Scotus Academicus, Tomus decimus: De Baptismo, De Poenitentia, De Extrema Unctione

NOTANDUM 1. Varie erratum fuisse antiquitus ab haereticis circa legitimam Baptismi formam: in ipsis enim nascentis Ecclesiae primordiis nonnulli baptizabant in nomine trium principii expertium, vel trium Filiorum, vel trium Paraclitorum, ut colligere licet ex Canone 48. alias 49. Apostolorum, ubi decernitur: Si quis Episcopus, aut Presbyter iuxta praeceptum Domini non baptizaverit, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti, sed trium principii expertium, aut trium Filiorum, aut trium Paraclitorum, abiiciatur. Refert etiam Eusebius, lib. 4. cap. 11. ex S. Irenaeo, lib. 1. cap. 8. De Valentinianis, et quodam Marco, quem dicit magicis artibus imbutum, quod quidam eorum thalamum construunt, et nefarium quoddam initiandi celebrant genus. tamquam secretis quibusdam carminibus, ac verbis, non tam sacris, quam execrabilibus, eum, qui introducitur consecrantes, spirituales nuptias aiunt esse, quod faciunt: instar videlicet supernarum coniugationum. Adducentes vero ad aquam, et eos baptizantes, haec super eos proferunt verba: In nomine ignoti Patris omnium, et in veritate omnium Matre, et in eo, qui descendit in Iesu. Alii vero Hebraica nomina super eos, quos initiant, ad pavorem audientium terribiliter loquuntur. Paulianistae, Photiniani, Montanistae, et Cataphryges non baptizabant in invocatione S. Trinitatis, quam non credebant, unde eos rebaptizare iubet Concilium Nicaenum, Can. 19. et Laodicense, Can. 8. Arianorum aliqui baptizabant in nomine Patris, per Filium in Spiritu sancto, quasi forent aliqui gradus in Trinitate; baptizare autem nolebant in nomine Filii, ne cogerentur eum Deum fateri, sed per Filium quasi per instrumentum. Testatur etiam S. Epiphanius, Haeresi 76. Etianos, sicut et Eunomianos hanc formam baptizando usurpasse: in nomine Dei increati, et Spiritus Sanctis sanctificantis, et a procreato Filio procreati.

NOTANDUM 2. Quod etsi haeretici huius aevi secundum praxim non videantur errare circa Baptismi formam, quia semper inter baptizandum utuntur hac, vel aequivalenti forma: Ego te baptizo in nomine Patris, etc.; unde Ecclesia ratum et validum habet Baptismum ab eis collatum; nihilominus si doctrinam eorum attendas, percipies eos non leviter hoc in articulo, sicut et in plurimis aliis, a Catholica veritate deflectere: Lutherus enim lib. De captivitate Babylonica, cap. De Baptismo, scribit, utendum quidem esse forma consueta; valere tamen Baptismo quibuscumque tandem verbis conferatur, ac sufficere si ministretur in nomine Domini, imo etiamsi non detur in nomine Domini, satis esse, modo a baptizato in nomine Domini suscipiatur. Zuinglius, lib. De vera, et falsa Religione, cap. de Baptismo, circa finem, permittit quidem inter baptizandum uti forma consueta, sed addit certam verborum formam in Baptismo non esse necessariam. Brentius in suo Catechismo, cap. de Baptismo, docet legitimum fore Baptismum, si Minister post recitatum a Catechumeno fidei symbolum ita dicat: Audivi iam ex te confessionem fidei tuae, quod credas in Deum Patrem, et Filium, et Spiritum Sanctum. In hanc igitur confessionem intingo te in aquam, ut hoc signo scito certus sit te Christo insertum esse. Admonet tamen Ecclesiae formam esse servandam.

NOTANDUM 3. Ex Doctore in 1. dist. 3. q. 2. n. 5. quod in Sacramentorum confectione et administratione aliquid dicitur necessarium dupliciter: primo quidem simpliciter, nimirum, inquit, ex parte Sacramenti, quo videlicet non existente nullum esset Sacramentum: secundo, aliquid dicitur necessarium aliqua ex parte, scilicet ex parte Ministri, sine quo Minister dispensando Sacramentum, peccatum vitare nequit. Quaeritur ergo quaenam verba ita sint necessaria ad Baptismi formam, ut eis non prolatis, nullum foret Sacramentum; quaenam autem ita dumtaxat sint necessaria, ut omitti quidem possint, salva Sacramenti substantia, sed non absque gravi baptizantis peccato. Cui quidem quaestioni faciemus satis in subiiciendis quaestiunculis, ubi prius assignaverimus legitimam formam Baptismi.

Conclusio unica. — CONVENIENS ET LEGITIMA BAPTISMI FORMA HAEC EST: EGO TE BAPTIZO IN NOMINE PATRIS, ET FILII, ET SPIRITUS SANCTI. Ita determinatum est in Concilio Lateranensi, cap. Firmiter, et Florentino in decreto Eugenii. Trident., Sess. 7. De Baptismo, cap. 4. Colligitur ex Matthaei, cap. 28. ubi Christus Dominus mandat Apostolis, ut doceant omnes Gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Licet enim ibi expresse non praecipiat, ut baptizando proferant haec verba, tamen perpetua Ecclesiae Traditione constat illud Christi Domini praeceptum sic esse intelligendum, ut apparet non solum ex supra dicto Canone Apostolorum, sed ex continua Ecclesiae praxi; legimus enim in veteri Ordine Romano: Tunc accipit Pontifex infantem, et dicit; ego baptizo te in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Unde Alex. III ut refertur cap. 1. De Baptismo, et eius effectu, decr. vit: Si quis puerum ter in aqua immersit in nomine Patris, Filii, Spiritus sancti. Amen: Et non dixerit: ego te baptizo in nomine Patris, Filii, et Spiritus sancti, non est puer baptizatus.

