Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

NOTANDUM 1. Cogitari posse, quod peccata semel dimissa duobus modis redeant, nimirum primo, quantum ad entitatem physicam, si videlicet idem numero actus peccaminosus, iam omnino destructus, reproduceretur: secundo, quoad deformitatem et imputationem moralem, si nempe propter peccatum subsequens Deus revocet praecedentem veniam et condonationem, ita quod peccata iam dimissa rursus in conspectum et iudicium revocet, quatenus eorum ratione peccatorem odio habeat, et poenam ipsis omnibus peccatis etiam dimissis debitam decernat. Rursus dupliciter cogitari potest, quod peccatum iam dimissum redeat quoad deformitatem moralem, nimirum simpliciter, ita quod peccatum subsequens remissionem in se virtualiter contineat omnem deformitatem et reatum, tam quoad culpam, quam quoad poenam, praecedentium delictorum; et secundum quid, eo quod peccatum subsequens fiat gravius intuitu praecedentis remissionis, et ratione aggravantis circumstantiae ingratitudinis. Certum est autem, quod homo non possit revocare actus peccaminosos praeteritos, nec consequenter renovare peccata praeterita quoad eamdem numero entitatem physicam, ac subinde neque etiam quoad eamdem deformitatem moralem, quae consequitur ad eiusmodi actum; imo neque hoc postremum videtur fieri posse etiam de potentia Dei absoluta; quamquam enim posset Deus eamdem numero entitatem actus peccaminosi reproducere, sicut et colorem, ac quodlibet accidens, tamen cum non possit esse peccati auctor, qua peccatum est, evidens fit quod per eum non possit restitui extincta per Poenitentiam eadem numero deformitas et malitia moralis. Restat ergo determinandum, an redire possit virtualiter, seu quoad imputationem, necnon et quoad obligationem ad poenam luendam.

NOTANDUM 2. In peccato mortali duo distingui, nempe aversionem a Deo, et conversionem ad creaturas. Aversio a Deo secundum se mortalibus omnibus communis est; quia per quodvis mortale peccatum, homo separatur et avertitur a Deo. Unde macula, quae exurgit ex privatione gratiae, quaeque poenam aeternam inducit, omnibus peccatis mortalibus convenit. Secus est autem de conversione ad creaturas, ratione enim illius peccata mortalia diversa sunt; siquidem alius est motus voluntatis, quo homo fertur in creaturam affectu libidinis; et alius, quo in eam tendit affectu avaritiae, invidiae, etc. Unde quantum spectat ad conversionem ad creaturam, sequens peccatum mortale non restituit praecedentia per Poenitentiam expuncta; alioquin per peccatum avaritiae restitueretur homo in habitum et dispositionem prodigalitatis; sicque unum contrarium esset causa contrarii, quod naturaliter implicat; at quantum ad id, quod est ex parte aversionis, videtur redire per subsequens peccatum; quia per illud homo privatur gratia Dei, fitque reus aeternae poenae, sicut erat ante acceptam remissionem; quo sensu dixit S. Iacobus, c. 3.¹ Qui peccat in uno, factus est omnium reus. Quoniam vero aversio a Deo in peccato mortali videtur causari ex conversione ad creaturam, non quod malitiam et deformitatem ex ea conversione mutuetur; siquidem potest esse conversio ad creaturam absque ulla deformitate, seu defectu, quando non est contra divinam legem et voluntatem: sed quia praedicta conversio est materia vel occasio aversionis a Deo, ideo illa quae sunt ex parte huius aversionis fiunt aliquo modo diversa per comparationem ad diversas comparationes, ut diversas causas; ita quod alia sit aversio et macula, aliusve reatus, secundum diversam illam conversionem, et diversitatem actus peccaminosi. Hinc quaeritur, utrum macula et reatus aeternae poenae, prout oriebantur ex actibus peccatorum prius dimissorum, redeant per peccatum mortale subsequens veniam et remissionem, ita quod is, qui iam furti admissi per Poenitentiam fuerat remissionem consecutus, si postea recidat in peccatum mortale ebrietatis, non solum sit damnandus propter praesentem ebrietatem, sed etiam propter furtum iam dimissum.

NOTANDUM 3. Quantum ad praesentis controversiae definitionem, variam ac multiplicem esse Theologorum sententiam; fuerunt enim aliqui ex antiquioribus Theologis, qui putarunt, peccata dimissa redire virtualiter quantum ad deformitatem moralem et reatum culpae et poenae, quibus subscribere videtur Hugo Victorin., 1. 2. De Sacramentis, p. 14. cap. 9. Nonnulli, ut refert Seraph. Doctor in 4. dist. 22. art. 1. quaest. 1. docuerunt, maxime Praepositivus quidam, peccata prius dimissa redire, non per quodlibet peccatum generatim, sed tantum per quatuor peccatorum genera, scilicet per odium fraternum, apostasiam a fide, contemptum confessionis, et revocationem Poenitentiae praeteritae, ita quod homo doleat se poenituisse; unde composuerunt istud distichon.

