Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

MIRUM nemini videri debet, quod praeter usurpatam a nonnullis Recentioribus tractandi methodum, qui Sacramentum Extremae Unctionis in extrema tantum vitae periodo conferri solitum, omnium etiam Sacramentorum ordine postremo delineandum suscipiunt, nos vero tertio loco explicandum aggrediamur. Nedum enim ad huius tractationis seriem stimulat illustriorum Theologiae principum, maxime Sententiarum Magistri, ac Subtilis Doctoris agendi ratio; sed etiam imprimis provocat Concil. Trid., Sess. 14. ubi explanata Sacramenti Poenitentiae doctrina, statim ea tradit ac edocet, quae spectant ad sacram Unctionem, qua morientes homines muniuntur, et ad aeternae beatitudinis portum, viam, et accessum sibi parant. Cuius utique usurpatae methodi praeclaram hanc subiungit rationem: Visum est sanctae Synodo praecedenti doctrinae de Poenitentia adiungere ea, quae sequuntur de Sacramento Extremae Unctionis: quod non modo Poenitentiae, sed et totius Christianae vitae, quae perpetua Poenitentia esse debet, consummativum existimatum est a Patribus. Quibus verbis luculenter significat, tantam esse utriusque Sacramenti opitulantis, vel peccato mortuis, vel vitae morientibus confederationem, ut merito sacra vitae morientium Unctio videatur consummativum felix, ac illustre complementum salutaris poenitentiae, per quam peccato mortui novam in Christo gratiam induunt. Et sapienter quidem, nemo enim nescit Poenitentiae Sacramentum divinitus a Christo Domino institutum, ut peccatorum sordes, quas in huius mortalis vitae decursu homines contrahunt, eluere possint. Verum necessarium erat aliud remedium, quo homini in extremis posito, nec sibi iam per proprios actus succurrere valenti, concederetur sacra medicativa virtus, quae nedum peccatorum ac morborum reliquias extergeret, sed et integram ac perfectam animae sanctitatem restauraret. Id vero praestantissimum est Sacrae morientium Unctionis munus; nam ut praeclare ait Trident., cap. 2. Res et effectus huius Sacramenti gratia et Spiritus Sanctus cuius Unctio delicta, si quae sint expianda, ac peccati reliquias abstergit. Est et alia huius Sacrae Unctionis cum Sacramento Poenitentiae collatio, quae utriusque societatem et nexum ostentat. Quemadmodum enim per Poenitentiam expungitur, ac solvitur peccatorum reatus, ita per Sacram Unctionem diluuntur illae peccatorum reliquiae, seu infesta eorumdem recordatio, quae hominem in extremis positum angere solent, et cruciari; nam, ut ibidem loquitur Concil. Trid. Unctio haec aegroti animam alleviat, et confirmat, magnam in eo divinae misericordiae fiduciam excitando, quia infirmus sublevatus, et morbi incommoda ac labores levius fert. Non itaque ordine praepostero huius Sacramenti explicationem elucidationi Poenitentiae Sacramenti adiungimus, utpote cum haec duo sauciatae naturae humanae remedia in eumdem finem ac scopum colliment; et quemadmodum Poenitentiae Sacramentum secunda est post naufragium tabula, qua fideles ad innocentiae portum in Ecclesia militante feliciter pertingunt, ita per Extremam Unctionem ad Ecclesiae triumphantis, et aeternae felicitatis portum, aspirante divinae gratiae aura, felici successu appellunt. — Porro cum pauca sint, quae a Theologis de huius Sacramenti doctrina in controversiam evocentur, idcirco praesentem Disputationem tribus dumtaxat Quaestionibus absolvemus, quarum prima, huius Sacramenti existentiam, secunda illius essentiam, tertia eiusdem effectus explicabit.

NOTANDUM 1. Cum Hugone a S. Victore, lib. De Sacramentis, p. 15. cap. 1. in Ecclesia militante triplex esse sacrum Oleum, et tria Unctionis genera, quibus fideles perungi solent, ac veluti consecrari: primum est, quo Catechumeni et Neophyti unguntur in pectore, et inter scapulas, ad Sacramentum Baptismi percipiendum. Secundum est Chrisma, quo baptizati inunguntur ad recipiendam Spiritus Sancti plenitudinem in Sacramento Confirmationis; unde Hugo appellat illud oleum principalis Chrismatis: Quia, inquit Magister Sententiarum, d. 23. cum Unctione principaliter Paracletus datur: unde et propter abundantiam gratiae duos liquores mixtos habet, oleum scilicet, et balsamum, oleum conscientiae, et balsamum bonae fidei. Chrisma vero graece, dicitur Unctio latine. Nec tamen omne oleum ad Unctionem sanctificatum Chrisma vocatur, sed illud solum quod miscetur cum balsamo: quo capita Regum et Pontificum unguntur: quo etiam baptizatos Sacerdos ungit in vertice, et Pontifex, per impositionem manus confirmandos ungit in fronte. Tertium vero olei genus, illud est quod dicitur oleum infirmorum, de quo dumtaxat hic futurus est sermo. — Fuit praeterea apud fideles usitata alia celebris unctio, quae adhiberi solebat ad curationem corporalem morborum, et daemonum eiectionem, cuius quidem meminit Tertullianus, lib. Ad Scapulam, cap. 4. ubi refert Proculum Christianum, qui Torpacion cognominabatur, per oleum curasse Euhodeae procuratorem, necnon et Antoninum Imperatorem. Moris etiam huius Christianorum, qui morbos oleo curabant, meminit B. Hieronymus in vita B. Hilarionis, quod agricolae a serpentibus et venenatis animalibus percussi, accepto oleo ab illo benedicto vulnera sua ungentes, pristinae sanitati fuerunt restituti. Idem refert Rufinus Hist. Eccl. lib. 2. cap. 4. de Discipulis B. Antonii, et Sulpitius Severus in vita S. Martini, de muta, et paralytica oleo benedicto ab eo curatis, et Palladius de duobus Macariis similia refert. Ut praetermittam plures alios, quorum miracula per oleum recensentur 6. Voluminibus vitarum Sanctorum Surii, quos ex indicibus licebit petere. Sic pariter S. Didacus omnes aegrotos ad se curationis causa accedentes, oleo lampadis Ecclesiae perungebat, et sic eorum languores, et infirmitates curabat.

✳ « Inde est quod christiani veteres ab ethnicis dicerentur ἄλειπθαι, idest unctores. Qua de re locus exstat eximius in Epistola Adriani Imperatoris ad Servianum, in vita S. Saturnini, apud Vopiscum, ubi loquitur de Samaritanis, Iudaeis, et Christianis presbyteris et episcopis, quorum cum ibi mores explorasset, illos hac declamatione complecti velle visus est. Nullus ibi Samarites, nullus Iudaeorum archisynagogus, nullus Christianorum presbyter qui non sit aruspex, mathematicus, aliptes. Samaritani aruspicinam forsan crediti sunt excolere, quia victimarum puritatem maiori forsan prae aliis diligentia explorabant, vel quod eorum nomen, hebraice, quasi diligentes et intentos observatores notaret. Iudaei mathesi et astrologiae erant admodum dediti, et cum fatum agnoscerent, et in hominum voluntatem vim siderum admitterent, hinc est quod inter mathematicos ab imperatore iure potuerint recenseri. Quia vero Christianorum presbyteri unctionibus vacabant, eodem iure imperator illos aliptas esse memoravit, quia revera apud illos unctio erat frequentissima, et miracula quae ad unctionem patrabantur maximam illis apud omnes famam conciliabant.» ✳

NOTANDUM 2. Extremam Unctionem, quae infirmis periclitantibus in Ecclesia solet adhiberi, verum esse novae Legis Sacramentum, varios haereticos negasse. Primo namque illud aperte negarunt Waldenses, et Albigenses, necnon et cum eis Wicleffus, lib. 4. Trialogi, cap. 25. ubi contendit huiusmodi caeremoniam non fuisse a Christo, vel ab Apostolis institutam. Ei subscribit Lutherus, lib. De Captivitate Babylonica, ubi sic in Catholicos Doctores loquitur: Si unquam in Extrema Unctione, nunc praecipue deliratum est, figmentum est, ex hac Apostoli sententia: Si quis infirmatur in vobis, etc. a nobis oportere hominem iungi, cum non Sacramentum, sed figmentum sit. Adstipulatur Calvinus, lib. 4. Institut., n. 18. et sequentibus, ubi contendit, Unctionem a S. Iacobo memoratam, ad solam gratiam curationum pertinuisse, quae dumtaxat viguit tempore Apostolorum. « Quae, inquit, unctio ab Apostolis usurpabatur in infirmorum sanatione, non ut esset curationis organum, sed symbolum dumtaxat, quo imperitorum ruditas admoneretur unde tanta virtus prodiret, ne scilicet eius laudem Apostolis tribuerent. Oleo autem significari Spiritum Sanctum, eiusque dona, vulgare, ac tritum est: ceterum evanuit gratia illa curationum, quemadmodum, et reliqua miracula, quae ad tempus voluit Dominus, ut novam Evangelii praedicationem in aeternum admirabilem redderet ». Idem sentiunt omnes horum Haeresiarcharum sectatores, qui duo dumtaxat cum eis Sacramenta agnoscunt, Baptismum videlicet, et Eucharistiam, contra quorum errorem pugnandum erit in praesenti Quaestione.

NOTANDUM 3. Quod etsi plures Theologi asseruerint Extremam Unctionem esse revera Sacramentum, censuerunt tamen, illud non fuisse a Christo Domino institutum, sed tantum ab Apostolis. Ita prae ceteris Hugo Victorinus, lib. 2. De Sacramentis, cap. supra laudato, necnon et Magister Sententiarum, in 4. dist. 23. et Seraphicus Doctor, ibidem part. 1. q. 2. ubi cum improbasset sententiam eorum, qui dicunt omnia Sacramenta a Christo fuisse instituta, subdit: « Et ideo probabilius alii dicunt, et Magister videtur hoc sentire, imo aperte dicit, quod Spiritus sanctus per Apostolos hoc Sacramentum instituit, sicut supra dictum est de Sacramento Confirmationis. Et quod potuerit esse, manifestum est, cum ipse sit Doctor praecipuus, sicut et Christus. Et exemplo patet: quia Apostoli, Spiritu Sancto dictante, formam Baptismi a Christo institutam et confirmatam, ad tempus mutaverunt, quanto magis quod Christus insinuavit instituere potuerunt? Et quod ita fuerit congruum, manifestum est, si attendatur diversitas Sacramentorum. Quaedam enim sunt Sacramenta communia Legi veteri et novae, quaedam propriissima Legi novae, quaedam medio modo. Communia sunt illa, quae sunt quodammodo ex dictamine naturae, quod quia semper idem manet, illa Sacramenta ab initio cucurrerunt, ut Matrimonium, et Poenitentia, secundum quod Deo reconciliat, et haec quidem Dominus Iesus consummavit, et confirmavit in Lege nova, et non evacuavit. Quaedam sunt propriissima Legi novae, et haec sunt, quae signant gratiam in tali statu, quae proprie competit Legi novae: haec autem duo sunt. Confirmatio, et Unctio, ubi signatur gratia Spiritus sancti secundum quam inungitur quis in pugilem, ut pro Christo audeat mori, et in Regem, ut in regnum caelorum possit introire, tamquam in suum. Hoc est novae Legis proprium, ideo in veteri Testamento, non habuerunt certam figuram haec duo Sacramenta. Et quia signant Spiritus sancti gratiam in aliqua abundantia, et Spiritus sanctus abundanter non fuit datus, quousque Iesus non glorificatus, sicut dicitur Ioan. 7. ideo haec duo Sacramenta a Christo fuerunt insinuata, sed post a Spiritu sancto fuerunt instituta. Quaedam sunt Sacramenta media, quae in veteri Lege non fuerunt in veritate; fuerunt tamen in figura, et significatione, sicut Baptisma, Eucharistia, et Ordo. Et quia Christus legem implevit, et figuras evacuavit, haec tria Sacramenta per seipsum instituit. Sic patet quomodo congruentissime statuta et instituta sunt Ecclesiastica Sacramenta, ut nihil sit gestum per oblivionem, sed secundum inenarrabilem Dei dispensationem* ». Duo itaque hic sunt statuenda: primum, quod Extrema Unctio sit Sacramentum: secundum, quod a Christo Domino fuerit instituta.

Conclusio prima. — EXTREMA UNCTIO, QUAE SOLET ADHIBERI FIDELIBUS INFIRMIS, EST VERUM ET PROPRIE DICTUM NOVAE LEGIS SACRAMENTUM. Haec est de fide declarata in Concilio Cabilonensi celebrato temporibus Caroli Magni sub Leone III circa annum 818. c. 48, ubi decernitur: Secundum B. Iacobi Apostoli documentum, cui etiam Decreta Patrum consonant, infirmi oleo, quod ab Episcopis benedicitur, a Presbyteris ungi debent. Et allegatis S. Iacobi verbis subdit: Non est itaque parvipendenda huiusmodi medicina, quae animae, corporisque medetur languoribus. Idem statuitur in Concilio Florentino, in Decreto Eugenii, ubi inter septem novae Legis Sacramenta numeratur haec Extrema Unctio. Idipsum pariter traditur in Concilio Moguntino celebrato anno Domini 1549. ubi cap. 34. sic de Extrema Unctione decernit: Sacram. Unctionem docent Pastores nostri, esse infirmorum, et eorum, qui ad vitae exitum vergunt praesidium, et per Dominum traditam esse, quam eius iussu primi Apostoli exerceverunt. Quae dum per orationem fidei infirmis adhibetur, per divinae virtutis operationem contra corporis infirmitates, et terrores conscientiae, alleviationem, et caritatem rite sumentibus praebet, leviora peccata tollit, et graviorum restantes reliquias expurgat, iuxta Apostoli testimonium, et receptam consentientis Ecclesiae doctrinam. His accedit Synodus Constantiensis, nam Sess. 15. Martinus V decernit, ab eo qui de haeresi suspectus est, quaerendum an credat, quod Christianus contemnens susceptionem Sacramentorum Confirmationis, vel Extremae Unctionis, peccet mortaliter. — Verum omnium luculentissime et apertissime hanc veritatem tradit Concilium Tridentinum, Sess. 14. cap. 1. De Extrema Unctione, ubi ait: Instituta est autem sacra haec Unctio infirmorum tamquam vere et proprie Sacramentum novi Testamenti a Christo Domino nostro apud Marcum quidem insinuatum, per Iacobum autem Apostolum, ac Domini fratrem fidelibus commendatum ac promulgatum. Et Can. 1. Si quis dixerit, Extremam Unctionem non esse vere et proprie Sacramentum a Christo Domino institutum, et a B. Iacobo promulgatum, sed ritum tantum acceptum a Patribus, aut figmentum humanum, anathema sit.

Probatur autem Conclusio; primo quidem: illud est verum ac proprie dictum Sacramentum, quod est signum, visibile divinitus ac permanenter institutum, cui annexa est promissio gratiae per illud conferendae: sed Extrema Unctio tres illos habet characteres: igitur est verum et proprie dictum Sacramentum.

Maior constat ex his, quae diximus de Sacramentis in genere. Minor vero probatur auctoritate S. Iacobi, cap. 5. suae Epistolae, ubi ait: Infirmatur quis in vobis? inducat Presbyteros Ecclesiae, et orent super eum, ungentes eum oleo in nomine Domini, et oratio fidei salvabit infirmum, et alleviabit eum Dominus, et si in peccatis sit, remittentur ei. Quibus Apostoli verbis, tres declarantur conditiones ad Sacramentum desiderandae. Primo namque est signum externum et sensibile, tum ratione materiae, tum ratione formae, cum dicitur: Ungentes oleo in nomine Domini: non secus ac cum de Baptismo dicitur: baptizantes eos in nomine Domini, ut utrobique significetur signum certum effectum suum consequens, ex virtute Dei. Secundo, apparet constitutio constans et permanens ex his verbis: Infirmatur quis in vobis: quae verba absolute, et sine ulla temporis limitatione prolata diriguntur, non solum ad eos, ad quos suam Epistolam dirigebat S. Apostolus, sed etiam ad omnes omnino fideles futuros, utpote cum illa Epistola sit Catholica, hoc est, universalis, et omnibus Christi fidelibus inscripta. Tertio, habetur promissio gratiae mediante illo ritu conferendae his verbis: Oratio fidei salvabit infirmum, et alleviabit eum Dominus, et si in peccatis sit, remittentur ei. Vbi duplex declaratur effectus Sacramenti: primarius quidem remissio peccati, ac subinde gratiae infusio: non enim remittitur peccatum de via ordinaria sine infusione gratiae: igitur Extrema illa Unctio habet omnes veri Sacramenti characteres.