Eamdem veritatem docent SS. Patres, maxime S. Augustinus pluribi, sed praesertim lib. 3. De Baptismo, cap. 10. ubi ait: Baptismus Christi verbis Evangelicis consecratus, et per adulteros, et in adulteris sanctus est. Unde concludit cap. 15. Quamobrem si Evangelicis verbis in nomine Patris, Filii, et Spiritus sancti, Marcion Baptismum consecrabat, integrum erat Sacramentum, quamvis eius fides sub eisdem verbis aliud opinantis, quam Catholica veritas docet, non esset integra, sed fabulosis falsitatibus inquinata.

Suadetur etiam ratione: Illa forma est conveniens et legitima, per quam omnia quae sunt in Baptismo significantur: sed praefata est eiusmodi. Probatur: quatuor distinguuntur in Baptismo: primo, ipse actus Sacramentalis; secundo, persona recipiens; tertio, causa princeps: quarto, Minister: sed ea quatuor exprimuntur per istam formam; nam pronomen (ego) significat ministrum; te, personam recipientis; verbum (baptizo) sacramentalem actum; alia autem verba exprimunt causam principalem, nempe sanctissimam Trinitatem: igitur, etc.

Dices 1: Cum Christus Marci ult. contulit Discipulis virtutem eiiciendi daemonia, his verbis: In nomine meo daemonia eiicient: non praecepit ut daemones expellendo dicerent: daemon, ego te eiicio in nomine Christi. Et cum Lucae 22. Apostolos Sacerdotes consecrans eis potestatem dedit, ut conficerent suum sacratissimum corpus, non imperavit, ut consecrando dicerent: Hoc facio in Christi commemorationem: igitur pari ratione cum dixit: Docete baptizantes, etc. nihil aliud praecepit, quam ut Apostoli doceant et baptizent in fidem et potestatem sanctissimae Trinitatis. — Distinguo consequens: id sequitur ex verbis Scripturae sacrae, si secundum se dumtaxat, et seorsim a Traditione accipiantur, transeat: si cum Traditione perpetua, ex qua Christi Domini praecepti sensus est accipiendus, nego. Constat enim ex Ecclesiae praxi, et SS. Patrum auctoritate haec verba inter baptizandum esse usurpanda.

INSTABIS: Si haec fuisset continua Ecclesiae praxis, innotuisset omni saeculo: at ita non est; refert enim Petrus Claromontensis Episcopus suo tempore hanc consuetudinem viguisse in sua dioecesi, ut qui in necessitatis articulo baptizabant, omissis caeremoniis, non dicerent: ego te baptizo, nec aliud aequivalens, sed dumtaxat infundendo aquam (quod ibi vocat undeiare,) dicerent in nomine Patris, etc. Petrus autem Episcopus dubius de valore talis Baptismi consuluit per Epistolam Mauritium Episcopum Parisiensem, et Stephanum Abbatem S. Euvertii apud Aurelios. Sententia autem Episcopi fuit, Baptismum non valere; sententia vero Abbatis eum esse legitimum. Porro¹ autem tres Epistolae inseruntur in tomo tertio Bibliothecae Patrum: igitur tunc temporis non erat compertum hanc formam esse in praxi per universam Ecclesiam. — Nego minorem, si enim non fuisset notum ex Ecclesiae universali Traditione, et praxi Baptismum sic esse conferendum, dubius non fuisset Episcopus Claromontensis de valore eiusmodi Baptismi. Insuper Mauritius in sua responsione non ita constanter scripsisset hanc formam esse a Scriptura, et SS. Patribus acceptam, in quem modum, inquit, forma baptismi tradi, et accipi debeat. Scripturarum divinarum auctoritate, et SS. Patrum testimonio habemus in hunc modum scilicet: ego te baptizo in nomine Patris, etc: Et tanta est verborum vivacitas, ut nihil immutari, nihil innovari oporteat; nisi vero tota haec verba simul a quocumque, et quacumque lingua proferantur Baptismum esse non credimus. — Neque rationes, quibus Stephanus tueri nititur suam assertionem, sunt alicuius ponderis. Non quidem prima, quam his verbis effert: Nondum, inquit, legi baptizantes eos, et dicentes: Ego te baptizo in nomine Patris, etc. Haec enim ratio nititur tantum auctoritate negativa: argumentum autem ab auctoritate negativa desumptum non est alicuius momenti, quando maxime contrarium nititur auctoritate positiva et affirmativa, nempe Ecclesiae Traditione, et SS. Patrum doctrina. — Neque etiam multum urget secunda illius ratio, quam dumtaxat repetit ex eo, quod S. Innocentius primus, et sanctus Augustinus pluribus in locis, quos ibi refert, agendo de Baptismo haereticorum, dicant illum esse validum, dummodo fuerint baptizati sub expressa invocatione trium personarum sanctissimae Trinitatis; nec unquam meminerunt huius particulae, baptizo te; nam imprimis locus ille S. August., lib. De Unico baptismo, quem Stephanus ibi posteriori loco refert, probat Baptismum perfici, et consecrari verbis Evangelicis, et illis omissis nullum esse: at iuxta intelligentiam universalis Ecclesiae verba illa non sunt tantum haec, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, sed et ista, baptizo te. Quare tum S. Augustinus, tum alii Patres agendo de Baptismo haereticorum, mentionem tantum faciunt expressae invocationis trium in Deo personarum, quia plures haeretici circa divinam Trinitatem tantum errabant, nec inter baptizandum omittebant has voces baptizo te, quas sciebant Christum adhiberi voluisse, ut actio Baptismi, et Minister baptizans exprimeretur. Cum igitur circa has voces nulla noveretur difficultas aut dubitatio, ideo necessum non fuit SS. Patribus earum meminisse. Ut autem singularum eiusmodi formae baptismalis particularum plena ac plana habeatur ratio, conveniens est eas sub quaestionculis examinare.