Fratres odit, apostata fit, spernitque fateri,
Poenituisse piget; pristina culpa redit.

Et ratio eorum est, inquit Seraphicus Doctor, quia Dominus remittit culpam sub quadruplici conditione, scilicet si ipse dimittat proximo, si perseveret in fide, si confiteatur culpam, si perpetuo detestetur culpam commissam; et quoniam pactio frangitur, non existente conditione, idcirco quando aliquis peccat aliquo genere horum peccatorum, dicunt culpam redire. Gratianus, dist. 4. de Poenitentia, quaestionem hanc expendit in utramque partem; at in affirmantem propensior est. Magister Sententiarum, dist. 2. profert argumenta in utramque partem, et affirmat utrique parti favere Doctores probatos; unde non audet quidquam decernere; ait enim: Ideoque alicui parti non praeiudicans, studioso lectori iudicium relinquo, addens mihi tutum fore, ac saluti propinquum sub mensa Dominorum micas edere. Communior vero Theologorum iam sententia est, peccata semel dimissa, numquam redire quoad culpam absolute et simpliciter, sed tantum secundum quid, nempe ratione circumstantiae ingratitudinis. Quapropter duo hic sunt statuenda: primum, quod revera peccata non redeant quoad culpam: secundum, quod redeant penes aggravantem circumstantiam.

Conclusio prima. — PECCATA SEMEL PER POENITENTIAM DIMISSA NON REDEUNT SIMPLICITER QUOAD REATUM CULPAE ET POENAE PER ULLUM SUBSEQUENS PECCATUM MORTALE. Haec est communior et verior; cuius quidem nulla proferri potest alia ratio a priori, quam quod ita Deus ordinaverit; quae utique divina ordinatio colligitur ex Scriptura, et ex communi sententia Doctorum. Quod probe intelligens Doctor Subtilis in 4. dist. 22. n. 6., ait: « Dico, quod Deus disposuit peccata poenitentis post Poenitentiam esse tecta, secundum S. Augustinum exponentem illud Psalm. 31. Beati, quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata; idest, non amplius videntur ad vindictam ».

Rursus probat Doctor ex illo Nahum 1. ubi Vulgata habet: Non consurget prima tribulatio. Septuaginta Interpretes vertunt: Non vindicabit Dominus bis idipsum in tribulatione. Quod utique testimonium quamvis ad litteram intelligatur de populo Iudaico quem Deus afflixerat, tradendo decem Tribus potestati Assyriorum, reservata Tribu Iuda et Beniamin, quibus spondet Deus, se illas non traditurum Assyriis: nihilominus SS. Patres communiter interpretantur de punitione peccatorum: ita enim sanctus Hieronymus, Remigius, Cyrillus, Rupertus, quibus praeiverat S. Cyprianus, Sermone De Passione Domini. ubi ait: Neque enim bis in idipsum iudicat Deus, sed impatientes ipse iudicat, et damnat: poenitentes vero, quia a seipsis suscipit iudicatos absolvit, neque iudicio, quod poenitentiae humanae severitas protulit, aliquid iustitia caelestis apponit. Hucusque spectant preces fidelium, qui rogant, ut peccata eorum in hac vita puniantur, ne punienda serventur in altera vita. Unde S. Paulus ad Cor. 11. Dum iudicamur a Domino corripimur, ut non cum hoc mundo damnemur.

Confirmari potest haec sententia ex illis Scripturae textibus, quibus superioribus Quaestionibus probatum est, peccata per Poenitentiam omnino expungi, ac penitus aboleri, nec Deum eorum amplius recordari. Eam etiam veritatem aperte tradit Gelasius Papa, ut refertur dist. 4. De Poenitentia, cap. finali, ubi ait: Divina clementia dimissa peccata in ultionem iterum redire non patitur. Illam etiam expresse tradit S. Prosper in resp. ad 2. obiectionem Gallorum, ubi ait: « Omnis homo, qui credens in Patrem, Filium, et Spiritum sanctum, regeatur in Baptismo, tam a propriis peccatis, quae mala voluntate contraxit, quam ab originali, quod a parentibus traxit, absolvitur; sed relapsum post Baptismum ad infidelitatem, et impios mores, qui negat originali peccato fuisse purgatum, tam falsa opinatur, quam qui eumdem asserit non aeterna morte esse damnandum: qui enim recedit a Christo, et alienus a gratia finit hanc vitam, quid nisi in perditionem cadit? Sed non in quod remissum est recedit, nec in originali peccato damnabitur, qui tamen propter postrema crimina ea morte afficietur, quae ei propter illa, quae remissa sunt, debebatur ». Haec sunt verba S. Prosperi, ex quibus non solum habetur clare conclusio, sed colligitur eius certitudo, cum dicat, non minus falso posse negari, quam si negatur apostatam a fide esse damnandum: quare in eodem gradu certitudinis videtur utrumque collocare.

