Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

FELIX Sacramentum aquae nostrae (ait Tertull. initio lib. De Baptis.) quia ablutis delictis pristinae caecitatis in vitam aeternam liberamur. Nec unus est hic Baptismi mirandus effectus, alios enim decem egregie delibat S. Chrysostomus, Homilia ad Neophytos, scribens: Ecce libertatis serenitate perfruuntur, qui tenebantur paulo ante captivi: et cives Ecclesiae sunt, qui fuerunt in peregrinationis errore: et iustitiae in sorte versantur, qui fuerant in confusione peccati. Non enim tantum sunt liberi, sed et sancti: non tantum sancti, sed et iusti: non solum iusti, sed et filii: non solum filii, sed et heredes: non solum heredes, sed et fratres Christi: nec tantum fratres Christi, sed et coheredes: non solum coheredes, sed et membra: non tantum membra, sed et templum: non tantum templum, sed et organa spiritus. Vides quot sunt hic baptismatis largitates, et nonnulli deputant caelestem gratiam in peccatorum tantum remissione consistere: nos autem honores computavimus decem. — Alias similes, nec equidem his inferiores Baptismi praerogativas sparsim invenies apud ceteros SS. Patres, maxime apud S. Augustinum, qui plurimis honoris titulis admiranda fecunditate Baptismum commendat; maxime vero quod sit spiritalis hominis regeneratio, ac resurrectio: ait enim Serm. 163. De tempore: Resurrecturum humanum genus in saeculi consummatione post mortem, nunc resurgit in Baptismo: suscitandus est tunc Dei populus post soporem, nunc suscitatur post infidelitatem: liberandus est tunc a mortali conditione, nunc liberatur ab ignorantia caecitate: renasciturus tunc ad aeternitatem, nunc renascetur ad salutem. — Verum, quoniam omnes illi mirandi Baptismatis effectus maxime sunt appendices gratiae sanctificantis per Baptismum divinitus infusae, necnon et characteris per eumdem impressi, de quibus iam multus fuit sermo in priori Disputatione; idcirco ne acta agere videamur, ab eis omnibus effectibus explicandis, utpote quorum declaratio magis ad Concionatorem, quam ad Theologum scholasticum spectare videatur) supersedendum iudicamus. Duo itaque praecipue hic discutienda proponuntur: primo, utrum Baptismus revera deleat omnia omnino peccata, ac debitam eis poenam exsolvat, et gratiam aequalem omnibus baptizatis conferat. Secundo, quaenam sint ceremoniae servandae in solemni eius administratione.

Notandum 1. Eam esse erroneam et haereticam Calvini sententiam, peccata revera per Baptismum non elui, sed dumtaxat obvelari, siquidem originale peccatum non aliud esse censet, quam concupiscentiam, quae etiam in renatis perseverat; licet, inquit, non eis amplius deputetur ad interitum et damnationem. Et insuper, lib. 4. Instit. cap. 15., ait: « Ex hoc Sacramento (Baptismi) quemadmodum ex aliis, nihil assequimur, nisi quantum fide accepimus: si fides deest, erit in testimonium ingratitudinis nostrae, quo rei coram Deo peragamur, quia promissionis illic datae increduli fuerimus; quatenus vero confessionis nostrae symbolum est, testari eo debemus fiduciam nostram in Dei misericordia esse, et puritatem nostram in peccatorum remissione, quae parta nobis est per Iesum Christum, nosque in Ecclesiam Dei ingredi, ut uno fidei et caritatis consensu cum fidelibus omnibus vivamus unanimes ». Quibus verbis significat nullam inesse Baptismo, sicut et aliis Sacramentis, efficacitatem circa remissionem peccatorum, quam dumtaxat attribuit merito fidei; neque etiam vult fidei virtutem integram inesse ad diluenda omnia peccata, quippe cum illa censeat in baptizatis perseverare, non solum quantum ad eorum appendices, puta calamitates et aerumnas huius vitae, sed etiam quantum ad eorum peccatorum defectum, licet ipsorum turpitudo non appareat, utpote Christi Domini meritis per fidem apprehensis, et nobis applicatis, quasi regio pallio tecta et obvelata.

NOTANDUM 2. Poenas propter peccatum vel proprium vel alienum luendas, esse duplicis generis: alia enim sunt aeternae; alia vero temporales. Aeternae sunt nusquam finienda inferni supplicia, quibus cruciandi sunt reprobi tam Angeli, quam homines; temporales sunt, quae finem obtinent, quales sunt vel aerumnae vitae praesentis, vel Purgatorius ignis, et cruciatus propter leviora delicta post mortem sustinendus. Insuper, poenae vitae praesentis, vel sunt contractae praeter voluntatem, vel assumptae voluntarie. Contractas poenas, seu ingestas appello, quae sunt naturae per peccatum sauciatae velut appendices, quales sunt mortalitas, morbi, fames, etc. Assumptas poenas dico eas omnes, quae voluntarie ab homine poenitente assumuntur, ut ieiunia, et alia eiusmodi corporalia exercitia contra naturae appetitum, et inclinationem, ut Deo offenso fiat satis. Quaeritur autem utrum omnes eiusmodi poenae per Baptismum una cum peccatis dissolvantur.

NOTANDUM 3. Omnes Theologos consentire, gratiam sanctificantem revera ex opere operato conferri per Baptismum, sicut et per alia Sacramenta, in subiecto non ponente obicem ad illius receptionem. Conveniunt insuper, aequalem gratiam conferri subiectis aequaliter dispositis, saltem de lege ordinaria. Utrum autem de lege extraordinaria Deus aliter disponat, determinandum est in praesenti Quaestione. Porro illa gratiae inaequalitas considerari potest, vel ex parte Dei illam producentis, vel ex parte Christi illam promerentis, vel ex parte hominis illam suscipientis.

Conclusio prima. — PER BAPTISMUM OMNIA OMNINO PECCATA, TAM ORIGINALE QUAM ACTUALE, SIVE MORTALE SIVE VENIALE, REVERA DILUUNTUR. Haec est de fide, ut

Colligitur ex illis omnibus Scripturae textibus, in quibus vis remittendi peccata Baptismo tribuitur: sic Actor. 2. baptizetur unusquisque vestrum in nomine Iesu Christi, in remissionem peccatorum vestrorum, etc. Traditur pariter in Symbolo Nicaeno, et Constantinopolitano: Confiteor unum baptisma in remissionem peccatorum. Definitur in variis Conciliis, maxime Carthaginensi IV, cap. 1. ubi inter dogmata fidei, quae profiteri debet Episcopus consecrandus, Quaerendum ab eo, si in Baptismo omnia peccata, idest, tam illud originale contractum, quam illa quae voluntarie admissa sunt, dimittuntur. Et in Florentino in decreto unionis, ubi agens de effectu Baptismi, ait: Huius Sacramenti effectus est remissio omnis culpae, etc. Ut autem significaret per culpam actualem etiam venialem intelligere, subiunxit: Propterea baptizatis nulla pro peccatis praeteritis iniungenda est satisfactio, sed morientes antequam culpam aliquam committant, statim ad regna caelorum, et Dei visionem perveniunt. Si autem per Baptismum etiam venialia peccata non delerentur, consequens esset, quod neque remitteretur poena eis debita, neque sine satisfactione baptizatus statim ad regnum caelorum perveniret, siquidem, ut legimus Apocalypsis 21. in Civitatem caelestem Ierusalem non intrabit aliquid coinquinatum, aut abominationem faciens.

Eamdem veritatem aperte definit Concilium Tridentinum, Sess. 4. in decreto de peccato originali: ubi n. 3. ait: Si quis per Iesu Christi Domini gratiam, quae in Baptismate confertur, reatum originalis peccati remitti negat, aut etiam asserit, non tolli totum id, quod veram et propriam peccati rationem habet, sed illud dicit tantum radi, aut non imputari, anathema sit. Cuius quidem definitionis hanc rationem subiicit: In renatis enim nihil odit Deus: quia nihil est damnationis iis, qui vere consepulti sunt cum Christo, per Baptisma in mortem: qui non secundum carnem ambulant, sed veterem hominem exuentes, et novum hominem, qui secundum Deum creatus est, induentes, innocentes, immaculati, puri, innoxii, ac Deo dilecti effecti sunt, heredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi: ita ut nihil prorsus eos ab ingressu caeli remoretur.

Idipsum aperte docet S. Apostolus ad Ephes. 5. ubi ait: Christus dilexit Ecclesiam, et seipsum tradidit pro ea, ut illum sanctificaret, mundans eam lavacro aquae in verbo vitae, ut exhiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, aut aliquid huiusmodi, ut sit sancta, et immaculata. Quomodo autem Ecclesia esset immaculata et sancta, si baptizati eius filii essent dumtaxat sepulcra dealbata, intus plena sanie et tortore peccati? — Idem docet 1. ad Cor. cap. 6. Nolite, inquit, errare: neque fornicarii, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces, regnum Dei possidebunt: et haec quidem fuistis, etc. Subiungit efficaciam Baptismi, qui haec omnia delevit: Sed Abluti, inquit, estis, etc. Ex quibus colligitur veritas fidei definita a Conciliis, nempe peccata tam originale, quam actualia, quae praecedunt Baptismum (de his enim agit Paulus) dumtaxat per Baptismum deleri.

Eamdem veritatem docent SS. Patres, Martialis Papa, Epist. ad Tolosanos, cap. 1. Vos enim estis membra Christi, et corpus immaculatum, nec aliqua in re coinquinatum, neque sordibus obolutum, etc. Subdit rationem: Ita enim sanctificati, et mundati estis aqua regenerationis, etc. Cyprianus de ablutione pedum: De abdito et secretissimo Spiritus sancti munere, huius gratiae liquor emanat, sic lavans quos parentalis labes infecebat, ut nec actualis, nec originalis macula sui post ablationem illam vestigia derelinquat, etc. Lactantius, lib. 7. cap. 5. Cum homo caelesti lavacro purificatus exponit infantiam cum omni labe vitae prioris, et incremento divini vigoris accepto, fit homo perfectus et plenus. Rheticius Augustodunensis, apud Augustinum, lib. 1. Contra Iulianum, cap. 3. Hanc esse principalem in Ecclesia indulgentiam neminem praeterit, in quo antiqui criminis omne pondus exponimus, et ignorantiae nostrae prisca facinora delemus, etc. Ubi loquitur de Baptismo. Hieronymus, lib. Adversus Ruffinum, cap. 6. et Epist. 83. ad Oceanum, cap. 2. Omnia scorta, et publicae collurionis sordes, impietas in Deum, patricidium, et incestus in parentes, atque in extraordinarias voluptates utriusque sexus mutata natura, Christi fonte purgantur, etc. Omnia in Baptismo condonata sunt crimina: nec post indulgentiam Iudicis est metuenda severitas, dicente Apostolo: Et haec quidem fuistis; sed abluti estis, sed sanctificati estis, sed iustificati estis in nomine Domini nostri Iesu Christi, et in Spiritu Dei nostri, omnia peccata donata sunt, etc. S. Ambrosius hanc Baptismi virtutem multis eloquenter prosequitur Serm. 131. Pauca tantum seligimus: Quaenam est illa aqua, quae consumit flammas¹, nec ipsa consumitur a peccatoribus, sed gehennae consumit incendia? Quae dum per Baptismum infunditur, et ipsa in hominibus, et tartari restinguit ardorem? Et post aliqua: Sed nec mirum, si in Baptismi Sacramento aperiantur infernus, cum tunc quoque reseretur et caelum. Aperiuntur enim haec elementa, ut ad lavacrum Christi conveniant libertas, et gratia. Libertas enim resurrecturis tribuitur, gratia regnaturis. Illi eruuntur de poena, hi assumuntur in gloria, etc. Et cap. 3. libri De iis qui initiantur, cum multa dixisset, ut aquae baptismalis virtutem efferret, concludit: Aqua est ergo, qua caro mergitur, ut omne ablutur peccatum, sepultur illic omne vitium, etc. Idem docet S. Augustinus, maxime in omnibus operibus, quae adversus Pelagianos edidit, praesertim vero lib. 1. Ad Bonifacium, contra duas Epistolas Pelag. cap. 13. ubi refert calumniam Pelagianorum imponentium Catholicis, quod dicerent, Baptisma non dare omnium indulgentiam peccatorum, nec auferre crimina, sed radere, ut omnium peccatorum radices in mala carne teneantur. Cui calumniae respondens S. Augustinus, ait: Quis hoc adversus Pelagianos, nisi infidelis affirmat? Dicimus enim Baptisma dare omnium indulgentiam peccatorum, et auferre crimina, non radere, ut omnium peccatorum radices in mala carne teneantur, quasi rasorum in capite capillorum, unde crescant iterum resecanda peccata; nam et istam similitudinem comperi suae adhibere calumniae, tamquam hoc nos sentiamus, atque dicamus.