QUAERES 1: Utrum hoc pronomen, Ego, necessario proferri debeat in forma Baptismi?

RESPONDET Doct., dist. 3. q. 2. n. 7. ad valorem Baptismi non absolute requiri, ut Minister exprimatur: Ministrum enim, inquit, non est simpliciter necessarium aliquo verbo exprimi, neque pronomen cuiusque personae, quia non est in verbis Christi. Matth. ult. Insuper hoc pronomine omisso, manet integer substantialis formae sensus; hic enim consistit in significatione ablutionis, ut exercetur a baptizante circa baptizandum, cum expressa nominatione seu invocatione trium divinarum personarum: sed, ad id non est necessarium pronomen ego; quia verbum baptizo, cum sit indicativum primae personae implicite includit illud pronomen; baptizo enim idem est, ac ego baptizo.

PETES 2: Utrum verbum baptizo active necessario proferri debeat in forma Baptismi, ut illa sit valida?

Respondeo, id non esse necessarium; siquidem Baptismus Graecorum approbatus est ab Ecclesia, qui tamen hoc verbo modo activo non utuntur, sed tantum passivo; sic enim definitum est in decreto Eugenii ad calcem Concilii Florentini, ubi loquens de Baptismo, cum dixisset: Materia huius Sacramenti est aqua vera et naturalis, nec refert frigida sit, an calida: forma autem est, Ego te baptizo in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, subdit: Non tamen negamus, quin et per illa verba: baptizetur talis servus Christi in nomine Patris, etc. verum perficiatur Baptisma. Rationem profert: Quoniam, inquit, cum principalis causa, ex qua Baptismus virtutem habet, sit sancta Trinitas: instrumentalis autem sit Minister, qui tradidit exterius Sacramentum, sufficit si exprimatur actus, qui per ipsum exercitum Ministrum, cum S. Trinitatis invocatione perficiatur Sacramentum. Eamdem veritatem antea docuerat Doctor loco superius laudato num. 3. et 7. ubi scribit: De forma necessaria ex parte Sacramenti, patet quod ista (ordinaria Ecclesiae Latinae) non est talis, quantum ad omnia verba, ex hoc quod dictum est, quod Graeci vere baptizabant, non tamen sub eadem forma.

Quare autem hanc formam modo passivo, potius quam activo usurpaverit Ecclesia Graeca, explicat ibidem Doctor, n. 5. dicens, id factum fuisse occasione quorundam Corinthiorum, qui gloriabantur, se baptizatos esse ab Apostolis, et idcirco censebant se aliis esse praeferendos, qui a Discipulis Baptismum susceperant. « Causam, inquit Doctor, tangit Apostolus 1. Corinth. 1. Hoc autem dico, quod unusquisque vestrum dicit: Ego quidem sum Pauli, etc. gloriabantur enim de Ministris baptizantibus, quasi eis ascriberetur Baptismus; et redarguit eos et istam eorum contentionem dicens, Divisus est Christus? Et propter hoc, ortum fuit inter eos schisma, et ordinatum fuit inter eos ad istud schisma tollendum, ne Minister exprimeretur in propria persona, nec actus in indicativo modo, sed optativo; quia tunc Minister non significatur esse auctor Baptismi; sed tantum Minister desiderans, et orans effectum Baptismi conferendum a Deo; et suscipiens etiam non exprimeretur in secunda persona, sed in tertia, quasi non praecise reciperet, quod recipit ab aliquo sermone sibi dirigente. Verumtamen melius potuisset suscipiens fuisse expressus, quam per hoc, servus Christi. scilicet nomine proprio. Non enim iam servus Christi baptizatur, sed baptizatur, ut sit servus Christi, loquendo de servitio spirituali, quo Christianus est servus Christi ».

Quod autem revera vitium istud fuerit in aliquibus Corinthiis tempore S. Pauli, docet S. Chrysostomus, Hom. 1. in 1. cap. ad Cor. necnon et Homil. 3. expendens illa verba: aut in nomine meo baptizati estis? ubi ait: Nec dixit: numquid Paulus baptizavit? baptizavit enim multos: sed non erat id, quod quaerebatur, a quonam baptizati essent, sed in cuius nomine essent baptizati, nam quoniam haec quoque erat causa schismatis, quod vocarentur ab iis, qui baptizarent. etc. Quamvis autem his verbis non insinuet, eos fuisse in illo errore, infra tamen dicit periculum eius fuisse: Nam si cum viles et obiecti, et qui nullius sunt existimationis homines baptizarent, orta est haeresis. si ego, qui annuntiavi Baptismum, multos baptizassem, verisimile esset, futurum fuisse, ut convenientes, non solum in meo nomine vocarentur, sed mihi quoque Baptismum tribuerent, etc.

Idem docet S. Augustinus, lib. De Uno Baptismo, cap. 5. ubi loquens de Corinthiis, qui dicebant, Ego quidem sum Pauli, etc. ait: Quamvis non per impuriorum, sed Sanctorum nomina, ipsi tamen impia schismata faciebant: hoc ipsorum erat detestabile vitium, etc. Et cap. 11. scribit: Nec illos Corinthios arbitror, quos in schismata dissoluisse redarguit, veram fidem habuisse, quod dicebant. ego sum Pauli: hoc enim falsum erat: verumtamen baptismum habebant, ex cuius veritate, ut istam corrigerent falsitatem ab eo ipso audiant: numquid Paulus pro vobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis? etc.

