatitudinis, quam nobis concedat, etc. Quibus Doctor aperte significat, Sacramentum hoc constare ex pluribus partibus, quarum quaelibet habeat rationem Sacramenti, et vere gratiae sanctificantis gradum conferat. — Quod utique probatur: tum quia quaelibet Unctio cum sua forma habet essentialiter completam significationem illius effectus, ad quem significandum assumitur, nempe remissionem eorum, quae per visum, vel auditum, etc. commissa sunt: igitur quaelibet Unctio cum forma sibi correspondente habet rationem Sacramenti gratiam conferentis; Sacramentum enim ex divina institutione efficit quod significat in ultimo instanti prolationis formae, et applicationis materiae, nisi adsit obex ex parte subiecti: igitur cum quaelibet Unctio cum forma sibi correspondente habeat significatum partiale ab aliis distinctum, etiam habere debet effectum proprium partialem ab aliis condistinctum. Tum quia quaelibet species Eucharistica, et quilibet ex septem Ordinibus confert partialem effectum: igitur etiam quaelibet Unctio cum sua forma debet effectum partialem conferre. Patet consequentia a paritate rationis, quae intercedit maxime inter sacram Unctionem et Sacramentum Ordinis; idcirco enim singuli Ordines conferunt gratiam specialem, et habent proprios effectus, quia sunt partiales respectu totius, et singuli Ordines unum dumtaxat totale Sacramentum Ordinis constituunt, quia singuli habent partialem materiam et formam distinctam: at idem est de singulis Unctionibus, quae diversae sunt, ratione diversarum partium quibus applicantur, et habent etiam diversas formulas sibi correspondentes: igitur est utrobique paritas.

DICES 1. Non esse paritatem, quia formae partiales in Eucharistia sunt indicativae, in Ordine vero imperativae: unde licet illae debeant habere suum effectum partialem, hae idem sibi non vindicant; nam formae deprecativae non eam habent efficaciam, quae debeat poni ad singulas particulas praestationis, sed sufficit quod ponatur pro illo tempore, pro quo petitur et completur ratio. — Verum, ut optime advertit Illicaeus. n. 89. perinde est ad efficaciam formae Sacramentalis, quod illa sit indicativa, aut imperativa, aut deprecativa, quippe tota eius efficacia detur ex institutione Christi, et fundatur in speciali assistentia Dei, qui infallibiliter producit effectum significatum per formam, statim ac illa suum completum sensum Sacramentalem obtinet: completur autem ille sensus cuiuslibet formulae ad Unctionem sibi correspondentem: igitur tunc poni debet effectus per eam formam significatus.

DICES 2: Effectus Sacramenti est indivisibilis: gratia enim non datur per partes, nec peccata dimittuntur per frusta, quia Deus perfecte sanat quemcumque sanat: igitur non confertur effectus partialiter per singulas Unctiones. — NEGO antecedens; non enim est inconveniens gratiam partialiter conferri per illa Sacramenta, quae sunt unum unitate integritatis tantum, non autem indivisibilitatis: et remissio omnium peccatorum venialium, quae est propria huius Sacramenti, non esset necessario connexa, sicut est in mortalibus; unde quando mortalia per accidens hoc Sacramento tolluntur, dicendum est per primam gratiam partialem, quae in prima Unctione confertur, remitti omnia illa peccata mortalia, si quae in subiecto sunt invincibiliter ignorata.