REPONUNT HAERETICI: primo quidem Unctionem, de qua loquitur S. Iacobus, fuisse tantum ad curationem corporum ordinatam per donum miraculorum, quod tunc vigebat in Ecclesia, ac subinde non fuisse verum Sacramentum. Probant antecedens: nam S. Iacobus non aliam praescribit faciendam Unctionem, quam eam, de qua loquitur S. Marcus, cap. 6. quando de Apostolis ad praedicandum missis refert quod ungebant oleo multos aegrotos, et sanabant: sed haec Unctio tantum erat curativa, non autem Sacramentalis: ergo non alia est Unctio, de qua S. Iacobus loquitur. — Verum contra, Apostolus expresse asserit, per illam Unctionem revera fieri remissionem peccatorum: Si in peccatis sit, inquit, remittuntur ei: igitur non solum loquitur de curatione corporis per donum miraculorum, sed etiam de sanatione mentis per gratiae infusionem, et remissionem peccatorum. Ad probationem autem nego maiorem: siquidem Unctio, quam commendat S. Iacobus, longe diversa erat ab ea, cuius meminit S. Marcus ut colligitur tum ex parte ministri, tum ex parte suscipientis, tum ex parte effectus. Ex parte quidem Ministri; nam Unctio, de qua loquitur S. Iacobus, fieri debet per Sacerdotes. illa vero, cuius meminit S. Marcus, fiebat per Apostolos, qui nondum erant Sacerdotes, quippe cum dumtaxat initiati fuerint, et constituti Sacerdotes Evangelii in nocte Cenae pridie quam Christus pateretur. Apparet etiam distinctio inter utramque Unctionem ex parte subiecti: siquidem Unctio, de qua loquitur S. Marcus, conferebatur indiscriminatim tam fidelibus baptizatis, quam infidelibus; imo praecipue instituta videtur propter infideles, ut nempe visis miraculis, quae per illam Unctionem fiebant, facilius ad fidem pellerentur; Signa enim, inquit S. Paulus. 1. Cor. 14, sunt non fidelibus, sed infidelibus. Unctio vero de qua loquitur S. Iacobus, nonnisi fidelibus baptizatis debet adhiberi; siquidem solos fideles alloquitur Apostolus, cum ait: Infirmatur quis in vobis? unde etiam subdit: Inducat Presbyteros Ecclesiae, etc. Tertio denique discrimen inter utramque Unctionem apparet ex parte effectus: nam Unctio illa, cuius meminit S. Marcus, tantum ordinabatur ad curationem corporum, maxime vero ad fugandos daemones ab energumenis, illa vero, cuius meminit S. Iacobus, ordinatur ad sanitatem animarum.

REPONUNT 2. S. Iacobum illis verbis, Si in peccatis fuerit, remittentur ei, non significare quod peccatorum remissio fiat ex divina promissione effectus illius Unctionis, sed solum quod Apostoli, sive Presbyteri utentes hac Unctione ad curationem morborum corporalium, infirmos prius admonebant, ut poenitentiam agerent, monerentque eos, peccata plerumque esse causam infirmitatis, ac subinde illa esse per Poenitentiam removenda ut radicitus aegritudo evelleretur. — Sed contra, gratis concesso quod haec ita sint, nullum inde sui erroris patrocinium habent haeretici, nec possunt exinde inferre, Extremam Unctionem non esse verum Sacramentum, quippe cum doceant, gratiam in Baptismate et Eucharistia non causari ex opere operato, sed tantum per fidem et poenitentiam suscipientis, excitatam per vocem et praedicationem Ministri conferentis Sacramentum. Adde quod haec interpretatio omnino fictitia sit, utpote cum S. Iacobus ibi nec verbum quidem faciat de illa Ministrorum admonitione, quae fidem et poenitentiam excitare debeat in infirmo.

Probatur secundo Conclusio auctoritate et traditione veterum Patrum, qui huiusmodi sacrae Unctionis meminere. Inprimis namque eam insinuare videtur S. Dionysius Areopagita, cap. De Ecclesiastica Hierarchia, circa finem, ubi loquitur de unctione vivorum, quae post Communionem fiebat, et hominem sanctificabat. Similiter Origenes, Homil. 2. in Leviticum, colligit ex praefatis S. Iacobi verbis, Sacerdotes novae Legis habere facultatem remittendi peccata. Idipsum docet Tertullianus, lib. 1. Contra Marcionem, ubi mentionem facit Baptismi, Extremae Unctionis, et Eucharistiae, cum ait: Christus nec aquam reprobabit, qua suos abluit, nec oleum quo suos unxit, nec mellis, et lactis societatem, qua suos infantat, nec panem, quo ipsum suum Corpus repraesentat. Habetur etiam apud Burchardum, lib. 18. cap. 11. Canon. Eusebii Papae et Martyris, quo iubetur Sacerdos circa aegrotum officio linguae privatum, si Poenitentiae eius testes adsint, et signa perficere ea omnia, quae circa alios fieri solent, idest, orationes dicere, et ungere eum sancto oleo, et Eucharistiam ei donare. — His consentit S. Chrysostomus, lib. 3. De Sacerdotio, cap. 6. ubi hoc Sacramentum quoad effectum comparat cum Baptismo, dum inter alia Sacerdotum dignitatem commendans, ait: Neque enim solum cum nos regenerant, sed postmodum etiam condonandorum nobis peccatorum facultatem obtinent. Quod utique confirmat ex praedictis Iacobi verbis. Sanctus etiam Augustinus, lib. 5. De Baptismo, cap. 20. quatuor agnoscit Sacramenta novae Legis, nempe Baptismum, Extremam Unctionem, Eucharistiam, et Poenitentiam, ait enim: Si ad hoc valet quod dictum est in Evangelio, ut per peccatorem Sacramenta non celebrentur: quomodo excusabit homicidam deprecantem, vel super aquam Baptismi, vel super oleum, vel super Eucharistiam, vel super capita eorum, quibus manus imponuntur? Nimirum per reconciliationem. Et Serm. 215. De Tempore, ante medium, Extremae Unctionis usum et effectum Sacramentalem commendat, his verbis: Quoties infirmitas aliqua supervenerit, Corpus et Sanguinem Christi ille, qui aegrotat, accipiat, et inde (seu deinde) corpusculum suum ungat, ut illud quod scriptum est, impleatur in eo: Infirmatur quis ex vobis, etc. Et expressius Auctor Tractatus De rectitudine Catholicae fidei, inter eius opera Tom. 9. Qui aegrotat, in sola Dei misericordia confidat. Eucharistiam cum fide et devotione accipiat, oleumque benedictum ab Ecclesia petat, unde corpus suum unguatur, et secundum Apostolum, oratio fidei salvabit infirmum. Item Innocentius primus Augustini contemporaneus, et ab eodem, necnon a Chrysostomo et Hieronymo mirifice commendatus, interrogatus a Decentio Eugubino Episcopo, utrum Extrema Unctio danda esset poenitentibus, quibus cetera Sacramenta negabantur, sic respondet in Epistola ad ipsum scripta, cap. 8. Poenitentibus istud infundi non potest (oleum scilicet Extremae Unctionis) quia genus est Sacramenti: nam quibus reliqua Sacramenta negantur, quomodo unum genus putatur posse concedi? Petrus Damianus, Serm. 1. in dedicatione Ecclesiae: tertium, inquit, Sacramentum est Unctio infirmorum. Demum S. Bernardus in Vita Sancti Malachii, circa finem, refert illum, in fine vitae hoc Sacramentum postulasse. His adde consensum Ecclesiae Graecae cum Latina, quae Extremam Unctionem inter novae Legis Sacramenta numerat: unde Nicolaus Cabasilas in Expositione Liturgiae, cap. 29. Extremam Unctionem verum esse Sacramentum agnoscit, scribit enim: peccatorum remissionem, et ultimum olei Sacramentum perficit Sacerdotum oratio, quod utique Apostolicam traditionem habere ait, idque probat ex supra dictis S. Iacobi verbis.

Denique hanc veritatem ratione probat Doctor, dist. 23. n. 2. Primo quidem, quia possibilis fuit Deo instituere signum efficax, quo homini in extremis iacenti remitterentur peccata venialia: secundo, quod haec institutio fuerit congrua: tertio, quod sit peracta. Primum sic probat: « Possibile est, inquit, Deum finaliter remittere venialia: ergo possibile est sibi institui signum efficax istius remissionis. Consequentia patet, quia possibile est, hominem instituere signum efficax practicum cuiuscumque operis sui: ergo multo fortius est Deo possibile: et ita potest quodcumque signum sensibile, cuius institutio non includit contradictionem, instituere tamquam signum practicum efficax istius effectus. Hoc etiam congruum est, recessurum scilicet ab hac vita, finaliter a venialibus absolvi, quia ista non remissa essent impedimentum gloriae consequendae, et non remissa possent esse usque ad exitum, quia peccator quasi continue peccat talibus peccatis. Hoc etiam factum est. Probatur ex illo verbo Iacobi 5. Si in peccatis est, remittentur ei; non intelligit de mortalibus, quia haec non remittuntur, nisi in Baptismo, vel Poenitentia: ergo de venialibus ». — Aliam rationem huius institutionis profert Concilium Tridentinum initio doctrinae de Sacramento Extremae Unctionis, quam utique repetit ex imminente periculo ac impendente hominibus in extrema vitae periodo constitutis: tum ex timore divini Iudicii, tum ex daemonum tentationibus dirius ac durius tunc temporis instantium. Ait autem: Clementissimus Redemptor noster, qui servis suis quovis tempore voluit de salutaribus remediis adversus omnia omnium hostium tela esse prospectum, quemadmodum auxilia maxima in Sacramentis aliis praeparavit, quibus Christiani conservare se integros, dum viverent ab omni graviori spiritus incommodo possint, ita Extremae Unctionis Sacramento finem vitae tamquam firmissimo quodam praesidio munivit: nam etsi adversarius noster occasiones per omnem vitam quaerat et captet, ut devorare animas nostras quoquo modo possit, nullum tamen tempus est, quo vehementius ille omnes versutiae suae nervos intendat ad perdendos nos penitus, et a fiducia etiam si possit misericordiae divinae deturbandos, quam cum impendere nobis exitum vitae perspicit.

OBIICIUNT HAERETICI, primo quidem, ritum illum ungendi desumptum fuisse partim ab haereticis Valentinianis, partim ab ethnicis, ut docet S. Irenaeus, lib. 1. cap. 18. igitur non videtur usurpandus a fidelibus. — Respondeo primo negando antecedens; Valentiniani namque, ut observat S. Epiphanius haeresi 37. ungebant oleo, et aqua permixta, non quidem moribundos, sed mortuos, ut talis unctio eis pro Baptismo prodesset, ad idque adhibebant quaedam verba hebraica, et inaudita, quibus terrorem, aut stuporem audientibus ingererent; ethnici pariter non ungebant morientes, sed iam vita functos: ac subinde sacer Extremae Unctionis ritus nihil commune prorsus habet cum illis profanis unctionibus. Adde quod non abiicienda videri debeat sacra Unctio, quia illam ethnici usurparunt, alioquin respuendus etiam esset Baptismus, quippe cum ethnici mortuorum corpora baptizare, sicut et ungere solerent.

OBIICIUNT 2. Sacramenti virtus et efficacia, ut diximus, nullatenus pendet a fide Ministri: sed virtus Extremae Unctionis petitur ab ipsa Ministri virtute, et fide; ait enim sanctus Iacobus: Oratio fidei salvabit infirmum, quibus denotat salutem et sanitatem per hanc unctionem consequendam, oriri ab efficacitate orationis et fidei Ministri. — Negando minorem; nec id significat Apostolus: siquidem ibi non est sermo de fide Ministri, sed Ecclesiae, in cuius fide Sacramenta administrantur. Per orationem fidei in praefatis verbis non debet intelligi fides Ministri subiectiva, sed obiectiva, quia nimirum oratio adhibita a Ministro ad hoc Sacramentum conficiendum. Verbum Dei contineri, et mysterium fidei, quod saltem obiective debet Minister in mente praehabere, dum infirmo hoc ministrat Sacramentum, quo sensu etiam fidem habere debet in aliorum administratione, hoc est intentionem faciendi quod Ecclesia intendit.

OBIICIUNT 3. Sacramenta novae Legis instituta sunt, vel ad remissionem peccati, vel ad collationem gratiae sanctificantis: sed ad neutrum iuvat Unctio Extrema: igitur non est novae Legis Sacramentum. Maior patet ex dictis de Sacramentis in communi. Minor vero probatur: Extrema Unctio non ordinatur ad remissionem peccati originalis, quia iam supponitur remissum per Baptismum; neque actualis mortalis, quod deletur per Poenitentiam; neque venialis, quod nedum per Poenitentiam, sed etiam per plura alia remedia et media potest expiari; nec etiam ordinatur ad collationem gratiae, quia prima gratia confertur, vel per Baptismum, vel reparatur per Poenitentiam; secunda autem tribuitur per susceptionem Eucharistiae, ac subinde ad id inutilis est Extrema Unctio. — Nego minorem, et ad eius probationem dico, Extremam Unctionem ordinari tum ad remissionem finalem venialium, tum pariter ad augmentum gratiae finalis, quem utique effectum cetera Sacramenta non praestant eodem modo, ut dicemus q. 3.

OBIICIUNT DENIQUE; Si aliquod esset huius rationis fundamentum, peteretur maxime ex Epistola S. Iacobi: sed haec auctoritas nullius est momenti; quippe cum Epistola illa sit dubiae fidei, nec certo constet, eam a S. Iacobo fuisse scriptam: igitur, etc. — Nego minorem: illam enim Epistolam inter Canonicas Scripturas reponunt nedum Concilia Laodicense. can. 59. Milevitanum, can. 7. Carthaginense quartum, cui subscribit S. Augustinus, can. 47. et Florentinum, ac Tridentinum, sed etiam SS. Patres, maxime S. Athanasius in Synopsi, Hieronymus. Epist. ad Paulinum. Augustinus, lib. 2. De Doctrina Christiana, et plures alii, quos laudat Hiquaeus noster in Commentario ad distinct. 23. n. 6.

Conclusio secunda. — SACRAMENTUM EXTREMAE UNCTIONIS FUIT IMMEDIATE A CHRISTO DOMINO INSTITUTUM, IDQUE POST SUAM RESURRECTIONEM. Haec Conclusio duabus partibus constat, quarum

Primam tradit Doctor, dist. 23. n. 7., ubi ait: Dicitur hoc Sacramentum fuisse institutum a Christo.... Iacobus autem non erat nisi promulgator, sive praeco huius Sacramenti a Christo instituti. Idipsum aperte docet Concil. Trident. Sess. 7. De Sacramentis in genere, Can. 1. ubi ait: Si quis dixerit, Sacramenta novae Legis non fuisse omnia a Christo Domino nostro instituta, anathema sit. Et Sess. 14. Can. 1. De Extrema Unctione: Si quis dixerit Extremam Unctionem non esse vere et proprie Sacramentum a Christo Domino nostro institutum, a B. Iacobo promulgatum.... anathema sit.

Cui utique veritati etiam ratio Theologica suffragatur, tum quia Apostolicam et omnem creatam auctoritatem excedit facultas instituendi Sacramenta, quia solius Dei est adhibere signum efficax, ad cuius positionem et applicationem infallibiliter gratia conferatur: tum quia cum Christus fuerit immediatus fundator Ecclesiae, ita conveniens fuit, ut esset immediatus auctor et institutor omnium Sacramentorum: quare sicut in potestate Petri aut Iacobi non fuit condere novum articulum fidei, ita ad eorum potestatem non pertinuit novi Sacramenti institutio, sed eorum tantum, quae instituta sunt, dispensatio, iuxta illud Apostoli 1. ad Cor. 1. Sic nos existimet homo ut Ministros Christi, et dispensatores mysteriorum Dei. Tum denique, quia non est potior ratio, cur Sacramentum istud non fuerit immediate a Christo institutum, aeque ac cetera Sacramenta, maxime cum hoc ordinetur ad remissionem peccati, solius autem Dei proprium est peccata dimittere. Adde quod si Christus conferre debuisset alicui Apostolorum virtutem instituendi hoc Sacramentum, nulla apparet ratio cur eam facultatem fecisset potius Iacobo, quam vel Petro Ecclesiae visibili Capiti, vel toti Collegio Apostolico. Nec obstat quod solus S. Iacobus ex Apostolis de tali Sacramentali Unctione sermonem faciat; non enim de ea loquitur tamquam institutor et auctor, sed dumtaxat ut illius promulgator et praeco, qui primus Sacramentum istud scripto promulgaverit, quod prius viva voce ab aliis dumtaxat fuerat promulgatum. — Quod igitur post Hugonem a S. Victore Magister Sententiarum asserit, ab Apostolis institutum esse hoc Sacramentum, id non accipiendum est, inquit Estius, dist. 23. § 3. de prima illa institutione, qua lex aliqua, seu quodcumque decretum Legislatoris, seu Principis auctoritate ac potestate conditur: sed de legis seu decreti promulgatione, non quomodocumque, sed quasi primus hominum scripto tradens et commendans hoc Sacramentum posteritati; quo sensu dici potest aliquo modo huius Sacramenti institutor. Sic enim legimus a Romanis Pontificibus instituta quaedam fuisse, velut a Lino, ne qua mulier, nisi velato capite in Ecclesiam introiret. ab Alexandro, ut tantummodo panis et vinum aqua mixtum in Missa offerretur, a Victore, ut sacrum Pascha die Dominico celebraretur, et ab aliis alia, quae tamen partim divinae, partim Apostolicae sunt institutionis. Sed quia ab his Pontificibus lege scripta promulgata sunt, aut cum neglecta essent, in usum, revocata, ab iis instituta dicuntur. Certe non magis dici potest, Iacobum hoc Sacramentum proprie instituisse, eo quod eius quasi legem in Epistola sua scripserit, quam dicendum sit Petrum instituisse Baptismi Sacramentum, quando in prima sua concione, quasi praecipiens dixit ad populum, Actor. 2: Baptizetur unusquisque vestrum, etc. Sed sicut hic nuda promulgatio fuit cum adhortatione et commendatione Sacramenti, sic et ibi. Ita Estius.

Probatur etiam secunda pars, nempe quod Sacramentum Extremae Unctionis dumtaxat fuerit institutum post Christi Domini Resurrectionem: tum quia hoc Sacramentum supponit in Ministris potestatem remittendi peccata, necnon et auctoritatem Episcopalem, per quam benedicatur oleum, ut sit materia debita et apta huius Sacramenti: at Christus Dominus potestatem plenariam ad remittenda peccata tantum contulit Apostolis post suam Resurrectionem, cum nempe iis dixit: Accipite Spiritum Sanctum, quorum remiseritis peccata, remittuntur eis: tum quia Sacramentum Extremae Unctionis est completivum et consummativum Sacramenti Poenitentiae, eiusque effectum supponit quantum ad remissionem peccati mortalis, ac subinde conveniens fuit, quod eius institutio supponeret institutionem Sacramenti Poenitentiae, quae tantum facta est post Resurrectionem: tum denique quia cum hoc Sacramentum sit proxima dispositio ad gloriam consequendam, nulla apparet necessitas illud instituendi, quam eo tempore, quo ad aeternam felicitatem hominibus patere debebat aditus per triumphalem Christi Ascensionem.