An autem hodie cessante ista causa liceat adhuc Graecis Catholicis hanc formam usurpare?

Respondet Doctor num. 6. « De hac forma potest dici, quod quamdiu tolerata fuit ad Ecclesia Romana, licita fuit eis, et pro tempore, pro quo instituta fuit, rationabilis fuit durante causa praedicta: sed cessante illa causa, rationabiliter potuit forma communis fuisse eis imposita. Vel ergo Romana Ecclesia prohibuit illam formam, quantum ad eos, et tunc peccant servando (quod expresse non invenitur in aliquo capitulo, specialem mentionem faciente de eis.) Vel si permisit, sive concessit, licitum videtur eis illam formam continuare. Et si tali permissione, seu licentia stante, in Conciliis suis particularibus, ordinaverunt inter se talem formam esse servandam, videtur quod Minister eorum tenetur eam servare: sicut stante ista permissione, Ecclesia, quae determinavit trinam immersionem servandam, sic faciendum est, et est de necessitate Ministri praeceptum et modum Ecclesiae propriae servare ».

Controversia autem est apud Theologos, qualiter vocabulum baptizetur usurpatum in forma Graecorum sit accipiendum, an videlicet imperative, ut vult S. Thomas, an deprecative, ut illud accipit Subtilis Doctor. Quod utique convenientius, si attendamus ad rationem supra dictam, ob quam Graeci non exprimunt personam Ministri, ne scilicet in seipso glorietur, et ne Baptismus ab ipso virtutem ullam sortiri intelligatur, tamquam a causa principali. Etenim imperativus modus designat auctoritatem Ministri; deprecativus autem non ita, sed magis auctoritatem causae principalis, a qua Sacramentum habet suam efficaciam, licet ministerialiter sit a conferente. Insuper si verbum istud sumeretur imperative, istud imperium dirigeretur, vel ad personam Ministri, vel ad effectum Sacramenti. At primum dici non potest, quia nemo sibi proprie imperat. Neque etiam secundum, quia effectus, qui est a causa superiori, non cadit proprie sub imperium interioris; maxime quando non fundatur in potestate iurisdictionis communicatae, sicut effectus Poenitentiae, qui procedit a potestate clavium: igitur convenientius est, ut verbum istud accipiatur deprecative. Nihilominus dici potest, quod istud verbum, quatenus nunc usurpatur a Graecis in forma Baptismi, non est imperativum, neque deprecativum, sed indicativum; aiunt enim Graeci, dum baptizant: Baptizatur servus Dei, vel serva Dei, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti, ut recte observat Arcadius. lib. De baptismo, cap. 7. ex Graecorum Euchologio.

QUAERES 3: Utrum persona baptizati exprimi debeat in forma baptismi, per pronomen te vel per aliquid aliud aequivalens?

AFFIRMAT DOCTOR ibidem num. 7. ubi cum dixisset, ad valorem Baptismi non requiri necessario, quod exprimatur persona Ministri, subdit. « Alia autem dico, scilicet actum et suscipientem, necessarium exprimi; sed non determinate, eodem modo, quo istis verbis exprimuntur, scilicet actus verbo indicativi modi, et suscipiens per pronomen secundae personae: sed potest actus exprimi verbo alterius modi, et suscipiens verbo alterius, ut Graeci exprimunt. Ratio autem necessitatis, quod illa duo sic, vel sic exprimerentur, sumitur ex illo Matth. ult. Baptizantes eos, etc. ubi exprimitur actus, et suscipiens. » Haec Doctor, quibus significat, idecirco personam baptizatam debere exprimi, quia Christus Dominus id sufficienter indicavit, cum dixit: Baptizantes eos, etc. actum baptizantis et suscipientem Baptismum debere exprimi in collatione Baptismatis. — Confirmatur a simili: idecirco in Poenitentiae forma necessum est, ut exprimatur persona absolvenda, dicendo, absolvo te, nec valeret absolutio sub hac formula, absolvo, vel datur absolutio in nomine Patris, etc. quia Christus Dominus Ioan. 20. instituens Sacramentum Poenitentiae, dixit: Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis: ita a simili debet exprimi persona baptizanda, quoniam illam exprimendam significavit Christus Dominus cum dixit: baptizantes eos, etc. Adde quod Baptismus ex baptizato potissimum suam denominationem et determinationem seu individuationem accipit: igitur ut exprimatur actus in individuo, qui per Ministrum exercetur, necessum est, quod in verbis exprimatur persona baptizanda.

DICES: Concilium Florentinum in decreto Eugenii asserit, quod in Baptismo, si exprimitur actus, qui per ipsum exercetur Ministrum, cum sanctissimae Trinitatis invocatione, perficitur Sacramentum: ubi non facit mentionem personae, quae baptizatur: igitur illius expressio non est necessaria. — Nego consequentiam. et ad antecedens dico primo quod, cum decretum requirat, ut exprimatur actus Baptismi, quatenus hic et nunc exercetur, implicite saltem connotat personam baptizati; siquidem Baptismus fieri non potest sine subiecto illius capaci. Secundo dico, non esse mirum, quod Eugenius non meminerit personae baptizandae: quia nulla cum Graecis erat controversia circa expressionem suscipientis Baptismum; utpote cum eam Graeci etiam exprimerent, dicendo: baptizatur servus, vel ancilla Christi.

