Scotus Academicus, Tomus secundus: De Deo Intelligente et Volente

Notandum 1. Circa Praedestinationis certitudinem varios fuisse haereticorum errores. Ex ea namque Praedestinatiani fatalem quamdam necessitatem inducebant, qua omnino pessundaretur humana libertas et bonis operibus via praecluderetur, utpote cum cuiusque sors bona, vel mala irrevocabili decreto ab aeterno firmata fuisset: quam sententiam ut Presbyteri Massilienses declinarent, in aliam non minus erroneam lapsi sunt, affirmantes incertam adhuc fluctuare hominum sortem, neque quidquam circa eorum praedestinationem, aut reprobationem fuisse ab aeterno definitum: Nam si sic praedestinati sunt, inquiunt (referente sancto Hilario, Epistola ad S. Augustinum) ad utramque partem, ut de aliis ad alios nullus possit accedere; quo pertinet tanta extrinsecus correptionis instantia?.... Id est quod pariter illud non accipiunt, ut eligendorum reiciendorumque esse definitum numerum velint. Calvinus autem deteriorem adhuc viam aggressus contendit libro 3. Instit. cap. 24. § 8. unumquemque fidelem posse, ac debere certa fide credere se esse praedestinatum. Quas omnes erroris caligines ut veritatis face depulsemus, tria maxime sunt in praesenti Quaestione resolvenda. 1. An ita certa et invariabilis sit divina Praedestinatio, ut praedestinatorum nullus pereat. 2. An Deus certum praedestinatorum numerum sigillatim noverit et ita definierit, ut nullus ei adiici queat. 3. An iste numerus ita Deo soli sit compertus ut nulli mortalium nec in communi, nec in speciali pateat. Quae ut fiant evidentiora

Notandum 2. Certitudinem cognitionis, de qua maxime hic fit sermo, esse firmam adhaesionem intellectus alicui propositioni, vel obiecto propter motivum infallibile. Istud autem motivum in Deo nil aliud est quam ipsius divina Essentia, quae cum sit omnis entitatis et perfectionis pelagus, etiam quodlibet ens complectitur et repraesentat divino Intellectui; idque vel antecedenter ad omne divinae Voluntatis decretum, qualiter res pure possibiles exhibet, vel praevio ac praesupposito decreto absoluto aut conditionato; sicut creaturas absolute, vel conditionate futuras repraesentat, ut docuimus cum Doctore, Disput. De Scientia Dei.

Notandum 3. Res futuras posse nobis innotescere triplici via, nimirum vel per demonstrationem, qualiter Astrologi futuram eclipsim deprehendunt ex certa orbium coelestium periodo et invariato motu; vel per revelationem, sicut omnes Prophetae res procul venturas Deo reserante deprehenderunt et annuntiaverunt: vel denique per quaedam signa quibus rerum eventus coniicere et veluti per emissos tenues quosdam radiolos inspicere licet. An autem aliquo ex his modis nostrum quilibet praesentire possit se in felicem praedestinatorum sortem annumerandum, hic resolvemus: sed prius sit

Conclusio prima. — Electorum Praedestinatio ita certa et infallibilis est, ut eorum nullus perire possit. Haec est de fide, eamque firmant varii Scripturae textus: Sic Ioannis 6. Omne quod dat mihi Pater ad me veniet. Et rursus ibidem: Haec est voluntas Patris, ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo. Et cap. 10. Oves meae vocem meam audiunt.... et sequuntur me.... et non peribunt in aeternum, et non rapiet quisquam de manu mea; unde sanctus Paulus ad Rom. 8. Quos praedestinavit, inquit, hos et glorificavit, nullam omnino exceptionem faciens inter praedestinatos et glorificatos.

Idipsum firmant sancti Patres, maxime Augustinus pluribus, sed praesertim lib. De correptione et gratia, c. 7. ubi de electis ait: Horum si quis perit, fallitur Deus, sed nemo eorum perit, quia non fallitur Deus: horum si quisquam perit, vitio humano vincitur Deus: sed nemo eorum perit, quia nulla re vincitur Deus. Similia habet pluribus. Cui concinit sanctus Fulgentius lib. De fide ad Petrum cap. 35.

