Scotus Academicus, Tomus secundus: De Deo Intelligente et Volente

Examinato et quantum licuit explicato divinae Praedestinationis mysterio, iam ipsius affine tremendum Reprobationis arcanum evulgandum auspicamur, ordine quidem congruo, utpote cum utraque divinae Providentiae sit ordinata species, qua creatura rationalis aeternum in finem sibi congruum et debitum ordinatur, ac deducitur. Quocirca, de Reprobatione tria discutere licet. Primo, quae sint ipsius existentia, natura et partes. Secundo, quas habeat causas. Tertio, qui sint eiusdem effectus.

Notandum 1. Reprobationis nomen idem significare, ac exclusionem, vel repudiationem alicuius rei disconvenientis; formatur enim a particula re et nomine probatio. Particula autem re quandoque contrarium suorum nominum simplicium significat et importat (ut observat Calepinus). Inde trifariam reprobationis nomen usurpatur in Scriptura sacra. Primo quidem latius ad designandam cuiusvis rei vilis et inutilis repudiationem; sic ad Hebraeos 7. veteris legis ablegatio dicitur Reprobatio praecedentis mandati propter infirmitatem eius et inutilitatem. Secundo, strictius pro reiectione cuiuscumque rei malae et nocivae, sive in genere entis, sive in genere moris; sic Ecclesiastici 9. Speciem mulieris alienae multi mirati reprobi facti sunt. Tertio denique pro decreto divino, quo aliqui propter demerita excluduntur a regno coelesti et deputantur ad poenam. Reprobatio enim Electioni opponitur: ergo sicut Electio est voluntas efficax coronandi electos et dilectos Dei, sic Reprobatio est voluntas absoluta proiiciendi suos hostes in ignem aeternum et eos excludendi a regno Caelorum. Sic autem Reprobationis vocabulum usurpasse videtur S. Paulus 1. ad Corint. 9. Ne forte cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar. Inde varia sunt Reproborum in sacris Scripturis nomina, dicuntur enim vasa irae, vasa furoris, vasa in contumeliam. Item proiecti, expulsi, despecti, oblivioni traditi, etc.

Notandum 2. In Reprobatione tres inveniri actus intellectus et totidem voluntatis, ut iam de Praedestinatione dictum est. In intellectu namque divino est actus scientiae simplicis, quo Deus cognoscit possibilitatem culpae, ac poenae. Insuper actus scientiae conditionatae, quo cognoscit futuram culpam et poenam, si negetur auxilium efficax. Denique actus scientiae visionis, quo absolute et intuitive futuram culpam et poenam deprehendit. Similiter in voluntate primus actus est decretum permittendi peccatum et perseverantiam in eo, usque ad mortem. Secundus, voluntas excludendi a gloria, propter praevisam indignitatem. Tertius, voluntas puniendi poena aeterna sensus, propter laesam divinam maiestatem.

Notandum 3. Duplicem solet distingui Reprobationem, unam a gratia, aliam a gloria. Prior dicitur tantum Reprobatio secundum quid, quia etiam gratia efficax interdum negatur Praedestinatis, qui tamen idcirco Reprobi non appellantur. Posterior vero dicitur Reprobatio simpliciter, quia omnem omnino exclusionem, tam a gratia, quam a gloria importat et significat. Rursus haec iterum duplex ab aliquibus distinguitur, nimirum negativa et positiva. Negativa, inquiunt, est voluntas, qua Deus ab aeterno eligendo aliquos ante praevisa ipsorum opera, alios negligit, absque ulla adhuc demeritorum praevisione. Unde oritur voluntas negandi gratias efficaces ad vitandum peccatum. Positiva est voluntas, seu decretum aeternum, quo Deus, praeviso hominum quorumdam finali peccato, ipsos arcet a regno Caelorum et ad poenam aeternam destinat. An autem haec veritati congruant, resolvetur infra.

Conclusio prima. — Admittendum est in Deo decretum efficax et immutabile, quo nonnullos homines, et Angelos ab aeterno voluit a gloria excludere et ad poenam aeternam destinare. Patet primo ex Concilio Valentino canone 3. ubi dicitur: Fidenter fatemur, Praedestinationem Electorum ad vitam et Praedestinationem Impiorum ad mortem. Secundo, idipsum patet omnibus illis Scripturae textibus, quibus damnati dicuntur a Deo reiiciendi, recessuri, proiici et mitti in ignem aeternum. Necnon illis omnibus parabolis, quibus damnandi fiunt similes haedis constituendis a sinistris et inde eiiciendis in flammas, zizaniis crescentibus usque ad messem, sed postmodum colligendis in fasciculos ad comburendum, necnon et malis piscibus foras mittendis, Matth. 13. Nam, ut inquit Chrysologus serm. 18., *Similitudo haec prodit, cur in Apostolatum piscatores elegerit Christus et captores piscium fecerit hominum piscatores, ut divini Iudicii typus arte piscatoria monstraretur. Pisces congregat captura confusos, sed in vasa discretio dat electos. Sic vocatio Christiana iustos et iniustos, malos, bonosque congregat; sed bonos, malosque electio divina discernit.

Probatur idipsum ratione. Primo quidem Deus nihil quidquam in tempore exequitur, quod ab aeterno facere non decreverit: sed revera de facto multos arcet a gloria et poenis aeternis adiudicat: ergo illud ab aeterno proposuit: tale autem propositum dicitur Reprobatio: ergo est admittenda. — Deinde, de ratione providentis generalis est, ut permittat aliquas causas secundas ex natura sua defectibiles, interdum deficere a consecutione sui finis; spectat enim ad rationem provisoris universalis, quod sinat causas particulares agere iuxta modum suae naturae: sed eo ipso, quo agunt iuxta modum suae naturae, deficiunt a fine; quia propter defectibilem illam naturae inclinationem multa committunt peccata: ergo ad rationem providentiae spectat, ut patiatur quasdam creaturas rationales a gloria excidere: hic autem casus est Reprobatio: ergo datur. — Denique, si foret a Deo arcenda Reprobatio, maxime quia defectum aliquem importat et arguit: sed non ita; imo maxime conducit ad evulgandam et magnificandam Dei iustitiam, potentiam, bonitatem et patientiam, quae non minus elucent in reprobatione, quam in electione; utraque enim mirabilem Dei potentiam, patientiam et iustitiam punientem et remunerantem ostendit: unde Apostolus ad Rom. 9.: Deus volens ostendere iram et notam facere potentiam suam, sustinuit in multa patientia vasa irae apta in interitum. Infinitae enim potentiae et patientiae, ac bonitatis est, quod voluntati eius serviant quaecumque fiunt contra illius voluntatem; quod diu toleret impios in multa patientia, ut ad poenitentiam eos provocet; repugnantes autem et hac patientia abutentes, tandem aliquando puniat. Ergo, etc.

Dices 1. Hominum damnatio accidit praeter voluntatem Dei; Vult enim omnes homines salvos fieri: item: Nolo mortem impii, sed ut convertatur impius a via sua: Ezechiel. 11: ergo non fit per absolutum et efficax decretum reprobationis.

Distinguo antecedens. accidit praeter voluntatem antecedentem inefficacem et primariam, qua Deus, ex infinita sua bonitate, omnes homines creat et destinat ad gloriam, tamquam ad eorum finem ultimum, ante praevisa eorum merita et demerita, concedo: praeter voluntatem efficacem absolutam et subsequentem praevisionem demeritorum, qua ex iustitia vindicante ulcisci debet peccata, nego.

Dices 2. Aeterna hominum damnatio infinitam Dei bonitatem dedecet; qualiter enim infinite bonus, qui aeternae hominum miseriae esset artifex? Ergo illa ab eius efficaci decreto non provenit.