DICES: Concupiscentia remanet in baptizatis: sed illa dicitur peccatum ab Apostolo Rom. 6. et 8. igitur omne peccatum per Baptismum non aufertur. — Respondet S. Augustinus huic obiectioni haereticorum ibidem: « Sed de ista concupiscentia carnis falli eos credo, vel fallere, cum qua necesse est, ut etiam baptizatus, et hoc si diligentissime proficit, et Spiritu Dei agitur. pia mente conflictat: sed haec etiamsi vocatur peccatum, non utique quia peccatum est, sed quia peccato facta est, sic vocatur: sicut scriptura manus cuiusque dicitur, quod manus eam fecerit. Peccata autem sunt, quae secundum carnis concupiscentiam, vel ignorantiam illicite fiunt, dicuntur, cogitantur, quae transacta etiam reos tenent, si non remittantur. Et ista ipsa carnis concupiscentia in Baptismo sic dimittitur, ut quamquam tracta sit a nascentibus, nihil noceat renascentibus ». — Idem egregie docet Concilium Tridentinum, loco supra laudato, ubi ait: Manere autem in baptizatis concupiscentiam vel fomitem, haec sancta Synodus fatetur et sentit: quae cum ad agonem relicta sit, nocere non consentientibus, sed viriliter per Christi Iesu gratiam repugnantibus non valet: quinimo, qui legitime certaverit, coronabitur. Hanc concupiscentiam, quam aliquando Apostolus peccatum appellat, sancta Synodus declarat Ecclesiam Catholicam numquam intellexisse peccatum appellari, quod vere et proprie in renatis peccatum sit, sed quia ex peccato est, et ad peccatum inclinat. Si quis autem contrarium senserit, anathema sit.

INSTANT: S. Augustinus, lib. 1. De Nuptiis et Concupiscentia, usurpans similitudinem oleastri, et oleae insertae, et per primum intelligens peccatum, per secundum vero iustitiam et gratiam, ait: Quia tam magnum peccatum fuit, inquit, ubi magna in deterius fieret mutatio naturae, solum genus hominum fecit oleastrum, ut quemadmodum nunc in ipsis videmus arboribus, si quid inde in oleam gratia divina convertit: ibi vitium primae nativitatis, quod erat originale peccatum, de carnali concupiscentia traductum, et tractum, remittatur, tegatur, et non imputetur: inde tamen oleaster nascatur, nisi et ipse in oleam eadem gratia renascatur, etc. Et cap. 33. Beatus itaque olea, cuius remissae sunt iniquitates, et cuius tecta sunt peccata: beata cui non imputavit Dominus peccatum, sed illud remissum et tectum est, et non imputatur donec fiat in aeternam immortalitatem plena mutatio, habet vim quamdam occultam, unde seminetur amarus oleaster, nisi illic eadem Dei agricultura remittatur, tegatur, non imputetur, etc. Quibus verbis S. August. docet, peccatum originale ita remitti per Baptismum, ut tantum tegatur, et non imputetur: igitur censet peccata revera non dilui virtute Baptismi. — Nego consequentiam, nam S. August. ibidem a cap. 25. usque ad 33. aperte docet, peccata revera per Baptismum remitti, quantum ad reatum, licet remaneant quantum ad inclinationem corruptam, quae est concupiscentia, et peccati fomes, quia ex peccato oritur, et ad peccatum allicit. Unde quando dicit, peccatum tegi et non imputari, s. u. remitti, vocabula remissionis, tectionis, et non imputationis peccatorum, vel accipit et intelligit de ipsa concupiscentia, quae non imputatur oleae dulcescenti ex agricultura Christi per gratiam Baptismalem: quia illa concupiscentia, quantumvis ex peccato oriunda, et ad peccatum inclinans, non imputatur ad damnationem homini non baptizato, qui pravis et inordinatis illius motibus non acquiescit: vel si intelligat de reatu peccati, verba remissionis, tectionis, et non imputationis peccatorum, eodem modo usurpat, quo usurpantur in Psal. 31. Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata, etc. Beatus vir, cui non imputavit Dominus peccatum, etc. ubi tegi, et non imputari, idem est quod remitti peccatum per indulgentiam: Tecta sunt peccata, non sic intelligat, inquit S. August. in illum Psalmum, peccato cooperio, quasi ibi sint, et vivant. etc. Quod et docent alii Expositores, nempe ita tegi, ut amplius non sint: teguntur enim per caritatem et iustitiam et alias virtutes, tamquam per primam stolam candidam et immaculatam, qua tollitur turpitudo peccati: sic enim caritas operit multitudinem peccatorum, per Apostolum. Ita explicant Origenes in cap. 4. Epist. ad Rom. Ambrosius De Arca Noë, cap. 31. Gregorius, Hom. 4. in Ezechielem. Igitur non imputari, idem est ac obliterari; imputatur enim peccatum, quamdiu est; sicut et bona opera, et fides dicitur reputari ad iustitiam saepius a S. Paulo, et dicitur imputari merces ad praemium. Ita S. Bernardus, Serm. 1. De Annuntiatione: Utique quod factum est, Deo tamen non imputante, erit quasi non fuerit. etc. Scilicet per indulgentiam, et remissionem obliteratum, sanatum, mundatum, ut dicitur de peccatis deletis per Baptismum.

Conclusio secunda. — Per Baptismum solvitur omnis poena AETERNA, ET TEMPORALIS QUAE PER MODUM SATISFACTIONIS ASSUMITUR, NON VERO EA QUAE PER NATIVITATEM CONTRAHITUR. Haec est communis, eamque

Docet Magister sententiarum in 4. dist. 4. ubi hanc Conclusionem ex integro docet ita aperte, ut non pigeat hic eius verba exscribere. « Solet quaeri de illis, qui iam sanctificati Spiritu, cum fide et caritate ad Baptismum accedunt, quid eis conferat Baptismus? Nihil enim eis videtur praestare, cum per fidem et contritionem iam remissis peccatis iustificati sunt. Ad quod sane dici potest, eos quidem per fidem, et contritionem iustificatos, idest, a macula peccati purgatos, et a debito aeternae poenae absolutos; tamen adhuc teneri satisfactione temporali, qua poenitentes ligantur in Ecclesia. Cum autem Baptismum percipiunt, et a peccatis, si qua interim post conversionem contraxerunt, mundantur, et ab exteriori satisfactione absolvuntur, et adiutrix gratia, omnisque virtus in eo augetur, ut vere novus homo tunc dici possit. Fomes quoque peccati in eo amplius debilitatur. Ideo S. Augustinus, Hom. 74. super Ioann. dicit, quod fides, quae fideles facit, in aquis Baptismi datur, vel nutritur; quia non habenti aliquando datur, et iam habenti, ut plenius habeat, datur. Sic et de aliis intelligendum est. Qui ergo mundus accedit, ibi fit mundior, et omni habenti ibi amplius datur. Quod vero omnis exterior satisfactio ibi relaxetur, Ambrosius ostendit super illud, Rom. 11. Sine poenitentia sunt dona Dei, et vocatio, dicens: Gratia Dei in baptismum non requirit gemitum, vel planetum, vel aliquod opus: sed omnia gratis condonat. Quod quidem de exteriori gemitu vel planctu accipiendum est. Nam sine interiore nemo adultus renovatur; sed exteriores satisfactiones, et afflictiones, scilicet sordes poenitentium ibi dimittuntur. Multum ergo confert Baptismus etiam iam per fide iustificato; quia accedens ad Baptismum, quasi ramus a columba portatur in arcam; qui ante intus erat iudicio Dei, sed nunc etiam iudicio Ecclesiae intus est. Cum vero in Baptismo peccatum deleatur, et satisfactio exterior non imputetur; quaeritur, cur poenalitas, cui pro peccato addicti sumus, non tollatur? Hoc ideo tradunt fieri Viri Sancti, quia si a poena homines per Baptismum liberarentur, ipsam putarent Baptismi praemium, non aeternum regnum. Ideo soluto reatu peccati, temporalis poena tamen manet, ut sit fidei, et certandi materia, et vincendi occasio, qui non vinceret, si non pugnaret; nec pugnaret si in Baptismo fieret immortalis ».

Eamdem veritatem luculenter explicat et confirmat Seraphicus Doctor, d. 4. p. 1. a. 1. qu. 2. ubi cum dixisset Baptismum solvere omnem peccatis debitam poenam aeternam, et temporalem satisfactionem; non vero omnem contractam, quia Deus ita non ordinavit, subiicit rationem: « Congruum fuit, quod huiusmodi poenalitates in aequitatem nobis relinqueret; et hoc ad manifestandam aequitatem divini iudicii, ad demonstrandum fructum Passionis Christi, ad promovendum meritum liberi arbitrii. Ad manifestandam aequitatem divini iudicii; ut illa sententia, quam dictaverat de morte Adae et posterorum eius, immobilis permaneret: unde ab illa nemo evadit. Ad ostendendum fructum Passionis Christi, quia si Dominus curaret naturam, et fomitem, filius nasceretur immunis a culpa, nec indigeret regenerari a Christo; ideo ut omnes se ipsius passione egere noscant, data est virtus Sacramento a Passione, sive ad hoc ordinatum est, ut poenas remittat personales, non naturales, quia remedium respicit personam, non naturam, etc. Ad amplificandum meritum liberi arbitrii: promovent enim ad bonum multipliciter huiusmodi poenalitates. Dantur enim propter humilitatem: Sagittae Domini militant in me, quarum indignatio, etc. Propter timoris incussionem, Terrores Domini militant contra me. Propter suipsius cognitionem tantummodo: Sola vexatio dabit intellectum, etc. Propter stimulationem ad bonum: Surgite, et ite, quia non habetis hic requiem. Propter exemplum non peccandi: Addam exemplum meum ab adolescentia mea. Propter exercitium virtutum: Hae sunt Gentes, quas reliquit Dominus, ut erudiret Israël. Propter hoc ut sit signum adoptionis filiorum: Si extra disciplinam estis, etc. Propter hoc etiam, ut nemo accipiat hoc in retributionis praemium, ne scilicet homines propter hoc ad Baptismum venirent. Si enim datur ibi immortalitas, propter hoc plures accederent, quam propter gratiam, nec fides tunc haberet meritum, cui humana ratio praeberet experimentum ». — Quamquam autem collata per Baptismum gratia non auferat, nec amoveat omnimode poenas contractas, seu ingenitas, nihilominus eas imminuit; maxime vero concupiscentiam, quam S. Augustinus, lib. 1. De Nuptiis, et Concupiscentia, cap. 25. docet de die in diem magis ac magis minui: Quamvis, inquit, reatu suo iam soluto, manet tamen concupiscentia, donec sanetur omnis infirmitas nostra, proficiente renovatione interioris hominis de die in diem, cum exterior induerit incorruptionem: non enim substantialiter manet sicut aliquod corpus, aut spiritus: sed affectio est quaedam malae qualitatis, sicut languor. Et post pauca: Quae tamen concupiscentia quotidie minuitur in proficientibus et continentibus. accedente autem senectute multo maxime.