Firmiter crede, inquit, et nullatenus dubites omnes, quos vasa misericordiae Deus fecit gratuita bonitate ante mundi constitutionem in adoptionem filiorum Dei praedestinatos esse a Deo, neque perire posse aliquem eorum, quos Deus praedestinavit ad regnum, neque quemquam eorum, quos non praedestinavit ad vitam ulla ratione posse salvari.

Ratio huius veritatis etiam est manifesta ex ipsa definitione praedestinationis, qua inquit S. Augustinus lib. De bono perseverantiae, cap. 14. Est praeparatio et praescientia beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur quicumque liberantur: at non certissime liberantur, si eorum quis perire possit: ergo necessum est, ut quotquot praedestinantur, infallibiliter vitam aeternam obtineant. — Deinde, perspicacissime et certo Deus novit quae futura sunt, omniaque in prospectu habet: ergo pariter novit, qui sint in gratia sanctificante discessuri, quique in peccato mortali; adeoque certo novit, qui perpetuo beandi quive damnandi sint. — Denique, si praedestinatus fieri posset reprobus, maxime vel simul et eodem tempore, vel diverso. Non primum; alias esset simul praedestinatus et non praedestinatus, quod implicat. Non etiam secundum; alioquin Deus mutaretur, inciperet enim fieri reprobans, cum antea praedestinans extitisset.

Dices. Praedestinatus potest peccare mortaliter, moxque repentino casu ex improviso interire: ergo etiam potest damnari.

Nego consequentiam. Nam, ut sanctus Augustinus loquitur lib. 5. contra Iulianum cap. 3. licet Praedestinati peccent mortaliter, nihilominus eorum nullus vitam finire potest absque poenitentia:

Ex isto numero electorum, inquit, et praedestinatorum etiam, qui pessimam duxerunt vitam, per Dei benignitatem perducuntur ad poenitentiam, per cuius potentiam non sunt huic vitae in ipsa scelerum perpetratione substracti; ut ostendatur et ipsis et aliis cohaeredibus eorum, de quam profundo malo possit Dei gratia liberare. Ex his nemo perit quacumque aetate moriatur. Absit enim, ut praedestinatus ad vitam sine Sacramento Mediatoris finire permittatur hanc vitam.

Dices 2. S. Petrus secunda Epist. c. 1. monet: Satagite fratres, ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis; ergo supponit non esse certam et infallibilem Praedestinationem. — Nego consequentiam. Non enim ibidem loquitur de vocatione praedestinationis ad gloriam, sed de vocatione ad fidem et iustitiam, cuius receptio et conservatio penes arbitrium hominis est; potest enim quisque pro libertate consentire gratiae vocanti ad fidem, vel dissentire; potest similiter fidem et iustificationem acceptam cum ipso gratiae auxilio servare et utramque per peccatum abiicere; adeoque recte monetur, ut per bona opera certam, ac stabilem hanc utramque vocationem faciat. Vel distinguo. Monentur fideles, ut certam faciant suam electionem respectu Dei, quasi illa respectu divinae cognitionis esset incerta et indeterminata, nego: respectu sui, ut nimirum ipsi aliquam habeant certitudinem seu fiduciam per sua bona opera se esse de numero praedestinatorum, concedo: cum enim certum sit neminem iuste operantem perire; tamdiu quisque confidere potest se esse inter praedestinatos computandum, quamdiu pie, iusteque vivit.