Nego antecedens. nam, ut loquitur Tertullianus lib. 1. Adversus Marcionem cap. 25.,

Deus de sola bonitate censendus non est, si enim, ut subdit c. 26., neque aemulatur, neque irascitur, neque damnat, neque vexat, utpote qui nec iudicem praestat; non invenio, quomodo illi disciplinarum ratio consistat et quidem plenior; quale est enim, ut praecepto constituat non executurus; ut delicta prohibeat non vindicaturus, qui non iudicaturus; extraneus scilicet ab omnibus sensibus severitatis et animadversionis?

Unde concludit: Stupidissimus ergo, qui non offenditur facto, quod non amat fieri, quando offensa comes sit frustratae voluntatis; aut si offenditur debet irasci, si irascitur debet ulcisci; nam et ultio fructus est irae, et ira debitum offensae, et offensa, ut dixi, comes frustratae voluntatis.

Instabis. Ad manifestandam divinam illam iustitiam sufficit quod Deus malum prohibeat, seu ut loquitur Tertullianus ibid. cap. 21. Quod iudicet malum nolendo, et damnet prohibendo; admittat autem non vindicando, et absolvat non puniendo.

Nego antecedens. hic enim iustitiae modus inertem Deum et imbecillem ostendit: unde merito ibidem exclamat Tertullianus:

O Deum veritatis praevaricatorem, sententiae suae circumscriptorem! Timet damnare, quod damnat; timet odisse, quod non amat; factum sinit, quod fieri non sinit: tam vult ostendere, quid nolit, quam probare. Hoc erit bonitas imaginaria, disciplinae phantasma, et ipsa transfunctoria praecepta, secura delicta, etc.

Dices 3. Perfecta Providentia efficere debet ut res sibi subiectae praescriptum finem assequantur; sed divina Providentia est perfectissima: ergo efficere debet, ut homines sibi subditi beatitudinem aeternam, ad quam, ut ad finem ultimum, ordinantur, infallibiliter obtineant; adeoque apud illam nulla esse debet Reprobatio.

Distinguo maiorem. perfectissima providentia particularis ita sese gerere debet, transeat: Providentia communis et generalis, nego. Quamquam enim ad particularem provisorem spectet quamlibet defectum excludere ab iis qui ipsius ordinationi subiiciuntur, secus tamen est de Provisore universali. Cum enim hic respiciat bonum commune, quod impediri potest et diminui per bona particularium, inde fit ut permittere debeat defectum aliquem in particularibus, propter servandum bonum commune totius; cum igitur Deus sit universalissimus Provisor, permittere debet defectus singularium, ne impediatur bonum totius Universi, si enim omnia prohiberentur et cohiberentur mala, multa bona deessent universo, si enim non esset plantarum et animalium consumptio, nec bruta, nec homines viverent; si non esset persecutio tyrannorum, deesset patientia Martyrum. Denique, si non esset peccati permissio, non esset pariter divinae iustitiae, defectibilitatis liberi arbitrii et necessitatis gratiae manifestatio. Adde. quod, ut diximus, de ratione perfectissimae Providentiae sit, quod res sibi subiectas ordinet in finem, iuxta modum suae naturae, adeoque ut defectibiles interdum sinat a fine deficere, ut exinde naturae pateat defectibilitas.

Dices 4. Nemo Sapiens, aliquid faciens propter finem, illud a fine obtinendo arcere debet, quantum est ex parte sua: sed Deus omnes homines condidit propter beatitudinem: ergo ab eadem non debet eos excludere, nec consequenter reprobare.

Distinguo maiorem. si illud necessario et indefectibiliter ad talem finem ordinet, concedo; si contingenter, ac defectibiliter, nego; ut sic enim permittere potest, quod aliqua individua deficiant a consecutione finis, tum ad servandam eorum libertatem, tum ad defectibilitatem aperiendam et suam iustitiam manifestandam.

Conclusio secunda. — Reprobatio recte describitur: efficax et absolutum divinae voluntatis decretum, divinique intellectus iudicium de poena aeterna infligenda rationale creaturae, et ipsius a beatitudine exclusione, propter praevisum gratiae abusum et peccatum finale.

Patet huiusce descriptionis veritas ex singularium ipsius partium declaratione. Primo namque dicitur efficax decretum voluntatis, in quo convenit cum Praedestinatione, quae est etiam Dei voluntas efficax deducendi homines iustos in finem sibi congruum. Additur absolutum, ut excludatur illa Reprobatio negativa, quam nonnulli auctores adstruunt, quamque mox impugnabimus. Additur divini intellectus iudicium, siquidem ad reprobationem tres desiderantur actus intellectus, ut dictum est in secundo Notabili; unde Reprobatio simul dicitur praescientia et propositum. Praescientia quidem quatenus est actus intellectus, vel apprehensivus, vel iudicativus; apprehensivus, inquam, demeritorum, et iudicativus indignitatis eorum, qui propter demerita iudicantur indigni. Similiter est propositum voluntatis detestantis simul et approbantis; detestantis, inquam, iniquitatem morientium finaliter in peccato, et approbationis eorum exclusionem ab aeterna beatitudine, damnationem ad poenas. Reprobatio, inquit Alensis, 1. p. qu. 29. membr. 2. Est scientia cum approbatione poenae et cum detestatione iniquitatis, seu ut loquitur Magister sententiarum dist. 1. ex S. Aug. Reprobatio est praescientia iniquitatis quorumdam et praeparatio damnationis eorumdem. Additur denique propter praevisum gratiae abusum et finale peccatum; non enim Reprobatio fit, nisi ex praevisis demeritis, ut contra Calvinum probabimus Quaestione sequenti. Inde nulla admittenda est ex parte Dei reprobatio negativa, ex pura ipsius libertate proveniens et ante praevisa hominum demerita, ut aperiet

Conclusio tertia. — Non est admittenda reprobatio negativa. Haec sequitur ex dictis, Deus enim non praedestinat nisi ex praevisis meritis: ergo nec deserit, nisi quos praevidet non habituros merita, adeoque nullos deserit absque praevisa causa ex parte eorum; quod probatur 1. ex Scriptura, Tobia 3. Non delectaris in perditionibus nostris. Et 2. Petri c. 3. Patienter Deus agit propter vos, nolens aliquem perire. Ergo sine causa ex parte creaturae nullum Deus reprobat; si enim ex pura liberalitate aliquos seligeret, alios vero despiceret et desereret, absque aliqua causa ex parte ipsorum, haud dubie vellet illos derelictos perire, quippe cum non vellet illos salvare, et delectaretur in eorum perditionibus, quia illa perditio, iuxta ipsius voluntatis beneplacitum accideret. — Deinde ex 1. ad Timotheum cap. 2.¹ Deus vult omnes homines salvos fieri, non quidem voluntate consequente, quia revera vult eos, qui praevidentur morituri in peccato finali, esse damnandos: ergo voluntate antecedente praevisionem, tam meritorum, quam demeritorum, adeoque ante illam praevisionem non habet voluntatem negativam respectu salutis quorumdam, qui non eliguntur; qualiter enim vellet omnes salvos fieri, si nullam haberet voluntatem salvandi aliquos ex illis omnibus?

Confirmatur. ex S. Damasceno lib. 2. De Fide Orthodoxa cap. 29. ubi ait: Sciendum est, Deum antecedenter velle omnes salvari et regno ipsius potiri, non enim ad puniendum formavit nos, sed tamquam bonus ad suae bonitatis communicationem. Peccatores autem vult punire tamquam Iustus. Hoc ipsum probat S. Prosper in responsione tertia ad obiectiones Gallorum, ubi de Reprobis loquens ait: Quod ergo huiusmodi in haec prolapsi mala, sine correctione poenitentiae defecerunt, non ex eo necessitatem pereundi habuerunt quia Praedestinati non sunt, sed ideo Praedestinati non sunt, quia tales futuri ex voluntaria praevaricatione praesciti sunt. Quibus aperte negat Praedestinationem et Reprobationem antecedentem praevisionem operum, adeoque etiam excludit illam reprobationem negativam. Quod rursus confirmat cap. 7. ubi itidem loquens de damnandis ait: Horum lapsum Deo adscribere modicae pravitatis est, quasi ideo ruinae ipsorum impulsor, atque auctor esset, quia illos ruituros propria ipsorum voluntate praescivit, et ob hoc a filiis perditionis nulla praedestinatione discrevit.