Idem docet Subtilis Doctor, dist. 1. qu. 7. num. 1. ubi cum dixisset in omnibus baptizatis non aequaliter remitti, nec imminui fomitem peccati, explicat modum, quo fiat eiusmodi fomitis seu concupiscentiae diminutio scribit autem: Quia fomes, inquit, cum sit in carne, vel in virtute aliqua corporali, per gratiam, quae est in anima, non potest formaliter diminui, quia non est inter ipsum et gratiam formalis repugnantia, cum non sint nata fieri circa idem. Sed dicitur fomes diminui quantum ad effectum, quem consuevit causare in anima, scilicet peccatum: non secundum quod gratia augetur, fomes minorem habet efficaciam inclinandi ad peccatum. Explicat exemplo lapilli alligati alis aquilae: Quia, inquit, si cresceret virtus motiva aquilae, licet non diminueretur gravitas lapilli (quia opposita non sunt, nec in eodem, tamen gravitas lapilli diminuitur quantum ad effectum: quanto enim maior est virtus in ala, tanto lapillus minus impedit ascensum, vel volatum.

Conclusio tertia. — BAPTISMUS VIRTUTE PROPRIA AEQUALEM CONFERT GRATIAM DE LEGE ORDINARIA SUBIECTIS AEQUALITER DISPOSITIS; INAEQUALEM AUTEM SUBIECTIS INAEQUALITER PRAEPARATIS; FIERI TAMEN POTEST DE LEGE EXTRAORDINARIA, UT AEQUALITER PRAEPARATIS INAEQUALIS GRATIA CONFERATUR IN COLLATIONE EIUSMODI SACRAMENTI.

Prima pars huius conclusionis sufficienter probata manet ex priori Disputatione, ubi expresse probavimus Sacramenta inaequalem conferre gratiam subiectis inaequaliter praeparatis, estque certissima ex Concilio Tridentino, Sess. 6. cap. 7. ubi loquens de iustitia, cuius causa instrumentalis est Baptismus. Quam, inquit, Spiritus sanctus partitur singulis prout vult, et secundum propriam cuiuscumque dispositionem et cooperationem.

Suffragatur etiam ratio, enimvero Sacramentum confert gratiam ex opere operato instar causae naturalis, quae profecto eo perfectiorem producit effectum, quo subiectum invenit perfectius dispositum. Et certe conveniens fuit, ut Christus Dominus Sacramenta sic institueret, quod accedens cum ampliori fervore, et devotione perfectiori, plus gratiae reciperet, quam qui remissa cum dispositione ad Sacramentum accederet: inde enim stimulus inest hominibus, ut se debite disponant ad Sacramenti susceptionem, considerantes gratiam ampliorem conferri ex opere operato, secundum propriam cuiusque dispositionem; quemadmodum enim lapis, et vitrum, licet aeque distent a Sole, vitrum tamen plus luminis recipit, quam lapis; cuius amplioris illuminationis causa est maior capacitas ex parte subiecti, etiamsi Sol sit pariter illius maioris illuminationis causa efficiens.

Secundam partem una cum priori egregie declarat ac probat Doctor in 4. dist. 4. q. 7. ubi cum supposuisset ad gratiam Baptismi tres causas concurrere, nempe Deum ut causam efficientem, Passionem Christi ut meritoriam, et ipsum suscipientem ut materialem seu passivam; dixissetque aequalitatem vel inaequalitatem gratiae attendi posse ex parte cuiusque; primum declarat, nempe quod etiamsi de lege ordinaria Deus per Baptismum aequalem gratiam conferat aequaliter dispositis: « verumtamen, inquit, quia Deus praedestinavit diversos electos ad diversos gradus gloriae, et hoc ante determinationem huius signi ad tantam vel tantam gratiam conferendam, et ordinato ad maiorem gloriam rationabiliter potest conferri maior gratia; potest Deus in determinando veritatem, seu certitudinem huius signi, disponere, conferre alicui suscipienti praecise illam gratiam, quae requiritur ad certitudinem signi, et alicui maiorem, quem praedestinavit ad maiorem gloriam; sed ille ulterior gradus non conferetur virtute Baptismi; sed de speciali benevolentia divina. Propter hoc dici potest, quod ex parte causae principalis, effectus est regulariter aequalis simpliciter, qui datur virtute Baptismi, quia supponitur, quod de lege communi, prima gratia non datur maior absque omni differentia extra causam principalem ». Quibus verbis Doctor asserit praeter effectum gratiae communis, quae omnibus baptizatis confertur virtute Baptismi, de lege ordinaria, Deum posse ex speciali voluntate, et speciali benevolentia erga aliquem maiorem conferre gratiam: cuius excessus non proveniret quidem ex virtute Baptismi, quatenus est instrumentum ordinarium gratiae producendae, sed ex benevolentia Dei, quae etiam mediante Sacramento ad hoc specialiter assumpto potest causare illum effectum ex opere operato, quem tamen producere posset independenter a Sacramento. Non ergo dicit Doctor de facto dari maiorem gratiam baptismalem ei qui praedestinatus est ad maiorem gloriam, ut falso ei imponit Sotus, dist. 6. q. unica, art. 6. sed tantum loquitur de possibili cum quo videtur convenire Alensis, 4. p. q. 21. memb. 3. et S. Bonaventura, dist. 4. part. 2. art. 2. quaest. 3. — « Quantum autem ad causam meritoriam dici potest, inquit Doctor n. 4, quod illa causa meritoria potest efficacius operari ad gratiam in uno modo, quam in alio: vel quia specialius oblata pro uno quantum ad intentiones offerentis, quam pro alio: vel quantum ad executionem pro uno oblata in effectu, pro alio non; nisi in praevisione divina. Primo modo Christus ponitur communiter nosse omnia, quae Deus novit scientia visionis, et per consequens novit omnes electos, et ad quem gradum gloriae fuerunt electi. Potuit ergo pro praedestinatis ad maiorem gloriam plenius offerre passionem suam, et praecipue cum se offerret pro genere humano ad hoc, ut de eis impleretur divina praedestinatio. Secundo modo, Passio Christi efficacius cooperatur pro nobis, qui sumus in Lege Evangelica, quam pro Patribus in Lege Moysis, quia obsequium praestitum ad maius bonum retribuendum magis acceptatur, quam beneficium praevisum; et illo secundo modo est inaequalitas in suscipientibus gratiam per Circumcisionem et Baptismum, propter inaequalem applicationem causae meritoriae ad istos, et forte etiam in baptizatis ante Passionem, et post Passionem. Si autem primo modo, scilicet propter specialem oblationem in voluntate Christi, sit inaequalitas gratiae in aliquibus nunc baptizatis, dubium est de facto, sed possibilitas est ostensa ». His verbis declarat Doctor, quomodo gratia, quae in Baptismo confertur, possit esse inaequalis ex parte offerentis, vel ex parte rei oblatae. Ex parte quidem offerentis, nempe Christi Domini, qui aliter pro reprobis, aliter pro Praedestinatis videtur suam passionem obtulisse: quia pro illis eam obtulit quantum ad sufficientiam: pro his vero etiam quantum ad efficacitatem; quippe cum nosset, quinam essent, propter finalem iustitiam salvandi, aut propter finalem impoenitentiam damnandi. Ex parte vero rei oblatae, potuit etiam esse gratiae inaequalitas: quia Christi Domini Passio diversimode applicata fuit Patribus Legis naturae, et scriptae, sicut aliter applicatur fidelibus Legis Evangelicae: hinc diversa erat gratia collata per Circumcisionem, et longe minor, quam quae confertur per Baptismum, propter inaequalem applicationem Passionis Christi. Porro utrum revera in Lege Evangelica ratione offerentis et rei oblatae de facto conferatur maior gratia uni, quam alteri baptizato, non definit Doctor, ut perperam affirmat Sotus, et quidam alii; sed solum loquitur de possibili, ut optime notat Scholiastes. — Quod autem spectat ad suscipientem Baptismum, dicit Doctor n. 5. quod vel baptizati sunt parvuli, vel adulti: « comparando parvulum ad parvulum, cum nullum habeant motum proprium, nullam habent inaequalitatem ad gratiam, ex parte sui recipiendam. Potest tamen in parentibus unius esse maior motus, quam alterius pro suo parvulo: vel in aliquibus aliis ministrantibus, vel assistentibus Baptismo, propter quorum merita Deus uni parvulo potest conferre maiorem gratiam, quam alteri; sed hoc non virtute Baptismi, sed meriti. Et hoc modo forte parentes S. Nicolai orationibus suis meruerunt sibi maiorem gratiam, quae erat in eo etiam parvulo principium tam mirabilis effectus, ut duobus diebus in hebdomada unica tantum lactatione contentus maneret. Et quoad hoc magis optandum est puerum baptizari a bono Sacerdote, quam a malo; quia orationes Sacerdotis boni, quas multas facit ante, et post Baptismum, magis exaudiantur, et valent illi, pro quo fiunt, quam orationes mali. Si autem baptizati sint adulti, cum illi per motum proprium possint esse inaequaliter dispositi, et in Sacramento confertur gratia secundum proportionem dispositionis in suscipiente sequitur inaequalis effectus. Quod si compares parvulum adulto, regulariter parvulus nullum meritum habet; adultus quantumcumque tenuem habeat voluntatem, dum tamen consentiat recipere Sacramentum, nec ponat obicem, videtur habere meritum proprium, et pro tanto magis dispositus est, quam parvulis; ergo, etc. Sed esto, quod adultus toto tempore Baptismi peccet venialiter: videtur ergo esse indispositus quodammodo: parvulus autem nullam indispositionem habet: ergo in illo casu parvulus maiorem gratiam recipiet. Respondeo: peccatum veniale non prohibet gratiam infundi, nec etiam actum meritorium simul habere: tamen quia anima pluribus actibus non potest simul aeque perfecte esse intenta, actus bonus, cum quo concurrit veniale, est minus intensus, et ideo minus meritorius, quam foret sine ullo veniali. Et ad propositum sequitur, quod adultus, si non ponit obicem peccati mortalis, et in susceptione Baptismi consentit, aliquem motum habet disponentem, quo caret parvulus, non obstante, quod ille habeat veniale peccatum simul ». Hae autem postrema sententia significat Doctor non esse inaequalem gratiam baptismi ex parte recipientis si non sit adultus, nisi forte ab extrinseco, puta ex impetratione parentum, vel offerentium, vel ministri, quorum fides et merita ampliorem gratiam impetrare possent parvulo baptizato, non quidem merito de condigno, sed de congruo, ut optime notat Scholastices. Nulla enim pura creatura promereri potest alteri gratiam de condigno: ac etiam ipsemet Doctor asserit, dist. 4. quaest. 2. num. 4. ubi respondens ad secundum argumentum dicit: Quod de facto nulli datur gratia, nisi per aliquam causam meritoriam, quae meruit coniunctionem eius primam cum Deo, et haec causa meritoria est Christus: sed praeter istam non oportet dare aliam intrinsecam in recipiente, quae coniungatur Deo, antequam recipiat gratiam.