Dixi autem hoc pronomen, te, suppleri posse per aliquid aequivalens, puta si quis diceret: Baptizo Petrum, vel baptizaris a me, quemadmodum Graeci dicunt: baptizatur servus Christi: hoc enim aut alio simili loquendi modo sufficienter apparet ac significatur persona baptizanda.

QUAERES 4: An necessario sit particula in ad formam Baptismi?

Respondeo, illam non esse necessariam ad essentiam formae sacramentalis, quippe idem remaneret sensus ea omissa: enimvero qui aliquid se praestare significat nomine alterius, idem est, ac si diceret se in nomine eiusdem id facere. Norunt enim Grammatici ablativum absolutum eamdem habere significationem, ac ablativum per praepositionem in designatum.

QUAERES 5: Quid significetur particula nomine, et utrum illa sit absolute necessaria ad formam Baptismi?

Respondeo primo, particulam ista significare vel unitatem essentiae divinae subsistentis in tribus divinis Personis, ut docent SS. Patres, imprimis vero S. Ambrosius, lib. 2. De Sacramentis, cap. 7. In uno nomine, inquit, baptizari nos iussit, hoc est, in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Nolim mirari, quia dixit, unum nomen, ubi est una substantia, una Divinitas, una Maiestas. Et S. August. lib. 3. Contra Maximinum, cap. 22. In nomine, inquit, non in nominibus: hi enim tres unum sunt; et hi tres unus est Deus. Unde catechismus Romanus, cap. De Baptismo: Quod in nomine, inquit, non in nominibus dictum est, hoc plane declarat unam Trinitatis naturam, et Divinitatem: hoc enim loco nomen ad personas non refertur, sed ad divinam substantiam, virtutem, et potestatem, quae una et eodem est in tribus divinis Personis significata.

Suffragatur huic explicationi ratio Theologica: quia ad formam Baptismi non minus necessarium est, ut exprimatur unitas essentiae in divinis, quam Trinitas personarum, cum utrumque ex aequo ad fidem Catholicam desideretur: porro unitas essentiae designatur per illam particulam, nomine: igitur, etc.

Sunt tamen qui existimant, in nomine, idem esse, ac in auctoritate, potentia, maiestate et virtute, et quo sensu Psal. 19. dicitur: Hi in curribus, et hi in equis: nos autem in nomine Domini invocabimus. Et Psal. 53. Deus in nomine tuo salvum me fac, et in virtute tua iudica me. Et Christus Dominus plerumque eodem loquendi modo utitur in Evangelio, puta cum dicit: In nomine meo daemonia eiicient; et Spiritus Paraclitus, quem mittet Pater in nomine meo, etc.

Respondeo secundo, particulam, nomine, sic esse necessariam, ut si quis illam omitteret, dicens: Baptizo te in Patre, et Filio, et Spiritu sancto, vel singularem numerum in pluralem convertendo proferret, in nominibus Patris, et Filii, etc. nullus censeretur Baptismus ut colligitur ex S. Hieronymo, qui explicans illud Ephesiorum 1. unum Baptisma, ait: Non Baptizamus in nominibus Patris, et Filii, et Spiritus sancti: sed in uno nomine, quod intelligitur Deus. Et ex S. Augustino, lib. 3. Contra Maximinum, cap. 22. mox a nobis laudato. Cui ratio etiam adstipulatur, quam statim praelibavimus, nempe quod cum forma Baptismi sit christianae fidei professio, significare debet unitatem essentiae trium divinarum personarum; eam autem vox nomen in singulari numero recte significat unitatem essentiae trium in Deo personarum. Unde Apostolus ad Ephes. 3.² Unus Dominus, una fides, unum Baptisma.

QUAERES 6: Utrum in forma Baptismi exprimi debeant tres divinae Personae sub distinctis nominibus Patris, et Filii, et Spiritus sancti, ita ut Baptismus esset invalidus, si conferretur in nomine Genitoris, Geniti, et Procedentis ab utroque.

AFFIRMAT DOCTOR, d. 1. q. 2. n. 9. ubi ait: « De nominibus significantibus proprietates, et non personas, ut genitor, etc. dico quod non servatur in eis forma; quia Christus voluit personas vocari nominibus personarum: et rationabiliter, secundum illud, quod tactum est in primo libro, dist. 2. ut sicut Iudaeis datum erat aliquod nomen significans essentiam divinam sub propria ratione, quod ipsi vocabant nomen Dei Tetragrammaton, ita Christus dedit Ecclesiae nomina significantia Personas sub propriis rationibus. Si etiam non sic dederit, tamen probabile est in aliqua invocatione, nomen Personae habere aliquam efficaciam, quam non habet nomen proprietatis Personae; petendo enim aliquod donum ab aliquo pro amore Ioannis, citius impetraretur, quam si loco nominis proprii poneretur nomen indicans proprietatem suppositi ». Quibus verbis Doctor significat Baptismum non valere, si conferretur sub aliis nominibus, quam sub nominibus Patris, et Filii, et Spiritus sancti: quia Baptismus est Sacramentum fidei, quo nempe fideles initiantur, invocando, et protestando Deum unum in essentia, et trinum in Personis: igitur conveniens fuit, ut id fieret per nomina distincte significantia ipsas Personas; quemadmodum in veteri Lege consuetum erat invocare et profiteri Deum sub ratione unius essentiae (cuius tunc solius fides explicita singulis erat necessaria) per nomen Tetragrammaton, quod significat Deum sub ratione essentiae propriae. Unde etiam cum Baptismus sit Sacramentum communissimum, utpote quod ab omnibus est suscipiendum, debuit administrari sub nominibus magis vulgaribus, et frequentatis tum in Scriptura, tum in Symbolis, qualia sunt dumtaxat nomina Patris, et Filii, et Spiritus sancti, quae singulis fidelium nota sunt: nomina autem genitoris, geniti, etc. non sunt omnibus nota, sed dumtaxat Theologis. Eamdem sententiam tuentur Alensis 4. p. quaest. 8. membr. 3. art. 3. et Seraphicus Doctor dist. 3. S. Thomas 3. p. q. 66. art. 5. ad 7.