Probatur etiam ratione. Admissa illa Reprobatione negativa necessario sequitur non Electos nullatenus posse salvari, et quidquid fecerint infallibiliter damnandos iri: sed consequens est absurdum: ergo et antecedens. Probatur sequela maioris: nemo enim salvatur nisi praedestinatus; haec namque certa est Dei lex, alioquin Deus faceret in tempore, quod ab aeterno non decrevit facere. — Deinde, cum ita certus et determinatus sit praedestinatorum numerus, ut nec augeri, nec minui possit, sicut probatum est; consequens est, quod, qui ita non erit electus nullatenus poterit salvari, sicque salus ipsi omnino erit impossibilis. At hoc est absurdum, alioqui culpandi non essent qui damnantur, quod salutem suam non fuerint operati, nemo quippe iuste culpari potest, quod non fuerit executus id quod ipsi prorsus erat impossibile. Quis enim Rex nisi stolidus et omnino crudelis, ac iniustissimus damnaret hominem aliquem ad mortem, propterea quod non implesset mandatum de extrahendis e Coelo syderibus, vel mari integro epotando? Adde. quod exinde molestissimum illud dilemma, Perversus quisque formare potest, ut lubentius voluptatibus indulgeat, parumque sit de salute sollicitus: vel sum, inquiet, ita gratis electus ab aeterno, vel non sum ita electus. Si sum electus, certe quidquid egero, infallibiliter salvabor, siquidem Dei decretum omnino est invariabile. Si non sim electus, frustranei sunt omnes mei conatus ad salutem, quia indefectibiliter damnabor, quippe cum certum sit neminem salvatum iri, nisi sit in numero eorum qui gratis electi sunt; quod certe dilemma omnes ad impietatem habenas laxat et solvit. — Denique, ex admissa Reprobatione illa negativa, ut Adversarii explicant, sequitur damnandos, non solum negative, sed etiam positive exclusos fuisse, saltem implicite et aequivalenter, a gloria aeterna, ante praevisa ipsorum demerita et statum finalem iniustitiae: sed hoc Calvini blasphemiam redolet, ut patebit Quaestione sequenti: ergo, etc. Probatur sequela maioris: qui vult absolute et efficaciter totum aliquod constans ex multis partibus in individuo cognitis, per modum aggregati perfecti et cum proportione partium ad invicem, in numero, gradibus et aliis circumstantiis particularem determinationem significantibus, hoc ipso excludit omnes alias partes non electas, etiam possibiles, ita quod, si illa electio quarundam partium et determinatio sit infallibilis et efficax, etiam infallibiliter et efficaciter excluduntur aliae partes non electae ad illius totius constitutionem. Atqui Deus, ex Adversariis, ita se habet, ut regnum coeleste intendat efficaciter et absolute illa electione antecedente praevisionem meritorum, velut totum quoddam determinatum, quoad personas in numero, qualitate, gradu gloriae et aliis circumstantiis, seu (ut ipsi loquuntur) se habet per modum Architecti, qui palatium determinatae magnitudinis ex tot lapidibus in individuo, quantitate et qualitate destinatis aedificare cogitaret, vel ut conviva, qui prandium ex certo numero personarum in individuo designatarum vellet instituere. Ergo sicut Architectus revera reprobat omnes lapides, quos non comprehendit sub illo determinato numero, et sicut conviva excludit a suo prandio omnes illos quos non invitat, etiam Deus vi decreti aeterni, quo aliqui eliguntur, caeteri vero negliguntur, censetur neglectos excludere. Consequentia patet, et praecedens ratio confirmatur; quia quilibet numerus certus et determinatus non minus excludit illas omnes unitates ex quibus non constat, quam includit omnes illas ex quibus constat et formatur. Deinde, si decretum istud non haberet vim exclusionis, Deus non posset ex eo certo et infallibiliter cognoscere, quod nullus alius praeter sic electos salvandus sit. Denique, ex illa determinata electione fit, quod Deus Electis praeparet gratias efficaces, quibus salutem infallibiliter assequantur, aliis vero tales gratias non praeparet: sed haec gratiae negatio exclusionem positivam arguit, sicut et praeparatio gratiae positivam electionem supponit: ergo revera, ex Reprobatione negativa sequitur non electos positive a gloria excludi, ante praevisa ipsorum demerita; quod omnino Calvinismum sapit. Quae hanc adversus conclusionem possunt obici, iam satis, superque soluta fuere ex iis quae diximus probando praedestinationem fieri solum ex praevisis meritis, adeoque omnem Reprobationem fieri tantum post praevisa demerita.

Reprobationis, sicut et Praedestinationis, causa ex duplici capite cogitari potest esse repetenda, nimirum, vel ex parte Dei pro nutu et absoluto suo in creaturas dominio, quas voluerit praedestinantis, aut reprobantis, vel ex parte creatura, quae pro suis meritis, aut demeritis Deum movet ad Praedestinationem, vel Reprobationem.

Notandum 1. Hanc esse pessimam Calvini sententiam, necnon et quorumdam eius sequacium, Deum aeterni sui consilii, seu decreti ratione prius quam praevideret peccatum originale et cuiuscumque hominis meritum, aut demeritum, destinasse aliquos ad vitam, alios autem ad damnationem aeternam. Quoniam autem nonnulli Calvinistae impudenter iactitant hunc errorem falso Calvino suo Patriarchae affingi, opera pretium est illud ipsum ex ipsius verbis demonstrare: scribit namque libro 3. Institutionum cap. 21. n. 5.

Praedestinationem, inquit, vocamus aeternum Dei decretum, quo apud se constitutum habuit, quid de unoquoque homine fieri vellet, non enim pari conditione creantur homines, sed aliis vita aeterna, aliis damnatio aeterna praeordinatur. Itaque prout in alterum finem quisque conditus est, ita vel ad vitam, vel ad mortem praedestinatum dicimus.

Et cap. 22. n. 3.: Ubicumque vero regnat hoc Dei placitum, nullam in considerationem veniunt opera. Et. cap. 23. n. 1.: Fateor sane in hanc, qua nunc illigati sunt, conditionis miseriam, Dei voluntate decidisse universos filios Adam. Atqui idest, quod principio dicebam, redeundum tandem semper esse ad solum divinae voluntatis arbitrium, cuius causa sit in ipso abscondita. Et n. 7. Decretum, inquit, horribile fateor: inficiari tamen nemo poterit, quin praesciverit Deus, quem exitum esset habiturus homo, antequam ipsum conderet: ideoque praesciverit, quia decreto suo sic ordinaverat. Quibus verbis et aliis similibus, satis aperte patet eius sententia.

Notandum 2. Huic impiae et blasphemae sententiae aliam non minus execrandam Calvinum attexere, nempe, quod illud Dei decretum aeternum et immutabile, arbitrii nostri libertatem auferat in negotio Praedestinationis et Reprobationis, imponatque necessitatem inevitabilem Praedestinatis ut salventur, et Reprobis ut damnentur, adeoque, iuxta pessimam ipsius sententiam, Reprobos ad peccandum trahit, impellit et cogit, estque Auctor omnium cupiditatum et criminum, quibus subiciuntur. Sic enim scribit lib. 3. Institutionum cap. 23. num. 8.