Suffragatur etiam ratio: siquidem, quod omnino extinctum est et abolitum nullatenus potest redire: sed peccata per Poenitentiam omnino extinguuntur et abolentur, ut dictum est: igitur redire non possunt. — Deinde, si peccata per Poenitentiam remissa iterum redirent per subsequens peccatum, teneretur homo, quoties confitebatur aliquod peccatum mortale, etiam omnia peccata mortalia per totam vitam commissa simul confiteri; non enim potest peccatorum absolutionem et veniam obtinere, nisi ea confessus fuerit: sed consequens est absurdum, et a Benedicto XII in Extrav. Inter cunctos damnatum: ibi enim definit, absurdum esse, ut quis peccata per Poenitentiam dimissa rursus debeat confiteri; et ut debitor liberatus adhuc maneat ad solvendum obligatus. — Denique, si peccata actualia per Poenitentiam remissa redire possent, etiam rediret peccatum originale sublatum per Baptismum, eadem enim est ratio de peccato originali, ac de actualibus: sed hoc dici nequit: si enim rediret peccatum originale, deberet tolli per aliquod Sacramentum, nempe vel per Poenitentiam, vel per Baptismum: neutrum autem dici potest: non quidem per Poenitentiam, quia haec non est instituta in remedium peccati originalis, sed tantum peccatorum actualium commissorum post Baptismum: non etiam per Baptismum, quia ille non debet iterari: igitur necessum esset, quod peccatum illud maneret indelebile, quod est absurdum.

OBIICIES 1. Varios Scripturae textus, quibus significatur peccata reviviscere et iterum restitui, maxime illud Psalm. 108. In memoriam redeat iniquitas patrum eius in conspectu Domini. Quem Psalmi textum S. August. explicans de Iuda traditore, ait: Si ergo Iudas teneret illud, ad quod vocatus est, nullo modo ad eum, vel sua praeterita, vel parentum iniquitas pertineret: sed quia non tenuit adoptionem in familia Dei, sed iniquitatem vetusti generis, rediit iniquitas parentum eius in conspectu Domini, ut in eo etiam ipse puniretur. Similiter 3. Regum cap. 17. Mulier Sarreptana Eliam alloquens, ait: Quid mihi, et tibi vir Dei? Ingressus es ad me, ut rememorarentur iniquitates meae, et interficeres filium meum. — RESPONDEO, his et similibus Scripturae oraculis nihil aliud significari, quam quod parentum iniquitates redeant in conspectu Dei in memoriam Dei pro filiis, non quidem quantum ad culpam, sed quantum ad poenam temporalem, qua Deus solet visitare et castigare peccata parentum in filiis. Unde Tobias, cap. 3. precabatur: Domine, memor esto mei, et ne vindictam sumas de peccatis meis, neque reminiscaris delicta mea, vel parentum meorum. Non autem ibi sermo est de reditu peccatorum, quantum ad reatum culpae et poenae aeternae.

OBIICIES 2. Parabolam Matth. 18. expressam, ubi licet Dominus servo nequam omne debitum dimisisset, postmodum audita eius in conservum crudelitate, illud revocavit, et servum illum tradidit tormentis mittendum in carcerem, et cruciandum, dicens: Non exeat inde, donec reddat universum debitum. Ergo cum ipso Domino ibidem teste, Pater caelestis sic faciet vobis, si non dimiseritis unusquisque fratri suo de cordibus vestris, consequens est, quod saltem per admissum peccatum crudelitatis, redeant cetera alia peccata, quantum ad eamdem imputationem, et obligationem ad poenam. Confirmatur ex S. Iacobo, qui cap. 2. ait: Qui peccat in uno, factus est omnium reus. — RESPONDEO primo, quod in Parabolis ea tantum applicanda sunt rei propositae, quae scopus earum requirit: in ea autem Parabola Christus intendit solum declarare, quod perperam peccati veniam a Deo postulent, qui proximo veniam exoranti concedere renuunt. Certum est enim, quod omnia, quae in ipsa Parabola efferuntur, Deo convenire non possint, nam ille dominus dicitur ignorare illius servi crudelitatem in conservos, quod utique de Deo dici non potest. Unde per illam Parabolam Christus Dominus tantum significare voluit, quod Deus gravissime offendatur ab eo, qui non vult condonare offensas sibi illatas: quodque illud peccatum immisericordiae severissime sit puniendum, iuxta illud S. Iacobi: Iudicium sine misericordia illi, qui non facit misericordiam. — Respondeo secundo cum Doctore, quod si haec Parabola intelligatur de reditu peccati, debitum illud debeat intelligi de damnatione, quantum ad durationem poenae, quae per peccatum subsequens reviviscit in aequivalenti, quia poena ei debita aeterna est quoad durationem; non vero redit poena prioribus peccatis debita, et iam dimissa quoad intensionem, ita quod ille propter dimissa peccata gravius torqueatur: quod enim ibi dicitur, inquit Doctor, dist. 22. n. 20. « Tradidit eum tortoribus, donec redderet universum debitum, intelligo ad propositum; quia tum non redderet universum debitum, nisi solvendo poenam damnationis, pro eo mittatur in illum carcerem damnatorum; et ita ad propositum, recidivans eidem poenae damnationis adiudicatur, quam habuisset propter peccata priora, et prius dimissa, et aequalem quantum ad durationem, quia donec reddat, etc. sed non sequitur, quod aequalem quantum ad intensionem. » Ad confirmationem respondet eodem modo n. 21. Isto modo, inquit, est intelligenda auctoritas sancti Iacobi: « quantum ad damnationem, quae est generalis poena omnium peccatorum mortalium. Vel aliter, factus est omnium reus, quantum ad aversionem a fine ultimo; quae utique aversio communis est omni peccato mortali; sed non est intelligendum, quod factus sit omnium reus, quantum ad gravitates singulorum peccatorum ».