DICES: Concilium Tridentinum, cap. 1. De Extrema Unctione, dicit hoc Sacramentum fuisse insinuatum Marci 6. ubi de Discipulis a Christo ad concionandum missis legimus, quod ungebant oleo multos aegros, et sanabant: sed haec designatio fuit vera institutio; siquidem ibi designatur huius Sacramenti materia, nempe oleum, et subiectum, nempe aegrotus, et effectus, videlicet restituta sanitas: igitur, etc. Confirmatur auctoritate Doctoris, qui in 4. dist. 23. q. 1. n. 5. loquens de Extrema Unctione, ait: « Dicitur quod Iacobi 5. Infirmatur quis in vobis? etc. instituta sit, sed licet ibi promulgaverit illud Sacramentum, est melius dicere, quod fuerit institutum a Christo: legimus enim Marci 6. quod Apostoli ungebant oleo multos infirmos, et sanabantur: constat autem, quod hoc non fecerunt, nisi in virtute Christi, qui instituerat illam Unctionem virtuosam ». Quibus verbis Doctor significat, hoc Sacramentum tunc temporis fuisse institutum. — Nego minorem; unctio enim illa, quae utebantur Apostoli Marci 6. non tam ordinabatur ad salutem animae, quam ad sanitatem corporis, ac subinde non erat proprie Sacramentalis. Insuper fiebat ab Apostolis antequam essent Sacerdotes. Denique indiscriminatim omnibus tam fidelibus et baptizatis, quam infidelibus et non baptizatis conferebatur. Unde quando Concilium Tridentinum ait, hoc Sacramentum fuisse insinuatum apud Marcum, solum vult tunc illud fuisse adumbratum et figuratum; eo videlicet modo, quo Christi Domini Baptismus fuit adumbratus in Baptismo Ioannis, quia hic fuit illius umbra et figura. Ad confirmationem dico. Doctorem eo loco dumtaxat loqui in communiori tunc temporis Auctorum sententia, qui contendebant, Extremam Unctionem non a S. Iacobo, sed a Christo Domino fuisse institutam, utpote cum eam Christus Dominus designaverit Marci 6. sive interim eam ibi Christus instituerit. sive dumtaxat postea, de quibus ibi non agit Doctor. Quod autem haec nostra assertio ipsius doctrinae consonet, patet ex dist. 24. ubi n. 2. ait: Quod Sacerdoti competit duplex potestas spiritualis, scilicet conficiendi Eucharistiam, et absolvendi Poenitentem, quae non sunt una potestas, quia una videtur prior fuisse altera: cum in Cena contulit Deus primam, secundam autem non nisi post Resurrectionem. Ioan. 20. Cum igitur sentiat Doctor, Christum Dominum non contulisse Apostolis in nocte Cenae integrum et totale Sacerdotium, sed partiale tantum, nimirum potestatem supra suum Corpus verum et reale consecrandum, non autem potestatem supra corpus mysticum, quantum ad remittenda peccata, quam utique potestatem Apostoli dumtaxat receperunt, Ioan. 20. et post Christi Resurrectionem, inde fit consequens, eum pariter docere, quod Extrema Unctio dumtaxat post Resurrectionem fuerit instituta, quippe cum illa ordinetur ad remissionem peccati. Nec obstat, quod Evangelistae non meminierint distincte et expresse illius institutionis, sicut et aliorum Sacramentorum; idcirco enim aliquorum Sacramentorum institutionem commendant ac recensent, quoniam illa spectant vel ad salutem, vel ad salutis necessitatem, vel ad Ecclesiae dispositionem et statum, illiusque ab aliis distinctionem: Sacramentum autem Extremae Unctionis non est ad salutem absolute necessarium, nec ad Ecclesiae statum et dispositionem. Idcirco mirum videri non debet, quod expressam illius institutionis mentionem non fecerint Apostoli; iudicarunt quippe ad id sufficere Traditionem, sive scriptis, seu viva voce promulgatam. Constat enim, Christum Dominum oretenus Ecclesiae suae per Apostolos plura praescripsisse, ut colligitur ex primo capite Actorum, ubi dicitur Christum per quadraginta dies Discipulis apparuisse, et cum eis convescentem de regno caelorum locutum fuisse, instruentem et erudientem eos de omnibus ad Ecclesiae gubernationem pertinentibus. Adde quod, multa etiam sunt a Christo praescripta, et ab Apostolis praedicata, quae scripta non sunt: nam Andreas, Thomas, Bartholomaeus plura praedicaverunt, et non scripserunt: Extrema autem Unctio non tantum fuit ab Apostolis praedicata, sed etiam a Iacobo scripto consignata et promulgata, quae scriptio praesupponit hanc Sacramentalem Unctionem fuisse a Christo oretenus institutam, et ab Apostolis praedicatam.

NOTANDUM 1. Seu potius revocandum ex iam pluries dictis, duplicem esse Sacramentorum in usu rei sensibilis consistentium materiam remotam videlicet, et proximam. Remota est id quod assumitur, ut sit signum sensibile gratiae per Sacramentum conferendae: sic aqua naturalis dicitur materia remota Baptismi. Proxima vero est eiusdem rei applicatio, et usus; sic in Baptismate, ablutio actualis censetur materia proxima. Porro conveniunt omnes Catholici, materiam remotam Sacramenti Extremae Unctionis esse oleum olivarum ab Episcopo benedictum: ita namque definit Concilium Florentinum in Decreto unionis, necnon et Tridentinum, cap. 1. De Extrema Unctione. ubi ex verbis S. Iacobi colligit, quod ex Apostolica Traditione Ecclesia dicit, ac docet materiam, formam, proprium Ministrum, et effectum huius salutaris Sacramenti: intellexit enim Ecclesia, materiam esse oleum ab Episcopo benedictum: nam Unctio aptissime Spiritus sancti gratiam, qua invisibiliter anima aegrotantis inungitur repraesentat. Hoc ipsum significavit S. Iacobus, cum ait: Ungentes eum oleo: quamvis enim non exprimatur speciem illius olei, attamen hoc loquendi modo intelligitur oleum commune et usuale, quod est solum oleum olivarum, ut expresse in Decreto Eugenii declaravit Concilium Florentinum. Unde Catechismus Romanus agens de Extrema Unctione, n. 9. dicit, oleum illud esse liquorem, non ex quavis pingui et crasso natura, sed ex olearum baccis tantummodo expressum: unde subdit: Aptissime autem haec materia illud significat, quod vi Sacramenti interius in anima efficitur: nam ut oleum ad mitigandos corporis dolores magnopere proficit: ita Sacramenti virtus animae tristitiam ac dolorem minuit. Oleum praeterea sanitatem restituit, hilaritatem offert, et lumini tamquam pabulum praebet: tum vero ad recreandas defatigati corporis vires maxime accommodatum est. Quae omnia, quid in aegroto divina virtute per huius Sacramenti administrationem efficiatur, declarant. Difficultas autem est, an oleum istud debeat esse ita necessario ab Episcopo benedictum, ut ad id non sufficiat simplicis Sacerdotis benedictio.

NOTANDUM 2. Omnes pariter Theologos convenire, materiam proximam Extremae Unctionis, esse Unctionem ipsam, seu applicationem ipsius olei, ut constat ex praefatis verbis Concilii Tridentini, imo etiam ex verbis S. Iacobi: Ungentes eum oleo. Cui pariter veritati ratio theologica suffragatur: Sacramenti enim, quod est in usu, materia, nihil aliud est, quam ipsemet usus, aut applicatio remotae materiae ad subiectum idoneum: at Extrema Unctio non consistit, sicut Eucharistia, in materia permanenti, sed sicut Baptismus, et Confirmatio in usu; nullus autem potest esse alius usus in Extrema Unctione praeter Unctionem, per quam oleum applicatur subiecto idoneo; ac subinde actio ipsa est materia proxima huius Sacramenti. Porro Concilium Florentinum requirit septem huiusmodi Unctiones: primam in oculis propter visum: secundam in auribus propter auditum: tertiam in naribus propter odoratum: quartam in ore propter gustum: quintam in manibus propter tactum: sextam in pedibus propter gressum: septimam in renibus propter delectationem ibi vigentem. Quamvis autem utraque manus sit ungenda, tamen hae duae Unctiones pro una accipiuntur. Et idem est de oculis, naribus, et pedibus. Quaeritur autem, utrum illae septem Unctiones sint absolute necessariae ad integritatem et validitatem huius Sacramenti; utrum vero aliquae legitime possint etiam citra casum necessitatis omitti.

NOTANDUM 3. Formam huius Sacramenti variam proferri; nam communis apud Latinos concipitur in his verbis: Per istam sanctam Unctionem, et suam piissimam misericordiam, indulgeat tibi Deus, quidquid deliquisti per visum, vel per alium sensum, cui ipsa unctio adhibetur. Quae utique forma traditur in Decreto Eugenii, et ab universali Ecclesia in praxi est. Nonnullae tamen aliae proferuntur formae huius Sacramenti usitatae ab aliquibus Ecclesiis; nam Ecclesia Mediolanensis temporibus S. Ambrosii utebatur hac forma indicativa: Ungo te oleo sanctificato in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, ut more militis uncti praeparatus ad certamen, aëreas possis superare potestates. Ita refert S. Bonaventura, dist. 23. art. 1. q. 4. cui affinis est illa forma, quam habet liber Sacramentalis Venetorum confirmatus per Leonem decimum, ubi forma Extremae Unctionis exprimitur his verbis: Ungo te oleo sancto, ut hac unctione protectus, fortiter stare valeas adversus aëreas catervas, in nomine Patris. Similiter antiquum Rituale, quod laudat Menardus observationibus ad Gregorii Sacramentarium adiectis: Ungo oculos tuos de oleo sanctificato, ut quidquid illicito visu deliquisti, huius olei unctione expietur, per Dominum nostrum Iesum Christum. Ungo aures has sacrati olei liquore, ut quidquid delectatione noxia auditus admissum est, medicina spiritualis evacuet. Ungo has nares de oleo sacrato, ut quidquid noxium contractum est odoratu superfluo, ista mundet medicatio. Ungo labia ista consecrati olei medicamento, ut quidquid otiosa, vel criminosa peccati locutione, divina clementia miserante, expietur hac unctione. etc. — Et in Codice antiquo Halitgarii, qui vixit circa annum Domini 820 talis reperitur forma (ut habetur Herbipoli in Bibliotheca Patrum Societatis Iesu, teste Nicolao Serario): Ungo te de oleo sanctificato, ut more militum, et praeparatus ad luctamen, aëreas possis superare catervas. Operare creatura olei in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, ut non lateat hic spiritus immundus, nec in membris, nec in medullis, nec in ulla compagine membrorum huius hominis, sed operetur in eum virtus Christi Filii Dei Altissimi, qui cum Patre, et Spiritu sancto vivit et regnat in secula seculorum. Amen. — Tandem Arcudius, lib. 5. cap. 5. hanc refert usitatam a Graecis formam: Pater sancte, Medice animarum et corporum, qui misisti unigenitum Filium tuum Dominum nostrum Iesum Christum, omnem morbum sanantem, et a morte liberantem, sana quoque hunc servum tuum a corporali, spiritualique infirmitate, qua continetur, et vivifica eum per gratiam Christi tui, potentia pretiosae et vivificae crucis, precibus sanctissimae Dominae nostrae Deiparae Mariae semper Virginis, patrociniis honorabilium incorporarum caelestium, divinarum Virtutum, honorandi gloriosi Prophetae Praecuroris, et Baptistae Ioannis, Sanctorum clarorum ac celebratissimorum Apostolorum, sanctorum, gloriosorum, ac egregiorum victorum Martyrum, sanctorum ac Dei servorum Patrum nostrorum, sanctorum sanandi vim habentium, ac mercedem pro sanitate collatam non acceptantium, Cosmae et Damiani, Cyril atque Ioannis, Pantaleonis ac Hermolai, Serapionis ac Diomedis, Photii, et Aniceti, sanctorum atque iustorum Dei genitorum Ioachim et Annae, omniumque Sanctorum. Quoniam tu Deus noster es fons curationum, tibique gloriam offerimus, Patri, Filio, et Spiritui sancto, nunc et semper, et in secula seculorum. Amen. Quaeritur autem quaenam illarum formarum sit praeferenda.

Conclusio prima. — MATERIA LEGITIMA SACRAMENTI EXTREMAE UCTIONIS EST OLEUM OLIVARUM AB EPISCOPO BENEDICTUM; NON TAMEN ITA NECESSARIO, QUIN EX DISPENSATIONE EPISCOPI, VEL SUMMI PONTIFICIS A SIMPLICI SACERDOTE POSSIT BENEDICI. Haec est communior quantum ad tres partes, quarum

Prima, nempe quod materia huius Sacramenti debeat esse oleum olivarum, iam constat ex primo Notabili; id siquidem apparet ex constanti Ecclesiae Traditione, ac Conciliorum definitione, colligiturque ex Epistola S. Iacobi, ubi ait: Ungentes eum oleo. Cuius utique alia ratio non suppetit a priori, quam Christi Domini voluntas et institutio, quae nobis per Ecclesiae sententiam et praxim numquam immutatam innotescit. Colligitur vero a posteriori ex convenientia et analogia olei cum effectu Extremae Uctionis: oleum enim dolores mitigat, aegritudinem lenit, confert claritatem, robur membris conciliat, luminis est fomentum, et laetitiam ac pinguedinem in Scriptura designat. Unde Theophylactus in 6. caput Marci: Sicut oleum, inquit, et ad labores utile, et lucis fomentum, et hilaritatis est effectivum: ita et Dei misericordiam, et gratiam Sancti Spiritus, per quam a labore liberamur, et lucem, et gaudium, hilaritatemque spiritualem, quam accipimus, significat. Quae omnia, ut supra notavimus ex Catechismo Romano, mirum in modum conveniunt Extremae Uctioni. — Nec obstat, ut diximus, quod S. Iacobus non dixerit, ungentes oleo olivarum; enimvero oleum simpliciter dictum, ex vi vocis, et in communi modo loquendi significat oleum solum, quod ex baccis olivarum exprimitur: quemadmodum cum aqua dicitur materia Baptismi, intelligitur aqua naturalis, et elementaris; et cum dicitur, panem et vinum esse Eucharistiae materiam, ex vi communis locutionis et significationis, intelligitur panis triticeus, et vinum ex vite. Observandum tamen, oleum purum non ita esse materiam necessariam huic Sacramento, quin si admisceretur aliquid balsami, materia illa foret invalida¹; dummodo per talem mixtionem, olei natura, vel ipsius usus communis non corrumpatur: sicut enim mixtio aquae, vel alterius liquoris vini naturam non corrumpentis, non impedit quin sit legitima materia calicis consecrandi, ita nec mixtio balsami alteriusve liquoris, olei naturam non destruentis, materiam Extremae Uctionis non destruit. — Nec his obstat, quod glossa in Canonem 2. dist. 95. asserat Chrisma sufficere ad Extremam Uctionem; nec quod Innocentius primus, Epist. ad Decentium, capite 8. significet, Extremam Uctionem fuisse solitam fieri Christmate. Respondeo enim tam glossam, quam Innocentium nomine Christmatis intelligere unionem, seu designare materiam proximam, non vero remotam huius Sacramenti; Chrisma enim Graece, Latine unionem significat. Unde in Pontificali Romano, cum benedicitur oleum infirmorum, illud appellatur Chrisma: Ut sit, inquit, chrisma tuum perfectum, Domine, nobis. — Nec his contradicit Doctor, cum ait dist. 23. n. 5. Non oportet ibi esse aliquid confectum ex oleo, et balsamo, ut in materia Confirmationis, quia Confirmatio est ad confessionem, et confirmationem fidei: et ideo in confirmato requiritur non tantum puritas conscientiae significata per oleum, sed odor bonae famae significatus per balsamum: sed hic qui habet exire in brevi de vita ad terminum, sufficit conscientia pura. Quibus verbis Doctor solum significat, non esse necessarium quod admisceatur aliquid balsami, nec aliud; etiam probat congruentia, quam adducit, certum enim est Chrisma significare nitorem conscientiae, atque ideo illam balsami mixtio efficaciae et significationi huius Sacramenti non derogat.

Probatur secunda pars, nempe quod oleum necessario debeat esse benedictum; id enim expresse decernitur in Conciliis supra laudatis, necnon docetur ab Innocentio tertio, Epist. citata ad Decentium; quam utique praxim venerabilis Beda in cap. 6. Marci docet ex Traditione Apostolica derivari: Patet, inquit, ab ipsis Apostolis huius sanctae Ecclesiae morem esse traditum, ut energumeni, vel alii quilibet aegroti ungantur oleo Pontificali benedictione consecrato. Cuius utique praxis hanc rationem subiicit Doctor n. 5. Consecratio autem Episcopalis est necessaria ad hoc ut sit materia apta: quia communiter in Sacramentis consistentibus in usu, solus Baptismus non requirit materiam specialiter consecratam, quia Christus tactu mundissimae carnis suae, quando voluit a Ioanne baptizari, totam consecravit, hoc est, in usum istum dedicavit. Aliam rationem subministrat Seraphicus Doctor, dist. 23. art. 1. q. 3. petitam ex parte finis huius Sacramenti; quoniam hic, inquit, datur gratia sanans languores spirituales, et datur gratia ordinans ad sanitatem perfectam, quae quidem est gloria: ideo debet signari per oleum, quod est curativum, ratione curationis: et per oleum consecratum ratione ordinationis ad supereminentem curationem; et per oleum simplex, non permixtum: quia ad ingressum in gloriam requiritur, et sufficiens est bona conscientia.