Aiunt, catholici Doctores, Deo permittente, non autem volente perire impios: sed cur permittente dicemus nisi, quia ita vult? Quamquam nec ipsum quidem per se probabile est, sola Dei permissione, nulla ordinatione hominum sibi accersisse interitum. Non dubitabo igitur cum Augustino simpliciter fateri voluntatem Dei esse rerum necessitatem, atque illud necessario futurum, quod ille voluerit.

Et lib. 2. cap. 3. n. 10. Ac voluntatem movet (Deus) non qualiter multis saeculis traditum est et creditum, ut nostrae postea sit electionis motioni aut obtemperare aut refragari: sed illam efficaciter afficiendo. Illud ergo toties a Chrysostomo repetitum repudiare necesse est: quem trahit, volentem trahit. Et cap. 2. n. 7. affirmat Deum ex intentione perdendi Reprobos omnem illis viam salutis praecludere. Quosdam, inquit, Deus exitio devovet, quosdam damnationi addicit, iisque incomprehensibili iudicio vitae aditum praecludit. Et cap. 21. n. 12. Quos in vitae contumeliam et mortis exitium creavit, ut irae suae organa forent, eos ut in finem suum perveniant, nunc audiendi verbi sui facultate privat, nunc eius praedicationem magis excaecat et obstupefacit. Et paulo post n. 13. Ecce vocem ad eos dirigit, sed ut magis obsurdescant; lumen accendit, sed ut reddantur caeciores; doctrinam profert, sed qua magis obstupescant; remedium adhibet, sed ne sanentur. Et lib. 1. cap. 18. n. 2. asserit Daemonem impelli a Deo ad male agendum et homines perdendos.

Fateor, inquit, interposita Satanae opera saepe Deum agere in Reprobis, sed ut eius impulsu Satan ipse suas partes agat et proficiat, quatenus datum est, dicitur etiam idem Satan excaecare fidelium mentes, sed unde hoc, nisi quod a Deo ipso manat efficacia erroris, ut mendaciis credant, qui renuunt parere veritati? Secundum priorem rationem dicitur: si Propheta quispiam locutus fuerit mendaciter, ego Deus illum decepi. Secundum alteram vero dicitur ipse dare omnes homines in Reprobum sensum et proicere in foedas cupiditates. Quia iustae suae vindictae praecipuus est auctor, Satan vero tantum minister, etc.

Quot et quam horrendae, ac execrandae impiissimi Nebulonis blasphemiae!

Notandum 3. Circa praesentem Quaestionem tres esse Catholicorum Doctorum sententias, quarum Prima diserte contendit utramque Reprobationem, tam positivam, quam negativam ab ipsis propugnatam, supponere praescientiam peccatorum, et ab ea tamquam causa motiva et demeritoria dependere. Secunda vero distinguit inter Reprobationem positivam et negativam, necnon et inter voluntatem infligendi poenam et excludendi a gloria, ut a beneficio indebito. Unde affirmant primam voluntatem supponere praescientiam demeritorum et in illa fundari; secundam vero docent ex puro divinae voluntatis beneficio originem ducere; in quo partim conveniunt cum Calvino, partim ab eo discrepant. Conveniunt, inquam, in eo, quod asserunt Deum aliquos excludere a regno, ut beneficio indebito ante praevisa demerita; discrepant autem in eo, quod asserunt sic exclusos ad ignem aeternum non destinari nisi post praevisa demerita. Ita docent plures Thomistae, quibus viam praeivere Bannes, Zumel et Alvarez disp. 110. De auxiliis n. 8. ubi ait: Reprobatio, qua Deus statuit non dare aliquibus vitam aeternam et permittere peccata eorum, non est conditionata, sed absoluta, nec praesupponit in Deo praescientiam, vel praevisionem demeritorum ipsius Reprobi, aut perseverantiam in peccato usque ad ultimum vitae. Et disput. 109. num. 6. conclusione 3. prius dixerat: Actus positivus, quo Deus ab aeterno voluit non admittere quosdam in suum regnum, non fuit conditionatus, sed absolutus, antecedens in signo rationis praescientiam mali usus liberi arbitrii. Tertia denique sententia, quae est Granadi tract. 6. disput. 2., fatetur quidem Reprobationem positivam esse posteriorem peccatis conditionate praevisis, sed unico tamen et eodem actu decerni a Deo peccati permissionem et damnationem Reprobi, adeo ut simul et in eodem signo permittatur peccatum fieri, praevideatur futurum et propter illud decernatur hominis damnatio. Quae autem ex iis sententiis Catholicae veritati et fidei magis congruat, sit

Conclusio prima. — Deus neminem decernit damnare ad poenam aeternam ante praevisa demerita. Haec est de fide.

Probatur primo. ex Concilio Valentino cap. 3. ubi dicitur: Fidenter fatemur praedestinationem Electorum ad vitam et Praedestinationem Impiorum ad mortem: in Electione tamen salvandorum, misericordiam Dei praecedere meritum bonum, in damnatione vero periturorum, meritum malum praecedere iustum iudicium Dei. Quibus verbis Concilium hoc statuit discrimen inter Praedestinationem et Reprobationem, quod Reprobatio sit opus iustitiae vindicativae, quae supponit demerita ex parte Reprobandi. Praedestinatio vero eatenus sit opus misericordiae, quatenus supponit Dei gratiam praevenientem et cooperantem, quibus adiuvantibus fiunt opera meritoria, quae Deum movent ad formandum Praedestinationis decretum. Et consequenter censet Concilium, Deum neminem reprobare, nisi ex praevisis illius demeritis.

Dices. Concilium esse intelligendum de Reprobatione secundum executionem, quae revera supponit demerita et peccatum finale, non vero secundum intentionem, quae pro Dei nutu et arbitrio decernitur.

Contra. Concilium opponit Reprobationem Praedestinationi, in hoc quod illa sit opus iustitiae, haec vero opus misericordiae: sed sic non opponuntur secundum executionem, utraque enim sic est ex iustitia; illa quidem ex iustitia vindicativa; haec ex iustitia remunerante: ergo illa oppositio intelligi debet secundum ordinem intentionis, in quo Reprobatio est purum opus iustitiae, quia supponit hominum demerita; Praedestinatio vero dicitur opus misericordiae, quia supponit merita, quae, a gratia ortum habent. — Confirmatur. ex Conc. Arausicano 2. circa finem ubi ait: Aliquos ad malum divina potestate Praedestinatos esse non solum non credimus, sed etiam si sunt qui tantum malum credere velint, cum omni detestatione illis anathema dicimus. Et ex Conc. Trid. Sess. 6. Can. 17.: Si quis Iustificationis gratiam nonnisi praedestinatis ad vitam contingere dixerit, reliquos vero omnes, qui vocantur, vocari quidem, sed gratiam non accipere, utpote divina potestate praedestinatos ad malum, anathema sit.

Dices. Concilia esse intelligenda de malo culpae, non de malo poenae damni.

Contra. poena damni est praecipuus terminus et primum obiectum Reprobationis: ergo de ipso Conciliorum sententiae sunt intelligendae. Adde. quod Concilia loquantur de poena aeterna a Reprobis subeunda, adeoque de solo malo culpae non sunt intelligenda.

Probatur secundo Conclusio. ex SS. Patribus, maxime vero ex Augustino, quem sibi suffragantem falso et impudenter Calvinus iactitat. Itaque S. Augustinus pluribus edocet Deum neminem damnare, nisi ex praevisis ipsius demeritis: sed maxime Epist. 106., ubi cum dixisset: Quamvis nemo ab illo iustificetur meritis praecedentibus, neminem tamen obdurari, nisi merito, noverit: subdit: Pie namque et veraciter creditur Deus nocentes, atque impios iustificando a poenis debitis liberari; quemquam vero immeritum et nulli obnoxium peccato, si Deus damnare creditur, alienus ab iniquitate non creditur. Hinc lib. contra Iulianum cap. 18. ut probet necessitatem Circumcisionis et Baptismi ad delendum peccatum originale et praecavendam aeternam damnationem, ait: Bonus est Deus, iustus est Deus: potest aliquos sine bonis meritis liberare, quia bonus est; non potest quemquam sine meritis damnare, quia iustus est. Cui concinit Tertullianus lib. 2. contra Marcionem cap. 11.:

Deus ex seipso bonus est, ex nobis iustus. Ita prior bonitas Dei secundum naturam; severitas posterior secundum causam: illa ingenita, haec accidens; illa propria, haec accommodata: illa edita, haec adhibita; nec naturae enim inoperatam debuit continuisse bonitatem, nec causa dissimulatam evasisse severitatem: alteram sibi, alteram reis Deus praestitit.