OBIICIES 3. Omnes illas SS. Patrum auctoritates, quas profert Magister Sententiarum pro affirmativa sententia: quarum prima est S. Ambrosii super 4. caput Epistolae ad Ephesios, ubi ait: Donate invicem, si alter in alterum peccat, alioquin Deus repetit dimissa: si enim in his contemptus fuerit, sine dubio revocabit sententiam, per quam misericordiam debeat; sicut in Evangelio de servo nequam legitur, qui in conservum suum impius deprehensus est. Idem docet S. August., Homil. 15. De Verbis Domini: Dixit Dominus, inquit, Dimitte, et dimittetur tibi. Si ego prior dimisi, dimitte vel postea: nam si non dimiseris, revocabo te, et quidquid tibi dimiseram, replicabo tibi. Et lib. 1. De Baptismo, contra Donatistas, cap. 12. Redire dimissa peccata, ubi fraternalis caritas non est, apertissime docet in Evangelio de illo servo, quem cum invenisset debitorem decem millium talentorum, deprecanti omnia dimisit: ille autem conservum suum, qui ei debebat centum denarios, cum miseratus non fuisset, iussit eum Dominus reddere quae ei dimiserat. Idem subscribit S. Gregorius, lib. 4. Dialogorum, cap. ult. Ex dictis Evangelicis constat, quod si hoc, quod in nos delinquitur, ex corde non dimittimus, illud rursus exigitur, quod iam nobis per Poenitentiam dimissum fuisse gaudebamus. Similiter Beda, lib. 4. in Lucam, cap. 48. exponens illa verba daemonis, dicentis: Revertar in domum meam, etc. ait: Timendus est ille versiculus, non exponendus, ne culpa quam in nobis extinctam credebamus, per incuriam nos vacantes opprimat. — RESPONDET DOCTOR loco mox laudato, SS. Patres intelligendos esse de reditu peccatorum, quantum ad durationem poenae aeternae, quae aggravatur ratione circumstantiae ingratitudinis ex prioribus peccatis remissis. Vel dico, SS. Patres loqui de reditu peccatorum, quoad circumstantiam ingratitudinis, vel quoad culpam et poenam aequivalentem; quia per subsequens peccatum contrahitur similis poena aeterna sensus et damni.

OBIICIES 4. Contritus de peccato, si postea contemnat confiteri, aut redit idem peccatum per contritionem dimissum, et sic habetur propositum: aut non redit, et sic peccatum erit dimissum sine secunda et tertia parte Poenitentiae, quod est inconveniens. — Respondet Doctor num. 21. duobus modis: « Primo, potest dici, inquit, quod si contritus prius contemnit postea confiteri, peccat novo peccato mortali in illo contemptu: nec tamen redit culpa dimissa per contritionem, neque, inquam, redit quantum ad malitiam, nec quantum ad reatum, sed semper sola poena manet temporalis debita illi, licet poena damnationis debeatur novo peccato mortali. Alio modo, posset dici, quod pro peccato habetur poena completa: intellige completa quantum ad tres partes Poenitentiae, contritionem, confessionem, et satisfactionem. tunc commutata est poena damnationis in poenam temporalem, non sic autem de peccato, de quo habetur contritio sine aliis duabus partibus Poenitentiae ». — Ecce duplex responsio: « Sed prima, inquit Doctor, est convenientior, quia peccatum in contritione simpliciter deletur, ita quod non manet, nisi obligatio ad poenam temporalem: et si post sequatur contemptus satisfactionis, seu confessionis, novum peccatum mortale est, et aggravatum propter culpam priorem in contritione dimissam ».