DICES: Nomina illa genitoris, etc. aequivalent nominibus Patris, et Filii, et Spiritus sancti: igitur Baptismus sub eiusmodi vocabulis collatus esset validus. — Negat antecedens Doctor, n. 15. ubi respondens huic argumento a se proposito ait: « ad illud de genitoris, etc. dicendum quod Augustinus 5. De Trinitate, cap. 7. intelligit, quod idem est genitor et Pater, quantum ad hoc, quod est dici ad alterum, sive importare proprietatem eiusdem personae; sed non sunt idem quantum ad primum conceptum significatum utrobique. Quia Pater significat primo et per se suppositum in natura divina; aliud autem significat primo et per se proprietatem; et non est eadem vis nominis proprii, et proprietatis nominis in invocatione facta alicuius personae ad aliquem effectum ». Haec Doctor, quibus significat voces istas genitor, etc. non designare Personas divinas, ut Personae divinae sunt, idest, in ratione subsistentium, sed per modum originis unius ab altera. — Ex iis sequitur Baptismum etiam non valere, si conferretur solum in nomine Trinitatis; « quia, inquit Doctor n. 9., Christus Dominus instituendo Baptismum, voluit ut Personae divinae Trinitatis distincte explicarentur: in hoc autem nomine Trinitatis tantum importantur implicite, ac proinde Baptismus hac ratione collatus non valeret ». — Non prodesset etiam si loco vocis Filii ponatur vox Iesu Christi; quia non exprimitur sufficienter secunda Persona. Secus si ad ly Spiritus addatur Paracliti; quia mutatio illa est solius epitheti, non substantiae, Spiritus enim significat personam. — Rursum invalidus est Baptismus collatus, In nomine primae, secundae, et tertiae personae; haec enim non sufficienter explicant mysterium Trinitatis secundum proprietates personales, neque emanationem unius Personae ab altera. Idem est si conferatur, In nomine Omnipotentis, et Sapientis, et Boni, quae non sunt nomina propria singulis Personis, sed tantum appropriata.

QUAERES 7: An valeret Baptisma collatum in solo nomine Christi?

Respondeo, probabilius videri, quod aliquando licuerit sic baptizare, ut cum Magistro dist. 3. docent Alensis. 4. p. q. 8. memb. 3. art. 3. S. Thomas, 3. p. q. 66. art. 6. ac S. Bonaventura, dist. 3. p. 1. art. 2. q. 2. et Subtilis Doctor ibidem q. 2. n. 9. ubi scribit: « De quinto, scilicet de nomine Christi: patet, quod aliquando licitum fuit baptizare, Act. 2. 10. De Cornelio. et 19. sed an modo esset baptizatus, si sic traderetur, dubium est. Videtur quod sic baptizans peccaret mortaliter; imo omnino non baptizaret. Quod utique probat; quia, inquit, legem superioris nullus inferior potest revocare, nec simpliciter, nec ad tempus: sed lex de baptizando in ista forma communi, In nomine Patris, etc. promulgata fuit a Christo Matth. ult. ergo eam pro tempore, pro quo Christus non revocavit, nullus alius revocare potest. Sed licet dispensaverit in illa lege, pro tempore primitivae Ecclesiae, quia fuit ratio dispensandi, ut divulgaretur nomen Christi; tamen illa ratione cessante, non dispensavit: ergo nullus inferior pro tempore illo posteriori potest aliqualiter a lege illa absolvi ».

Huic doctrinae et assertioni adstipulantur SS. Patres, maxime S. Ambrosius, lib. 1. De Spiritu sancto, cap. 3. ubi ait: Sicut qui benedicitur in Christo, benedicitur in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti: quia unum nomen, potestas una; ita etiam ubi operatio aliqua divina aut Patris, aut Filii, aut Spiritus designatur, non solum ad S. Spiritum, sed etiam ad Patrem refertur, et Filium: nec solum ad Patrem, sed etiam ad Filium refertur, et Spiritum sanctum. Denique et Ethyops Eunuchus Candacis Reginae baptizatus in Christo plenum mysterium consecutus est. Et infra: Nunc consideremus utrum quemadmodum in Christi nomine plenum esse legimus Baptismatis Sacramentum: ita etiam sancto Spiritu nuncupato, nihil desit ad mysterii plenitudinem. Pro responsione subiicit: Rationem sequamur: quia qui hunc dixerit, Trinitatem signavit. Si Christum dicas, et Deum Patrem, a quo unctus est Filius, et ipsum, qui unctus est, Filium, et Spiritum sanctum, quo unctus est, designasti. Ac paucis interiectis: Unde et rationi copuletur auctoritas, in Spiritu quoque recte baptizare nos posse, Scriptura indicat, dicente Domino: vos autem baptizabimini in Spiritu sancto. Et alibi Apostolus ait: Omnes enim in unum corpus, in uno Spiritu baptizati sumus. Idem docuit Theophilactus quoque ult. cap. Lucae ad quaestionem: Quomodo Baptisma in nomine solius Christi fieri intelligamus, praesertim cum aliis doceamur baptizare in nomine Patris, etc. in responsione ait: Christi nomen in se continet et Patrem inungentem, et unctionem Spiritum, et unctum Filium. — Amplius dico, Nicolaus primus ad consulta Bulgarorum, cap. 104. fretus auctoritate Scripturae, et S. Ambros. ausus fuit asserere, etiam de facto Baptismum in nomine solius Christi valere. Verba eius referuntur, cap. 24. De Consecr., dist. 4. A quodam, inquit, Iudaeo, nescitis utrum Christiano, an pagano, multos in patria vestra baptizatos asseritis, et quid de iis sit agendum consulitis. Hi profecto si in nomine sanctae Trinitatis (puta explicite, ut solet in decretalibus, et PP. intelligi Baptismus datus est in nomine Trinitatis) vel tantum in Christi nomine, sicut in Actibus Apostolorum legimus, baptizati sunt (unum quippe idemque est, ut exponit sanctus Ambrosius) constat, eos non esse denuo baptizandos.