Item S. Aug. lib. 2. contra eumdem Iulianum cap. 10. ut probet veritatem peccati originalis ait: Deus autem iustus, si tanta parvulis mala, quanta nunc dicere non sufficio, nihil peccati trahentibus irrogaret, magis appareret iniustus. Quanto magis iniustus si eos in aeternum, absque peccato, damnaret? Unde lib. 4. contra eumdem cap. 8. diserte pronuntiat: Certum et immobile teneamus, inquit, non esse iniquitatem apud Deum, qua quemquam sine malis meritis damnet. Denique lib. De Unitate Trinitatis contra Manichaeos cap. 7.: Non enim iniustitia est apud Deum, ut damnet eos qui omnino nihil peccaverunt. Quibus aperte constat, quantum impia Calvini sententia a sancti Augustini doctrina longe exorbitet. Haec omnia confirmantur ex iis, quae diximus de mente sancti Augustini, circa praedestinationem ex praevisis meritis.

Probatur eadem veritas ratione. Et quidem a Doctore Subtili in 1. distinctione 41. num. 11. his verbis: *Damnatio non videtur bona, nisi quia iusta, nam secundum Augustinum lib. 11. super Genesim cap. 21. non prius est Deus ultor, quam aliquis sit peccator: videtur enim esse crudelitatis punire aliquem non praeexistente in eo culpa; igitur a simili, non vult Deus prius aliquem punire, quam videat aliquem esse peccatorem. Non igitur primus actus voluntatis divinae circa Iudam est velle damnare Iudam, prout Iudas offertur in puris naturalibus, quia hunc videretur velle damnare sine culpa; sed videtur, quod oportet Iudam offerri voluntati divinae sub ratione peccatoris, antequam velit ipsum damnari: ergo cum reprobare sit velle damnare, Reprobatio habebit, ex parte obiecti, rationem aliquam, scilicet peccatum finale praevisum. — Deinde, poena ut poena videtur esse quoddam bonum ex occasione: sed bonum occasionatum, cum non ametur nisi occasione mali praesuppositi, necessum est, ut qui decernit infligendam poenam prius supponat peccati futuritionem: et consequenter voluntas puniendi et infligendi poenam supponit in Deo praevisionem culpae, et ab ea dependet: unde sanctus Fulgentius lib. 1. Ad Monimum expendens illa verba Pauli ad Rom. 9. Esau odio habui, ait: Quaeso, Monime charissime, ut hunc locum Apostoli diligenter attendas: notum namque est iram Dei dici non posse, nisi ubi creditur hominis iniquitas praecessisse: et infra: Quia Deus peccata hominum praescientia vidit, sententiam Praedestinationis dictavit. Concinit sanctus Damascenus lib. 2. De Fide cap. 26. Deus, inquit, ex seipso movetur ad miserendum: ad puniendum nonnisi ex nostra praesupposita culpa. — Denique, aliquem ad poenam destinare est ipsum odio habere, et quidem positive: sed odium Dei positivum necessario supponit culpam, iuxta illud Sapientiae 14. Odio sunt Deo impius et impietas eius: ergo voluntas, qua Deus homines destinat ad poenam, necessario supponit peccati praevisionem. Quae hanc adversus veritatem ab haereticis solent obiici, rectius dissolvet.

Conclusio secunda. — Deus ante praevisa peccata neminem positive decernit excludere a gloria aeterna, ut beneficio indebito. Haec est contra duas posteriores sententias; et Probatur primo illis omnibus Scripturae textibus, quibus indicatur Deum voluntate antecedente velle omnes homines salvos fieri; necnon et iis, quibus Deus testatur non esse voluntatis suae mortem impii, et perditionem Israel esse ex illa ipsa.

Probatur etiam. auctoritate sanctorum Patrum, quibus supra demonstravimus eos aperte sentire Deum neminem praedestinare, nisi ex praevisis meritis; adeoque nec aliquem reprobare, nisi ex demeritis suppositis.

Confirmatur. insuper ex sancto Augustino Epistola 106. ubi ait:

Cum per liberum arbitrium primi hominis in condemnationem universa massa defluxerit, procul dubio quod ex ea fiunt vasa in honorem, non ipsius iustitiae, quam gratia nulla praecessit, sed Dei misericordiae; quod vero in contumeliam, non iniquitati Dei, quo absit ut sit apud Deum, sed iudicio deputandum est.

Atqui qui positive reprobantur fiunt vasa in contumeliam: ergo sicut qui praedestinantur fiunt vasa in honorem ex misericordia, quae supponit merita ex gratia per misericordiam Dei largienda; ita qui reprobantur et excluduntur a Regno fiunt vasa in contumeliam ex divina iustitia vindicativa, quae supponit culpam. Ipsi concinit S. Prosper Responsione 7. ad obiectiones Gallorum, ubi de Reprobis ait: Gratia Dei non prius eos deseruit, quam ab eis desereretur, et quia hoc ipsos voluntaria facturos defectione praevidit, ideo in Praedestinationis electione illos non habuit.

Probatur item ratione. Si voluntas excludendi a Regno non pendeat ex praevisione peccati futuri, sequitur Reprobum de facto non excludi a Regno, propter peccatum commissum: sed consequens est haereticum: ergo, etc. Probatur sequela maioris: homo non potest censeri damnandus propter peccatum commissum, quando damnatio ipsa revera futura est, etiamsi nullum esset peccatum: sed esset futura damnatio Reprobi, quamvis nullum esset eius peccatum; posito enim Dei decreto absoluto de excludendo Iuda v.g. a gloria, ante praevisam ipsius malitiam, implicat ut haec exclusio non sequatur, quamvis nullum sit futurum ipsius Iudae peccatum; decretum enim Dei absolutum omnino irrefragabile et invariabile est. — Deinde, posita illa exclusione positiva a Regno ante praevisa demerita, sequitur Deum non velle sincere, voluntate antecedente, salvare omnes homines: sed consequens aperte militat in Scripturam sacram, ut pluries insinuavimus: ergo, etc. Probatur sequela maioris: si Deus sincere velit, voluntate antecedente, salvare Iudam, tenetur ratione huius voluntatis reddere Iudae salutem possibilem: sed supposito illo decreto antecedente de excludendo Iuda a Regno aeterno, ut beneficio indebito, salus non est amplius ullo modo Iudae possibilis, quia haec divina voluntas effectu suo frustrari non potest: ergo, etc. — Denique, si decretum excludendi Reprobos a regno non supponat eorum praevisa peccata futura, sequitur Reprobos, sive bene, sive male agant, invariabiliter esse damnandos: at haec divinae bonitati et iustitiae repugnant: ergo, etc. Probatur sequela maioris: illud est invariabiliter futurum, quod non potest non evenire: sed ita est impraesentiarum, quia cum decreto absoluto de damnatione coniungi nullo modo potest negatio damnationis; cum enim decretum damnationis sit absolutum, etiam est invariabile, ante praevisum peccatum Reprobi: ergo, sive ille bene agat, sive male, semper damnabitur.