OBIICIES ULTIMO: Peccata sunt tenebrae spirituales in mente: sed tenebrae eaedem numero redire possunt; quia privatio distinguitur numerice iuxta distinctionem habitus, seu formae, cuius est privatio, seu subiecti cui inest: sed tenebrae sequentes lumen habent idem subiectum cum tenebris praecedentibus; et sunt privationes eiusdem numero luminis, nam idem lumen numero maneret si tenebrae non essent: igitur. — Negat minorem Doctor, num. 22. « Non enim, inquit, potest redire eadem tenebra numero, saltem per naturam, quia non potest esse eadem negatio, sicut nec eadem affirmatio. posita interruptione hinc et inde. Ad probationem dico, quod ad unitatem privationis non sufficit unitas subiecti, et habitus oppositi, sed requiritur unitas continuitatis eiusdem in subiecto, eo modo quo potest habere esse in subiecto. Patet hoc per simile: quia ad unitatem negationis non sufficit unitas affirmationis, nam non Socrates, quod est negatio unius numero affirmationis, potest esse non solum plura numero, sed in pluribus specie. et genere, et tot esse, quot sunt entia, quae non sunt Socrates. Ita et privatio potest esse eiusdem formae, et tamen non eadem: potest etiam esse in eodem subiecto plurificata, si sit interruptio, sicut et habitus eius est plurificatus, si cum interruptione inesset illi subiecto; sive enim positivum, sive privativum, vel negativum, idem numero reparare, hoc solius est potentiae infinitae Dei, cui sit gloria, etc. ».

Conclusio secunda. — PECCATA SEMEL REMISSA PROPTER PECCATUM SUBSEQUENS REDEUNT SECUNDUM QUID, RATIONE AGGRAVANTIS CIRCUMSTANTIAE. Haec est communior apud Theologos; eamque

Declarat et probat Doctor, dist. 22. num. 14. Primo quidem, quia peccatum subsequens habet annexam circumstantiam ingratitudinis, ratione cuius gravius est: ingratitudo namque per se vitium est; quanto autem plura vitia, aut vitiorum circumstantiae ad actum peccati concurrunt, tanto peccatum gravius est, et maiori poena puniendum: porro qui peccat post acceptam gratiam remissionis, revera ingratus est; nam, ut dicit Seneca, lib. 3. De Beneficiis, Ingratus est, qui beneficium se recepisse negat, ingratus qui dissimulat, ingratus qui non reddit, ingratissimus omnium, qui oblitus est: at qui iterum labitur in peccatum, non solum non reddit bonum pro beneficio remissionis, sed etiam malum rependit; et consequenter gravius peccat propter ingratitudinem remissionis acceptae. Probat minorem Doctor: « Quia, inquit, quanto aliquis recipit ab alio maius beneficium sibi magis indebitum, tanto sibi magis tenetur lege gratitudinis, etiamsi beneficium receptum sit minus, et per consequens magis, si beneficium est aequale: sed existenti in peccato mortali nullius est Deus debitor, nisi poenae: igitur si sibi gratiam confert, hoc erit donum maxime gratiae, et liberaliter datum, et praecipue si est gratia aequalis gratiae collatae alii innocenti: igitur iste ex lege gratitudinis est Deo specialiter obligatus propter hoc donum liberaliter collatum: et per consequens offendens post, contra eum gravius peccat propter ingratitudinem ». — Repetit secundo Doctor maiorem illam gravitatem ex notabiliori transgressione: « Quia, inquit, quanto aliquis tenetur pluribus obligationibus ad aliquid, tanto, si transgreditur, gravius peccat: sed poenitens quotiescumque digne poenitet, obligat se saltem voto ad non peccandum in posterum: quia sine tali proposito non est digna Poenitentia, et praeter hoc est adstrictus ad non peccare eadem lege, qua innocens: igitur si postea peccet, transgredietur duplicem legem obligantem ad non transgrediendum, scilicet illam generalem, qua omnes obligamur ad non peccandum, et istam specialem de promisso servando, quae maxime obligat de promisso facto Deo, et de aliquo pertinente ad honorem Dei ». — Quibus Doctor declarat, peccatorem recidivantem idcirco gravius peccare. non solum quia est immemor beneficii accepti, sed etiam quia est infidelis et inconstans in servando promisso, quod statuit dum poeniteret, nempe se amplius non peccaturum. Nomine autem promissi non intendit Doctor votum proprie dictum; alioquin quodcumque peccatum mortale post Poenitentiam esset sacrilegium; sed intelligit obligationem fundatam in proposito de non peccando denuo; ad cuius promissi observantiam tenetur poenitens ex lege fidelitatis, seu fidei servandae Deo, saltem ex constantia ac firmitate tenendae, cuius ratio postulat, quod homo sibi in bono proposito constet, sibique similis permaneat contra omnes occurrentes difficultates, quamdiu ratio dictabit: cum ergo non fiat peccati remissio sine illo proposito de cetero non peccandi, et ratio dictet nusquam ab hoc proposito esse recedendum, consequens est, quod recidivans post Poenitentiam peccet contra illam virtutem constantiae per peccatum inconstantiae; quo utique non peccavit, quando primum ab innocentia per Baptismum reparata lapsus est.