CEREMONIA secundum nominis ethymon ducitur, inquit Valerius Maximus. lib. 1. cap. 11. a Cere Hetruriae oppido, eo quod Roma a Gallis expugnata, Vestales quibus ornandorum ac servandorum simulacrorum cura demandata fuerat, partito inter se onere et munere, illuc ea transportarunt; cum autem ab eius oppidi incolis benigne fuissent exceptae, in huius beneficii gratiam et memoriam, Romani, restituta libertate, sanxerunt, ut omnis cultus diis impensus ceremonia ab illius hospitii nomine diceretur. Quantum autem ad rei veritatem attinet, ceremonia est exterior circumstantia conducens ad religiosum cultum Dei, et sacrificiorum ornatum instituta, ut nempe maiori cum celebritate cultus Deo debitus impendatur. — Ceterum Lutherus, lib. De Piis Ceremoniis, negat ullas alias usurpandas esse ceremonias in administratione Baptismatis, praeter eas, quas Scriptura commemorat. Idem docet Calvinus, lib. 3. Instit. cap. num. 19. ubi impudentissime, non minus quam impie ita scribit: « Quod ad externum symbolum pertinet, utinam genuina Christi institutio valuisset quantum par erat ad cohibendam hominum audaciam. Quasi enim res esset contemptibilis, ex Christi praecepto, aqua baptizari, inventa est benedictio, vel potius incantatio, quae veram aquae consecrationem pollueret. Additus postea cereus cum chrismate; exsufflatio vero ianuam ad Baptismum aperire visa est. Etsi autem me non latet, quam vetusta sit adventitiae huius farraginis origo; respuere tamen mihi et piis omnibus fas est quidquid ad Christi institutionem addere ausi sunt homines. Cum autem videret Satan stulta mundi credulitate absque negotio fere inter ipsa Evangelii exordia receptas esse suas imposturas, ad crassiora ludibria prorupit: hinc sputum et similes nugae palam in Baptismi probrum effraena licentia invectae. Quibus experimentis discamus nihil, vel sanctius esse, vel melius, vel tutius, quam unius Christi auctoritate contentos esse. Quanto igitur satius erat, omissis theatricis pompis, quae simplicium oculos perstringunt, et mentes hebetant, quoties baptizandus aliquis esset, in coetum fidelium ipsum repraesentari, et tota Ecclesia velut teste spectante et orante super eum, Deo offerri; recitari fidei confessionem, qua sit instruendus Catechumenus: enarrari quae in Baptismo habentur Promissiones; catechumenum baptizari in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti: remitti demum cum precibus, et gratiarum actione? Sic nihil omitteretur, quod ad rem faceret, et una illa ceremonia, quae a Deo auctore profecta est, nullis exoticis sordibus obruta, clarissime effulgeret. Ceterum mergatur ne totus, qui tingitur, idque ter an semel, an infusa tantum aqua aspergatur, minimum refert; sed id pro regionum a diversitate Ecclesiae liberum esse dolet. Quamquam et ipsum baptizandi verbum mutum significat, et emergendi ritum veteri Ecclesiae observatum fuisse constat». Verum huius impudentis haeresiarchae pervicaciam sic transigit Concil. Trid. Sess. 7. Can. 13. his verbis: Si quis dixerit receptos et approbatos fidei sicce Catholicae ritus in solemni Sacramentorum administratione adhiberi consuetos, aut contemni, aut sine peccato a ministris pro libito omitti, aut in novos alios per quemcumque Ecclesiae Pastorem mutari posse, anathema sit. Erit itaque pars religionis ac debiti servari solitas in solemni Baptismi administratione caeremonias hic expendere sub tribus distinctis Paragraphis.

§. I. — DE CEREMONIIS ANTECEDENTIBUS BAPTISMUM QUOAD SUBSTANTIAM SPECTATUM. — Varia antiquitus servanda erant ab homine adulto, qui Baptismum postulabat: primo namque per aliquem ex fidelibus, cui notus esset, deducebatur ad Ecclesiae Antistites et Ministros, ut suum nomen, sicut et hominis eum deducentis, tamquam sponsoris consignaret, ut refert S. Dionysius, lib. De Hierarchia, cap. de Baptismo. Deinde baptizandus committebatur ac tradebatur curae et vigilantiae illius, qui educendis ac catechizandis Catechumenis praeficiebatur, ut ab eo Christianae Religionis mysteria, et leges doceretur, iuxta illud Christi Domini oraculum: Docete omnes Gentes baptizantes eos: quo utique tempore Catechumeni dicebantur, a vocabulo Graeco ἀπὸ τοῦ κατηχισμὸν, quod significat viva voce instruere. Unde etiam appellabantur Audientes, sive auditores, ut observat Tertullianus, lib. De Poenitentia, c. 6. Nemo, inquit, sibi aduletur: quia inter auditorum tyrocinia deputatur, quasi eo etiam non sibi delinquare liceat; an alius est in tinctis Christus, alius audientibus? Num spes alia, vel merces, alia formido iudicii, alia necessitas poenitentiae? Lavacrum illud obsignatio est fidei, quae fides a poenitentiae fide incipitur et commendatur. Non ideo abluimur, ut delinquare desinamus: sed quia iam desistimus, quoniam iam corde noti sumus: haec enim prima audientis intinctio est, metus integer. Quibus verbis etiam significat, quod poenitentiam agere deberent Catechumeni, ut ad Baptismi gratiam fierent idonei. Quod etiam luculenter declarat cap. 20. Ingressurus Baptismum orationibus crebris, ieiuniis, et geniculationibus, et pervigiliis orare oportet. Ubi autem iam sufficienter instructi et cruditi erant de mysteriis et moribus Christianae Religionis, appellabantur Competentes, ut notat B. Pacianus, Serm. De Baptismo, eo quod simul Baptismum peterent. quo alludit his verbis Tertullianus, loco mox laudato: Itaque audientes oportet intinctionem, non praesumere oportet: qui enim optat, orat; qui praesumit, superbit. Ad quod etiam spectat illud Concilii Agathensis, cap. 13. ubi legimus: Symbolum etiam placuit ab omnibus Ecclesiis una die, idest, ante octo dies Dominicae Resurrectionis, publice in Ecclesia Competentibus praedicari. Appellabantur etiam Electi, ut constat ex Ordine Rom. et Sacramentario B. Gregorii, eo quod ad Baptismum factis scrutiniis eligerentur.

Porro scrutinia ante Baptismum sex fiebant Quadragesimae tempore, ut docet Alcuinus et Amalarius. lib. De Divinis Officiis. Primum scrutinium incipiebat a feria quarta Dominicae tertiae, quod frequentius iterabatur, ut exploraretur saepius, an post renuntiationem Satanae sacra verba datae fidei radicitus corde defixissent. Septimum tandem scrutinium fiebat in vigilia Paschae iuxta ordinem Romanum; quo utique die praecedentia sex scrutinia repetebantur; maxime ob parvulos recenter natos, qui prioribus non interfuerant, ut patet ex Ordine Romano, et Amalario, lib. 1. De Divinis Officiis, cap. 13. Quare Rabanus, lib. 1. De Institutione Clericorum, cap. 27. et sequentibus, omnes Baptismi caeremonias simul recenset.

Cui ut morem geramus congruum iudicamus illas omnes caeremonias, prout ex Ritualium ordine nunc geruntur, distincte, et enucleate perstringere. Primo patrini, et matrinae baptizandum offerunt Sacerdoti; cuius quidem consuetudinis meminit Tertullianus, lib. De Baptismo, quos idcirco sponsores, et fideiussores appellat: similiter Dionysius, lib. De Ecclesiastica Hierarchia, c. 2. Quem, baptizatum, inquit, Sacerdotes assignant susceptori suo. Et c. 7. Divinis, inquit, nostris Ducibus (idest Apostolis) ad mentem venit, et visum est suscipere infantes, secundum istum sanctum modum, quod naturales pueri parentes, traderent puerum cuidam docto in divinis Pedagogo, et reliquum sub ipso puer ageret, sicut sub divino Patre, et salvationis sanctae susceptore. Dicuntur autem susceptores, vel quod recenter baptizatum susciperent non solum in custodiam et in instructionem; vel quod e sacro fonte emergentem tenerent et abstergerent: unde cum olim baptizarentur adulti, et toto corpore nudi immergerentur, solae feminae feminas, et viri viros suscipiebant. Postea vero liberum fuit mari muliebrem sexum, et feminae virilem adhuc infantem suscipere, ut ait Nicolaus I, Ep. ad Salonitanum Episcopum, ubi scribit: Nos desideras, inquit, utrum mulier, quae viri filium ex alia femina genitum de sacro fonte levaverit, postmodum possit cum eodem viro copulari. Quos ideo iungi posse decernimus, quia secundum sacros Canones, nisi amborum consensu, nullus Religiosus obtentu debet dimittere coniugem.

Tres autem aliquando admittebantur susceptores, ad sanctissimae Trinitatis mysterium indicandum. Ita Waldensis, Tom. 3. tit. 5. cap. 49. Verum postmodum, ut divinae naturae et Baptismi unitas exprimeretur, Concilium Metense cap. 12. decrevit: Infantes nequaquam duo, vel plures, sed unus a fonte Baptismatis suscipiat: est enim unus Deus, et unum Baptisma. Idem statuit Concilium Tridentinum, Sess. 24. cap. 2. ubi volens providere cognationis spiritualis impedimento, statuit: Ut unus tantum sive vir, sive mulier iuxta sacrorum Canonum instituta, vel ad summum unus, et una baptizatum de Baptismo suscipiant, etc. Patrinus autem esse non potest, nisi adultus, isque baptizatus, ut nempe patrini munus implere valeat. Illud autem officium in his maxime consistit, ut baptizandum Sacerdoti offerat, pro ipso fidei professionem emittat, atque spondeat, baptizandum pie atque religiose victurum: Unde S. Augustinus, Serm. 163. De Tempore, ait: Quicumque viri, quaecumque mulieres de sacro fonte filios spiritualiter susceperunt, cognoscant se pro ipsis fideiussores apud Deum exstitisse, et ideo semper illis sollicitudinem verae caritatis impendant. Hinc, ut refert Amalarius, lib. 1. De Officiis Ecclesiasticis, cap. 2. Neophyti per octo dies sub ducibus, videlicet patris, et matris deducebantur ad Ecclesiam, ad alia Christianae pietatis munera. Quae quidem cura haud temporis spatio non concludebatur; sed et deinceps cum necesse fuerit, baptizatorum saluti patrini invigilare debebant.

Insuper sponsores baptizando imponunt nomina, ut fiebat in Circumcisione apud Iudaeos, prout constat exemplo Christi Domini, Lucae 2. Postquam consummati sunt dies octo, ut circumcidetur puer, vocatum est nomen eius Iesus. Interdum autem adulti propria nomina in Baptismo conservabant, ut liquet exemplo SS. Ambrosii et Augustini: aliquando vero, et plerumque mutabant. Hinc Dionysius Alexandrinus apud Eusebium, lib. 7. Historiae, cap. 12. loquens de S. Ioanne Apostolo, ait multos Gentiles propter singularem amorem, quo erga illum affecti erant, et propter aemulationem, qua ad illum invitandum flagrabant, et quod a Domino pari ratione diligi cuperent, Ioannis nomen in Baptismo sibi imponi deprecabantur.