Dices 1. Sanctus Paulus ad Rom. 9. expresse loquitur de Reprobatione positiva: sed ibidem affirmat illam fieri independenter a praevisione demeritorum, et a sola Dei voluntate pendere: ergo revera ita fit. Maior patet: Primo, quia Reprobationem vocat odium; loquens enim de Esau in persona caeterorum Reproborum, dicit Deum odio illum habuisse; odium autem est positiva detestatio rei, et aliquid amplius significat et importat, quam non dilectio. Secundo, idipsum demonstrat exemplo figuli facientis vas in honorem et aliud in contumeliam; figulus autem positive contemnit illam massae terreae partem, ex qua facit vas in contumeliam. Tertio, finem a Deo reprobante intentum, docet ibidem S. Paulus, esse ostensionem irae, seu iustitiae divinae: iustitia autem actum positivum indicat. Quarto, voluntas, cui opponitur resistentia, est positiva: sed talem voluntatem significat Paulus esse Reprobationem; dicit enim: Voluntati eius quis resistit? Ergo revera ibidem agit de Reprobatione positiva. Probatur itaque minor, nempe quod Apostolus ibidem affirmat illam positivam Reprobationem a sola Dei voluntate, non autem a meritis pendere: Primo quia Esau cum nondum aliquid mali egisset dictum est, Esau odio habui; quod probat subiiciendo: Igitur non est volentis, neque currentis, sed miserentis Dei: idipsum confirmat exemplo Pharaonis, quia in hoc ipsum excitavi te, ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra: unde concludit Apostolus: Ergo cuius vult miseretur, et quem vult indurat; et mox sibi obiiciens: Dicis itaque mihi, quid adhuc quaeritur? Voluntati eius quis resistit? Non aliud respondet quam: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Quasi diceret, a sola Dei voluntate Reprobationem pendere. Quod confirmat rursus exemplo figuli: Numquid dicit figmentum ei, qui finxit se, quid me fecisti sic? An non habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam? Quasi diceret: quemadmodum figulus pro voluntate et arbitrio ex eadem massa terrea aliud effingit vas in honorem, aliud in contumeliam, ita Deus, pro sua libertate et voluntate, aliquos selegit ad gloriam, alios in contumeliam destinat et in opprobrium sempiternum.

Respondeo 1. Nos huic obiectioni iam aperte fecisse satis in Quaestione de Praedestinatione post praevisa merita: ad hoc solum addo negandam esse minorem; et ad eius probationes dico, Esau odio haberi antequam agat aliquid boni, vel mali, quia minus diligitur et reprobatur a gratia efficaci, quam gratis et ex pura Dei misericordia Iacob accipit: neque similis est ratio amoris Iacob et odii Esau, quia Iacob amatur propter bona opera, quae proveniunt ex gratia, quam Deus ex pura misericordia largitur, et idcirco, Non est volentis, neque currentis ad hanc gratiam, sed solius Dei miserentis: Esau vero non habetur odio, nisi propter peccatum, quod ab ipso Deo non intenditur, nec perficitur, sed prohibetur et punitur. Similiter, cum dicitur Pharao excitatus, ut Deus in ipso ostendat virtutem suam, illa Excitatio potius eventum significat, quam causam finalem. Insuper comparatur Deus Figulo facienti aliud vas in honorem, aliud in contumeliam, ut significetur eum aliquos equidem destinare ad gloriam, alios autem ad opprobrium aeternum, sed post praevisa ipsorum opera, nec enim necesse est ut comparatio in omnibus quadret, sed sufficit, quod in aliquo significationem obtineat. Adde quod ibidem Apostolus solum loquatur de electione ad gratiam et fidem Christianam, quae ex mera Dei misericordia pendet, quamque nulla promereri possunt bona opera naturalia Gentilium, nec legalia Iudaeorum; ut constat ibidem a versu 21. usque in finem capitis: signanter enim dicit: Quid ergo dicemus, quod Gentes, qui non sectabantur iustitiam, apprehenderunt iustitiam, iustitiam autem, quae ex fide est: Israel vero sectando legem iustitiae, in legem iustitiae non pervenit?

Dices 2. Sanctus Augustinus pluribus asserit non posse proferri ullam rationem Praedestinationis, vel Reprobationis: ait enim tract. 26. in Ioannem: Quare illum trahat et illum non trahat, noli diiudicare, si non vis errare; et lib. De Bono Perseverantiae cap. 11. Cur autem potius illis, quam illis detur, quis cognovit sensum Domini? etc. Et cap. 12. idem repetens ait: Cur hunc potius liberet, quam illum, iterum atque iterum dicimus: o homo, tu quis es, ut respondeas Deo? Sed si peccatum esset causa Reprobationis positivae, revera quis, absque periculo erroris, de hoc iudicium ferret, Dominique sensum cognosceret: ergo revera non ita fit.

Respondeo 1. Recte in Adversarios potest retorqueri argumentum; si enim illa Reprobatio ex sola Dei voluntate penderet, haud dubie illius causa non esset ignota, sed quisque affirmare posset, idcirco Iudam esse damnatum, quia Deus, quos vult pro libertate seligens ad gloriam, aut destinans ad poenam, Iudam inter Reprobos computaverat.

Respondeo 2. cum Doctore in 1. dist. 41. n. 15.:

quod Apostolus dicens iudicia Dei esse inscrutabilia redarguit praesumptuosos inquirentes illa, quorum non sunt capaces: non autem propter inopiam reddendae rationis, saltem in communi, licet in particulari nesciatur, quod malum praevideat Deus in isto, propter quod reprobet eum, et in istis specialibus peccatis praevisis est altitudo divitiarum et sunt iudicia incomprehensibilia... Nescit enim homo, nec potest scire in quod peccatum Deus vult permittere istum cadere, respectu cuius sit non volitio conferendi gratiam; ut sic auferatur tamquam finaliter peccator in illo peccato, et sic propter illud peccatum praevisum reprobetur.

Conclusio tertia. — Non solum peccatum originale, sed quodlibet peccatum finale praevisum est causa positiva Reprobationis. Haec est Doctoris loco laudato.

Probatur prima pars. Id quod non est causa damnationis, non est causa positivae Reprobationis: sed peccatum originale in multis reprobis non est causa eorum damnationis: ergo nec positivae Reprobationis. Maior constat: siquidem unicus, aut saltem praecipuus positivae Reprobationis effectus, est damnatio, ut patebit infra. Minor probatur: peccatum semel remissum non potest esse motivum et causa damnationis: sed peccatum originale in multis Reprobis est remissum, multi namque remedium peccati originalis recipiunt, et interdum iuste et sancte vivunt: ergo illud non est causa eorum Reprobationis.

Confirmatur. ex Concilio Tridentino Sess. 5. Canone 5. ubi ait:

Si quis per Iesu Christi Domini nostri gratiam, quae in baptismate confertur, reatum originalis peccati remitti negat, aut etiam asserit non tolli totum id quod veram et propriam peccati rationem habet; sed illud dicit tantummodo radi, aut non imputari, anathema sit: in renatis enim nihil odit Deus, quia nihil est damnationis iis, qui vere consepulti sunt cum Christo per baptisma in mortem, etc.

Si autem Deus damnaret Reprobos, qui baptizati fuerunt, propter aliquando contractum originale peccatum, certe odisset illos propter aliquid perseverans post baptismum: ergo revera censet Concilium illos non reprobari praecise propter illud peccatum originale. Nec refert, quod sublato etiam originalis peccati reatu, remaneat obligatio ad poenas aliquas temporales; siquidem renati adhuc subiiciuntur fomiti concupiscentiae, mortalitati et caeteris calamitatibus huius vitae. Aliud enim est in eis remanere obligationem ad poenas, quibus divinae iustitiae satisfaciunt et gloriam aeternam promerentur; aliud vero remanere aliquid ipsius reatus culpae, quo divinum odium provocent et damnationem aeternam incurrant; hoc enim aperte Concilium damnat, adeoque nullus, absque anathematis periculo, oppositum docere potest.