OBIICIT DOCTOR: Illud non aggravat, quo non existente, imo posito eius opposito, peccatum aeque esset grave, vel etiam gravius: sed si homo nusquam fuisset poenitens, et semper innocentiam servasset, gravius peccaret deperdita innocentia, quam peccet post remissionem in Poenitentia acceptam: ergo, etc. Maior constat. Probat minorem Doctor num. 15. « Quia, inquit, cadens a statu innocentiae gravius peccat, quam cadens a statu Poenitentiae: tum quia innocens minorem habet occasionem cadendi: tum quia maius beneficium recipit iste, cui Deus conservavit innocentiam, quam cui concessit Poenitentiam post peccatum ». — RESPONDET DOCTOR, revera quidem conservationem innocentiae et praeservationem ne quis in peccatum labatur, esse simpliciter maius beneficium, quam concedere veniam post lapsum; unde, inquit, maius beneficium contulit Deus suae Matri, eam praeservando ab omni peccato, quam Magdalenae, dando ei Poenitentiam; et singularis gloria est in Beatis, et ornatus ex beneficio innocentiae, quam non habent alii, qui salvi facti sunt per Poenitentiam. Unde ad argumentum negat maiorem: « Quia, inquit, possibile est aliquod peccatum habere nunc unam circumstantiam aggravantem, nunc aliam, et illa quae ibi aggravat potest esse gravior, quam illa quae hic aggravat. Idest, homicidium v. g. commissum post innocentiam, aut post Poenitentiam, potest utrinque habere aggravantem circumstantiam, quarum tamen una sit maior alia, nec utraque simul possit subsistere: nam qui cadit ab innocentia per homicidium, non cadit a statu gratiae per Poenitentiam acceptae; quia gratia remissionis, et gratia Poenitentiae simul esse non possunt: innocentia enim non stat cum Poenitentia, nec vice versa; siquidem qui est innocens non eget Poenitentia, et qui eget Poenitentia non est innocens. Quamquam in hoc conveniant, quod utrinque homicidium habeat annexam circumstantiam ingratitudinis: quia per utrumque homo Deum benefactorem offendit, et per peccatum sequens impugnat ac destruit beneficium innocentiae, ac remissionis peccati, nihilominus cum gratia innocentiae servatae longe maius sit beneficium, quam gratia iustitiae reparatae per Poenitentiam, inde fit, quod qui cadit ab innocentia gravius peccet; ac proinde falsa est maior ».