DICES: Sanctus Iacobus solum dicit: Ungentes eum oleo, non vero addit oleo benedicto: igitur oleum simplex et naturale est essentialis et sufficiens materia huius Sacramenti. — Nego consequentiam; licet enim explicite et evidenter S. Iacobus non significaverit, oleum illud debere benedici, sufficit, quod id colligatur ex Apostolica Traditione, ad nos per assiduum Ecclesiae praxim derivata; neque enim materia distincta omnium Sacramentorum expresse traditur in Scriptura sacra, sed ex Apostolica Traditione, et Ecclesiae praxi colligitur.

URGEBIS: Non aliter ratiocinandum est de materia Extremae Uctionis, quam aliorum Sacramentorum: sed idcirco colligimus materiam Baptismi esse aquam naturalem, etiamsi non sit benedicta, quia ad Baptismum Scriptura dumtaxat significat aquam requiri, nulla facta mentione praerequisitae benedictionis: igitur idem dicendum de materia huius Sacramenti. — Nego maiorem; non enim eadem est paritas olei cum aqua: tum quia, ut supra dicebat Doctor, aqua naturalis specialiter dedicata fuit a Christo Domino ad effectum Baptismi per contactum suae mundissimae carnis, dum ipse baptizatus est; secus autem est de oleo: tum quia cum Baptismus sit Sacramentum adeo necessarium, conveniens fuit, ut eius materia communis esset et obvia, ne videlicet propter defectum benedictionis aquae, plurimi infantes sine Baptismo decederent, et sic damnarentur. At cum Extrema Unctio non sit ad salutem simpliciter necessaria, conveniens fuit, ut eius materia esset benedicta ad reverentiam et decorem ipsius Sacramenti, necnon et ad aptiorem significationem.

Probatur denique tertia pars, nempe quod per dispensationem summi Pontificis vel Episcopi, possit interdum sufficere ad sacramentum Extremae Uctionis, quod oleum sit a simplici Sacerdote benedictum; id enim patet ex antiquissima consuetudine Ecclesiae Graecae, in qua simplices Sacerdotes ex commissione Episcopi oleum infirmorum benedicunt, quam utique consuetudinem Clemens VIII approbavit, monens in instructione de ritibus Graecorum, quae habetur tomo 3. Bullarii, non esse cogendos eorum Presbyteros, ut accipiant oleum ab Episcopo benedictum, quia ex antiquissima Orientalis Ecclesiae consuetudine, ex commissione Episcopi possunt Presbyteri oleum infirmorum benedicere. — Quam utique consuetudinem et approbationem refert et expendit Arcudius. lib. 5. cap. 2. circa finem: « Chrisma, inquit, apud Graecos solus Episcopus conficit, et diu asservatur; oleum autem infirmorum tunc temporis benedicitur, quando aeger ungendus est. Ut etiam benedicatur aqua, et oleum Catechumenorum, quando quis apud Graecos baptizatur. Cur autem non asservetur, ratio est, quia cum sit commissum Presbyteris, possunt illi pro necessitate quovis tempore illud consecrare, et simul administrare; ut contra, Chrisma diutius asservant, quod careant facultate illud conficiendi. Hoc autem totum etiam indicat et approbat instructio illa Clementis octavi ad Episcopos Latinos directa, ubi de hoc argumento titulus est: Circa oleum sanctum Catechumenorum, et infirmorum. Deinde sequitur: Non sunt cogendi Presbyteri Graeci olea sancta, praeter Chrisma, ab Episcopis Latinis Dioecesanis accipere. Cum huiusmodi olea ab eis in ipsa oleorum, et Sacramentorum, exhibitione ex veteri ritu conficiantur, seu benedicantur: Chrisma autem, quod nonnisi ab Episcopo, etiam iuxta eorum ritum benedici potest, accipere. Sic ibi. Quamvis autem Episcopi, approbante Romano Pontifice, benedictionem huius olei Presbyteris commiserint, proptereaque non asservetur; ipsi tamen Graecorum Pontifices non se privarunt hac sua iurisdictione, sed semel in anno, more Latinorum feria quinta sacratioris Hebdomadae solemni pompa et apparatu, peracto sacro, illud consecrant. Quo deinde praesentes, qui divinis officiis intersunt, deliniunt. Recte ne hoc an temere fiat, ex subsequentibus clarum facere conabimur. Si prius tamen, sicuti ordinis ratio postulare videtur, de numero Ministrorum, quorum hactenus mentio facta est, egerimus ». — Observat ibidem Arcudius, hanc facultatem benedicendi oleum ad Presbyteros Ecclesiae Orientalis dimanasse ex concessione Episcoporum. Quemadmodum enim, inquit, Episcopi qui assidue suo munere incumbebant, multa per seipsos praestabant, quae postea Presbyteris commiserunt, vel quia ipsi aliis occupationibus, potissimum vero munere concionandi de rebus sacris imperiti erant, vel quia totam Dioecesim propter amplitudinem, frequentiam item maximam populorum fidem Christi recipientium commode lustrare non potuerant, ita etiam dicendum existimarem de benedictione huius olei.

PETES: An ritus benedicendi oleum a Christo fuerit institutus? — Respondeo negative; id enim nec ulla auctoritate Scripturae, nec Conciliorum, vel Traditione probari potest: unde licet Christus Dominus ordinaverit, ut materia huius Sacramenti benediceretur, tamen ritum et modum benedicendi reliquit penes arbitrium Ecclesiae, ut nempe pro libito preces ad eam benedictionem deservientes praescriberet. Unde sequitur, quod oleum Catechumenorum sit sufficiens materia huius Sacramenti, quippe cum non differat ab oleo infirmorum, nisi diversa benedictione, quae non variat essentialiter materiam: non debet tamen, nisi gravi urgente necessitate, ministrari Sacramentum Extremae-Unctionis in ipso oleo pro ungendis Catechumenis destinato: tum propter Ecclesiae consuetudinem, quae oleo Catechumenorum non utitur pro infirmorum unctione, sed in diversis vasis utrumque oleum pro ungendis aegrotis, et Catechumenis vult conservari: tum quia materia Extremae-Unctionis non est oleum quacumque benedictione consecratum, sed oleum quod est consecratum ea benedictione, quam Ecclesia determinavit pro benedicendo Infirmorum oleo, quae omnino diversa est a benedictione, qua Chrisma, seu oleum Catechumenorum consecratur.

Conclusio secunda. — MATERIA PROXIMA SACRAMENTI EXTREMAE-UNCTIONIS, CITRA CASUM INDECENTIAE, ET NECESSITATIS, DEBET ESSE SEPTUPLEX UNCTIO; UBI VERO CASUS NECESSITATIS URGET, UNICA POTEST SUFFICERE.

Prima pars constat ex Concilio Florentino, quod eiusmodi septem unctiones assignat: In oculis propter visum: in auribus propter auditum: in naribus propter odoratum: in ore propter gustum, vel locutionem: in manibus propter tactum: in pedibus propter gressum: in renibus propter delectationem ibidem vigentem. Cuius utique ordinationis hanc rationem praemiserat Seraphicus Doctor. dist. 23. art. 2. quaest. 3. Quoniam, inquit, istud Sacramentum principaliter ordinatur ad venialium deletionem, secundum quod ex textu Beati Iacobi innuitur, et venialia perpetrantur ab anima, secundum unionem ipsius ad carnem corruptam, et hoc est per potentias, per quas unitur corpori, ut organico: et ideo recte in deletione talium peccatorum debet medicamentum exterius adhiberi, secundum id, quod habet sensibile circa organa ipsarum potentiarum. Est autem triplex potentia animae, secundum quam regitur corpus, et eruditur, et nutritur secundum quam ad exterius comparatur, scilicet sensitiva, generativa et progressiva: et ideo organa istarum potentiarum debent ungi. Et quoniam quinque sunt organa deservientia quinque sensibus, scilicet os, oculi, nares, aures, et manus, et lumbi deserviunt generativae, pedes vero virtuti progressivae, ideo istae septem partes inunguntur: et sic patet, quod nec totum corpus debet inungi, nec una pars determinata. Hunc autem ungendi ritum (inquit Catechismus Roman. 21.), universalis Ecclesia retinet, atque etiam huius Sacramenti naturae optime convenit, mediamenti enim est instar. « Ac quoniam in corporis morbis, quamvis universum corpus male affectum sit, tamen illi tantum parti curatio adhibetur, a qua, tamquam a fonte et origine, morbus manat, idcirco non totum corpus, sed ea membra, in quibus potissimum sentiendi vis eminet, renes etiam, veluti voluptatis et libidinis sedes, unguntur: tum pedes, qui nobis ingressus, et ad locum movendi principium sunt. » Nihilominus omitti possunt aliquae unctiones, imo praetermitti debet ob honestatem unctio renum in feminis; ut constat ex Rituali Romano approbato auctoritate Pauli V ac subinde septem illae unctiones non sunt absolute necessariae ad integritatem huius Sacramenti.

Probatur itaque secunda pars, nempe quod urgente gravi necessitate sufficiat unica dumtaxat Unctio: tum quia Concilium Tridentinum Sess. 14. c. 1. aperiens materiam et formam huius Sacramenti, nullum certum unctionum numerum pro determinata materia assignat. Licet autem Florentinum septem assignet, scilicet in quinque sensibus, et praeterea in pedibus, et renibus, cum tamen constet, unctionem renum debere interdum omitti, sicut etiam in aliquibus Ecclesiis omittitur unctio pedum, consequens est, quod septuplex illa unctio non sit de necessitate Sacramenti. Tum quia Pastorale Mechliniense, de Sacramento Unctionis, Can. 9. necnon et Passaviense, Can. 11. consulunt, quod peste grassante, aut urgente morbo contagioso, fiat unctio in organo sensus magis obvio, idque ex Decreto et sententia Facultatis Lovaniensis, his verbis: In morbis contagiosis, et peste grassante, ut periculum vitetur, sufficit inungi sensum organum magis ad unctionem expositum aut detectum, dicendo: Per istam sanctam unctionem, et suam piissimam misericordiam, indulgeat tibi Deus quidquid per visum, auditum, odoratum, gustum, tactum, et gressum deliquisti: et tunc preces quae praemittendae, et subiungendae forent, poterunt in Ecclesia coram venerabili Sacramento devote legi. Tum quia Ecclesia non improbavit morem Graecorum, qui in conferendo Extremae-Uctionis Sacramento non observant septuplicem illam unctionem, sed ungunt dumtaxat caput, pectus, manus et pedes, ut refert Arcudius c. 7., ubi ait: In hoc eos a Latinis discrepare, quod Latini, inquit, « in viris expresse ungunt oculos, aures, nares, os, et manus, propter quinque sensus, deinde renes, ubi est sedes concupiscentiae, ac tandem pedes ob vim progressivam, et executionem. Quod sane libenter refero propter Graecos, ut hunc modum ungendi diligenter ipsi considerent, si eum forte voluerint imitari, qui tutissimus est. In feminis ratio honestatis id postulare videtur, ut renes non ungantur. Graecorum vero Sacerdotes ungunt aegri frontem, mentum, ambas genas; ita ut fieri videatur unctio in capite ad modum crucis, deinde pectoris, tum manus, idque ex utraque parte, postremo pedes. — Nec solum id Graecis commune est, sed etiam quibusdam Ecclesiis Latinis familiari: nam, ut observat Albertus Magnus, in 4. dist. 23. art. 16. ad 2. in quibusdam Ecclesiis unguntur tantum extremitates, ut os, et nares, et oculi, et aures: alii autem praeter haec ungunt scapulas, et pectus, et renes. Hinc Nicolaus Serarius, Opusc. De Extrema-Unctione, cap. 9. affirmat in Herbipolensi Ecclesia unctionem renum omitti, probatque quod quomodocumque fiat, servetur integrum Sacramentum: primo, quia quaedam formae, ut Ambrosiana, Veneta, et nonnullae aliae, istarum partium sigillatim non meminerint: secundo, quia si sensuum organa necessario inungenda essent, tamquam ad essentiam Sacramenti spectantia, cum in essentialibus res una alterius vicem non obeat, loco linguae, aut palati, si os, aut labia ungerentur, ut re ipsa unguntur, ne aliter ungendo nauseam pariant, non esset Sacramentum. Vel si cuipiam oculi effossi forent, vel aures, vel nares truncatae, et illarum partium unctio ad essentiam Sacramenti necessaria foret, non iuberent Theologi, vel ipsa abscissarum partium extrema, vel proximas partes inungendas esse, cum tamen id iubeant. Tertio, quia Theologi veteres etiamsi doceant convenienter illas partes inungi, non tamen aliter fieri non posse contendunt, exceptis Durando, Michaele de Calonio, et Soto. Concilium autem Florentinum enumerat quidem istas partes, sed ut iam usitatas, non simpliciter ad Sacramenti naturam spectantes, quia etiam renes annumerat, qui ex communi consensu non necessario inunguntur. Idcirco, infert Serarius, quod vel solum cor, e quo peccatorum omnium sentina, vel solum caput, in quo vitiorum fenestrae, sensus, vel quaecumque alia corporis pars inuncta, cum nomine carnis vitiorum omnium seminarium in Scripturis significetur, satis quidem ad unctionis effectum foret. Postremo prudenter monet Serarius, non privato iudicio alicuius, usitatam consuetudinem non esse permutandam, aut auferendam. Ita ex eo Arcudius, c. 9. — Confirmatur, ex proportione Sacramenti Extremae-Uctionis cum Sacramento Poenitentiae, ad quod licet Confessionis integritas per se necessaria videatur, tamen quando timendum occurrit imminens mortis periculum, vel ubi accidit impotentia loquendi, conferri potest Sacramentalis Absolutio absque huiusmodi praevia integra Confessione, dummodo Poenitens certa proferat signa, quibus designet se Absolutionem requirere: imo dum aliqui fide digni testantur, aegrum, Confessarium exoptasse: ergo pariter congruum fuit, ut Sacramentum Extremae-Uctionis ita institueretur, ut in casu necessitatis una dumtaxat unctio sufficeret ad gratiam Sacramentalem conferendam; quamvis forte citra hunc necessitatis casum non esset sufficiens. Observandum est autem quod in eo casu debeat fieri mentio quinque sensuum in verbis formae, nam si fieret mentio tantum de uno sensu, v. gr. visu, forma non significaret sufficientem effectum, ad quem conferendum hoc Sacramentum est institutum, qui est gratia, qua remittuntur peccata quinque sensuum, vel illis mediantibus patrata. Si tamen in forma nullus exprimeretur sensus expresse, ut fiebat in forma Ambrosiana, et Veneta superius relatis, satis probabile est, quod adhuc sufficeret, quia adhuc per verba in eis contenta totus Sacramenti effectus sufficienter significatur, scilicet, remissio peccatorum per sensus commissorum.»

Conclusio tertia. — FORMA LEGITIMA SACRAMENTI UCTIONIS EST EA QUA UTITUR ECCLESIA LATINA, NEMPE: PER ISTAM SANCTAM UCTIONEM, ETC. QUAE REVERA DEPRECATIVA EST; NON TAMEN ITA NECESSARIO, QUIN VALIDE CONFERRETUR SACRAMENTUM SUB FORMA INDICATIVA.

Prima pars huius Conclusionis patet ex dictis; siquidem eiusmodi formam approbant Concilia Florentinum et Tridentinum, cap. 1. De Extrema Uctione, illamque continent antiquissima Ritualia, ex quibus apparet, Ecclesiam Latinam eam formam continua Traditione usurpasse. — Non abnuo tamen, quin Graecorum forma sit pariter legitima, quippe cum Ecclesia Latina, (quae in ministratione Sacramentorum errare non potest) illam non improbet, sed approbet; et aliunde vix a praelata Ecclesiae Latinae forma discrepet, cum pariter exprimatur per modum deprecationis aut orationis. — Nec obstat, quod eiusmodi forma sub conceptis illis verbis non habeatur in Scriptura sacra; sufficit enim, quod inferatur ex illis S. Iacobi verbis, Inducat Presbyteros Ecclesiae, qui orent super eum, ungentes, etc. Sic enim significat formam huius Sacramenti debere illius effectum significare per modum deprecationis et orationis, qualis est utraque forma Ecclesiae Graecae et Latinae.

Cur autem hoc Sacramentum prae ceteris deprecatoriam formam obtineat, triplex proferri potest congruentia, quas Seraphicus Doctor repetit ex triplici capite, nempe suscipientis, modi curandi, et morbi. Prima, inquit, est ex parte suscipientis, qui propter infirmitatem est destitutus, ideo oratione est relevandus. Secunda est ex parte modi curandi, qui est per devotionem, et elevationem animae ad spiritualia: et quia quod super omnia excitat animam ad hoc est oratio, ideo, etc. Tertia ratio est ex parte morbi, quoniam hic fit remissio peccati, interveniente ministerio Sacerdotis; et quoniam in remissione culpae Sacerdos non se habet, nisi per modum deprecantis, unde et in Absolutione sua utitur oratione deprecativa, ut in praecedentibus habitum est: hinc est quod optime institutum fuit, Uctionem non fieri sine oratione, cuius expressio est forma Sacramenti. Quartam rationem profert Catechismus Romanus, num. 11. dicens: « Nec vero quisquam miretur, inquit, cur factum sit, ut aliorum Sacramentorum forma vel absolute significet quod efficit, ut cum dicimus: Ego te baptizo, aut, Signo te signo crucis; vel tamquam ab imperantibus pronuntietur, ut cum in Sacramento Ordinis administrando dicitur: Accipe potestatem: haec una vero Extremae Uctionis forma precatione quadam absolvatur. Id enim optimo iure constitutum est: nam cum hoc Sacramentum propterea adhibeatur, ut praeter spiritualem gratiam quam tribuit, sanitatem etiam restituat aegrotis; tamen, quia non semper sequitur, ut aegri a morbis convalescant, ob eam causam praecationis forma conficitur, ut a Dei benignitate id impetremus, quod Sacramenti vis constanti et perpetuo ordine efficere non solet. Adhibentur autem ritus proprii in huius quoque Sacramenti administratione. Sed eorum maxima pars praecationes continet, quibus Sacerdos ad aegroti salutem impetrandam utitur: nullum enim est aliud Sacramentum, quod pluribus precibus conficiatur. Ac recte quidem, quoniam eo potissimum tempore fideles piis obsecrationibus adiuvandi sunt, quare et alii omnes, quos tunc adesse contigerit, et praecipue Parochi, debent orare Deum ex animo, et eius misericordiae, laborantis vitam et salutem omni studio commendare ».