Imposito nomine, baptizandus renuntiat diabolo per seipsum, si sit adultus: si vero non sit rationis compos, per patrinum et matrinam. Cuius utique renuntiationis meminit Tertullianus pluribus in locis, maxime, lib. De corona militis, cap. 3. ait: Aquam adituri ibidem sub Antistitis manu contestamur nos renuntiare diabolo, et pompae, et Angelis eius. Quae utique renuntiatio, ut testatur Interpres sancti Dionysii, de Ecclesiastica Hierarchia, fiebat versus Occidentem, et tertio repetebatur: Occidentem versus, inquit, baptizandum statuens intendentem, manusque impingentem ad eamdem regionem conversus, insufflare illum ter Satanam iubet, ac praeterea abrenuntiationem profiteri. Eiusmodi exsufflationis meminit etiam B. Gregorius in Sacramentario: quod utique accedit ad nostram consuetudinem, qua Sacerdos ter sufflat in faciem baptizandi, dicens: Exi ab eo, Satan; quo pertinet illud S. Cyrilli Hierosolymitani Catechesi 1. Inflationis, inquit, Sanctorum et nominis Dei invocatio tamquam quaedam flamma urit daemones, et in fugam convertit. Illius etiam meminit S. Augustinus, lib. De Nuptiis et Concupiscentia, cap. 18. scribens de Iuliano, qui negabat nascentes esse sub diabolo, et debere portari ad Christum, ut eruerentur e potestate daemonum: Ac sic, inquit S. Augustinus, accusat Ecclesiam toto orbe diffusam, in qua ubique omnes baptizandi infantuli non ob aliud exsufflantur, nisi ut ab eis princeps mundi mittatur foras, a quo necesse est, vasa irae possideantur, cum ex Adam nascuntur, si in Christo non renascantur. Et cap. 29. respondens Pelagianis dicentibus Manichaeum esse errorem, asserere homines origine sua esse vitiatos et malos, scribit: Non sicut iste, ait, perfecte Manichaeus est, qui malum originale defendit: sed perfecte Pelagianus est, qui malum originale non credit: neque enim ex quo esse coepit Manichaei pestilentiosa doctrina, ex illa coeperunt in Ecclesia Dei parvuli baptizandi exorcizari, et exsufflari, ut ipsis mysteriis ostenderetur, non eos in regnum Christi, nisi erutos a tenebrarum potestate transferri. Exorcismus autem, inquit S. Isidorus, lib. 2. De officiis Ecclesiasticis, cap. 20. sermo increpationis est contra immundum spiritum in energumenis, sive Catechumenis factus, per quem ab illis diaboli nequissima virtus et inveterata malitia expulsa fugetur. Testatur Iosephus, lib. 8. Antiquitatum Iudaicarum, exorcismum a Salomone originem duxisse. Et S. Epiphanius, Haeresi 30. asserit, Iudaeos Exorcistas usos fuisse nomine tetragrammaton, cuius virtute daemones fugabant. Quod autem Iudaei soliti fuissent energumenos exorcizare, innuit Christus Dominus, Matth. 12. ubi cum ei dixissent Iudaei: In Beezebub principe daemonorum eiicitis daemonia, respondit: Si in Beezebub eiicio daemonia, filii vestri in quo eiiciunt? etc. Patet etiam ex illo Actorum cap. 19. Tentaverunt quidam de circumuntibus Iudaeis Exorcistis, invocare super eos, qui habebant spiritus malos, nomen Domini Iesu, etc. Verum non a Iudaeis Ecclesia ducit ritum exorcizandi, sed ab exemplo Christi Domini, qui Matth. 7. lunaticum increpuit, et exiit ab eo daemon. Quam utique potestatem fidelibus contulit, maxime vero Ministris ad illud munus ab Ecclesia deputatis, cum dixit Marci 16. Signa eos, qui crediderint, haec sequentur, in nomine meo daemonia eiicient, etc.

Post insufflationem et exorcismum, vel ut solent aliquae Ecclesiae, paulo ante utrumque, Minister Baptismi signum crucis imprimit in fronte, et pectore baptizandi, cuius caeremoniae meminit S. Dionysius Areopagita locis supra laudatis: Imponet eius capiti manum, inquit, consignansque illum Sacerdotibus manum dat, virum susceptoremque describant. Idem testatur Tertullianus, lib. De corona militis, et S. Augustinus, lib. 1. De Symbolo, cap. 1. dicens: Per sacratissimum signum crucis vos suscepit in utero sancta mater Ecclesia. Imprimitur autem signum crucis in fronte simul, et in pectore, ut tradit S. Gregorius in Sacramentario, ut nempe undique muniatur; utque noverit se destinatum ad ferendam crucem, et eam toto corde tamquam mysticam caeli scalam diligendam.

Postmodum Sacerdos sal benedicit, immittitque salis paululum in os infantis, ut nempe, inquit Alcuinus, putrida et fluxa baptizati peccata sapientiae sale divino mundentur: unde Origenes, Hom. 6. in Ezechielem, Qui renascitur Christo, debet sale saliri. Et S. Augustinus, lib. 1. Confess., cap. 11. Signabar iam eius signo, et condiebar eius sale. Sales autem in mysterio Catechumenis dandos a Patribus institutum, inquit Isidorus, lib. 1. De officiis, cap. 20. ut eorum gustu condimentum sapientiae percipiant, neque desipiant a sapore Christi. Addit Ivo Carnotensis, Serm. De Sacramento Neophytorum: Datur sal benedictum per os pueri, per typum sapientiae, ut sale conditus factore careat iniquitatis.

Deinde Sacerdos mittit de saliva oris sui in dexteram aurem infantis, dicens: Epheta, quod est adaperire. Demum in nares, dicendo: in odorem suavitatis: rursus in sinistram aurem, dicens: Effugare diabole. Ita praescribitur in Sacramentario S. Gregorii, et Ordine Romano, cuius utique caeremoniae origo ducta videtur ex Marci 7. ubi Christus Dominus volens sanare surdum et mutum, misit digitos suos in auriculam eius, et exspuens tetigit linguam eius, et suspiciens in caelum ingemuit, et ait illi, Epheta, quod est adaperire. Unde S. Ambrosius, lib. De initiandis. Catechumenos alloquens, ait: Aperite aures, et bonum odorem vitae aeternae inhalatum vobis, munere Sacramentorum capite, quod vobis signavimus, cum aperitionis mysteria celebrantes, Epheta dicimus, quod est adaperire. Porro aures et nares tanguntur et inunguntur saliva, ut significetur, quod homo per peccatum Adae, factus surdus ad divina, neque amplius sapiat, quae Dei sunt, per Baptismum spiritualem auditum olfactum denuo accipiat, ait Hugo Victorinus, lib. 1. De Sacram., cap. 8.

Expulso autem per Exorcismum et alios sacros ritus daemone a baptizando, Symboli Apostolici traditur ei fides, inquit Alcuinus, Ut vacua domus, et a prisco habitatore derelicta fide ornetur, et ut praeparetur habitatio Deo. Unde S. Augustinus, lib. 8. Conf., cap. 2. refert quod Victorinus Rhetor ex editori loco Romae in conspectu populi professus fuerit fidem suam; quod etiam facere solebant Competentes. Ad quod alludere videtur Tertullianus, lib. De corona militis, cap. 3. dum dicit: Amplius aliquid respondetis, quam Dominus in Evangelio determinavit.

Post haec Sacerdos Catechumenum introducit in Ecclesiam, pannos quibus operitur tangens ac dicens Ingredere, et insuper eum nominatim interrogat: Abrenuncias Satanae? Cuius ceremoniae meminisse videtur S. Petrus, Epist. 1. cap. 3. his verbis: Salvos nos fecit Baptismo, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio in Deum, ut interpretatur S. Cyrillus, lib. 6. in Ioan.

Deinde Sacerdos linit pectus, et scapulas infantis oleo Catechumenorum. Pectus perungitur, inquit Alcuinus, ut signo S. Crucis diabolo claudatur ingressus: signantur et scapulae, ut undique muniantur. Vel ut ait Rabanus, lib. 1. De institutione Clericorum, cap. 27. Ungitur illius pectus de oleo sanctificato, cum invocatione SS. Trinitatis, ut mens eius confortetur, ungitur et inter scapulas de eodem oleo, ut undique muniatur, et ad bona opera facienda per Dei gratiam roboretur. Hinc apud Graecos, baptizandus ungebatur toto corpore, ut referunt S. Cyrillus Hierosolymitanus, Catech. 2. Chrysostomus, Homil. 6. in Epistolam ad Coloss. ac B. Severus Alexandrinus in baptismi ritibus. Verum in Ecclesia Latina dumtaxat ungi solere caput et pectus indicat S. Ambrosius, lib. De iis, qui initiantur, cap. 6. et Isidorus, lib. 2. De Divinis officiis, cap. 8. « Fuit etiam veteris Ecclesiae consuetudo, ut sacerdos baptizatum chrismaret in vertice, ut docet Amalarius Fortunatus episcopus Trevirensis, lib. De officiis ecclesiasticis, cap. 27. ubi postquam docuit statim a Baptismo ungendum esse neophytum, ita subiungit: Sicut in gestis pontificalibus legitur Sylvestrum instituisse, ut a presbytero ungeretur chrismate neophytus in cerebro... Deinde scribit: hanc fieri posse unctionem a presbytero, episcopo etiam praesente, cum tamen solus possit episcopus dare baptizatis Spiritum Sanctum per manus impositionem, ungendo chrismate non in vertice, sed in fronte. Super quo historiam perhibet Philippi diaconi non valentis Spiritum Sanctum Samaritanis a se baptizatis conferre, quia neque apostolus erat neque pontifex. Unde necesse fuit ad istud officium mitti Petrum et Ioannem, Act. VIII».

Post haec Sacerdos interrogat baptizandum: Credis in Deum? Respondet: Credo. Cuius quidem ceremoniae ac professionis fidei meminit Tertullianus, lib. De Spectaculis, cap. 4. ubi ait: Aquam ingressi Christianam fidem in legis suae verba profitemur. Solebat etiam antiquitus huic professioni addi solemne iuramentum de propaganda eiusmodi fide ad mortem usque, ut observat Tertullianus, lib. Ad Martyres, et lib. De corona militis, cap. 11. Quibus completis ministratur Baptismus.

§ II. — De Caeremoniis concomitantibus, maxime de Loco et Tempore. — Certum est, Apostolos baptizasse omni tempore, et omni loco, ubi opportuna occurrebat occasio; neque enim post primam S. Petri praedicationem, Iudaeos ad fidem conversos, et media ad salutem necessaria postulantes, iudicarunt alio tempore, et loco esse baptizandos: sed qui receperunt sermonem eius, baptizati sunt, et appositae sunt in die illa animae circiter tria millia. Neque Philippus quaesivit tempus, aut diem, quo Eunuchum baptizaret: nec Petrus quando Cornelium cum omni domo sua baptizavit; scilicet Apostolicae prudentiae non erat, certam ac praesentem messem longius differre, ne passim a Gentilibus aut Iudaeis, tamquam a furiosis belluis dissiparetur.