URGET DOCTOR contra solutionem praecedentem ex illa Parabola Lucae 7. ubi Christus Dominus Simonem leprosum alloquens occasione poenitentis Magdalenae, ait: Duo debitores erant cuidam foeneratori, unus debebat denarios quingentos, et alius quinquaginta. Non habentibus illis unde redderent, donavit utrisque. Quis ergo eum plus diligit? Respondit Simon: Aestimo quia is, cui plus donavit. Quam utique responsionem Christus approbans subiunxit: Recte iudicasti. « Sed, inquit Doctor, innocenti nihil donat Deus hoc modo: peccatori autem multa donat: ergo peccator plus Deo tenetur; quare magis ingratus est simpliciter quando recidivat ». — RESPONDET DOCTOR num. 16. quod vocabulum donare sit aequivocum, possitque intelligi duobus modis: « Donare, inquit, potest intelligi absolute, prout est actus voluntatis liberaliter communicantis; vel donare, idest condonare, sive remittere, ut accipitur, cum dicitur; donavit peccata. Primo modo verum est, quod cui plus donatur, ille magis tenetur donanti; et hoc modo dico, quod Deus innocenti maius donum dedit, quam cui dimittit peccatum. Secundo modo poenitenti donat plus, quam innocenti, quia innocens non habet quod sibi remittatur. Et si subsumatur maior, quod ille plus tenetur diligere, cui plura donantur, idest, remittuntur; verum est comparando duos, quorum uni pauciora donantur, et alteri plura; et hoc si non esset beneficium aliud datum, nisi hoc, quod est donare, vel remittere. Sed nullus est, cui Deus pauca donat, quia pauca commisit, quin sit eidem aliud beneficium datum maius, quam donare, idest, remittere plura, scilicet praeservare eum ab aliis, in quae cadere potuisset, et cecidisset, nisi praeservatus a Deo fuisset ». Quod optime confirmatur duplici auctoritate S. Augustini: prima petitur ex lib. 2. Confess., cap. 7. ibi: Gratiae tuae deputo, et misericordiae tuae, (alloquitur Deum) quod peccata mea tamquam glaciem solvisti. Gratiae tuae deputo, et quaecumque non feci mala. Quid enim non facere potui, qui etiam gratuitum facinus amavi? Et omnia mihi dimissa esse fateor, et quae mea sponte feci mala, et quae te duce non feci. Quis est hominum, qui suam cogitans infirmitatem, audet viribus suis tribuere castitatem, atque innocentiam suam, ut minus amet te, quasi minus ei necessaria fuerit misericordia tua, qua donas peccata conversis ad te? Et post pauca: Et ideo te tantumdem, immo vero diligat: quia per quem me videt tantis peccatorum meorum languoribus exui, per eum se videt tantis peccatorum languoribus non implicari. Secunda auctoritas habetur lib. 50. Homil. 23. ibi: Hoc tibi dicit Deus tuus: Regebam te mihi, servabam te mihi, ut adulterium non committeres. Suasor defuit, et ut suasor deesset, ego feci. Locus et tempus defuit, et ut haec deessent ego feci. Affuit suasor, non defuit locus, non defuit tempus: ut non consentires, ego tenui. Agnosce ergo gratiam eius, cui debes, et quod non admisisti. Mihi debet iste (peccator) quod factum est, et dimissum vidisti; mihi debes et tu (a peccato praeservatus) quod non admisisti. Nullum enim est peccatum, quod fecit homo, quod non possit facere alter homo, si desit Rector, a quo factus est homo.

Hoc confirmat Doctor exemplo: « Si aliquis, inquit, ex liberalitate concedit alicui omnia sua, ut eis utatur ad libitum; alteri vero concedit aliqua mutuo, et post, quando debet illa reddere, remittit sibi: quis eum plus diligit? Dico, quod primus, quia maius beneficium recepit, et tamen plura remittit alteri; sed quod primus nihil habeat sibi dimittendum, hoc est ex beneficio illius, qui omnia sua liberaliter ei concessit. Unde non est vera illa propositio simpliciter: Cui plus dimittitur, plus diligit dimittentem, nisi de illo dimittente, per cuius beneficium non stat, quod iste non tenetur ad tot ad quot ille ».

Quod autem revera innocentiae conservatio longe nobilius ac praestantius sit donum, quam illius restitutio, et reparatio per Poenitentiam, diserte explicat S. Cyprianus, Epist. 85. ubi inter cetera ait: Primus felicitatis gradus est, non delinquere: secundus vero delicta cognoscere, et retractare: illic currit innocentia integra, et illibata quae servat: hic succedit medela quae sanat. Et Hugo a S. Victore, lib. 2. De Sacram., p. 11. cap. 4. Si magnum est, inquit, aliquando surgere, maius certe est numquam cecidisse. Si bonum est sanctum esse: melius est numquam corruptum fuisse.

Suffragatur etiam ratio: quia praeservari a peccato ex dono Dei est beneficium speciale; quia, et ad fructum praeservati, et ad salutem magis facit, et perfectius coniungit fini, et perfectius etiam effectum gratiae Poenitentiae continet, nimirum praeservando a peccato; quod utique constat exemplo beatissimae Virginis, cuius insignis ac peculiaris praerogativa fuit, non peccare, et ab omni peccato tam originali, quam actuali per insignem Dei protectionem et gratiae plenitudinem praeservari. Patet etiam exemplo Beatorum, quorum perfectio maxima est, immunes esse ab omni peccato, et nullatenus posse peccare, saltem proxime; quo fit, ut magis accedant ad divinam perfectionem, nobiliusque divinos characteres referant, sanctitatem adumbrando. Similiter innocentia longe perfectius coniungit fini; quia per eam homo constituitur non solum in statu, sed etiam in effectu meriti, quando praeservatur; non enim ut peccator solum revocatur a lapsu, tamquam ab impedimento removente a fine: sed etiam habet fructum suae iustitiae, quantum ad meritum gratiae et gloriae, quia videlicet cum nihil habeat, quod ipsum removere possit a sui ipsius unione cum Deo; inde fit, quod innocens facilius, quam poenitens ad Dei fruitionem possit promoveri.