Urgebis. Qui non est praedestinatus revera potest praedestinari; ergo non solum respectu nostri, sed etiam respectu Dei praedestinatio est incerta. Probatur antecedens ex illo trito et vulgari effato, si non es praedestinatus, fac ut praedestineris; quod videtur desumptum ex S. Aug. tract. 26. in Ioann. ubi explicans illa verba nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum, ait: quare illum trahat et non illum trahat, noli velle iudicare, si non vis errare: semel accipe et intellige, nondum traheris; ora ut traharis. — Distinguo antecedens. Qui non est praedestinatus incomplete et secundum aeternam designationem, qua perseverantes in gratia destinantur ad gloriam infallibiliter obtinendam, potest de novo ita destinari, nego: qui nondum est praedestinatus complete et secundum temporalem executionem praedestinationis, potest praedestinari, concedo. — Ad illud vulgare effatum dico, non ita esse intelligendum, quasi quis possit sibi esse causa, ut praedestinetur, non enim potest sibi ipsi praeparare media et beneficia, quibus certissime liberetur; sed quod possit esse causa cooperationis et usus mediorum, sine qua cooperatione praedestinatio non esset completa. Quamquam enim electio et praedestinatio ad gloriam sit aeterna ex parte Dei, tamen non est completa ab aeterno, sed ut compleatur requirit conditionem ex parte nostri, quam implere, vel non implere est in nostra potestate; ac proinde etiam est in potestate nostra efficere, ut praedestinatio nostra compleatur, ut fusius infra probabimus. Quem loquendi modum approbat ipsemet sanctus August. lib. De Articulis sibi falso impositis art. 12. Quia praesciti, inquit, sunt casuri, non sunt praedestinati: essent autem praedestinati, si essent reversuri, et in sanctitate ac veritate mansuri. Quibus defectum praedestinationis videtur refundere in defectum cooperationis; eo scilicet modo mox expresso. — Ad verba Augustini respondeo, illum non esse intelligendum de praedestinatione, qua Electi transmittuntur et veluti trahuntur ad vitam aeternam; sed de gratia illa efficaci et eximia, qua inveterati quique peccatores interdum excitantur et e peccatorum coeno ad innocentiae splendorem evehuntur.

Dices denique. Omnes Scholastici Doctores, maxime Subtilis in 1. dist. 40. q. unica: affirmant praedestinatum posse damnari; ergo revera praedestinatio non est certa et infallibilis. — Distinguit antecedens Doctor. Praedestinatus potest damnari in sensu diviso, ita quod, quem Deus praedestinavit potuit non praedestinare, quia libere et contingenter eum praedestinavit, concedit; in sensu composito, idest, qui praedestinatus est de facto, potest fieri reprobus et damnari, negat: Non enim, inquit, voluntas creata potest impedire ordinationem voluntatis divinae; impediret autem si staret propositum voluntatis divinae et oppositum eveniret per voluntatem creatam: hoc autem est impossibile.

Instabis. Quidquid Deus unquam potuit, etiam nunc potest: sed ex concessis Deus potuit ab aeterno non praedestinare Petrum, v. gr.: ergo potest etiam nunc non praedestinare, sicque illius praedestinatio non est certa. — Distinguo maiorem. Quidquid Deus unquam potuit in sensu diviso, etiam nunc potest in sensu diviso, hoc est, si nondum sit determinatus, concedo: quidquid in primo signo aeternitatis potuit et ante omne decretum, etiam nunc potest in sensu composito et consequenter ad positum et formatum decretum de re facienda, vel non facienda, nego; sic antecedenter ad positionem decreti de mundo condendo poterat non decernere mundi fabricam, ubi autem semel positum fuit tale decretum, iam amplius non potuit decernere mundum non esse condendum; alioquin esset mutabilis. Idem a simili dicendum de praedestinatione.

Conclusio secunda. — Numerus praedestinatorum ita fixus est et determinate a Deo cognitus ut ipsi nihil adiici, vel ab eo detrahi possit. Haec sequitur ex praecedenti et

Colligitur ex Scriptura sacra Lucae 10. Gaudete, quod nomina vestra scripta sint in libro vitae: quod autem in eo libro scriptum est, determinatum est et deleri nequit, ut constabit agendo de libro vitae. Item Ioan. 10. Christus confert se bono Pastori, qui cognoscit oves suas et vocat eas nominatim; unde Apostolus 2. ad Timotheum 2. Cognovit Dominus, qui sunt eius: hinc Apocal. 7. Praedestinati dicuntur signati, Audivi numerum signatorum, etc. quibus significatur praedestinatos a Deo distincte et definite cognosci. Hoc ipsum diserte probat S. Aug. lib. De Correptione et Gratia cap. 13. De his loquor, inquit, qui praedestinati sunt in regnum Dei, quorum ita certus est numerus, ut nec addatur eis quisquam, nec minuatur ex eis: sic et S. Prosper, secundo

De Vocatione Gentium cap. 33. Praescientia Dei falli non potest, inquit, nihil perdit de plenitudine membrorum Corporis Christi, et nullo detrimento minui potest summa praecognita.