DICES: Si forma huius Sacramenti esset deprecatoria, sequeretur hoc Sacramentum producere gratiam, non quidem ex opere operato, sed tantum ex opere operantis, et consequenter non habere eamdem vim et efficacitatem, quam habent novae Legis Sacramenta: sed falsum consequens: ergo et id unde infertur. — Nego sequelam maioris; licet enim huius Sacramenti forma consistat in oratione, nihil obest quominus gratiam possit producere ex opere operato, cum ad hoc ut gratiam eo modo producat, non indigeat devotione ministri vel suscipientis, sed id totum consequatur ex meritis et institutione Christi; qui utique potuit orationis formulam in huius Sacramenti administratione usurpatam evehere ad efficaciam et dignitatem Sacramenti novae Legis, non secus ac extulit contractum matrimonialem ad dignitatem et virtutem Sacramenti novae Legis.

URGEBIS: Illa oratio, quae fit in administratione huius Sacramenti, vocatur a S. Iacobo, oratio fidei, hoc est, quae elicitur ex merito fidei ministri: sed huius orationis meritum pendet ab ipsius dispositione: igitur, etc. — Respondeo ad maiorem, illam orationem idcirco appellari a S. Iacobo orationem fidei, ex eo quod concipiatur per fidem supernaturalem, et sola fide intelligatur, eo modo quo S. Augustinus, Tract. 80. in Ioann., omne verbum Sacramentale, quod cum elemento operatur, appellat verbum fidei.

DICES 2: Sacramenta novae Legis debent habere eamdem formam per universam Ecclesiam: sed orationes et preces quae proferuntur ab Ecclesia Graeca et Latina non sunt eadem, ut constat ex tertio Notabili: igitur eiusmodi preces non debent censeri forma legitima huius Sacramenti. — Distinguo maiorem: debent habere per universam Ecclesiam formam communem secundum significationem essentialem, concedo: secundum accidentalem, nego. Porro utraque forma tam Graecorum quam Latinorum eadem est secundum significationem essentialem, quia utraque ordinatur ad significandam remissionem peccatorum levium, necnon ad recuperandam sanitatem spiritualem et corporalem. Idem dicendum de formis Ambrosiana et Venetiana, quae licet indicativo modo proferantur, non propterea differunt essentialiter ab aliis formis, quia nempe ordinantur ad eumdem effectum significandum, s. scilicet liberationem ab infirmitate corporali et spirituali.

Unde apparet probatio secundae partis, nempe quod valida etiam sit forma verbis indicativis expressa; quia id constat ex praxi Ecclesiae Mediolanensis et Venetiana, quae in conferendo hoc Sacramento utuntur forma verbis indicativis expressa, quarum Ecclesiarum ritum non proscripsit, nec damnavit Ecclesia.

DICES 1: In praedictis formis Ecclesiae Mediolanensis et Venetae intelligi posse, eas esse deprecatorias, cum dicitur: Ut more militis uncti aereas possis superare potestates: quae utique loquendi formula optativa est, idemque sonat, ac si diceretur: ungo te oleo sanctificante, optando ut ope divina possis aereas, superare potestates; verbum enim valeas, est optativum, quod coniunctum cum sequentibus efficit formam deprecatoriam: quia addit illi divinum nomen ut principalem causam, in cuius virtute et auxilio debet infirmus sacro oleo unctus generose pugnare adversus hostes, eum in illo agone extremo impugnantes: igitur hae formae peculiares non sunt indicativae. — NEGO consequentiam, et ad antecedens dico, eiusmodi formam habere rationem deprecationis et orationis, potius quam forma aliorum Sacramentorum, in quibus pariter invocatur Dei nomen; si enim Eucharistiam excipias, omnia Sacramenta conferuntur cum invocatione sanctissimae Trinitatis. Adde quod praefata in obiectione verba sufficienter determinantur per prima: Ungo te oleo sanctificato, etc. quae utique indicativa sunt, ac subinde totam formam indicativam efficiunt.

DICES 2: Concilium Florentinum et Tridentinum solum formam deprecativam proponunt et approbant: igitur indicativam reprobant. — NEGO consequentiam; Concilia enim eam formam proponunt, quae in usu est per universam Ecclesiam Latinam, licet non proscribat diversos ritus quarumdam Ecclesiarum particularium, quae utique utuntur alia forma ab universali Ecclesia pridem tolerata, vel etiam approbata a Sede Apostolica; quod utique constat a simili, licet enim ritus celebrandi divinum Officium idem praescribatur pro universali Ecclesia, qui servari solet Romae, nihilominus plurimae sunt Ecclesiae, quae suos peculiariae ritus habent Romanis ritibus non conformes.

DICES 3: S. Iacobus appellat Extremae Unctionis formam, orationem fidei: igitur illa forma debet esse necessario deprecativa. — NEGO consequentiam; nam per orationem fidei intelligi potest quaecumque forma sufficiens ad valide conferendum hoc Sacramentum, qua ratione aliorum etiam Sacramentorum formae plurimae dicuntur a SS. Patribus orationes, maxime vero forma Sacramenti Poenitentiae, licet ipsa non possit esse deprecativa, cum exerceatur per modum iudicii.

Licet autem haec vera sint, nihilominus certum est, non posse formam indicativam usurpari citra peccatum mortale in illis Ecclesiis, in quibus eiusmodi praxis non viget: quisque enim tenetur sese conformare praxi universalis Ecclesiae, ubi Ecclesia particularis, cuius est, non habet praxim contrariam tacite vel expresse approbatam.

PETES I. Quaenam sint particulae essentiales formae huius Sacramenti? — Respondeo 1, istas solas essentiales esse: per unctionem indulgeat tibi Dominus: quia solum per ablationem illarum, aut saltem aliquarum ex illis, sensus a Christo intentus in huius Sacramenti forma destruitur. Quod tamen non impedit quominus debeat integra ea forma proferri, ut praecepto Ecclesiae satisfiat, extra necessitatis casum.

Unde conveniunt omnes Theologi, expressam invocationem Trinitatis non pertinere ad essentiam huius Sacramenti: imo neque esse necessariam necessitate praecepti affirmat Suarez, contra nonnullos ab ipso citatos. Et ratio est, quia neque hoc Sacramentum est professio fidei, sicut Baptismus, neque in hoc Sacramento aliqua specialis occurrit ratio invocationis trium divinarum personarum, neque in Conciliis declaratur, neque in Rituali Romano, nec etiam communis consuetudo id habet: nullum ergo sufficiens fundamentum afferri potest ad asserendam talem praecepti obligationem.

PETES 2. Utrum per singulas Unctiones cum suis formulis producatur gratia? — Respondeo, circa huius quaestiunculae solutionem tres praecipuas esse Theologorum sententias: quarum PRIMA CENSET, gratiam habitualem non conferri, nisi per Extremam Unctionem, quae revera ultima sit ex intentione Ministri, sive hoc Sacramentum ministretur quinque Unctionibus, quae tantum sunt de essentia, sive septem, quae solum sunt de integritate Sacramenti. Ita communiter Thomistae cum Soto, in 4. dist. 13. q. 1. art. ult. ubi docet, quod si Minister vult Sacramentum ministrare per septem Unctiones, non producetur effectus, nisi post septimam; si vero per quinque, gratia dabitur tantum in fine quintae Unctionis. — Verum haec sententia reiicitur: tum quia si duae postremae Unctiones ex illis septem, scilicet renum, et pedum, non sint de essentia, ut etiam fatentur Thomistae, efficere non potest Minister per suam intentionem quin completo essentialiter Sacramento per illas quinque Unctiones, suum effectum non conferat; siquidem statim ac Sacramentum perfectum est et essentialiter completum, producit suum effectum, neque suspendi potest ille effectus per privatam intentionem Ministri, quae ad validitatem Sacramenti non est necessaria, sed sufficit intentio generalis faciendi quod facit Ecclesia. Tum quia fieri posset, ut infirmus totum susciperet Sacramentum quantum ad essentiam, nec tamen gratiam reciperet, puta si completis quinque Unctionibus infirmus moriatur antequam recipiat duas ultimas Unctiones, post quas dumtaxat Minister intendit Sacramentum consequi suum effectum: sed hoc omnino absurdum est, siquidem Sacramenta censentur idonea et in actu primo vim habere ad producendum suum effectum, statim ac sunt essentialiter completa et perfecta, siquidem agunt instar causarum naturalium, quae positis omnibus ad actionem praerequisitis suum effectum producunt: igitur quando Sacramenta sunt essentialiter completa suum producunt effectum independenter a privata intentione Ministri. Tum denique quia si posset Minister suspendere effectum huius Sacramenti post septem Unctiones, quamvis duae postremae non sint essentialiter necessariae, tali ratione suspendere posset post vigesimam et trigesimam Unctionem, nam hae sunt eodem modo extra numero quinque Unctionum essentialium, ac sexta et septima Unctio: sed hoc dici nequit, alioquin Minister per suam privatam intentionem posset suspendere essentiam et efficacitatem Sacramenti: igitur, etc.

SECUNDA SENTENTIA docet, gratiam per hoc Sacramentum conferri, statim ac omnes illae quinque Unctiones cum suis formis correspondentibus compleantur et perficiuntur. Ita Suarez. disp. 11. sect. 2. et plures alii Recentiores. — Verum haec sententia pariter reiicitur: tum quia, ut diximus, quinque Unctiones non sunt ita necessariae ad essentiam huius Sacramenti, quin interdum unica sufficiat: tum quia, si non conferretur effectus Sacramenti, nisi completa ultima Unctione, et prolatione formae, sequeretur non esse proferendas omnes partiales formulas. nisi dum completur ultima Unctio: omnis enim prior prolatio esset inutilis; siquidem effectum suum signatum non haberet, nec quando proferretur actu, nec dum proferretur formula correspondens ultimae unctioni; nam Sacramentum consistens in usu non censetur aliquid causare, quando iam transivit, si nullum post se relinquit effectum, in cuius virtute gratia conferatur: sed quando fit ultima unctio, et profertur forma ei correspondens, priores unctiones non sunt actu, nec etiam remanet aliquis effectus per eas productus; neque ultima unctio aut eius forma alias praecedentes unctiones et formas essentialiter continet: igitur inutiliter praecedentes formulae proferrentur ante hanc ultimam unctionem. Tum denique quia omnes illae singulae unctiones non ordinantur ad unicum indivisibilem effectum; siquidem quaelibet unctio cum forma sibi correspondente habet essentialiter suum subiectum determinatum, nempe organum sensus; unde pro diversitate organorum, quae sunt instrumenta peccandi, diversae fiunt unctiones, et variae proferuntur preces ac formulae, quae completum habent sensum, ac subinde habent completam rationem formalem Sacramenti, in ordine ad illud organum sensus, quod ungitur, et ad quod forma prolata dirigitur: ergo debet pariter habere suum effectum; nam completa essentialiter materia et forma Sacramenti, poni debet effectus.

Itaque magis probanda videtur tertia sententia affirmans per singulas unctiones dari singulos gradus gratiae sanctificantis; ita quod sicut sunt quinque unctiones partiales, et totidem partiales formae eis correspondentes, ita videntur quinque distincti gratiae gradus, qui adaequatum huius Sacramenti effectum constituunt. Quae utique sententia videtur esse Doctoris citati, dist. 23. n. 7. Nam respondens ad secundum argumentum, nempe quod Extrema Unctio non erat unum Sacramentum, quia habet plurimas materias, et diversas formas, ait: Dico, quod est unum Sacramentum unitate integritatis, sed non unitate indivisibilitatis, sicut effectus eius non est unus indivisibiliter, quia non est remissio unius venialis, sed unus unitate plenaria remissionis omnium venialium. ut omnibus remissis, nihil remaneat retinens a perceptione beatitudinis, quam nobis concedat, etc. Quibus Doctor aperte significat, Sacramentum hoc constare ex pluribus partibus, quarum quaelibet habeat rationem Sacramenti, et vere gratiae sanctificantis gradum conferat. — Quod utique probatur: tum quia quaelibet Unctio cum sua forma habet essentialiter completam significationem illius effectus, ad quem significandum assumitur, nempe remissionem eorum, quae per visum, vel auditum, etc. commissa sunt: igitur quaelibet Unctio cum forma sibi correspondente habet rationem Sacramenti gratiam conferentis; Sacramentum enim ex divina institutione efficit quod significat in ultimo instanti prolationis formae, et applicationis materiae, nisi adsit obex ex parte subiecti: igitur cum quaelibet Unctio cum forma sibi correspondente habeat significatum partiale ab aliis distinctum, etiam habere debet effectum proprium partialem ab aliis condistinctum. Tum quia quaelibet species Eucharistica, et quilibet ex septem Ordinibus confert partialem effectum: igitur etiam quaelibet Unctio cum sua forma debet effectum partialem conferre. Patet consequentia a paritate rationis, quae intercedit maxime inter sacram Unctionem et Sacramentum Ordinis; idcirco enim singuli Ordines conferunt gratiam specialem, et habent proprios effectus, quia sunt partiales respectu totius, et singuli Ordines unum dumtaxat totale Sacramentum Ordinis constituunt, quia singuli habent partialem materiam et formam distinctam: at idem est de singulis Unctionibus, quae diversae sunt, ratione diversarum partium quibus applicantur, et habent etiam diversas formulas sibi correspondentes: igitur est utrobique paritas.

DICES 1. Non esse paritatem, quia formae partiales in Eucharistia sunt indicativae, in Ordine vero imperativae: unde licet illae debeant habere suum effectum partialem, hae idem sibi non vindicant; nam formae deprecativae non eam habent efficaciam, quae debeat poni ad singulas particulas praestationis, sed sufficit quod ponatur pro illo tempore, pro quo petitur et completur ratio. — Verum, ut optime advertit Illicaeus. n. 89. perinde est ad efficaciam formae Sacramentalis, quod illa sit indicativa, aut imperativa, aut deprecativa, quippe tota eius efficacia detur ex institutione Christi, et fundatur in speciali assistentia Dei, qui infallibiliter producit effectum significatum per formam, statim ac illa suum completum sensum Sacramentalem obtinet: completur autem ille sensus cuiuslibet formulae ad Unctionem sibi correspondentem: igitur tunc poni debet effectus per eam formam significatus.

DICES 2: Effectus Sacramenti est indivisibilis: gratia enim non datur per partes, nec peccata dimittuntur per frusta, quia Deus perfecte sanat quemcumque sanat: igitur non confertur effectus partialiter per singulas Unctiones. — NEGO antecedens; non enim est inconveniens gratiam partialiter conferri per illa Sacramenta, quae sunt unum unitate integritatis tantum, non autem indivisibilitatis: et remissio omnium peccatorum venialium, quae est propria huius Sacramenti, non esset necessario connexa, sicut est in mortalibus; unde quando mortalia per accidens hoc Sacramento tolluntur, dicendum est per primam gratiam partialem, quae in prima Unctione confertur, remitti omnia illa peccata mortalia, si quae in subiecto sunt invincibiliter ignorata.

NOTANDUM 1. Hic difficultatem non moveri de fructibus et effectibus, quos hoc Sacramentum communes habet cum aliis novae Legis Sacramentis, puta gratiae sanctificantis aut eius augmenti collatione, cum enim S. Iacobus dixerit, per eam fieri remissionem peccatorum, si suscipiens eis adhuc inquinaretur, inde liquet etiam conferri gratiam sanctificantem, aut illius augmentum, quippe cum non fiat peccati remissio de via ordinaria sine eiusmodi gratiae infusione: unde Concilium Trid., Can. 2. de Extrema Unctione, ait: Si quis dixerit, sacram infirmorum unctionem non conferre gratiam, nec dimittere peccata.... anathema sit. Solum itaque sermo est de effectibus huic Sacramento particularibus, quos omnes declarat Concilium Trident., Sess. 14. Cum enim in praeludio dixisset, sacram Unctionem esse firmissimum praesidium adversus tentationes diaboli, qui imminente morte, omnes suae versutiae nervos intendit ad perdendos nos, et animas nostras devorandas, subdit cap. 2. Unctio delicta, si quae sint adhuc expianda, ac peccati reliquias abstergit, et aegroti animam alleviat et confirmat, magnam in eo divinae misericordiae fiduciam excitando, ac labores levius fert; et tentationibus daemonis calcaneo insidiantis facilius resistit, et sanitatem corporis interdum, ubi saluti animae expedit, consequitur. Ex quibus Theologi colligunt sex effectus illius Sacramenti: quorum primus, communis cum aliis Sacramentis, est gratia sanctificans. Secundus est speciale gratiae auxilium, tum ad superandas tentationes in articulo mortis occurrentes, tum ad spem et confidentiam facilius et firmius in Deum erigendam, tum ad morbi et mortis molestias animo constanti ferendas. Tertius est remissio peccatorum venialium, quae per se ab ipso Sacramento intenditur. Quartus est remissio mortalium peccatorum; secundario tamen, et per accidens, si quae adhuc habeat infirmus, quae tamen invincibiliter ignorat, nec se eis inquinari existimat. Quintus est abstersio reliquiarum peccati. Sextus denique est sanitas corporis restituenda, si haec animae saluti expediat. Quaeritur autem quis sit praecipuus et primarius eiusmodi effectus.