DICES 2: Ingratitudo et infidelitas et inconstantia sunt peccata distincta a ceteris: igitur si peccatum recidivationis habeat annexam ingratitudinem et inconstantiam, peccatum dimissum non tantum redit secundum quid, sed etiam simpliciter. Insuper sequitur, quod peccatum subsequens non est unicum, sed multiplex peccatum: at hoc falsum est; alioquin quoties quis peccatum aliquod confitetur, toties tenetur etiam confiteri ingratitudinem et inconstantiam seu infidelitatem in Deum: quod tamen non fit; ac subinde verum non est, quod peccatum recidivationis habeat annexum peccatum ingratitudinis, etc.

RESPONDEO, ingratitudinem dupliciter considerari posse: primo, quatenus per eam quis peccat eo animo, ut contemnat beneficium; vel irroget iniuriam benefactori: v. gr. si quis adeo esset corruptis moribus, quod peccaret eo animo, ut Deum offendat, et iniuriam ipsi faciat; qua ratione ingratitudo est speciale peccatum. Secundo modo, consideratur ingratitudo, quando aliquis peccat contra benefactorem, a quo beneficium accepit; non tamen hac intentione, ut contemnat acceptum beneficium, et benefactorem; sed ut satisfaciat suae libidini. Unde distinguo maiorem: ingratitudo priori modo accepta est speciale peccatum, concedo: posteriori, nego. Communiter autem, inquit Doctor num. 18. « non peccatur peccato ingratitudinis priori modo; quia peccans communiter non appetit nisi delectationem, licet inordinate; et vellet illi delectationi non esse annexas tot prohibitiones: et isto modo, omni peccato coniungitur inobedientia, et contemptus, et odium Dei, et ingratitudo, et huiusmodi; non quod peccator habeat tunc actum elicitum pertinentem ad singula istorum, sed implicite, in quantum vult aliquid, ad quod quodammodo concomitantur haec omnia. Concedo ergo, quod possibile est peccare recidivantem unico peccato.»

« Et quando infers: ergo posset aeque graviter peccasse primo, quando cecidit ab innocentia; concedo quantum est ex parte istius circumstantiae ingratitudinis, et multiplicioris obligationis; peccasset tamen tunc gravius quantum ad aliam circumstantiam, quia magis ingratus est cadendo ab innocentia, quam a Poenitentia ». Ad secundam partem illationis respondet Doctor, num. 19. quod etsi licitum sit, et forte utile confiteri peccata praecedentia propter aggravantes circumstantias; « non tamen, inquit, videtur necessarium illa confiteri in speciali, quia in quantum aggravant possunt exprimi sufficienter in confessione absque expressione illorum peccatorum prius dimissorum in speciali, scilicet dicendo, de multis et magnis peccatis alias poenitui, et credo, quod Deus mihi remiserat, et ideo nunc fui magis ingratus in peccando ».

URGET DOCTOR: Si peccatum subsequens sit gravius ratione ingratitudinis et inconstantiae, sequitur, quod quo pluries peccavit, puta decies, et toties poenituit, si rursus labatur in peccatum, illud undecimum peccatum, decies gravius erit primo: « quia, inquit, ratione cuiuslibet peccati dimissi tenetur non cadere: et in quolibet peccato est specialis ingratitudo in cadendo; ac proinde ultimum peccatum longe gravius est ceteris: sed hoc est absurdum: ergo, etc. ».

RESPONDET DOCTOR distinguendo maiorem: est gravius in ratione ingratitudinis, quasi haec esset distinctum peccatum, propter augmentum illius malitiae, negat: in ratione circumstantiae, concedit. « Nulla autem circumstantia, inquit, tantae potest esse malitiae, quod aequivaleat malitiae alicuius specialis peccati mortalis; potest tamen illa fieri maior in ratione circumstantiae ingratitudinis; quia videlicet versatur circa maius beneficium: maius est autem beneficium decies veniam peccatori concedere, quam quinquies aut sexies, quia quo saepius peccator Deum offendit, eo se minus dignum venia exhibet, ac proinde maiori opus est misericordia, ut ei venia concedatur ».

URGET: « Si circumstantia aggravat peccatum, consequens est quod ei aliquam malitiam conferat: igitur haec malitia per iteratam ingratitudinem in tantum potest augeri, ut aequivaleat malitiae specialis peccati. Consequentia patet, quia circumstantia mutans speciem aliquando aggravat peccatum in specie magis quam ipsum obiectum ». — RESPONDEO, negando consequentiam: circumstantia enim se habet ad peccatum, ut accidens in proprio genere, quod nequit comparari substantiae actus, quam supponit, et cuius malitia crescit ex circumstantia: sed circumstantia mutans speciem, licet talis sit respectu operantis, in quantum ipse ex alio fine, verbi gratia, homicidii, interfecit eum, quem novit esse Sacerdotem, tamen respicit actum illum, in quantum est materia propriae virtutis, ut Religionis; et licet indirecte accedat, quantum ad intentionem homicidae, directe tamen cadit in materiam ex propria prohibitione, qua comprehendit personam sacram et eius immunitatem.