Idipsum ratio suadet: si quis Praedestinatorum posset reprobari et Reproborum praedestinari, sequeretur divinam praescientiam esse fallibilem, divinumque decretum esse mutabile: at utrumque falsum est: ergo et illud unde sequitur. Minor constat, si enim praedestinatorum quis excideret, illius casus vel fuisset a Deo praevisus, vel non: si non, ergo manca et imperfecta foret praescientia, quae futurum non perciperet: si sic, ergo ille falso fuisset praevisus et praedestinatus; quippe cum salvus fieri non deberet.

Dices. Praedestinatus aliquis potest excidere, et alius in eius locum suffici: ergo non est determinatus, nec distincte a Deo cognitus eorum numerus. Consequentia patet. Probatur antecedens ex illo Apocalyps. 3. Tene quod habes, ut nemo accipiat coronam tuam. Ex quo S. Augustinus lib. De Corrept. et Gratia cap. 13. includit; quod alius non est accepturus, nisi perdideris. Cui concinit Glossa et Alensis in hunc locum: Si quis labitur, inquit, alius ex misericordia subintrabit, sicut per superbiam Iudaeorum subintravit Gentilitas: unde legitur de Beato Francisco, quod quidam frater vidit in Caelo sedem vacuam, et ei responsum est, sedes ista de ruentibus fuit, et nunc humili Francisco servatur. Confirmatur pariter ex illo Iobi 34. Conteret multos et innumerabiles et stare faciet alios pro eis. — Respondeo 1. Cum S. Thoma 1. p. qu. 23. art. 6. ad 1. Coronam usurpari posse dupliciter. Primo, pro gloria aeterna, quam iustitiae coronam appellat Apostolus legitime ad finem usque certantibus repromissam: Secundo pro merito gratiae, quo quisque novum augmentum promeretur. Prior corona nec deperdi potest a praedestinato, nec ab alio accipi: Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Posterior vero et deperdi et ab alio accipi potest; qui enim gratia concessa abutitur, aliis sibi paratis et concedendis spoliatur, ut eis alius donetur, sicut apertissime testatur Christus, tum Oraculis, tum Parabolis. Oraculis quidem, sic Matth. 21. Iudaeos alloquens ait: Auferetur a vobis regnum Dei et dabitur genti facienti fructus eius; gentiles significans in sortem infidelium et perduellium Iudaeorum substitutos. Parabolis vero, quarum famosissima est illa de servo inutili abscondenti, ac fodienti talentum in terram: praecipit enim Dominus ibidem cap. 25. Tollite ab eo talentum et date ei, qui habet decem talenta; omni enim habenti dabitur et abundabit: ei autem, qui non habet et quod videtur habere, auferetur ab eo. Inutilem autem servum eicite in tenebras exteriores. Quibus aperte patet gratias paratas ab ingrato auferri et fideli, ac vigilanti subministrari.

Conclusio tertia. — Nemo certo scire potest absque revelatione se inter praedestinatos esse computandum, sed tantum coniecturaliter et per quaedam signa. Utraque Pars est de Fide definita in Concil. Trid. sess. 6. Can. 16. Si quis magnum illud perseverantiae donum se certo habiturum absoluta et infallibili certitudine dixerit, nisi hoc speciali revelatione didicerit, anathema sit. Idipsum probat Scriptura sacra. Ecclesiastes 9. Nescit homo utrum sit odio an amore dignus, sed omnia in futurum servantur incerta: unde monet Apostolus 1. ad Corinthios 10. Qui se existimat stare, videat ne cadat: Et ad Rom. 11. Noli altum sapere, sed time: et ad Philippenses 2. Cum metu et tremore salutem vestram operamini. Hinc Apocalypsis 5. Praedestinationis liber dicitur signatus sigillis septem et nemo aperit, nisi solus Agnus.