Insuper baptizandi nullo egebant tempore, ut fidei mysteria discerent; siquidem Spiritus sanctus docebat eos de omnibus, quae ad Christianae religionis, et fidei mysteria spectabant. Praeterea ingens hominum multitudo ad Baptismum accedebat, et cum aliunde pauci essent Ministri qui eos baptizarent, conveniens erat, ut Baptismus in alterum tempus non remitteretur. Verum cum per orbem propagari coepisset Ecclesia, et iam plures constituti essent Ministri, qui Baptismum conferre possent, communis Ecclesiae mos ex Traditione Apostolica obtinuit, ut nemo extra Paschatis, et Pentecostes tempus solemniter baptizaretur, ut testatur imprimis Tertull., lib. De Baptismo, cap. 19. ubi scribit: « Diem Baptismo solemniorem Pascha praestat, cum, et Passio Domini, in qua tingimur, adimpleta est. Nec incongruenter ad figuram interpretabitur, quod cum ultimum Pascha Dominus esset acturus, missis Discipulis ad praeparandum, Invenietis, inquit, hominem aquam baiulantem, Paschae celebrandae locum de signo aquae ostendit. Exinde Pentecoste ordinandis lavacris latissimum spatium est, quo et Domini Resurrectio frequentata est, et gratia Spiritus sancti dedicata, et spes adventus Domini subostensa, etc. ». Hinc Baptismi celebrationem in reliquis festivitatibus interdictam fuisse, constat ex Conciliis Gerundensi, cap. 4. Compendiensi, cap. 3. et Vormacensi, cap. 11. Cuius utique observantiae rationem hanc profert S. Leo, Epist. 4. Ad Episcopos per Siciliam constitutos, cap. 3. ubi loquens de festo Paschatis, ait: « Apparere generandis filiis hominum, et in Dei filios adoptandis illum diem esse, et illud tempus electum, in quo per similitudinem, formamque mysterii ea, quae geruntur in membris, his quae in ipso sunt capite gesta congruerent, dum in Baptismatis regula, et mors intervenit interfectione peccati, et sepulturam triduanam imitatur trina demersio, at ab aquis elevatio resurgentis instar est de sepulcro: ipsa igitur operis qualitas docet celebrandae generaliter gratiae eum esse legitimum diem, in quo orta est, et virtus muneris, et species actionis. Additur sane huic observantiae etiam Pentecostes ex adventu Spiritus sancti sacra solemnitas, quae de Paschalis festi pendet articulo, et cum ad alios dies alia festa pertineant, haec semper ad eum diem, qui Resurrectione Domini est insignis, occurrit, porrigens quodammodo auxiliantis gratiae manum; et eos, quos a die Paschae, aut molestia infirmitatis, aut longinquitas itineris, aut navigationis difficultas interclusit, invitat, ut quibuslibet necessitatibus impediti desiderii sui effectum, dono Spiritus sancti consequantur. Addit cap. 4. Hoc autem nos non ex nostra persuasione defendere, sed ex Apostolica auctoritate servare, satis idoneo probamus exemplo sequentes B. Apostolum Petrum, qui in die, quo omnium credentium numerum promissus Spiritus sancti replevit adventus, trium millium populum sua praedicatione conversum, lavacro Baptismatis consecravit ». Rabanus, lib. 2. cap. 38. testatur eam consuetudinem perdurasse usque ad tempora Caroli, et Ludovici Imperatorum. Unde etiam orationes, et Cantica, quibus ad hoc utimur solemniter in Paschalibus feriis, hanc caeremoniam baptizandi eo tempore resonant; hoc indicat responsorium, Vidi aquam. Hymnus, Ad cenam Agni providi. Introitus Feriae secundae Introduxit vos Dominus in terram fluentem lac, et mel. Introitus Feriae tertiae, Aqua sapientiae potavit eos; et huius diei Collecta: Deus qui Ecclesiam tuam novo semper fetu multiplicas. Introitus Feriae quartae, Venite Benedicti Patris mei. Introitus Feriae quintae, Utricem manum tuam, Domine, laudaverunt pariter, etc. Similiter huius diei Collecta, et Secreta. Introitus Feriae sextae, Educavit eos Dominus in spe; et illius diei Secreta. Introitus Sabbati, Educavit Dominus populum suum. Introitus quoque Dominicae diei octavae, Quasi modo geniti infantes.

Causam autem cur abrogata sit haec consuetudo, subodorari licet ex Socrate, lib. 5. Historiae Ecclesiasticae, cap. 29. ubi refert in Thessalia plurimos absque Baptismo mortuos, quod diebus Paschae dumtaxat Baptismata fieri consuevissent. Eamdem rationem mutasse etiam de toto tempore Pentecostes, verisimile est ex negligentia subinde aut parentum, aut Presbyterorum Parochialium, ut observat Pamelius ad cap. 19. Tertulliani, lib. De Baptismo. Ceterum urgente necessitate citra solemnitatem quovis tempore baptizare licebat, ut ibidem observat Tertullianus: Ceterum, inquit, omnis dies Domini est, omnis hora, omne tempus habile Baptismo, si de solemnitate interest, de gratia nihil refert. Quod etiam significat Concilium Gerundense, cap. 5. ubi sic statuit: De Catechumenis baptizandis id statutum est, ut in Paschae solemnitate, vel Pentecostes, quanto maioris celebritatis maior celebritas est, tanto magis ad baptizandum veniant: ceteris solemnitatibus infirmi tantummodo debeant baptizari, quibus quocumque tempore convenit Baptismum non negari. Idem etiam statuit S. Leo, Epist. 4. cap. 6. Si qui, inquit, necessitate mortis, aegritudinis, obsidionis, persecutionis, et naufragii urgentur, omni tempore debent baptizari.

Quantum autem ad locum, certum est Apostolos, et eorum Discipulos baptizasse in aquis obviis; nam legimus Actor. 8. Philippum baptizasse Eunuchum in aqua, quam obviam habuerat. Et cap. 16. Lydia purpuraria baptizata est iuxta flumen. Et in vita S. Marcelli Pontificis, cuius die sacro haec scribimus, legitur, quod S. Cyriacus in sua domo fontem aedificavit, quem consecravit S. Marcellus, ubi frequenter baptizabat. Cum vero Christiana Religio per orbem propagata iam a frequentibus persecutionibus tantillum quievisset, Baptisteria in urbibus, in porticu Ecclesiarum construi coeperunt. Unde Cyrillus Hierosolymitanus baptizandos alloquens: Iam, inquit, circa Porticum regalis Palatii fuistis, etc. Post haec vero in Ecclesiis Baptisteria erecta sunt; siquidem Clodovaeum Francorum Regem in Ecclesia baptizatum fuisse, refert Gregorius Turonensis 2. Historiae Francorum.

Baptismus autem conferri solebat antiquitus per trinam immersionem, et totidem emersiones, ut per hoc quod tertio infans ab aquis educitur, Resurrectio triduani temporis exprimatur, inquit Gregorius, lib. 1. Ep. Nihilominus valebat etiam Baptismus vel per aspersionem, vel per immersionem etiam unicam, ut decernit Concilium Toletanum quartum, cap. 5. his verbis: Propter vitandum schismatis scandalum, vel haeretici dogmatis usum, simplam tenemus Baptismi mersionem.