NOTANDUM 2. Non consentire Theologos circa explicationem reliquiarum peccati, quarum abstersionem Concilium Tridentinum inter effectus Extremae Uctionis deputat. Quidam enim per eam volunt designari peccata venialia. Verum revincuntur ab ipsis Concilii verbis dicentis non solum per hoc Sacramentum deleri ipsas reliquias, sed etiam delicta, si quae sint: certum est autem peccata venialia esse revera delicta ac vere peccata. Aliqui existimant per peccati reliquias intelligi pronitatem et habitum ex peccato relictum. Verum hic non removetur, nisi per frequentationem contrariorum actuum, et iugiter etiam in viris iustificatis interdum perseverat. Censent alii, per peccati reliquias intelligi languorem et torporem ad faciendum bonum, et mentis infirmitatem ad intuenda et meditanda caelestia, quae quidem reliquae peccata non sunt, sed ex primo peccato relictae, aliisque peccatis subinde confirmatae: unde S. Augustinus, lib. ult. De Trinit., cap. 17. animam suam alloquens, ait: Quae, inquit, causa est, cur acie fixo lucem illam incommutabilem videre non possis, nisi infirmitas, et quid eam tibi facit, nisi iniquitas? Porro haec animi infirmitas, seu torpor et difficultas ad bene operandum, per hoc Sacramentum tollitur; quapropter appellatur spiritualis animi sanatio, sicut Baptismus eiusdem est regeneratio, et Poenitentia ipsius spiritualis resurrectio a morte peccati.

NOTANDUM 3. Cuiuslibet Sacramenti duplicem esse effectum, nempe communem, et proprium. Communis est, qui convenit omnibus Sacramentis novae Legis, nempe gratia sanctificans, vel eius augmentum; siquidem omnia novae Legis Sacramenta producunt gratiam in suscipiente, obicem non ponente. Proprius est, ad quem producendum quodlibet Sacramentum ordinatur. Insuper proprius effectus attendi potest dupliciter: primo quidem, ut intentus per se ac directe: secundo, ut intentus per accidens, quando scilicet Sacramentum producit aliquem effectum, occasione alterius rei, quae incompatibilis est cum effectu proprio Sacramenti. Denique effectus per se ac directe intentus est duplex, scilicet principalis, et minus principalis. seu primario, aut secundario intentus, ut patet exemplo Sacramenti Poenitentiae, cuius effectus proprius per se ac directe intentus primario est remissio peccatorum mortalium debite confessorum: effectus vero per se quidem directe intentus, non tamen primario, sed tantum secundario, est remissio peccatorum venialium. — Porro triplex est Theologorum sententia circa primarium ac potissimum huius Sacramenti effectum. Quidam enim docent cum S. Thoma, 3. q. 65. art. 1. necnon et in 1. dist. 23. q. 1. art. 2. principalem ac magis proprium Extremae Unctionis effectum, esse augmentum gratiae habentis ius ad removenda peccati auxilia, et conferenda specialia auxilia contra languorem et debilitatem ad operandum. Nonnulli cum Suarez docent, effectum proprium et primarium huius Sacramenti esse confortare animam infirmi contra difficultates et tentationes in articulo mortis occurrentes, quibusdam divinis auxiliis ad hoc specialiter ordinatis: consequenter vero, non quidem mere per accidens, sed aliquo modo per se, non tamen ex primaria, sed ex secundaria intentione, esse remissionem omnis culpae tam mortalis, quam venialis, necnon reatus poenae ex peccato relictae, modo in subiecto non sit obex, quod accidit quando aegrotus hoc Sacramentum suscipit cum peccato invincibiliter ignorato. Ceteri denique docent cum Subtili Doctore effectum primarium ac principalem huius sacramenti esse remissionem peccatorum venialium; alios autem effectus esse dumtaxat minus principales et secundarios, cui sententiae, utpote veriori, ut scribamus, sit

Conclusio prima. — PRIMARIUS AC PRINCIPALIS HUIUS SACRAMENTI EFFECTUS EST INFUSIO GRATIAE HABITUALIS, QUATENUS HABET ANNEXAM REMISSIONEM FINALEM PECCATI VENIALIS, NON AUTEM MORTALIS. LICET HOC ETIAM REMITTAT PER ACCIDENS. Ita Subtilis Doctor, dist. 23. n. 3. Cuius utique rationem congruam praemiserat, dicens: « Congruum est recessurum ab hac vita finaliter a venialibus absolvi, quia ista non remissa essent impedimentum gloriae consequendae, et non remissa possunt esse usque ad exitum, quia peccator quasi continue peccat talibus peccatis ». quasi diceret: quemadmodum institutum est Sacramentum Baptismi pro expiando peccato originali, et Poenitentiae pro delendis mortalibus, et venialibus, quae per totam vitam, dum homo est rationis compos, fiunt. ita congruum fuit, ut institueretur Sacramentum pro eluendis peccatis venialibus, quae supersunt expianda homini in extremis posito, et post ultimum Poenitentiae et Eucharistiae Sacramentum, ubi scilicet propter acerimam morbi et imminentis mortis agitationem non est amplius libertatis compos, nec consequenter capax agendi poenitentiam per quam eiusmodi peccata possit eluere. Idem docet Seraphicus Doctor, loco supra laudato, ubi cum dixisset: Extrema-Unctio est contra peccatum veniale, et per accidens confert ad alleviationem corporalis infirmitatis, et ad animae vigorem, subdit: « sed notandum, quod de veniali peccato est loqui dupliciter: aut prout est quis in statu viae, aut prout est quis in egressu. Si prout est in statu viae, sive in itinere, sic morbus venialis est quasi inseparabilis, vel quadam necessitate iterabilis, ac per hoc quodammodo incurabilis, et ideo non debuit contra ipsum aliqua medicina specialiter et principaliter ordinari; imo quodammodo omnia Sacramenta valent ad eius curationem secundum plus, aut minus. Si autem loquamur, prout anima est in statu egrediendi, sic possunt curari sine iteratione, et sic cum anima possit trahere talia cremabilia, quae retraherent a gloria, instituit divina misericordia remedium quo anima curari posset, quantum ad remissionem culpae, et etiam partis poenae, et hoc est Sacramentum Uctionis Extremae. Modus autem curandi veniale peccatorum in hoc sacramento correspondet modo infirmitatis, Veniale autem peccatum gravat animam deprimendo deorsum, ut non ita tendat in Deum per devotionem et amorem pro eo, quod est ibi conversio inordinata ad commutabile bonum, et pro eo quod est minor amor Dei, sicut tangit Augustinus in lib. Confessionum. Et ideo cum curatio directe sit per contrarium, per illud curatur, quod animam aggravatam per devotionem sursum elevat. Et quoniam corpus, quod corrumpitur, aggravat animam, cum illud Sacramentum sit ad elevandam animam per devotionem, in qua anima recipit vigorem quemdam, in quo semper est deletio venialium, si sunt in anima, et per consequens repressio molestiarum corporalium, si expedit ipsi animae; hinc est quod istud Sacramentum principaliter est ad curationem et alleviationem infirmitatis spiritualis, scilicet peccati venialis, et per accidens est ad curationem et alleviationem infirmitatis corporalis, quodammodo ad vigorandam animam, quae regit corpus. Et sic patet quid sit in hoc Sacramento res tantum, quid signum, et quid res, et signum. Signum tantum est unctio exterior. Res tantum est venialis curatio. Res et signum in ipsa anima devotionis excitatio, quae non est aliud, quam quaedam spiritualis Unctio ».

Probatur insuper Conclusio: ille censendus est effectus primarius Sacramenti, quem forma Sacramentalis significat et exprimit: sed forma Sacramenti Extrema Uctione qua utitur Ecclesia Romana, et Graeca significat, et exprimit remissionem peccatorum: igitur haec est effectus primarius Sacramenti. Maior constat: cum enim Sacramenta novae Legis efficiant quod significant, et ipsorum significatio spectet ad eorum causalitatem, haud dubium est, quod ille censendus sit primarius effectus, qui potissimum declaratur et significatur per formam sacramentalem, in qua potissimum Sacramenti ratio ac cursus consistit. Minor etiam patet ex verbis utriusque formae tam Graecae, quam Latinae, in quibus significatur exorata peccati remissio per illa vocabula: Indulgeat, seu, pareat, vel remittat tibi Deus quidquid deliquisti, etc. — Confirmatur ex Concilio Tridentino assignante hanc remissionem tamquam potissimum effectum; ait enim cap. 2. ubi agit de effectibus Sacramenti: Res etenim, inquit, haec gratia est Spiritus sancti cuius Unctio delicta, si quae sunt adhuc expianda, ac peccati reliquias abstergit. Posteriori autem loco alios designat effectus, ut nempe significet, illam remissionem, quam primario loco assignat, esse potissimam inter effectus huius Sacramenti: quod utique repetit Can. 3., cum ait: Si quis dixerit, sacram infirmorum Unctionem non conferre gratiam, nec remittere peccata, nec alleviare infirmos... anathema sit. Quibus verbis significat in hoc Sacramento conferri gratiam habitualem, cuius proximus effectus est ipsa peccatorum remissio. Idipsum evidentius patet ex Catechismo Romano num. 27., ubi ait: Docebunt igitur Pastores, hoc Sacramento gratiam tribui, quae peccata, et imprimis leviora quidem, et ut communi nomine appellantur venialia remittit: exitiales enim culpae Poenitentiae sacramento tolluntur; neque enim hoc Sacramentum primario loco ad graviorum criminum remissionem institutum est: sed Baptismus tantum, et Poenitentia vi sua id efficiunt, etc. Quibus verbis significatur effectum primarium huius Sacramenti esse ipsam peccati remissionem, non quidem mortalis et gravioris, sed dumtaxat venialis.

Probatur secundo: ille censendus est primarius effectus, ex quo ceteri, tamquam ex fonte, emanant et profluunt: at omnes a Concilio Tridentino assignati effectus huius Sacramenti proveniunt ex ipsa peccati remissione, illamque necessario praesupponunt: siquidem curari non potest languor infirmitatis animae, nec evacuari possunt peccati reliquiae, nisi peccatum ipsum evacuetur; nec potest conciliari animi tranquillitas in morte, nisi deleatur peccatum ipsum, quod Domini adventum ac iudicium tremendum exhibet; nec potest quis adversus infensum humani generis hostem feliciter armari, quamdiu peccatum in se continet, per quod diabolus aliquatenus ei dominatur: nec denique restaurari potest integra corporis sanitas, nisi eluatur peccatum, propter quod forte infirmitas accidit: igitur illa peccati eliminatio censeri debet primarius huius Sacramenti effectus. Sed peccatum illud, quod per Extremam Unctionem removeri debet, non est mortale, ut constat tum ex supradictis Catechismi Romani verbis, tum quia peccatum mortale post Baptismum commissum deleri tantum potest per Poenitentiam, ut docet Concilium Tridentinum, Sess. 14. cap. 2. Fuit enim Poenitentia hominibus, qui se mortali aliquo crimine inquinassent, quovis tempore ad gratiam et iustitiam assequendam necessaria. Ita cap. 1., et idem cap. 4., ubi docet: Fuit autem quovis tempore ad impetrandam veniam peccatorum hic Contritionis motus necessarius, et in homine post Baptismum ita demum praeparat ad remissionem peccatorum, si cum fiducia divinae misericordiae, cum voto praestolandi reliqua coniunctus sit, quae ad rite suscipiendum hoc Sacramentum requiruntur, etc. Et infra docet. Contritionem perfectam non iustificare, nisi cum voto Sacramenti Poenitentiae, neque imperfectam sine Sacramento reipsa suscepto. Tum quia Poenitentia est per se instituta, ut sit secunda post naufragium tabula, per quam salvari potest peccator a mortalibus: nullibi autem legitur dari tertiam naufragii tabulam inter Sacramenta, ac subinde Sacramentum Extremae Unctionis non potest hanc virtutem et appellationem sibi vindicare: haberet autem utramque rationem, si per se ordinaretur ad remissionem peccati mortalis: igitur dumtaxat per accidens ad eiusmodi peccati mortalis remissionem ordinatur. Tum denique, quia mortalia debent simul remitti, quippe cum non remittatur mortale peccatum sine infusione gratiae sanctificantis, quae de via ordinaria cum peccato mortali subsistere non potest: sed peccata, quae per Extremam Unctionem remitti debent, non possunt simul remitti virtute Sacramenti, quippe hoc Sacramentum citra casum necessitatis non potest simul conferri: etenim ad singulas partes ungendas iteratur tam Unctio, quam forma, quae est deprecativa remissionis eorum peccatorum, quae per eiusmodi facultatem corporis commissa sunt; ac subinde singulae illae huius Sacramenti applicationes operari debent aliquam peccati remissionem: non quidem mortalis, ut dictum est: igitur tantum venialis; quia cum peccatum veniale subsistat cum gratia sanctificante, inde est, quod unum remitti possit seorsim ab alio.

DICES 1: Peccatum veniale remitti potest sine infusione gratiae, et per varia media, ut iam pluries diximus: igitur ad illius peccati remissionem necessarium non fuit, ut institueretur aliquod Sacramentum. — Distinguo antecedens: ita remitti potest peccatum veniale quando homo capax est adhuc agendae poenitentiae, et applicandi media ordinata ad eiusmodi peccati remissionem, concedo: quando versatur in eo statu, ut nec actus poenitentiae possit elicere, nec eiusmodi media applicare, ut contingit in ultima vitae periodo, nego.

URGEBIS: Monent sacra Ritualia, necnon et Catechismus Romanus, n. 18. ut conferatur hoc Sacramentum, cum suscipiens adhuc habet mentem integram, estque rationis compos, ac subinde dum adhuc est in eo statu, ut peccare possit iterum simul et poenitere: igitur Sacramentum hoc non est institutum ad finalem peccati remissionem. — Nego consequentiam, et ad antecedens dico, idcirco haec ita praemovere, non quod ita necessario Sacramentum sit conferendum, sed ut suscipiens, propter maiorem suam dispositionem, uberiorem Sacramenti effectum consequatur, et maiori cum reverentia istud recipiat. Ceterum, ad validitatem huius Sacramenti non requiritur, ut qui istud recipiat, dum est adhuc rationis compos, quia potest suum sortiri effectum, etiam in homine sensibus et ratione orbato, et iam morti proximo.

INSTABIS: Si hoc Sacramentum per se institutum esset ad remissionem peccatorum venialium, non esset expectanda ultima vitae periodus, ut ministraretur, sed etiam conferri deberet in plena sanitate, et saepius iterari: sed falsum consequens: igitur et illud unde sequitur. — Nego sequelam maioris; non enim, ut dictum est in probatione Conclusionis, Sacramentum hoc ordinatur per se ad remissionem venialium simpliciter, sed dumtaxat pro eo statu, in quo suscipiens non est capax adhibendi alterius remedii ad expiationem venialium, licet interim maioris dispositionis adhibendae gratia conferatur homini adhuc ratione utenti, ac consequenter capaci iterum peccare venialiter: qua ratione Sacramentum hoc non afferet finalem remissionem peccatorum, quia peccata illa post eius receptionem commissa non remitterentur illius virtute, sed per alia media, nempe per Poenitentiam et Confessionem ac Sacramentalem Absolutionem, quam potest suscipere, si adhuc sufficienti ratione donetur, ut peccare possit; quandiu enim homo peccare potest, tamdiu et poenitere.

DICES 2: Forma Ambrosiana et Veneta sufficiens est et valida ad essentiam huius Sacramenti: sed in ea non fit ulla mentio remissionis peccati, sicut in Romana et Graeca: igitur hoc Sacramentum per se primario non ordinatur ad remissionem peccati. — Distinguo minorem: non fit mentio expressa et distincta, quemadmodum in aliis formis, concedo: implicite et aequivalenter, nego; nam haec verba, ut more militis praeparatus ad certamen, significant gratiam sanctificantem tollentem impedimentum peccati. ratione cuius conceditur non solum gratia actualis ad victoriam de hoste reportandam, sed etiam plena innocentia finalis, et mundities ab omnibus peccatis, quae gravare possent militem, et eum minus dignum divinae protectionis reddere.

Probatur secunda pars, nempe quod Sacramentum hoc licet non ordinetur per se ad remissionem peccatorum mortalium, ex vi suae propriae institutionis, nihilominus illa remittat per accidens, quando videlicet infirmus habet eiusmodi peccata, quae bona fide et invincibiliter ignorat; quamvis enim hoc Sacramentum ordinetur dumtaxat per se ad conferendam secundam gratiam, idest, ut gratiae sanctificantis augmentum conferat supponatque hominem a peccato mortali per Sacramentum Poenitentiae, aut perfectam Contritionem iam purgatum: nihilominus secundario etiam et per accidens primam interdum gratiam conferre potest et peccata mortalia delere, si forte Confessio Sacramentalis citra culpam invalida fuit, et alias infirmus se in statu peccati mortalis esse invincibiliter ignoret, et de illis saltem in genere attritus sit: et hoc satis aperte colligitur tum ex praecitatis S. Iacobi verbis, si in peccatis sit, remittentur ei, tum ex illis Concilii Trid., c. 2. Delicta, si quae sint adhuc expianda, abstergit: tum denique ex ipsius formae verbis: Indulgeat tibi Dominus quidquid peccasti: cum enim haec verba sint indefinita, ac sine ulla restrictione, de peccatis etiam mortalibus intelligi possunt modo iam explicato, nempe secundario et per accidens. — Hoc etiam significavit S. Augustinus, Serm. 215. De Tempore, ubi ait, quod quoties aliqua infirmitas supervenerit, Corpus et Sanguinem Christi ille qui aegrotat accipiat, et deinde corpus suum ungat, ut illud, quod scriptum est, impleatur: qui infirmatur inducat Presbyteros Ecclesiae, qui ungant eum. In quo discursu supponit S. Doctor, quod Eucharistiae receptio, sit praevia successioni Extremae Unctionis: cum Eucharistiae receptio gratiam in anima supponat, cum sit Sacramentum vivorum, idem pariter de Extrema Unctione dicendum erit; et per consequens directe et per se dicetur esse Sacramentum vivorum: ex accidenti tamen, ac veluti indirecte poterit dici quoque remedium et antidotum mortuorum, ut de aliis quatuor Sacramentis suo loco dictum est. Et hoc etiam Doctor noster expressit loco citato supra, dum ait, quod nullus est capax istius Sacramenti digne, nisi sit in gratia: istud enim Sacramentum, non est remedium acquirendi gratiam, quia ad hoc sunt tantum Baptismus et Poenitentia: quibus verbis significat Doctor, haec tantum duo Sacramenta per se ordinari ad remissionem peccati mortalis, alia autem quinque indirecte solum et per accidens, quatenus scilicet gratia habitualis, quam efficiunt, ut sunt Sacramenta, est incompossibilis cum peccato mortali.