Hoc ipsum Ecclesia diserte probat in precatione: Deus, cui soli cognitus est numerus Electorum, in superna felicitate locandus: Probant et sancti Patres: August. lib. De Correptione et Gratia cap. 13. Quis, inquit, ex multitudine Fidelium quamdiu in hac mortalitate vivitur in numero Praedestinatorum se esse praesumat? Quia id occultari opus est in hoc loco, ubi sic cavenda est elatio, ut etiam per Satanae Angelum ne extolleretur, tantus colaphizaretur Apostolus: et in Ps. 68. Multi credunt se scriptos in Libro vitae, qui tamen falluntur. Sanctus Hieronymus in caput 9. Ecclesiastes: iusti nequeunt scire utrum amentur a Deo, sed in ambiguo fluctuant, scient autem in futuro cum ex hac vita discesserint. Denique S. Bernardus Sermone 1. in Septuagesima: generationem istam quis enarrabit? Quis potest dicere: ego de Electis sum? Ego de numero filiorum: reclamante Scriptura, nescit homo, an sit amore, an odio dignus?

Idipsum etiam suadet ratio. Nullus scire potest ea, quae pendent ex mera Dei voluntate, nisi Deus ipse revelaverit; nam ut inquit Apostolus, nemo novit, quae sunt Dei, nisi Spiritus Dei: sed nostra Praedestinatio pendet ex gratuita Dei voluntate nos ad aeternam gloriam destinante et media necessaria subministrante, ut iam probatum est: ergo seclusa Dei revelatione nemo scire potest, an sit inter praedestinatos adscribendus. — Deinde nemo certus esse potest de sua praedestinatione, nisi pariter certus sit se ad ultimam vitae periodum in gratia sanctificante perseveraturum; qui enim perseveraverit usque ad finem, hic salvus erit: sed ex laudato Concilii Tridentini Oraculo constat seclusa speciali Dei revelatione, neminem habere posse infallibilem de sua perseverantia certitudinem; ergo etc. — Denique si quis absque revelatione posset esse certus de futura sua salute, maxime per demonstrationem a priori, vel a posteriori, seu vel per causam, vel per effectum; sed neutro modo praedestinatio potest certo et infallibiliter innotescere. Non quidem per causam, quia divina voluntas nobis non patet: nec etiam per effectus; nulla namque ita firma sanctitas est, quae deficere non possit; unde scite monet sanctus Bernardus Sermone 30. de diversis: nusquam est securitas fratres, neque in Caelo, neque in Paradiso, multo minus in mundo: in Caelo enim cecidit Angelus sub praesentia Divinitatis; Adam in Paradiso de loco voluptatis; Iudas in mundo de schola Salvatoris. Ergo, etc.

Dices. S. Paulus ad Rom. 8. ait: Certus sum, quia neque mors, neque vita, nec principatus, etc. poterunt nos separare a charitate Dei; ergo sanctus Apostolus tam de sua, quam de fidelium Praedestinatione certus erat et securus. — Respondeo 1. Quod etsi haec vera essent, illam tamen certitudinem non aliunde, quam a revelatione Dei accepisset Apostolus, quippe cum haec infallibilis certitudo ipsi aliunde constare non posset, ut probatum est. Secundo dico Latinum Interpretem scripsisse certus pro confido, ut etiam vertit S. Hieronymus, quasi diceret, spero et persuasum habeo; alioquin enim sibi manifeste contradiceret, cum aperte doceat aliis locis semper esse timendum et se nolle quemquam iudicare: Sic 1. ad Corinth. 4. Nolite ante tempus iudicare et rursus neque meipsum iudico; et cap. 9. Castigo corpus meum et in servitutem redigo, ne forte cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar.

Quaeres primo. An, quot et quae sint signa Praedestinationis?

Respondeo primo. Cum sancto Bernardo, Sermone 2. de octava Paschae revera Deum Electis quaedam subministrare signa, quibus se inter praedestinatos adscribi coniicere liceat:

Quando enim, inquit, sine testimonio Electos suos deserat Deus? Aut certe quaenam eis esse poterat consolatio inter spem et metum sollicitudine anxia fluctuantibus, si nullum omnino electionis suae testimonium mererentur? Quod si, ut certum est, certitudo nobis omnino negatur; numquid non tanto delectabiliora erunt, si qua forte electionis huius signa possumus invenire? Quam enim requiem habere potest spiritus noster, dum praedestinationis suae nullum adhuc testimonium tenet? Hoc sane verbo et Electis consolatio ministratur et substrahitur Reprobis excusatio: cognitis siquidem signis vitae, quisquis haec negligit, manifeste convincitur in vano accipere animam suam, et pro nihilo habere terram desiderabilem.