✳ “Ioannes Diaconus (qui florebat anno 814. plurium tractatuum scriptor, imprimis vitae S. Gregorii Magni, in sua Epist. ad Senarium quam clariss. Mabillonius publici iuris fecit in recensione sui itineris Italici) respondens quaestionibus a praefato Senario sibi propositis circa caeremonias in baptismate praesertim adultorum servari solitas, postquam praemisisset omnes homines infici peccato originali a quo liberari non possunt nisi per gratiam Salvatoris, addit: « Non est ergo dubium, quod priusquam aliquis renascatur in Christo, diabolicae potestati teneatur adstrictus: cuius laqueis nisi inter ipsa primitus fidei rudimenta veraci professione renuntians exuatur, ad salutaris lavacri gratiam non accedit. Et ideo hunc oportet prius catechumenorum adiutorium introire. Catechesis enim graece, instructio dicitur. Instruitur namque ecclesiastico ministerio per benedictionem imponentis manum, ut intelligat quis sit, quisve futurus sit, hoc est, quia ex damnabili sanctus fiat, ex iniusto iustus appareat, ad postremum filius fiat ex servo: ut qui in primo parente perditus fuerat, secundi reparatus beneficio, hereditatis paternae professor existat. Exsufflatus igitur exorcizatur, ut fugato diabolo, Christo Deo nostro paretur introitus: et a potestate erutus tenebrarum, transferatur in regnum gloriae caritatis Dei; ut qui dudum vas fuerat Satanae, fiat nunc domicilium Salvatoris. Exsufflatur itaque, quia tali dignus est ignominia desertor antiquus. Exorcizatur autem, idest coniuratur, ut exeat et recedat, illius agnoscens adventum, cuius erectam in paradisi felicitate imaginem prava suasione deiecerat. Accipiet iam catechumenus benedictum sal, in quo signatur: quia sicut omnis caro sale condita servatur, ita sale sapientiae et praedicationis verbi Dei mens fluctibus saeculi madida et fluxa conditur, ut ad soliditatem stabilitatis atque permansionis digesta penitus corruptionis humore divini salis suavitate perveniat. Hoc ergo agit frequens impositio manus, et reverentia Trinitatis, et invocata super caput eius tertio benedictio Conditoris. Dehinc quodam profectu atque provectu ille qui dudum exsufflatus diabolicis laqueis pompisque renunciaverat, symboli ab Apostolis traditi iam meretur verba suscipere: ut qui paulo ante solum catechumenus dicebatur, nunc etiam vocetur competens vel electus. Conceptus enim in utero matris Ecclesiae, et vivere iam incipit, etiamsi nondum sacri partus tempus explevit. Tunc fiunt illa quae ab ecclesiastica consuetudine scrutinia dictantur. Perscrutamur enim eorum corda per fidem, utrum menti suae post renuntiationem diaboli sacra verba defixerint; utrum agnoverint futuram gratiam Redemptoris; utrum se credere fateantur in Deum Patrem omnipotentem. Et cum haec ita esse illorum responsione claruerit, quia scriptum est: corde creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit in salutem: tanguntur sanctificationis oleo aures eorum, tanguntur et nares: sed aures ideo, quia per eas ad intellectum fides ingreditur Apostolo dicente: fides per auditum, auditus vero per verbum Dei: ut quasi quodam sanctificationis muro aures instructae, nihil noxium, nihil quod retro revocare possit admittant. Cum vero tanguntur nares eorum, admonentur sine dubio, ut quamdiu spiritum vitae huius naribus trahunt, in Dei servitio mandatisque perdurent. Unde vir ille sanctus dicebat: Vivit Dominus qui abstulit iudicium meum, et omnipotens, qui ad amaritudinem adduxit animam meam: quia donec superest halitus in me, et spiritus Dei in naribus meis, non loquentur labia mea iniquitatem, nec lingua mea meditabitur mendacium. Aliud quoque in narium unctione signatur: ut quia illud oleum in nomine benedictum est Salvatoris, ad spiritualem eius odorem quadam ineffabili interiores sensus suavitate ducantur, ut delectati cantent: Unguentum effusum est nomen tuum: post odorem unguentorum tuorum curremus. Quo mysterio sensus narium praemunitus, nihil voluptuosum saeculi, nihil quod mentem resolvere queat, possit admittere. Dehinc pectus eorum oleo consecrationis perungitur, in quo est sedes et habitaculum cordis: ut intelligant firma se conscientia et puro corde debere promittere, quod iam relicto diabolo, Christi mandata sectentur. Hi etiam nudis pedibus iubentur incedere, ut depositis morticinis et carnalibus indumentis, agnoscant se illius viae iter arripere, in qua nihil asperum, nihil potest inveniri nocivum. Haec igitur Ecclesiastica sollicitudo per successiones temporum cauta dispositione constituit, quamvis horum vestigia vetus pagina non ostendat. Proinde cum istis quasi vehiculis spiritualibus electus sive catechumenus in fide processerit, tunc et necesse est unici lavari baptismate consecrari, in quo Sacramento baptizatus trina demersione perficitur. Et recte. Nam qui in nomine Trinitatis baptizandus accedit, ipsam utique Trinitatem trina debet mersione signare, et illius se agnoscere beneficiis debitorem, qui tertia pro eo die resurrexit a mortuis. Sumptis dehinc aliis vestibus, caput eius sacri chrismatis unctione perungitur, ut intelligat baptizatus regnum in se ac sacerdotale mysterium. Chrismatis enim oleo sacerdotes et principes ungebantur: ut illi offerendo sacrificia, illi populis imperarent. Ad imaginem quippe sacerdotii plenius exprimendam, renascentis caput lintei decore componitur: nam sacerdotes illius temporis quodam mystico velamine caput semper ornabant. Cuncti vero regenerati albis vestibus induuntur ad ministerium resurgentis Ecclesiae, sicut ipse Dominus et Salvator eorum quibusdam discipulis ac prophetis ita in monte transfiguratus est, ut diceretur: resplenduit facies eius sicut sol, vestimenta vero eius facta sunt candida sicut nix. Quo facto splendorem, ut dictum est, resurgentis in futurum figuravit Ecclesiae, de qua item scriptum est: Quae est ista quae ascendit dealbata? Utuntur igitur albis vestibus: ut quorum primae nativitatis infantiam vetusti erroris pannus fuscaverat, habitus secundae generationis gloriae proferat indumentum: ut ad mensam Sponsi caelestis nuptiali veste circumdatus homo novus occurrat. Illud autem ne praetermissum videatur, ante praedicimus, quod ista omnia etiam parvulis fiant, qui adhuc pro ipsius aetatis primordio nihil intelligunt. Unde scire debetis, quia dum a parentibus aut a quibuslibet aliis offeruntur, aliena eos professione salvari necesse est, qui fuerant alieno errore damnati. Ac proinde adiungis, ut dicam, cur sanctum chrisma soli pontifici liceat consecrare, quod presbytero non videtur esse concessum. Et merito: quia episcopus summi Pontificis gradum obtinet, presbyter vero secundi sacerdotii locum retinere cognoscitur. Omnis enim pontifex est sacerdos, non omnis sacerdos pontifex dici potest. Nam in veteri Testamento, ut alia taceam, etiam indumentorum habitu differabant: ita ut sacerdotes quatuor quibusdam mysticis vestibus uterentur, quae illis cum pontifice videbantur esse communes: at pontifex quatuor aliis utebatur, quibus indui sacerdotibus penitus non licebat. Adiicitur etiam quod in Sancta Sanctorum semel in anno solus pontifex habebat accessum. Unde iam in novo populo episcopus ordinandi presbyteros meruit potestatem. Recte igitur benedictionis et unctionis quodammodo potestas apostolica huic traditioni servatur, quam constat ecclesiasticorum ordinum tenere principium. Illud quoque non praeterendum videtur, quia nec eadem benedictionis verba presbyterii consecratio promeretur, quae pontificalis apex consuevit audire. Nam si nihil speciale reservatum esset episcopo, gradus indifferens esse videbatur: nec opus esset diverso vocabulo, quod eadem benedictio consecraret. Sed nec illud tangat animum, quod sibi aliquando quaedam vis necessitatis assumit, veluti (quod nunc per Africam fieri dicitur) ut presbyteri sanctum chrisma conficiant, quod merito moveret, si istam pontificalis auctoritas licentiam non dedisset. Unde constat etiam nunc a pontificibus quodammodo fieri, quod in tanta rerum necessitate, ut a presbyteris effici possit, superior ordo constituit. Illud etiam vultis scire, quos Ecclesia Catholica redeuntes non baptizet haereticos? quod ego pro meo modulo brevi responsione concludam: illos venientes baptizari, quos non constiterit in nomine Trinitatis aeque suscepisse mysterium. Nam sive Patrem solum quis confiteatur, negans Filium et Spiritum Sanctum, baptizandus omnino est: sive Filium confitens, neget Patrem vel Spiritum Sanctum, sine dubio consequi debet baptismatis Sacramentum: vel si Spiritum Sanctum denegans, Patrem fateatur ac Filium, aeque, ut meminimus mystico fonte purgabitur, iuxta illam Domini regulam dicentis: Ite, baptizate omnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Verum si Trinitatis nomen accepit, inaequalitatis quolibet modo faciens differentiam, velut qui illo in tempore trium sunt secuti, baptizari omnino possunt quia illam Dominicam consecuti sunt regulam, licet videantur errasse. Unde huiusmodi docendi sunt potius quam baptizandi, et incorporandi matris Ecclesiae visceribus benedictione succedente pontificis: ut per caritatem qua Deus proximusque vere diligitur, quid minus habuerint quidve in eis completum fuerit, recognoscant. De Pelagianis autem, Eutycianis, sive Nestorianis aperta et vulgata sunt omnia, quae in lib. De haeresibus, cum legeritis, plenius poteritis advertere ». ” ✳

§ III. — DE CEREMONIIS BAPTISMI SUBSTANTIAM CONSEQUENTIBUS. — Baptizatum et sacro fonte emersum amplexabatur Sacerdos, et osculabatur, ut colligitur ex Epist. 59. Cypriani ad Fidum Episcopum contendentem, infantes ante octo dies non esse baptizandos, quod nemo sine stomachi tassidio posset eos propter assuetas sordes ex utero contracto osculari: ad quem ita scribit S. Cyprianus et ceteri Collegae, qui in Concilio ad num. 66. congregati fuerant: Quod vestigium infantis in primis partus sui diebus constituti, mundum non esse dixisti, quod unusquisque nostrum adhuc horreat exosculari: nec hoc putamus ad caelestem gratiam dandam impedimento esse oportere: scriptum est enim: omnia munda mundis: nec aliquis nostrum debet horrere quod Deus dignatus est facere: nam etsi adhuc infans a partu novus est, non ita est tamen, ut quisquam illum in gratia danda, atque in pace facienda horrere debeat osculari, quando in osculo infantis unusquisque nostrum pro sua religione ipsas adhuc recentes Dei manus debeat cogitare, quas in homine modo formato et recens nato quodammodo exosculamur, quando id, quod Deus fecit, amplectimur.

Post osculum Sacerdos baptizatum ungit in vertice capitis, cuius quidem unctionis meminit S. Ambrosius, lib. De Initiandis, cap. 10. necnon, et lib. 2. De Sacramentis, cap. 7. et refertur De Consecr., dist. 1. cap. 189. ubi sic recens baptismatum alloquitur: Emersisti, venisti ad Sacerdotem, quid tibi dixit? Deus, inquit, Pater omnipotens, qui te regeneravit ex aqua, et Spiritu sancto, concessitque tibi peccata tua, ipse te ungat in vitam aeternam; vide ubi unctus es, in vitam, inquit, aeternam. Cuius utique caeremoniae rationem profert lib. 3. cap. 1. Accepisti mysterium, hoc est, unguentum supra caput: quare supra caput? Quia sensus spiritualis in capite est. Et infra cap. 2. subdit: Sequitur spirituale signaculum, quod audisti hodie legi, quia post fontem superest, ut perfectio fiat, quando ad invocationem Sacerdotis Spiritus sanctus infunditur. Tertiam rationem profert Rabanus, lib. 1. De Institutione Clericorum, cap. 28. Postquam, inquit, ascenderit baptismatus de fonte, statim signatur in cerebro a Presbytero cum sacro chrismate, sequente simul et oratione, ut regni Christi particeps fiat, et a Christo Christianus possit vocari. Quartam denique rationem adiicit Alcuinus, cap. 19. Tunc sacro Chrismate, inquit, caput perungitur, ut intelligat se diademate Regni et Sacerdotii dignitatem portare, etc.

Unctum caput panno seu linteolo obvolvitur per octo dies, ut signum sit, inquit Amalarius, lib. 1. cap. 29. quod sicut ab illorum capite oleum non defuit per octo dies, ita numquam caritas a mente nostra deficiat.

Post baptismum, inquit Rabanus, lib. 1. cap. 29. traditur Christiano vestis candida, designans innocentiam et puritatem christianam, quam post ablutas veteres maculas studio sanctae conversationis immaculatam servare debet: repraesentandam ante tribunal Christi. Cuncti vero renati albis induuntur vestibus, ad mysterium resurgentis Ecclesiae. Idem ibidem: Utuntur ergo baptizati albis vestibus; ut quorum primae nativitatis faciem vetusti erroris pannus fuscaverat, habitus secundae generationis gloriae praeferat indumentum. Tegitur enim post sacram unctionem caput eius mystico velamine, ut intelligat, se diademate regni et Sacerdotii dignitate potiri. Eiusdem consuetudinis meminit S. Dionysius Areopagita, lib. De Ecclesiastica Hierarchia, agens De Baptismate: Assumentes autem illum (baptizatum) Sacerdotes, inquit, suique accessus duce consignant, et una cum ipso illum vestem baptizati munditiae congruam induunt: sicque indutum rursum ad Pontificem ducunt. Unde canit Lactant. carm. De Resurrect. Dom.

Candidus egreditur nitidis exercitus undis.

Cui concinit Pontius Paulinus, Baptismum sic describens:

Inde parens sacro ducit de fonte Sacerdos
Infantes niveos corpore, corde, habitu.
Circumdatque rudes festis altaribus agnos.
Pura salutiferis imbuit ora cibis.
Hinc senior sociae congaudet turba catervae,
Alleluia novis balat ovile choris.

Portabatur autem haec vestis candida per octo dies, nec deponebatur nisi sabbato ante dominicam sequentem festum Paschatis, imo nonnisi ipso die octavo Paschae dimitti solere, indicat sanctus Augustinus, Serm. 197. De Tempore. qui est de illa die Dominica, ubi ait: Paschalis solemnitas hodierna festivitate concluditur, et ideo hodie Neophytorum habitus commutatur, ita tamen, ut candor, qui de habitu deponitur, semper in corde teneatur.