Dices. Sanctus Augustinus pluribus, maxime vero Epistola 105. lib. 1. Ad Simplicianum q. 2. in Enchir. c. 94. et lib. De Corrept. et Gratia c. 7. aperte docet, omnes Reprobos ex uno peccato trahi in damnationem, idest ex peccato originali, quod vocat unum, hoc est commune omnibus: unde factum est, ut Semipelagiani hunc articulum Augustino adscriberent, quod ab his, qui non sunt Praedestinati ad vitam, non aufert percepta baptismi gratia originale peccatum, intelligentes nempe Augustinum locis citatis docuisse, quod etiam baptizati damnentur propter originale peccatum, adeoque illud non fuisse per baptismatis gratiam expunctum.

Respondeo. S. Aug. equidem Reprobationis causam assignasse peccatum originale, non quidem proximam et formalem, sed remotam et radicalem in Adultis; nam propter peccatum originale ita quosdam permittit Deus cadere in peccatum finale, ut id non permisisset, si Adamus non peccasset, nec suam posteritatem originali labe infecisset, omnes namque fuissent finaliter iusti et salvati, ut docet ipsemet S. Augustinus lib. Retractationum cap. 33. Permissio autem illa non est proprie causa peccati finalis, adeoque nec Reprobationis, sed solum occasio, vel conditio sine qua non, inquit Smisingus noster disp. 6. n. 716. — Hanc autem esse sancti Augustini mentem confirmat S. Prosper responsione ad obiectiones Gallorum dicens, quod

Qui recedit a Christo et alienus a gratia finit hanc vitam, quid nisi in perditionem cadit? Sed non in quod remissum est recidit, nec in originali peccato damnabitur, qui tamen propter postrema crimina ea morte afficietur, quae ei propter illa, quae remissa sunt, debebatur. Quod quia Dei praescientiam nec latuit, nec fefellit, sine dubio talem numquam elegit, numquam praedestinavit, et periturum numquam ab aeterna damnatione discrevit.

Quibus aperte docet Deum reprobare solum post praevisum peccatum, non quidem originale solum, sed etiam finale, adeoque nostram conclusionem diserte affirmat.

Patet secunda pars ex illo Eccles. 11. In quocumque loco ceciderit lignum, ibi erit. Quibus significat in hominis damnatione magis attendi statum finalem, quam primordiale peccatum. — Deinde, motivum Reprobationis petitur a peccato vel originali, vel actuali intermedio, vel finali: non quidem ab originali, ut dictum est; nec etiam ab actuali intermedio; ergo restat ut illa causa repetenda sit a praeviso finali peccato, sive tandem illud sit originale perseverans et non expunctum, ut contingit in parvulis, qui ante susceptum baptisma moriuntur, vel actuale, in quo adultus vitam claudit.

Dices. Causa Reprobationis debet esse aequalis in omnibus: sed multi reprobantur propter originale: ergo et omnes.

Distinguo maiorem. causa formalis Reprobationis eadem debet esse in omnibus Reprobis, concedo: materialis, nego: causa autem formalis Reprobationis est peccatum finale, sive illud sit originale perseverans, sive actuale.

Quamquam iuxta nostram sententiam, sola aeterna damnatio, quantum ad poenam sensus et damni, unicus ac proprius sit effectus Reprobationis secundum intentionem, utpote qua sola sequatur peccatum finale praevisum, quod Reprobationis causam demeritoriam et motivam supra diximus: nihilominus, quoniam secundum executionem, tribus veluti passibus Reprobus quisque in illam damnationem aeternam praeceps ruit; nempe gratiarum substractione et expulsione, Excaecatione et Obduratione: hinc operae pretium est de singulis quidpiam impraesentiarum delibare.

Notandum 1. Ex S. Bonaventura in Compendio Theologico 1. 2. cap. 31. quod spirituum obduratio translative et per metaphoram dicitur iuxta quamdam proportionem a duritie rerum corporearum. Duritiam autem corporum (inquit) sequitur triplex proprietas. Primum est inhabilitas ad suscipiendam impressionem. Secundum stabilitas ad permanendum in se. Tertium est fortitudo ad resistendum. Unde cor dicitur obdurari tripliciter: uno modo per inhabilitatem ad suscipiendam gratiam: secundo, per firmam adhaesionem ad peccatum: tertio modo, per rebellionem divinarum inspirationum et mandatorum Dei. Primum oritur ex vitiatis et per peccatum depravatis animae facultatibus: secundum ex assidua peccandi consuetudine, qua fit ut peccator, cum in profundum venerit, contemnat. Tertium vero ex ipsius peccatoris inveterata et obfirmata malitia et superbia, qua Deum spernit, nec minis eius terretur, nec promissis allicitur, nec gratiis movetur amplius.

Notandum 2. Excaecationem, gratiae substractionem et recessum et obdurationem, fieri tripliciter, scilicet affective, dispositive et effective, seu causative: Primo namque peccator, propter assiduam peccandi consuetudinem, ita circa peccatum afficitur, ut Deo vocanti et invitanti per gratias suas ad conversionem, diu, ac pertinaciter resistat; divinis mandatis et minis non attendat et, ad similitudinem incudis ictibus resistat et magis obdurescat; quale erat peccatum Pharaonis, qui tot flagellis et tam crebro repetitis Dei miraculis non cedebat. Secundo, peccator habet veluti dispositiones quasdam habituales, per quas ob diuturna peccata redditur in posterum inhabilis ad obediendum divinis inspirationibus, ita ut vix illas sentiat, vixque attendat ad veritates supernaturales, quas proponit. Obduratio enim, quae duos alios effectus complectitur, videtur tribus his contineri, videlicet, non cogitare, non penetrare, non sentire divina beneficia ad poenitentiam provocantia: iuxta illud Isaiae: Excaecca cor eorum, et aures aggrava, et oculos claude, ut videntes non videant, etc. Sicut enim gratia includit illuminationem intellectus et impulsum voluntatis, iuxta illud: Illuxerunt coruscationes tuae orbi terrae, vidit et commota est: sic obduratio dicit quamdam caecitatem in intellectu, et inadvertentiam ad ea quae Deus loquitur interius: includit etiam in voluntate obstinationem, qua nec sentit divinos motus, nec ab illis tangitur, ut efficaciter resipiscat: iuxta illud: Induraverunt facies suas supra petram, et noluerunt reverti. Tertio denique hi tres effectus sumuntur causative et effective, ex parte scilicet causae, a qua per accidens haec dispositio et peccatum obdurationis trahunt originem; illa autem causa non alia est, quam divinum decretum negandi Reprobo, propter peccata praecedentia, gratias congruas, quibus cor de facto emolliretur. Inde sequitur iuxta triplicem hanc acceptionem, quod obduratio, excaecatio et gratiae substractio simul sit peccatum, et causa peccati, et poena peccati, ab ipso Reprobo magis, quam a Deo repetenda.

Notandum 3. Ex S. Bonaventura in 1. dist. 40. art. 4. q. 1. poenam distingui posse triplicem: Est enim, inquit, quaedam poena inflicta, quaedam contracta, quaedam acta: poena inflicta simpliciter est passio, quae non repugnat gratiae, quales sunt fames, sitis et aegritudo. Poena contracta est fomes et concupiscentia, et haec quidem passio est et ideo poena, sed tamen inclinat ad actionem malam: et ideo gratiae repugnat, non quantum ad substantiam, sed quantum ad inclinationem. Poena acta est sicut obduratio et gratiae expulsio, et haec quidem poena est, quia passio est: sed quia ex mala actione, sive ex peccato est et illud concomitatur inseparabiliter, ideo opponitur gratiae, et ita patet, quod quamvis contingat per propriam actionem, nihilominus poena est, sicut patet in scabioso, qui in scalpendo se delectat, sed postea sentit in carne ardorem.