Respondeo secundo. Varia, sed maxime sex praedestinationis signa a sanctis Patribus assignari, quae ex eodem sancto Bernardo colligere licet: tria quidem priora ipsemet indicat laudato loco, ubi cum dixisset quod tres sunt, qui testimonium dant in Caelo sanctis Angelis de eorum praedestinatione, nimirum Pater formando, Verbum servando et Spiritus sanctus eos sanctificando: subdit tres pariter esse in terra, nimirum spiritum, aquam et sanguinem, quae nobis praedestinationis signa subministrant, ita ut per spiritum intelligat exercitium omnium operum spiritualium; per aquam, lacrymarum imbrem peccata abluentem, per sanguinem vero assiduae mortificationis martyrium; seu ut ipse loquitur, a sanguine et aqua et spiritu habere est testimonium, si continens a peccatis, si dignos agis poenitentiae fructus, si facis opera vitae. Haec autem tria esse genuina praedestinationis signa aperte liquet: Primo quidem de Poenitentia prompta et assidua, nam ut loquitur Regius Vates: In hoc cognovi quoniam voluisti me, quoniam non gaudebit inimicus meus super me. Quasi diceret, certum mihi videtur esse meae praedestinationis indicium, quod statim ac peccavi, mihi poenitentiam indidisti, qua super me exultantes inimicos salutis exturbarem. — Mortificatio pariter, ut loquitur Paulus ad Galatas 5. Qui sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis: unde bene notat Bernardus super Cantica: Nemo potest transire a deliciis in delicias, ex quo infert: Quod si qui in hac vita in labore hominum non sunt, in altera profecto in labore Daemonum erunt. — Assidua denique virtutis exercitatio; siquidem: Ibunt iusti de virtute in virtutem, donec videatur Deus Deorum in Sion. — His addo, quod cum Deus praedestinaverit nos conformes fieri imagini filii sui, nempe sacrosanctae eius humanitati, quae per mortem et passionem suam nobis reliquit exemplum, ut sequamur vestigia eius; ominari licet nos cum eo in vitam aeternam surrecturos, si mortem eius in nobis adumbremus: Si enim complantati facti sumus similitudini mortis eius, inquit Apostolus ad Romanos 6. simul et resurrectionis erimus: ergo cum Christus ipse tria habuerit testimonia, quibus constat eum vere mortem pro nobis obiisse; nimirum 1. Spiritum, quia inclinato capite emisit spiritum. 2. Aquam, quae de latere eius lancea perforante effluxit; et Sanguinem, qui ad ultimam usque guttulam ex sacro eius corpore promanavit: ita et nos futura nobis aeternae vitae quaedam habebimus auguria, si emiserimus peccati spiritum; peccatum enim etsi physice consideratum sit nihil et nuda privatio; nihilominus moraliter acceptum, dici posset constare corpore et spiritu; dicente Apostolo laudato loco: Vetus homo noster simul crucifixus est, ut destruatur corpus peccati. Corpus, inquam, peccati est ipsamet actio exterior peccaminosa qua cohibenda est: cor peccati est ipsemet affectus quo scelera perpetrantur; spiritus vero est ille ipse peccandi habitus quo fit ut peccatum diu vivat et regnet in corpore nostro mortali. Itaque ut quis suae praedestinationis certa habere possit indicia, destruendum est corpus peccati per sanguinem mortificationis, Mortificationem Iesu semper in corpore nostro circumferentes, inquit Apostolus, ut vita Iesu manifestetur in carne nostra mortali: Eviscerandum est cor peccati per lacrymas sincerae poenitentiae, Deponentes omnem malitiam, et omnem dolum, et simulationes etc. ait sanctus Petrus prima Epist. cap. 2. ut sit in nobis Charitas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, inquit Paul. ad Timot. 1. Emittendus denique peccati spiritus, Non enim spiritum huius mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est. 1. ad Corint. 2. Ipse autem spiritus testimonium reddit spiritui nostro quod sumus filii Dei, si autem filii et haeredes etc. ad Rom. 8. — Quartum signum praedestinationis colligit ipsemet S. Bernardus serm. 1. in Septuagesima ex illis Christi Domini verbis: Qui ex Deo est verba Dei audit, quae sic expendit:

Certitudinem utique non habemus an de numero simus Electorum, sed spei fiducia consolatur nos ne dubitationis huius anxietate penitus cruciemur: propter hoc data sunt signa quaedam et indicia manifesta salutis, ut indubitabile sit eum de numero esse Electorum, in quo ea signa permanserint. Porro inter ea quae fiduciam praestant et materiam spei, unum illud maximum est de quo nunc coepimus loqui: qui ex Deo est, verba Dei audit.