Praeclarum facinus haec de re narrat Victor Uticensis, lib. 3. De Persecutione Vandalorum Arianorum. de Muritta Diacono Carthaginensi, qui cum baptizasset hominem quendam nomine Elpidoforum, servavit Sabana. idest, linteamina alba, quibus eum de sacro fonte surgentem texerat. Cum autem Elpidoforus ille postmodum a fide excidisset, et Iudex, seu potius tyrannus, (qui Catholicos ad fidem eiurandam cogeret) ab Hunnerico Rege delegatus Murittam ad tribunal evocasset, et in fide constantem damnasset ad supplicium: id praesciens Muritta secum detulerat vestem illam albam, quam (ubi audivit prolatam in se mortis sententiam), statim publice expandens, eamque, huius tyranni oculis obiiciens animo generoso, et digno Martyr in haec verba erupit. Haec sunt linteamina, Elpidofore minister erroris, quae te accusabunt, dum Maiestas venerit iudicantis, custodiente diligentia mea, ad testimonium tuae perditionis. ad demergendum te in abysso putei sulphurantis. Haec te immaculatum vincerant de fonte surgentem: haec te acrius persequentur, flammantem gehennam cum caperis possidere, quia induisti maledictionem sicut vestimentum, scindens te amittis veri Baptismatis, et fidei Sacramentum. Quid facturus es, miser, cum servi Patrisfamilias ad cenam regiam congregare coeperint invitatos, tunc te aliquando vocatum terribiliter indignum erutum stola Rex conspiciet nuptiali, dicetque tibi: Amice, quomodo haec venisti, vestem non habens nuptialem? Non video quod contulit, non nosco quod dedi, perdidisti militiae clamydem, quam in tela Virginorum membrorum decem mensibus texi, et pendiculas crucis, quas extendens aquam emundavi, et purpura mei Sanguinis decoravi. Non conspiciunt oculi mei, characterem non video Trinitatis, talis interesse non poteris epulis meis: ligate eum pedibus, et manibus funiculis suis, qui ipse se voluntarie separare voluit a fratribus suis Catholicis. — ✳ “ Erat autem haec alba tunica non solum animi candoris et innocentiae indicium, sed insuper referebat concessam in baptismo Christi meritorum intuitu sanctificantem gratiam aliaque caelestia charismata, quae baptizatum Christo veluti membrum capiti coniungebant, eumque ad suos mores Christi Domini moribus et sanctimoniae confirmandos stimulabant, adeo ut christianus quisque Christum in omnibus suis actibus et dictis repraesentaret. Hinc Apostolus ad Romanos, 13. christianos recens baptizatos hortatur, ut abiiciant opera tenebrarum, utque ambulent non in cubilibus et impudicitiis, non in contentione et aemulatione: sed induimini Dominum Iesum Christum, et carnis curam ne feceritis in desideriis. Distinctius vero, et ad scopum nostrum proximius collimat ad Galatas III, 27. cum ait: Quicumque in Christo baptizati estis, Christum induistis. Quibus verbis alludit fortassis Apostolus ad morem ethnicorum qui deorum suorum vestes in suis sacris solebant induere. Sic qui in sacris Isidis initiabantur ipsius talis numinis vestem induebant, nam fores aedis aperiebant, arcanos libros evolvebant, aqua abluebantur, ad sacaria deducebantur, duodecim stolis primo, mox ipsius deae picto veste induebantur. Iidem fere ritus etiam in sacris Mithrae solebant observari. Quod cum ubique ita obtineret, non mirum si Apostolus Romanos hortetur ad induendum ipsum Iesum Christum, et dicat nos in Baptismate et recens natos ipsum induere. nam apud ipsos ethnicos hoc solebat etiam usurpari, et ipse uterus quo infantes gestarentur iam numinis cuiusdam indumento vestiretur, ut mater gravida valeret, feliciter partum eniteretur, et partus ipse quasi iam numini consecratus bono homine, et bonis avibus Dias luminis prodiret in auras. Est ea de re locus insignis apud Tertullianum, cap. 39. dignus certe qui hic inseratur: « Cui enim hominum non adhaerebit spiritus nequam, ab ipsa etiam ianua nativitatis animas aucupabundus, vel qua invitatas, tota illa puerperii superstitione. Ita omnes idololatria obstetricae nascuntur, dum ipsi adhuc uteri infulis apud idola confectis redimiti, gemina sua daemoniorum candidata profitentur, » quasi praegnantes mulieres molliorem partum sibi fuissent pollicitae, si idolorum suorum vestibus et numinum indumentis fuissent tectae et amictae. « Sed, inquit ibidem Tertullianus, sancti sunt a nativitate christiani, et semine, et exemplo, et educatione, sed etiam Sacramento Baptismi, in quo Christo consecrantur, illius iustitiam induunt, imo totum ipsum Christum ». At verosimilius dicendum arbitror Apostolum ita dixisse allusione ad sacerdotes veteris Legis qui toti etiam in templo novis etiam induti vestibus sacra peragebant. Etenim christiani recens baptizati inaugurantur non solum in sacerdotes, sed etiam in reges, ut diserte tradit S. Petrus, Epist. 1. cap. 2. v. 9. ubi recens christianos alloquens ait: Vos estis genus electum, regale sacerdotium, etc. Quibus significat homines in Baptismate fieri simul reges et sacerdotes et Christi Sanguine veluti Sacra Unctione inaugurari. Hinc S. Ioannes Apocal. 1. v. 6. De Christo, ait: Dilexit nos et lavit nos a peccatis nostris in Sanguine suo, et fecit nos regnum et sacerdotes Deo et Patri suo: quia videlicet recens baptizati Christi Sanguine veluti sacra purpura induuntur, et sacerdotali ac regia dignitate decorantur, in perpetuum cum ipso Christo regnaturi. ” ✳

Post acceptam vestem albam Sacerdos baptizato porrigebat cereum ardentem, cuius caeremoniae meminit S. Cyrillus Hierosolymitanus in Catechesi. ubi baptizatos alloquens ait: Sponsales vobis lampades donatae sunt. Unde Ivo Carnotensis, Serm. De Sacramento Neophytorum: Ad ultimum datur cereus ardens in manus baptizati, quatenus implere docetur illud Evangelii: Luceat lux vestra coram hominibus. Ipsi concinit Honorius, in Gemma Animae. lib. 3. Mox, inquit, de fonte eleratis lumen dare solent, quatenus splendidis operum lampadibus sponso venienti occurrant. Porro cum hac ardente lucerna ac vestibus albis per septem dies recens baptizati ad Ecclesiam properabant, et Ecclesiis assistere solebant, ut refert Alcuinus, Epistola ad Carolum Magnum. Testatur etiam Rhenanus in Occidentis Ecclesiis hanc inolevisse consuetudinem, ut recens baptizatis vinum et lac daretur: idque probat auctoritate S. Hieronymi, lib. Adversus Luciferianos. Tertullianus, autem lib. De Corona Militis, dicit in Africa solitum esse dari baptizatis lac et mel: Inde suscepti, inquit, lactis et mellis concordiam praegustamus. Cuius etiam caeremoniae meminit ibidem S. Hieronymus.

Solebat etiam antiquitus statim post completas Baptismi caeremonias ministrari Eucharistiae Sacramentum, ut testatur Tertullianus, lib. 4. Adversus Marcionem. ubi dicit: Nec alibi coniunctos ad Sacramentum Baptismatis et Eucharistiae admittens. ✳ « Nec solum adultis sed etiam parvulis ministrabatur, ut tradit Hugo Victorinus, lib. 2. De Sacramentis, Caeremoniis et Observationibus Ecclesiasticis, cap. 20: Si eius valetudinis est, inquit de recens baptizato, Sacramenta unitatis, hoc est Corpus et Sanguinem Christi debet accipere. Pueris recens natis idem Sacramentum est ministrandum digito sacerdotis, quia tales naturaliter sugere possunt. Augustinus. ad Bonifacium: Contra haeresim Pelagianorum in Ecclesiae Salvatoris per alios parvuli credunt, sicut ex aliis qui in Baptismo dimittuntur peccata traxerunt, nec illud cogitatis eos vitam habere posse qui sunt expertes Corporis et Sanguinis Christi, dicente ipso Domino: nisi manducaveritis carnem Filii hominis et biberitis eius sanguinem, etc. Ergo si sine periculo fieri potest, iuxta primariam Ecclesiae institutionem, Sacramentum Eucharistiae in specie Sanguinis est tradendum pueris, unde ignorantia adhuc formam retinens, sed non rem, dat eis loco sanguinis vinum: quod penitus supervacaneum arbitrarer si sine scandalo simplicium dimitti posset. Si autem in versando Sanguinem Christi vel ministrando pueris immineat periculum, potius supersedendum videtur. Nec terreant vos praemissa Augustini verba; ipse enim alibi quasi ea determinans dicit: nulli est aliquatenus ambigendum tunc unumquemque fidelium Corporis Sanguinisque Domini participes fieri quando in Baptismo membrum corporis Christi: nec alienari ab illius panis consortio etiam si antequam illum panem comedat et calicem bibat. de hoc saeculo in unitate corporis Christi constitutus abscedat ». Quod autem in Gallia olim obtinuit ut vinum recens baptizatis traderetur, etiam hac nostra aetate viguit in Ecclesia Dordracensi, uti refert Wilhelmus Lindanus, lib. 4. Panop., cap. 25. — Vinum lacte mixtum baptizatis etiam praebebatur. Huius consuetudinis meminit S. Hieronymus, in cap. 53. Isaiae illud comma quo invitamur, emere vinum et lac, explicans quod vinum miscuit et Sapientia in cratere suo, omnes stultos saeculi, mundique sapientiam non habentes provocans ad bibendum, et ut non solum vinum emamus, sed et lac, quod significat innocentiam parvulorum, qui mos ac typus in occidentis ecclesiis hodie usque servatur, ut renatis in Christo vinum lacque tribuatur, de quo lacte dicebat et Paulus: Lac vobis potum dedi, non solidum cibum; et Petrus: Quasi modo nati parvuli rationale lac desiderate: unde et Moyses vinum et lac in Christi intelligens passione mystico sermone testatur: gratiosi oculi eius a vino, et candidi dentes eius a lacte. — Testatur etiam Tertullianus, loc. cit. solitum fuisse administrari baptizatis Sacramentum Confirmationis: Dehinc, inquit ibidem cap. 8. manus imponitur per benedictionem, advocans et invitans Spiritum sanctum. Cuius etiam consuetudinis plurimi e veteribus meminerunt, S. Cyprianus, Epist. ad Iubaianum: Quod nunc quoque, inquit, apud nos geritur, ut qui in Ecclesia baptizantur, praepositis Ecclesiae offerantur, et per nostram orationem, et manus impositionem, et Spiritum sanctum consequantur, et signaculo divino consignentur. Idem habet Epist. 70. Similiter S. Hieronymus adversos Luciferianos: Quod si hoc loco quaeris, quare in Ecclesia baptizatus nisi per manus Episcopi non accipiat Spiritum sanctum, quem non asserimus in vero baptismo tribui, disce hanc observationem ex ea auctoritate descendere, quod post Ascensum Domini Spiritus sanctus ad Apostolos descendit. Unde Melchiades Papa, Epist. ad Episcopos Hispaniae: Ita coniuncta sunt haec duo Sacramenta, ut ab invicem nisi morte praeveniente, nullatenus possint segregari: et unum sine altero rite perfici non potest: nam unum praeveniente morte, salvare sine altero potest, aliud autem non potest. Denique omnium horum antiquissimus B. Clemens Papa I. Omnibus festinandum est sine mora renasci Deo, et demum consignari ab Episcopo, idest septiformem gratiam Spiritus sancti percipere: quia aliter perfectus Christianus esse non poterit, si non necessitate, sed incuria, vel voluntate sic remanserit. Quod a B. Petro accepimus, et ceteri Apostoli docuerunt.

Postremo tandem pulsantur campanae in signum exultantis Ecclesiae, propter hominem generatum, et deputatum inter suos filios. Unde Tertullianus, cap. 20. lib. De Baptismo. ait: Ergo et nos dicet aliquis a lavacro ieiunare oportet, et quis enim prohibet nisi necessitas gaudii, et exultatio salutis?

Unde circa finem libri baptizatos sic exultabundus alloquitur: Igitur benedicti, quos gratia Dei exspectat; cum de illo sanctissimo lavacro novi natalis ascenditis, et primas manus apud matrem cum fratribus aperitis: petite de Patre, petite de Domino peculia, gratias distributiones charismatum subiiciente, etc. Et S. Augustinus, Serm. 67. De Dominica Paschali; Hic dies, inquit, lucidior illuxit, in quo Dominus novam plebem regenerationis spiritu conquisivit, in quo singulorum mentes gaudio et exultatione perfudit.

His omnibus aperte constat, caeremonias sacras in Baptismi administratione etiam nunc servari solitas, non esse novum quoddam figmentum, ut pessime garriunt haeretici, sed tota ipsa antiquitate consecratas, et ab ipso Ecclesiae nascentis exordio usurpatas.