Porro haec veritas niti videtur apertis Scripturae textibus, nam et sermo Petri Act. 2. ad hoc dirigitur, ut exaltaret nomen eius; et Actor. 3. et 4. Non est aliud nomen sub caelo datum hominibus, in quo oportet nos salvos fieri, etc. Act. 8. Aperiens Philippus os suum, et incipiens a Scriptura ista evangelizavit illi Iesum, etc. Ecce aqua, quis me prohibet baptizari? Dixit autem Philippus: Si credis ex toto corde, licet: et respondens ait: Credo Filium Dei esse Iesum Christum, etc. baptizavit eum. Et ante dicitur de Philippo, quod praedicabat Samaritanis Christum: et in nomine Iesu Christi baptizabantur viri, ac mulieres. Huc etiam spectat instructio et sermo Petri ad Cornelium, et domum eius, Act. 1. 50.³ qui sic clauditur: Huic omnes Prophetae testimonium perhibent, remissionem peccatorum accipere per nomen eius omnes, qui credunt in eum, etc. Et cum ad haec cecidisset Spiritus sanctus in eos, iussit eos baptizari Petrus, in nomine Iesu Christi. — Ex Epistolis etiam Pauli plura designant Baptismum datum in nomine Iesu, et salutem per ipsum consequi, quae brevitatis gratia omitto. Unde sequitur modum illum baptizandi et formam congruere doctrinae et praedicationi Apostolorum, quae praemittebatur ante Baptismum; sicut et ex illis verbis Pauli 1. ad Cor. 1. Gratias ago Deo, quia neminem vestrum baptizavi... ne quis dicat, quod in nomine meo baptizati estis, etc. Et infra, quantum ad doctrinam et praedicationem: Nos autem praedicamus Christum crucifixum. Iudaeis quidem scandalum, gentibus stultitiam, etc.

Favet etiam ratio; congruum enim fuit initio nascentis Ecclesiae apud Iudaeos dari Baptismum in remissionem peccatorum sub nomine Christi, qui negabant necessitatem Redemptionis et Redemptoris, ponentes salutem ex Lege sola. Apud Gentiles non defuit similis congruentia, quia ex mirabilibus, quae fiebant in nomine Christi (ut Simon Magnus, Act. 8.) credebant; ac proinde etiam congruum fuit, ut baptizarentur in nomine eius, in quem credebant. Ideo potuit Baptismus in illa forma dispensative conferri, sine ullo errore in forma, practice aut speculativa. Ita autem factum esse colligi videtur ex modo loquendi Scripturae, et auctoritate SS. Ecclesiae Doctorum.

Nihilominus opposita sententia, quam plures tuentur cum Arnachano nostro, non est improbabilis; reputant enim ad omnes Scripturae textus, quibus significari videtur Apostolos baptizasse in nomine Domini Iesu, intelligendos esse, quod baptizaverint in auctoritate et potestate Iesu Christi, idest, Baptismo, quem Christus Dominus instituit, quo distingueretur Baptismus Christi a Baptismo Ioannis. Quae utique responsio confirmatur ex Act. 19. nam cum Apostolus invenisset quosdam Discipulos Ephesi, dixit ad eos: Si Spiritum sanctum accepistis credentes? At illi dixerunt ad eum: Sed neque si Spiritus sanctus est audivimus. Ille vero ait: In quo ergo baptizati estis? qui dixerunt: in Ioannis Baptismate. Nulla autem, inquiunt, et omnino aliena fuisset Apostoli interrogatio, si Baptismus tunc temporis conferri solitus esset in alia forma, quam in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti; existimabat namque Apostolus eos non potuisse baptizari Baptismo Christi, quin notitiam habuissent Spiritus sancti, in cuius nomine, sicut et Patris, ac Filii, fuissent baptizati.

Fateor tamen responderi posse huic eorum fundamento, idcirco Apostolum mirari quod non audivissent quidquam de Spiritu sancto, quia cum essent adulti, prius baptizari non poterant, quin instructi fuissent de praecipuis fidei mysteriis, ac proinde novissent tres esse in Deo Personas: quippe divinae Trinitatis mysterium primum est ac caput omnium fidei mysteriorum.

Nec etiam obstat Can. 19. Apostolorum: Si quis Presbyter, aut Episcopus non trinam mersionem unius Mysterii celebrat, sed semel mergat in baptismate (quod dare a quibusdam iubetur in morte Domini), deponatur: non enim dixit nobis Dominus: In morte mea baptizate: sed: et euntes, docete omnes Gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Non, inquam, obstat: quia in illo Canone videtur tantum damnari quorundam haereticorum error, qui idcirco per unicam mersionem baptizabant, et in morte Christi, ut excluderent Trinitatem personarum, et Christi Domini Divinitatem, quem errorem propugnarunt Bonosiani, et Cataphryges, de quibus scribit Gregorius Quirino Episcopo in Iberia, lib. 9. Epist. 61. et refertur De Consecr., dist. 4. cap. 81. Hi, inquit, haeretici, qui in Trinitatis nomine minime baptizantur, sicut sunt Bonosiani, et Cataphryges (quia et illi Christum Dominum non credunt, et isti sanctum Spiritum perverso sensu esse quemdam pravum hominem Montanum credunt; quorum similes multi sunt et alii tales: cum ad sanctam Ecclesiam veniunt, baptizantur, quia Baptisma non fuit, quod in errore positi in sanctae Trinitatis nomine minime perceperunt.