DICES: Hoc Sacramentum per se ordinatur ad remissionem illius peccati, quod conditionaliter inesse potest, ait enim S. Iacobus: Si in peccatis est, dimittentur ei: sed si peccatum, quod conditionaliter inesse potest, est mortale, non est locus conditionali propositioni de venialibus; siquidem apprime noverat S. Iacobus, vix aliquem esse liberum quovis modico tempore ab eiusmodi peccatis, ait enim c. 2. In multis offendimus omnes: igitur oportet loquatur de peccatis mortalibus, ac subinde censet, non solum per accidens, sed etiam hoc Sacramentum per se ordinari ad remissionem peccatis mortalis. — Nego maiorem; nam particula (si) non est semper conditionalis, nec dubium ingerens, sed interdum est absoluta, maxime quando coniungitur rei factae, ut patet ex oratione prima Ciceronis in Catilinam, ubi ait: Si illustrantur, si erumpunt omnia, non dubitat fuisse illustrata et erepta, sed supponit tamquam probata, ut inde Catilina mores mutet. Unde ad minorem dico, S. Iacobum ita locutum fuisse, ut nempe significaret hoc Sacramentum ordinari ad remissionem peccatorum venialium, ex hypothesi, quod illa non fuissent iam per Sacramentum Poenitentiae, vel Eucharistiae, vel per Sacramentalia remissa, eo fere sensu, quo de singulis Sacramentis dici solet, illa suum effectum infallibiliter producere, si non sit obex ex parte suscipientis.

PETES: Quid sentiendum sit de aliis effectibus et fructibus spiritualibus huius Sacramenti? — Respondeo, Catechismum Romanum illos luculenter ac praeclare expendere n. 28. ubi post declaratam huius Sacramenti primariam utilitatem, nempe remissionem peccati, subiungit: « Altera est sacrae Unctionis utilitas, quod animam a languore et infirmitate, quam ex peccato contraxit, et a ceteris omnibus peccati reliquiis liberat. Tempus autem huic curationi opportunissimum existimandum est, cum gravi morbo afflictamur, ac vitae periculum impendet. Etenim homini natura insitum est, ut nihil in rebus humanis aeque ac mortem pertimescat: auget autem magnopere hunc timorem praeteritorum actuum memoria, cum praesertim gravissima conscientiae nostrae accusatio nos urgeat, ut enim scriptum est: Venient in cogitationem peccatorum suorum timidi, et tradentur illis ex adverso iniquitates ipsorum. — Deinde, illa cura et cogitatio vehementer angit, quod paulo post stare oporteat ante tribunal Dei, a quo de nobis iustissima pro eo, ac meriti fuerimus, sententia ferenda sit. Saepe autem evenit, ut fideles hoc terrore percussi, se miris modis exagitari sentiant. Nihil autem ad mortis tranquillitatem magis conducit, quam si tristitiam abiiciamus et laeto animo Domini adventum expectemus, paratique simus depositum nostrum, quandocumque illud a nobis repetere voluerit, libenter reddere. Ut igitur hac sollicitudine fidelium mentes liberentur, animusque pio et sancto gaudio repleatur, Extremae Unctionis Sacramentum efficit. Praeterea aliud etiam, quod merito omnium maximum videri potest, ex eo consequimur, nam etsi humani generis hostis, quoad vivimus, numquam desinit de interitu et exitio nostro cogitare, nullo tamen tempore, ut nos omnino perdat, ac si fieri possit, spem nobis divinae misericordiae eripiat, vehementius omnes nervos contendit, quam cum supremum vitae diem appropinquare animadverterit. Quamobrem fidelibus arma et vires hoc Sacramento subministrantur, quibus adversarii vim et imperium frangere, et illi fortiter repugnare possint. Alleviatur enim et erigitur aegri animus divinae bonitatis spe, eaque confirmatus morbi incommoda omnia fert levius, ac ipsius daemonis calcaneo insidiantis artificium et calliditatem facilius eludit ».

Conclusio secunda. — SANITAS CORPORIS RESTITUENDA EST EFFECTUS PER ACCIDENS HUIUS SACRAMENTI. Haec debet esse communis apud Theologos.

Quod autem corporea restituenda sanitas sit effectus huius Sacramenti, patet ex Trid., Sess. 14. c. 2. ubi recensitis huius sacrae Unctionis effectibus spiritualibus, addit: Et sanitatem corporis interdum, ubi saluti animae expedierit, consequitur. Quod etiam colligitur ex verbis S. Iacobi, dicentis: Oratio fidei salvabit infirmum, et alleviabit eum Dominus; haec enim alleviatio nedum spectat ad illam animae erectionem, qua per gratiam in hoc Sacramento concessam, anima ex torpore, moestitia, et anxietate erigitur, et assurgit in Deum, ac spe eius misericordiae confirmatur infirmus, morbi incommoda omnia fert levius; sed etiam tendit ad levamen ipsius corporeae infirmitatis aegrum vexantis: cum enim de infirmitate corporis loqueretur Apostolus, consequens erat, ut alleviatio, quam per sacram Unctionem spondet, spectaret nedum ad animae, sed etiam ad corporis sanitatem. Unde etiam in Decreto Conc. Florentini de Extrema Unctione sanationis nomen ad utrumque refertur: Effectus, inquit, est mentis sanatio: in quantum autem expedit, etiam corporis. Et certe singulari divinae providentiae beneficio factum est, ut huic Sacramento prae ceteris annexeretur virtus curativa ac medicativa corporis; cum enim inter omnia huius saeculi mala nihil sit ipsa morte terribilius, ita nihil vita ac sanitatem expetendum magis, qui quidem appetitus tum maxime viget, et impetum suum exerit, quando homo ad vitam ulterius propagandam, videt ex ingravescente infirmitate, se humanis ac naturalibus praesidii destitui; tunc enim saepe tentari solent aegroti ad conquirenda remedia quaedam illicita et superstitiosa, quibus vitae prolongationem obtinent, ut patet exemplo Ochozicae, 4. Reg., cap. 1. Quamvis igitur primaria huius Sacramenti virtus spiritualis sit, sicut et aliorum Sacramentorum, attamen Christus Dominus, hominum infirmitati et imbecillitati consulens, voluit huic sacro signaculo etiam adiungere virtutem curativam infirmitatis corporis, ne forte desperato morbi remedio ad illicita et superstitiosa auxilia confugerent aegroti. Quam utique rationem indicavit S. Augustinus (aut quisquis est Auctor lib. De rectitudine (Catholicae conversationis), ubi ait: « Quoties aliqua infirmitas occurrerit alicui, non quaerantur praecantatores, non divini, non sortilegi, sed qui aegrotat in sola Dei misericordia confidat, et Eucharistiam cum fide et devotione accipiat, Oleumque benedictum fideliter ab Ecclesia petat, et secundum Apostolum: Oratio fidei salvabit infirmum ».

Hic autem effectus non est per se intentus, sed tantum per accidens in hoc Sacramento, quippe, inquiunt Concilia Tridentinum et Florentinum, hic solum effectus producitur cum expedit saluti animae suscipientis. Adde quod licet rarius contingat, hominem periculose aegrotantem et hoc sacro Oleo inunctum pristinae sanitati restitui, saepe tamen accidit, ut morbi levamen aliquod aegrotus sentiat, simul cum interna Spiritus Sanctus consolatione, quam proprie haec Unctio significat et operatur.

QUAERES 1. Quis est huius Sacramenti Minister?

Respondeo, hoc Sacramentum non ab alio posse, quam a Sacerdote valide ministrari. Ita definit Conc. Trid., Can. 4. Si quis dixerit Praesbyteros Ecclesiae, quos Dominus Iacobus adducendos esse ad infirmum inungendum hortatur, non esse Sacerdotes ab Episcopo ordinatos, sed aetate seniores in quavis communitate, ob idque proprium Extremae Unctionis Ministrum non esse Sacerdotem, anathema sit. Idque colligitur ex verbis S. Iacobi dicentis: Si quis infirmatur, inducat Presbyteros, ubi nomine Presbyteris non intelligitur senior, et qui maiore pollet aetate, ut perperam interpretantur haeretici, sed revera intelligitur Sacerdos, iuxta illud 1. Timoth. 4. Noli negligere gratiam, quae in te est, quae data est tibi per Prophetiam (idest per sacram ordinationem) cum impositione manuum Presbyterii, idest coetus Sacerdotum. Confirmatur primo, quia non senes, sed Pontifices et Sacerdotes sunt constituti, ut orent pro aliis, ut dicitur ad Hebr. 6. Secundo, quia alias non seniores, sed sanctiores fuissent introducendi, siquidem eorum orationes longe efficaciores essent, utpote Deo magis acceptae et gratae.

Huius autem veritatis rationem hanc profert Seraphicus Doctor d. 23. art. 2. q. 1. « Dicendum, inquit, quod huius Sacramenti dispensatio ex officio spectat ad Sacerdotes, et illud confirmat auctoritas, et ratio. Quia dicitur, Inducat Presbyteros, etc. et orent super eum. Ratio, quia cum huius Sacramenti materia sit oleum consecratum, non debet administrari, nec contingi, nisi ab eo, qui habet manus consecratas, et talis est Sacerdos; ideo non se extendit ad omnes. Nec ad solos Episcopos, quia cum hoc sit Sacramentum periclitantium, qui non possunt adire Praelatos, sed magis e converso, oportet multos perire, si a solis Episcopis dari deberet; ideo disposuit Spiritus Sanctus quod unguentum non solum esset in capite, vel in barba Aaron, sed etiam descenderet usque in oram vestimenti, scilicet usque ad inferiores Sacerdotes. Nec solum sumitur ratio a parte unctionis, verum etiam a parte orationis; quoniam enim officium mediationis Sacerdotibus competit, sicut competit offerre dona, et sacrificia pro peccatis, nec solis Episcopis, nec etiam laicis, sic etiam dispensatio huius Sacramenti, cuius efficacia principaliter consistit in oratione fidei, cuius est Sacerdos minister de ratione sui officii ».

DICES 1: Innocentius I, Epist. ad Decentium, exponens verba S. Iacobi: Inducat Presbyteros Ecclesiae, scribit: Non est dubium de fidelibus aegrotantibus intelligi debere, qui sancto oleo chrismatis perungi possunt, quo ab Episcopo confecto, non solum Sacerdotibus, sed omnibus Christianis uti licet in sua, aut suorum necessitate: igitur non solum Sacerdotibus, sed omnibus etiam Christianis, saltem in casu necessitatis, licitum est hoc Sacramentum ministrare. — Nego consequentiam; loquitur enim Pontifex de unctione, non quidem activa, et ex parte Ministri, sed passiva, et ex parte suscipientis, ut nempe sit sensus, quod promiscue omnes fideles Christiani, non soli Sacerdotes, Oleo infirmorum inungi possint; sed non quod promiscue permittatur omnibus, ut hoc Sacramentum conferant. Quod autem ea sit illius sententia, apparet ex sequentibus illius verbis, ubi subiungit, non solum Sacerdotem, sed Episcopum esse huius Sacramenti Ministrum: Ceterum, inquit, illud superfluum videmus adiectum, ut de Episcopo ambigatur, quod Presbyteris licere non dubium est; nam idcirco de Presbyteris dictum est, quia Episcopi aliis occupationibus impediti ad omnes languidos ire non possunt. Ceterum si Episcopus potest, aut dignum ducit aliquem a se visitandum benedicere, et tangere Chrismate, potest cuius est ipsum Chrisma conficere.

DICES 2: Idecirco huius Sacramenti ministratio non solis Episcopis, sed Presbyteris est concessa, quoniam Episcopi non possent singulis infirmis adesse: sed neque id possunt Sacerdotes, maxime in illis locis, ubi rari sunt: igitur non solis Sacerdotibus, sed etiam quibusque fidelibus in casu necessitatis hoc Sacramentum ministrare licet.

Nego consequentiam; cum enim hoc Sacramentum non sit absolute necessarium ad salutem, cumque illius defectum, et Sacerdotis absentiam supplere possit infirmantis devotio, idecirco non fuit necessarium, quod illius ministratio concederetur omnibus fidelibus. — Licet autem S. Iacobus moneat, inducendos esse Presbyteros, hoc monitum non sic accipiendum est, quasi plures Presbyteri sint necessarii ad validam huius Sacramenti collationem, ut existimant Graeci, qui septem convocant Presbyteros, ut Extremam-Unctionem aegrotis administrent. Cuius praxis hanc rationem profert Simon Thessalonicensis, apud Arcudium cap. 3. « Dei frater Iacobus » horum Presbyterorum, inquit, « numerum non exprimit: at vero septem esse vocandos consuetudine traditum est; quod fieri arbitror propter septem dona, quae apud Isaiam enumerantur, Spiritus: vel propter illos septem antiquae Legis Sacerdotes, qui divino iussu circumcuntes urbem Iericho, septies tubis cecinerunt, atque moenia diruerunt. Ut etiam hic septem Sacerdotes malitia urbem, duraque moenia altitudinum peccati demoliantur. Vel etiam tamquam mortua existente anima, ut supra puerorum illius Sunamitidis ad imitationem Prophetae, septies orent Sacerdotes, et eam suscitent, prout sane excitavit puerum Elisaeus septies reversus, septies item precatus. Qui quemadmodum Elias septies orans, caelum, quod peccantibus clauserat, rursus aperuit, atque deduxit pluviam, sic isti septies deprecati solvant quidem squalorem peccati, accepta vero gratiae clave, non secus, ac Petrus aperiant caelum, atque misericordiam a Deo remissionis, velut imbrem deducant. Is ergo sensus est, ut mea fert sententia, septennarii numeri. In necessitate autem, et pauciores Sacerdotes conficiunt ». Et infra. « Nonnulli vero, ubi penuria est Sacerdotum, tres tantum convocant, idque non est reprehendendum. Erit enim imprimis propter potentiam Trinitatis. Deinde vero etiam propter aliud factum Eliae in testimonium, et praedicationem Trinitatis. Quando mortuum filium Seraphithae trina praedicatione, trinaque vice in eum incumbens suscitavit. Ceterum non est curiosius inquirendum de numero, quando neque numerus scriptus est. Nisi quod quamvis non sit scriptus, necessarium tamen est antiquam observare traditionem, et sin quidem septem, ut veteris moris est, si vero necessitas fuerit, tres sint ad minus. eaque omnia recitent, quaecumque per traditionem dicenda esse acceperunt. Quoniam quae a Patribus sunt, ea quoque spiritus esse, fatendum est ». Verum, ut ibidem respondet Arcudius, unde colligit Simon ex eo quod Apostolus dixerit, vocet Presbyteros Ecclesiae, non unum intelligere Presbyterum? si propter numerum multitudinis, frequenter is numerus in Scripturis sanctis accipitur pro numero singulari; nam et Apostolus ad Hebraeos scribens de Prophetis dicit: Obturaverunt ora leonum, lapidati sunt, secti sunt, circumierunt in melotis, et pellibus caprinis; et tamen qui obturavit ora leonum unus fuit Daniel, et qui lapidatus est unus Hieremias fuit, et qui sectus est unus Isaias: et similiter S. Matthaeus, et S. Marcus referunt, latrones cum Christo crucifixos imbecillitatem illi exprobrasse; cum tamen S. Lucas diserte scribat, unus autem de his, qui pendebant, latronibus, blasphemabat eum. Sed eodem modo respondendum est, illos accepisse numerum multitudinis pro numero singulari, ut sanctus Augustinus observavit in lib. 3. De consensu Evangelistarum, cap. 16. — Deinde saepe Scriptura utitur communi modo loquendi. Communiter autem dicimus, confitenda sunt peccata Sacerdotibus; in aegritudine vocandi sunt Medici; cum tamen semper uni Sacerdoti patefaciamus peccata, et saepissime unus Medicus curet aegrotum. Itaque quod Iacobus Apostolus dixerit, vocet Presbyteros, perinde est, ac si dixisset: vocet unum ex Presbyteris. Sic Christus Dominus dixit leprosis: ite ostendite vos Sacerdotibus, cum alteri leproso dixerit: vade ostende te Sacerdoti. Et Levitici 13. de leproso scriptum est: adducitur ad Aaron Sacerdotem, vel ad unum quemlibet filiorum eius. Et profecto si omnes illi decem leprosi uni Sacerdoti se ostendissent, praecepto Christi Domini cumulate satisfecissent. — Et infra: unus Presbyter seorsim consideratus vere, proprie, ac per se etiam secundum Graecos, veram adhibet subiecto materiam, et integram formam huius Sacramenti: ergo vere et proprie solus confert hoc Sacramentum. Quare ceteri videntur esse superflui, superfluos dico, si exequantur Sacramentum recitantes eamdem formam; imo utrum etiam graviter peccent, dum sine ratione iterant Sacramentum, nec ne, dicam postea suo loco. — Denique, si Thessalonicensis congruentias quaerit, ut ipse requirit ad minus tres ad significandam sanctissimam Trinitatem, ita nos unum ad declarandam unicam Divinitatem, vel unam personam Christi incarnati, vel aliquid simile; non enim desunt ingeniosissimas similitudines rerum, et congruentiae. Quare si vel aderit Presbyter, sufficit solus, praesertim in necessitate. Haec Arcudius. Consequens est ergo, quod cum S. Iacobus, ait: inducat Presbyteros, potius qualitatem Ministri, quam numerum commendat, hocque ab eo dictum est per enallagem, quomodo saepe dicitur, quod peccator sua crimina debet confiteri Sacerdotibus, idest homini, qui sit Sacerdos, vel uni ex Sacerdotibus.