His ita praelibatis, quaeritur, an gratiae expulsio et recessus, excaecatio et obduratio contingant potius ex parte Dei, quam ex parte peccatoris Reprobi.

Conclusio unica. — Gratiae recessus et humani cordis excaecatio, aut obduratio, ex parte peccatoris prius, quam ex parte Dei ortum habent. Haec est communis sanctorum Patrum, ac Doctorum sententia; et constat quidem 1. de recessu gratiae ex Concilio Tridentino Sess. 6. cap. 11., ubi haec habet: Deus sua gratia semel iustificatos non deserit, nisi ab eis prius deseratur. Quod confirmatur ex S. Augustino lib. De Natura et Gratia c. 16., ubi ait: Cum ad perfectam sanitatem, hoc est, ad perfectam vitam, iustitiamque perduxerit, non deserit, si non deseratur, ut semper iusteque vivatur. Ipsi concinit S. Prosper respons. 7. ad Obiectiones Vincentianas, ubi loquens de Christianis, qui pietatem Christianae conversationis et fidei deserentes, in prophanos errores, aut damnabiles mores irrevocabiliter transierunt, ait:

Nullo modo credendum est huiusmodi homines in hanc desperationem ex Dei voluntate cecidisse, cum potius allevet Dominus omnes qui corruunt, et erigat omnes elisos; nemo enim nisi illius gratia erigitur, nemo nisi illius gratia stabilitur. Dei ergo voluntas est, ut in bona voluntate maneatur, qui et prius quam deseratur neminem deserit, et multos desertores saepe convertit.

Idem patet de obcaecatione cordis, quam peccati poenam et peccati causam, necnon et peccatum esse, sanctus Augustinus pronuntiat lib. 3. Contra Iulianum c. 3., his verbis: Caecitas cordis, quam solus removet illuminator Deus, et peccatum est, quo in Deum non creditur, et poena peccati, qua cor superbum digna animadversione punitur, et causa peccati, cum mali aliquid caecis cordis errore committitur. Quam veritatem luculenter expendit lib. De Natura et Gratia capite 22., ubi exponens illud Apostoli ad Rom. loquentis de Philosophis, qui Cum Deum cognovissent, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt, sed evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum, ait:

Utique ista obscuratio vindicta et poena iam fuit, et tamen per hanc poenam, idest per cordis caecitatem, quae fit deserente luce sapientiae, et in plura et gravia peccata collapsi sunt, dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt: Gravis haec poena est, si quis intelligat, et ex hac poena vide, quo ierunt: et immutaverunt, inquit, gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et volucrum et quadrupedum et serpentium.

Ita fecerunt ex peccati poena, qua obscuratum est insipiens cor eorum, et propter haec tamen, quia licet poenalia, etiam ipsa peccata sunt, adiungit et dicit: propterea tradidit illos Deus in desideria cordis illorum in immunditiam. Videte etiam ex hac poena quid faciunt, ut contumeliis, inquit, afficiant corpora sua in semetipsis. Et quia poena est ista iniquitatis, cum sit et iniquitas, evidentius commendat dicens: qui transmutaverunt veritatem Dei in mendacium, et coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula. Amen. Propter hoc, inquit, tradidit Deus illos in passiones ignominiae: Ecce quoties vindicat Deus, et ex eadem vindicta plura et graviora peccata consurgunt, etc.

Denique idipsum constat de cordis obduratione; nam ut ipsemet S. Aug. loquitur lib. De Gratia et libero arbitrio, exponens illud Apostoli ad Rom. 9. Cuius vult miseretur et quem vult indurat;

in eo, inquit, quem seduci permittit vel obdurari, mala eius merita credite; in eo vero cuius miseretur, gratiam Dei non reddentis mala pro malis, sed bona pro malis, fideliter et indubitanter agnoscite. Nec ideo auferatis a Pharaone liberum arbitrium, quia multis locis dicit Deus: ego induravi Pharaonem, vel indurabo cor Pharaonis; non enim propterea ipse Pharao non induravit cor suum; nam et hoc de illo legitur, quando ablata est ab Aegyptiis cynomia dicente Scriptura: et ingravavit Pharao cor suum, et in isto tempore, et noluit dimittere populum: ac per hoc et Deus induravit per iustum iudicium, et ipse Pharao per liberum arbitrium.

Unde egregie concludit S. Aug. fideles ad assiduum profectum adhortans:

Certi ergo estote; quia non erit inanis labor vester: si in bono proposito proficientes perseveretis usque in finem. Deus enim, qui modo illis quodlibet non reddidit secundum opera eorum, tunc reddet unicuique secundum opera eius. Reddet omnino Deus et mala pro malis, quoniam iustus est et mitis; et bona pro malis, quoniam bonus est; et bona pro bonis, quoniam bonus et iustus est: tantummodo mala pro bonis non reddet, quoniam iniustus non est. Reddet ergo mala pro malis, poenam pro iniustitia; et reddet bona pro malis, gratiam pro iniustitia; et reddet bona pro bonis, gratiam pro gratia.

Ipsi concinunt Africani Praesules in Sardinia exulantes in Epistola Synodica circa medium:

Deus, inquiunt, obdurare dicitur, non quia ad iniquitatem compellit, sed cum ab iniquitate non eripit: quod, quia iustus est, iuste facit. Deo ergo miserante sine suis meritis homo salvatur; obdurante autem iuste recipit quod meretur: Dominus quippe dono bonitatis salvat, iudicio severitatis obdurat.

Accedit et sanctus Isidorus lib. De Summo bono cap. 5. circa finem:

Sicut, inquit, auferre Deus dicitur homini donum aliquod, quod homo non habuit, idest, quod accipere non meruit, sic et obdurare dicitur Deus hominem, non eius faciendo duritiam, sed non auferendo eam, quam sibi ipse nutrivit. Non aliter et obcaecare dicitur quosdam Deus, non ut in eis eamdem ipse caecitatem faciat, sed quod pro eorum inutilibus meritis, caecitatem eorum ab eis ipse non auferat.

Quam autem sit lugenda haec cordis duritia, diserte aperit sanctus Bernardus lib. 1. De Consideratione cap. 2., ubi Eugenium Pontificem alloquens, eumque interpellans, ut sese subducat a temporaneis negotiis, et redeat ad cor, ne forte paulatim trahatur ad cor durum, ait:

Ne pergas quaerere, quid illud sit: si non > expavisti, tuum hoc est. Solum est cor durum, quod semetipsum non exhorret, quia nec sentit. Quid me interrogas? Interroga Pharaonem, nemo duri cordis salutem unquam adeptus est, nisi quem forte miserans Deus abstulit ab eo iuxta Prophetam cor lapideum et dedit cor carneum. Deinde duritiam cordis egregie depingit: Quid ergo cor durum? inquit: Ipsum est, quod nec compunctione scinditur, nec pietate mollitur, nec movetur precibus, minis non cedit, flagellis duratur. Ingratum ad beneficia est, ad consilia infidum, ad fiduciam saevum; inverecundum ad turpia, impavidum ad pericula, inhumanum ad humana, temerarium ad divina: praeteritorum obliviscens, praesentia negligens, futura non providens. Ipsum est cui praeteritorum, praeter solas iniurias, nihil omnino non praeterit; praesentium nihil non perit, futurorum nulla nisi forte ad ulciscendum prospectio, seu praeparatio est. Et ut brevi cuncta horribilis mali mala complectar, ipsum est, quod nec Deum timet, nec hominem reveretur. En quo trahere te habent hae occupationes maledictae, si tamen pergis, ut coepisti ita dare te totum illis, nihil tui tibi reliquens; perdis tempus: et si licet nunc alterum me tibi exhibere Iethro, tu quoque in his stulto labore consumeris, quae non sunt, nisi afflictio spiritus, evisceratio mentis, evacuatio gratiae. Nam fructus horum quid nisi aranearum telae?