Quidquid sit de veritate alterutrius sententiae, de qua nihil certi definire licet, cum utrinque appareant non improbabiles coniecturae,

Respondeo secundo cum Doctore ibidem certum esse, quod nunc temporis nulla ratione liceat Baptismum conferre in solo nomine Christi; « nam, inquit Doctor, videtur, quod sic baptizans peccaret mortaliter. Primum probatur: quia legem superioris nullus inferior potest revocare, nec simpliciter, nec ad tempus: lex de baptizando in ista forma communi: In nomine Patris, et Filii, etc. promulgata fuit a Christo, Matth. ultim. ergo eam pro tempore pro quo Christus eam non revocavit, nullus alius potest revocare ». Subsumit Doctor: « sed licet dispensaverit in illa lege pro tempore primitivae Ecclesiae, quia fuit ratio dispensandi, ut divulgaretur nomen Christi; tamen illa ratione cessante non dispensavit: ergo nullus inferior pro tempore illo posteriori potest aliqualiter a lege illa absolvi. Consimiliter probatur secundum: quia forma tradita communiter semper manet forma, nisi per formae institutorem pro aliquo tempore fiat aliqua dispensatio: sed forma non fuit dispensative tradita, nisi pro tempore, pro quo fuit dispensandi ratio; scilicet in Ecclesia primitiva, ut nomen Christi divulgaretur: ergo tempore illius dispensationis cessante, forma illa sola manet, quae fuit forma ex institutione ». Et concludens interrogat: « quid ergo? Non audeo dicere, quod baptizatus hodie in nomine Christi esset baptizatus, sed nec audeo dicere, quod non esset baptizatus; quia non lego ubi fuerit illa dispensatio revocata. In hoc ergo casu reputo dubium, an talis sit baptizatus ».

Quod autem Baptismus in nomine Christi collatus esset nunc invalidus, colligitur ex Epistola Pelagii summi Pontificis ad Gaudentium Episcopum, et refertur dist. 1. De Consecr., cap. 81. his verbis: Multi sunt, qui in nomine solummodo Christi, una etiam mersione se asserunt baptizare. Evangelicum vero praeceptum, ipso Deo et Domino Salvatore nostro Iesu tradente, nos admonet in nomine Trinitatis, trina etiam mersione sanctum Baptisma unicuique tribuere, dicente Domino Discipulis suis: Ite, baptizate omnes Gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti.

Confirmatur ex cap. 83. eiusdem distinctionis, quod est Zachariae Papae ad Bonifacium Episcopum in Epistola, cuius initium: Sacris luminibus, in qua sic scribit Pontifex: Synodo Anglorum decretum et iudicium firmissime praeceptum, et diligenter demonstratum esse dignoscitur, ut quicumque sine invocatione Trinitatis mersus fuisset, Sacramentum regenerationis non haberet. Quod omnino verum est, quia si lotus in fonte Baptismatis quis fuerit sine invocatione Trinitatis, perfectus Christianus non est, nisi in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti fuerit baptizatus. Hoc quoque observari in praedicta Synodo Sacerdotes voluerunt; ut qui vel unam de Trinitate personam in Baptismo non nominaret, illud Baptisma esse verum non posset. Quod pro certo verum est: quia qui unam ex sancta Trinitate personam confessus non fuerit, perfectus Christianus esse non potest. Qui enim confitetur Patrem, et Filium, si confessus non fuerit et Spiritum sanctum, neque Patrem habet, neque Filium et qui confessus fuerit Patrem, et Spiritum sanctum, et Filium non fuerit confessus, neque Patrem habet, neque Spiritum sanctum, sed vacuus est a divina gratia.

Nec refert, quod Nicolaus affirmet Baptismum in solo Christi nomine esse validum; quod confirmat auctoritate S. Dionysii. Respondeo enim Nicolaum haec dixisse tantum obiter, et non ex professo, non enim fuerat interrogatus, utrum valeret Baptismus ratione formae, sed solum utrum obstaret valori Baptismatis, quod Minister esset Iudaeus. A quodam, inquit, Iudaeo, nescitis utrum Christiano, an pagano, etc. Respondeo autem Baptismum valere, sive fuerit Christianus, sive paganus, dummodo usus fuerit legitima forma. Porro quae esset legitima forma, ibi non quaerebatur, sed occasione inde sumpta explicat suam opinionem, quam ipse de illa tamquam Doctor particularis tenebat. puta quod valeat haec forma, Ego te baptizo in nomine Christi, ductus auctoritate Scripturae, et sancti Ambrosii, quam allegat.

Potuit autem facile fieri, ut Nicolaus non viderit responsum Pelagii, et Zachariae, cum tunc temporis decreta Conciliorum et Pontificum nondum essent in Iure Canonico collecta et ordinata; vel si cognoverit, forsitan aliter duxit ea explicanda, quam modo universalis Ecclesia intelligit: videlicet vel de implicita invocatione Trinitatis, contra haereticos, qui baptizabant in mortem Domini unica mersione, ut excluderent Trinitatem, et Divinitatem Christi; vel de explicita, contra illos, qui unam personam nominabant cum positiva exclusione, et errore circa alias.