Ex his COLLIGE, Sacramentum Extremae Unctionis integre administrari debere ab eodem Ministro; ita quod singulae Unctiones cum suis formulis, et praecationibus, ab eodem Sacerdote adhibeantur; sanctus enim Iacobus dicit, ungentes debere orare super aegrotum; una autem oratio a pluribus partialiter prolata non potest habere perfectum sensum, secundum communem usum loquendi. Possent tamen diversorum sensuum Unctiones una cum formulis sibi correspondentibus a diversis Sacerdotibus ministrari, extra necessitatem quidem valide, sed illicite, quia id fieret contra Ecclesiae praxim, quae maxime in Sacramentorum administratione est attendenda; licite vero in necessitate, puta si prior Sacerdos post primam Unctionem unius sensus deficiat, et tunc alter reliquas Unctiones absolvat.

COLLIGE 2. Ministrum ordinarium Extremae Unctionis esse proprium Pastorem cuiusque Ecclesiae, licet enim omnis Sacerdos valide possit hoc Sacramentum etiam extra necessitatem conferre, non potest tamen licite id exequi, nisi sit vel proprius suscipientis Sacerdos, vel ab eo licentiam obtinuerit: tum quia ministrare Sacramentum est officium Pastoris, quod nullus potest sibi vindicare, nisi vel ab eo Pastore, vel ab eius Superiore facultatem obtinuerit. Unde Catechismus Concilii Tridentini, cum dixisset num. 26., soli Sacerdoti huius Sacramenti administrationem esse commissam, subdit: neque tamen Ecclesiae decreto cuivis Sacerdoti, sed proprio Pastori, qui iurisdictionem habeat, sive alteri, cui ille eius muneris fungendi potestatem fecerit, hoc Sacramentum administrare licet. Tum quia ex Clementina prima De Privilegiis, sub excommunicationis poena prohibetur Religiosis, ne absque licentia proprii Sacerdotis, seu Presbyteri Parochialis, hoc Sacramentum administrent Clericis, aut Laicis sibi non subditis.

QUAERES 2. Quibusnam hoc Sacramentum conferri debeat?

RESPONDEO, huius Sacramenti suscipiendi capacem esse solum Christianum, viatorem, adultum, et infirmum.

Prima pars constat; nullus enim homo capax est Sacramenti suscipiendi, nisi charactere Baptismali sit insignitus, quippe cum, ut iam diximus pluries cum Concilio Tridentino, Baptismus sit omnium Sacramentorum ianua. Unde si hoc Sacramentum conferretur non baptizato, quantumvis ille Catechumenus esset, et in gratia existens, prorsus irritum esset et invalidum.

Secunda pars etiam constat, nempe quod solus homo vivus et viator huius Sacramenti recipiendi sit capax: tum quia S. Iacobus dicit, eum cui conferri debet haec Sacra Unctio, debere esse infirmum, ac subinde vivum et viatorem: tum quia, ut diximus agendo de Sacramentis in communi, Sacramenta novae Legis sunt remedia, quae non prosunt mortuis finaliter ac damnatis, nec perpetua sanitate fruentibus, quales sunt Beati, sed dumtaxat infirmis, ut sunt viatores.

Tertia pars, nempe quod conferri debeat tantum adultis, sufficienter colligitur ex dictis; cum enim praecipuus huius Sacramenti effectus sit remissio peccati venialis, et ex accidenti etiam mortalis, illi soli debet ministrari qui huiusmodi peccati committendi capax est: pueri autem ante rationis usum non sunt capaces ullius committendi peccati: ergo neque huius Sacramenti suscipiendi. Nec obstat, quod sint capaces gratiae et illius augmenti; nam augmentum, vel infusio gratiae est generalis effectus Sacramentorum, qui per singula Sacramenta non confertur, nisi ut coniunctus propriis effectibus ipsorum Sacramentorum; et ideo ubi non est capacitas primarii et proprii effectus, nec etiam est capacitas Sacramenti, neque effectus communis Sacramentorum per tale Sacramentum conferendus est. — Vel dico cum Magistro, Sacramenta esse quidem instituta ad causandam gratiam, cum haec sit communis eorum effectus, non tamen instituta sunt ad eam quomodocumque causandam, sed tamquam necessariam ad aliquem peculiarem effectum eis proprium: alioquin sequeretur, quod cum gratia habitualis ab omnibus causata sit eiusdem speciei, eosdem quoque effectus produceret in singulis Sacramentis, et omnia quoque Sacramenta eiusdem essent speciei. Hinc diximus in superioribus, Baptismum esse institutum ad causandam gratiam, qua deletur originale, et cetera actualia; Poenitentiam ad causandam gratiam, qua homo valeat fortiter confiteri fidem, et sic de aliis. Sic ergo in proposito Extrema Unctio instituta est ad causandam gratiam deletivam secundum se venialium in homine eorum capaci, ad confortandum contra tentationes, et ad alleviandam animam, ut constat ex dictis: cum ergo parvuli nec peccatorum, nec tentationum daemonis sint capaces, nec gratiae per illud collatae, quae de se est deletiva venialium in subiecto capaci eorum. Ita Mastrius, qu. 6. num. 106. — Nec etiam obstat, quod infantes sint capaces recipiendae sanitatis, quae recensetur inter effectus Extremae Unctionis; nam, ut diximus, effectus iste est tantum intentus per accidens, non autem primo et per se; ac subinde illius solius producendi gratia non debet Sacramentum administrari: igitur solis adultis, qui aliquando usum rationis habuerunt, legitime conferri potest hoc Sacramentum, dummodo certo non constet, eos antequam usum rationis amiserunt, fuisse in peccato, et de illo non poenituisse, puta si quis blasphemando aut adulterando ratione ac sensibus destitueretur, et periculoso morbo laboraret; hac enim in occasione ei non deberet conferri hoc Sacramentum, quia non ordinatur directe ad remissionem peccati mortalis, et aliunde supponit hominem poenitentem, aut in statu gratiae. — Aliis autem quibuscumque adultis, etiamsi de facto nullum rationis usum habeant, dummodo illum antea habuerint, debet hoc Sacramentum ministrari; quia primarius huius Sacramenti effectus non est tantum animi roboratio contra tentationes daemonis, sed etiam est peccatorum venialium remissio, necnon mortalium inculpabiliter oblitorum, vel quae per alia Sacramenta non fuerunt remissa; quamvis ergo amentes in eo statu sint horum effectuum incapaces, sunt tamen capaces alterius, scilicet remissionis peccatorum; fieri enim potest, ut aliquis in peccato mortali existens cum sola Attritione in amentiam incidat, quo in casu virtute huius Sacramenti gratiam recipiat, et de attrito fiat aequivalenter contritus. Nec obstat, quod S. Iacobus dixerit, inducat Presbyteros; haec enim non significant, necessariam esse in infirmo petitionem formalem et expressam huius Sacramenti; sufficit enim virtualis et interpretativa, quam unusquisque habet de propria salute; enimvero si haec interpretativa et virtualis petitio sufficiat ad receptionem Baptismi, multo magis sufficiet ad conferendam Sacram Unctionem.

Patet denique ultima pars, nempe quod solus homo infirmus sit Extremae Unctionis capax; id enim a Christo Domino institutum fuisse creditur ex verbis S. Iacobi dicentis: infirmatur quis in vobis, etc. Quod utique declarat Concilium Florentinum, cum dixit: Hoc Sacramentum nisi infirmo, de cuius morte timetur, dari non debet; et Tridentinum dicens: Nonnisi infirmis, qui in exitu vitae constituti videantur. Unde Sacramentum hoc valide conferri non potest homini bene valenti, quamvis in evidenti vitae periculo constituatur, puta damnatis ad mortem, aut periculose navigaturis, aut praeliariis; hi namque non sunt infirmi, et possunt sibi consulere per alia Sacramenta, maxime per Sacramentum Poenitentiae.

Haec omnia luculenter ac nitide explicat Doctor, dist. 23. num. 3. ubi tradit ac declarat definitionem Extremae Unctionis in hunc modum: « Extrema Unctio est unctio hominis infirmi poenitentis, facta in determinatis partibus corporis, cum oleo consecrato ab Episcopo, ministrata a Sacerdote, simul verba certa cum intentione debita proferente, ex institutione divina efficaciter significans curationem finalem venialium. Ista ratio (inquit) apparet bona, quia non est in se falsa, ex 5. Metaph., cap. 17. quia nulla pars eius repugnat alteri. Exponendo ergo partes, primo ponitur, quod est unctio, cuius congruentia est, quia istud signum sensibile congruit effectui, scilicet unctioni curativae. Subditur, hominis infirmi: ideo non debet conferri sano, nec qualitercumque exposito periculo mortis, quia non ei cui imminet mors ex periculo extrinsecae violentiae, ut armorum, vel submersionis, vel huiusmodi, nec sit exitus de statu viatoris ad terminum; ita quod probabiliter immineat qualitercumque infirmo, sed periculum. Quod additur poenitentis, patet, quia nullus est capax istius Sacramenti digne, nisi sit in gratia; istud enim Sacramentum non est remedium acquirendi gratiam, quia ad hoc sunt tantum Baptismus et Poenitentia. Ex hoc excluduntur non utentes ratione, ut parvuli, et qui non habent materiam poenitentiae, saltem qui non habent Poenitentiam de venialibus, ut perfecte innocentes: quia etiam non utentes ratione non possunt esse poenitentes, excluduntur furiosi et amentes; et hoc nisi per voluntatem praecedentem expressam praesumantur illud velle. Quod additur, in determinatis partibus: istae partes sunt organa potentiarum, per quarum actus peccatur frequenter venialiter, utpote organa quinque sensuum, et potentiae motivae. Et hoc aliquando respectu eiusdem sensus, vel potentiae geminatae, ut organa potentiae visivae, ut oculi duo, organa potentiae auditivae duae aures, organa potentiae olfactivae, nares, organa potentiae tactivae manus. Et sic istis praedictis, sicut geminantur organa, ita geminantur unctiones; organum gustus est lingua, in qua non fit propter abominationem tollendam unctio: sed exterius super os; propter autem organum potentiae generativae fit unctio ad lumbos, iuxta illud Gregorii super illud Lucae: Sint lumbi vestri praecincti, etc. Viris, inquit, luxuria in lumbis est. Propter organum motivae quantum ad progressivam, quae est principalis motiva, fit duplex unctio in duobus pedibus tamquam organis ad illum motum ordinatis. Alia motio, qua frequenter peccatur, est motio linguae, iuxta illud Iacobi 3. Qui non offendit verbo, hic perfectus est vir, et multa alia ibi. Et contra illud est unctio oris, ita quod ipsa est remedium contra duplex peccatum veniale, sicut lingua congruit in duobus operi naturae 2. De anima, in gustum scilicet, et loquelam. Sunt ergo undecim unctiones, scilicet partiales, sed aliquae sunt geminatae quasi una, ita quod sunt septem principales, quinque in organis quinque sensuum, sexta in organo principali potentiae motivae progressivae, septima in organo principali generativae ».

Doctori concinit Catechismus Concilii Tridentini, num. 17. ubi ait: Sed docendi sunt fideles, quamvis hoc Sacramentum ad omnes pertineat, quaedam tamen hominum genera excipi, quibus administrandum non sit. Ac primum excipiuntur qui sano et firmo corpore sunt; iis enim Extremam Uctionem tribuendam non esse, et Apostolus docet, cum inquit: Infirmatur quis in vobis? et ratio ostendit; siquidem ob eam rem instituta est, non modo ut animae, sed etiam ut corpori medicinam afferat. Cum igitur illi tantum, qui morbo laborant, curatione indigeant, idcirco iis etiam, qui adeo periculose aegrotare videntur, ut, ne supremus illis vitae dies instet, metuendum sit, hoc Sacramentum praeberi debet. In quo tamen gravissime peccant, qui illud tempus aegroti ungendi observare solent, cum iam « omni spe salutis amissa, vita et sensibus carere incipiat; constat enim ad uberiorem Sacramenti gratiam percipiendam plurimum valere, si aegrotus, cum in eo adhuc integra mens et ratio viget fidemque, et religiosam animi voluntatem afferre potest, sacro oleo liniatur. Quare Parochis animadvertendum est, ut eo potissimum tempore caelestem medicinam adhibeant illam quidem semper vi sua admodum salutarem, cum eorum etiam pietate et religione, qui curandi sunt, magis profuturam intellexerint. Nemini igitur, qui gravi morbo affectus non sit, Sacramentum Unctionis dare licet, tametsi vitae periculum adeat, vel quia periculosam navigationem parat, vel quia praelium initurus sit, quo certa mors illi impendeat, vel etiam si capitis damnatus ad supplicium raperetur. Omnes praeterea, qui rationis usu carent, ad hoc Sacramentum suscipiendum apti non sunt; et pueri, qui nulla peccata admittunt, quorum reliquias sanare huius Sacramenti remedio opus sit. Amentes item, et furiosi, nisi interdum rationis usum habuerint, et eo potissimum tempore pii animi significationem darent, peterentque ut sacro oleo ungerentur; nam qui ab ipso ortu numquam mentis et rationis compos fuit ungendus non est. Secus vero si aegrotus, cum mente adhuc integra huius Sacramenti particeps fieri voluisset, postea in insaniam, et furorem incidit ».

PETES: Quaenam sit obligatio suscipiendi hoc Sacramentum? — Respondeo primo, quod si Extrema Unctio attendatur secundum se et absolute in ordine ad hominem constitutum in morbo periculoso, Fideles adultos ad sui receptionem non obligat, siquidem ad id tenerentur, vel necessitate medii, vel necessitate praecepti. Non prima, quia hoc Sacramentum non est tantae necessitatis, ut sine eius receptione salus non possit comparari; siquidem nullo ex capite talis necessitas colligitur, quia nullum extat praeceptum vel in Scriptura, vel in Traditione, vel in Canonibus, aut praxi Ecclesiae. Non quidem in Scriptura, si enim aliquod huius Sacramenti suscipiendi esset praeceptum, maxime peteretur ex verbis S. Iacobi: at ita non est, siquidem S. Iacobus solum ibi promulgat hoc Sacramentum, et magis hortatur fideles ad eius receptionem, quam illam praecipiat: igitur non est obligatio illud suscipiendi sub peccato. Neque etiam ex Canonibus, aut praxi Ecclesiae, quia praxis Ecclesiae non fundatur in obligatione, sed in utilitate consequenda ex huius Sacramenti receptione. Neque etiam ex Canonibus, nullus enim canon apparet, ex quo colligatur haec necessitas; quare Ecclesia tempore interdicti prohibet dari moribundis Sacramentum Extremae Unctionis, cap. quod in te de poenit. et remissione, quod certe non prohiberet, si esset illis necessarium necessitate medii, vel praecepti, ob eam enim rationem non prohibet illis dari Sacramenta Poenitentiae, et Eucharistiae per modum viatici. — Respondeo secundo, quod si hoc Sacramentum consideretur per ordinem ad quasdam circumstantias speciales, puta scandali, vel contemptus, aut conscientiae, aliquando fideles adulti ad eius receptionem obligantur, quisque enim tenetur vitare scandalum, et ea sibi media procurare, quae ex conscientia iudicat esse necessaria ad salutem consequendam: at ex omissione receptionis huius Sacramenti potest interdum oriri scandalum, puta vel suspicio haeresis, vel huius Sacramenti contemptus, si nempe aliquis bene audiens apud omnes, sciat se constitutum in morbo periculoso, et communem esse fidelium praxim, ut hoc Sacramentum in tali statu recipiatur, illud tamen respuit coram pluribus, sicque dat occasionem suspicandi, quod sit haereticus; vel ex parte conscientiae, si nempe infirmus dubitet de sua Contritione, nec possit suscipere Sacramentum Poenitentiae, cuius ope fiat ex attrito contritus, in eo casu tenetur sibi procurare huius Sacramenti receptionem, ut nempe habeat media sufficientia ad salutem.

PETES DENIQUE: Quaenam dispositiones praerequirantur in suscipiente ad dignam receptionem huius Sacramenti? — Respondeo, requiri primo, ut suscipiens sit ab omni peccato mortali purgatus; unde hoc Sacramentum conferri solet dumtaxat post Absolutionem sacramentalem: secundo, ut suscipiens habeat fidem, et spem consequendae sanitatis animae et corporis, si haec corporis sanitas saluti expediat. Tertio, ut suam intentionem, et preces iungat, et uniat intentioni, et precibus Ecclesiae. Quarto denique, ut exinde speret sibi concedendum divinum auxilium, et patrocinium adversus omnes daemonum infestationes. Quas omnes dispositiones optime explicat Catechismus Rom., n. 29. ubi scribit: Quoniam vero omni studio curare oportet, ne quid Sacramenti gratiam impediat: ei vero nihil magis adversatur, quam alicuius peccati mortiferi conscientia, servanda est Catholicae Ecclesiae perpetua consuetudo, ut ante Extremam Uctionem, Poenitentiae et Eucharistiae Sacramentum administretur. Ac deinde aegroto persuadere Parochi studeant, ut ea fide se ungendum Sacerdoti praebeat, qua olim, qui ab Apostolis sanandi erant, seipsos offerre consueverant. In primis autem animae salus, deinde corporis valetudo cum illa adiunctione, si ea ad aeternam gloriam profutura sit, expetenda est. Nec vero dubitare Fideles debent, quin sanctae illae et solemnes preces a Deo audiantur, quibus Sacerdos non suam, sed Ecclesiae, et Domini nostri Iesu Christi personam gerens utitur. Qua una maxime re cohortandi sunt, ut huius saluberrimi olei Sacramentum sancte, et religiose sibi administrandi curent, cum et acrior pugna instare, et vires cum animi, tum corporis deficere videantur.