— Quintum signum est assiduus timor et frequens cogitatio de tremendis Dei iudiciis; nam ut recte monet Ecclesiast. 7. In omnibus operibus tuis memorare novissima tua et in aeternum non peccabis: unde Tertullianus lib. De cultu foeminarum, cap. 2. dicit Timorem fundamentum esse salutis; timendo enim carebimus, cavendo salvi erimus; velificante divino spiritu salus navigat tuta, si cauta; secura, si attonita. Cui concinit Petrus Cellensis libro De Panibus cap. 14.

Quasi custos, inquit, super innumerabiles gazas hic timor in ultimo charismatum ponitur ad conservandas incorruptibiles gratias. Gemma pretiosa pietas, sed facile ab impietate subripitur, nisi timore custodiatur. Habeamus bonas et pulchras gratiarum puellas, sed sub custodia diligentissimi paedagogi, scilicet Timoris.

Unde sanctus Bernardus sermone 54. in Cantica expendens illa verba Proverbiorum 28. Beatus homo, qui semper est pavidus, ait: In veritate didici nihil aeque efficax esse ad gratiam promerendam, retinendam, recuperandam, quam si omni tempore coram Deo inveniaris non altum sapere, sed timere: time ergo cum arriserit gratia, time cum exierit, time cum denuo revertetur, et hoc est semper pavidum esse; succedant vicissim sibi in animo tres isti timores, secundum quod gratia, vel adesse dignatur, vel offensa recedere, seu iterum placata redire sentietur. Cum adest, time ne non digne opereris ex ea, nam hoc monet Apostolus, videte, inquiens, ne in vanum gratiam Dei recipiatis... Time substracta gratia tamquam mox casurus. Time et contremisce Deo, tibi ut sentis iratum, time quia reliquit te custodia tua..... Iam si gratia repropitiata redierit, multo amplius tunc timendum, ne forte contingat recidivum pati, iuxta illud in Evangelio: Ecce sanus factus es; vade et amplius iam noli peccare, ne aliquid deterius tibi contingat. Audis recidere quam incidere esse deterius; proinde invalescente periculo invalescat et metus. Beatus es si cor tuum triplici isto timore repleveris, et timeas quidem pro accepta gratia, amplius pro amissa, longe plus pro recuperata. — Sextum et potissimum praedestinationis indicium est summus affectus et singularis devotio erga sacratissimam Virginem; haec enim, inquit Bernardus, est peccatorum schola, haec mea maxima fiducia, haec tota ratio spei meae. Et merito quidem; nam, ut addit sanctus Anselmus, sicut impossibile est ut illi a quibus oculos suae misericordiae avertit, salventur; ita necessarium est, ut hi ad quos convertit oculos suos pro eis advocans, iustificentur et glorificentur: unde Ecclesia ipsi tribuit illud Proverbiorum 8. Qui me invenerit, inveniet vitam et hauriet salutem a Domino.

Quaeres 2. An numerus Praedestinatorum sit maior, aut minor numero Reproborum?

Respondeo 1. Quod si instituatur comparatio inter homines generatim sumptos, qui a mundi primordio vixerunt et ad finem victuri sunt, longe numerum reproborum excedere praedestinatorum sortem: etenim ante Christi Domini adventum rarus erat Dei cultus, raraque erat eius cognitio, siquidem: notus tantum in Iudaea Deus; omnes autem dii Gentium daemonia. Imo etiam post praedicatum Evangelium, longe plures sunt Gentiles, Turcae, Iudaei et caeteri quique infideles, quam Christiani; et inter Christianos plures sunt haeretici et schismatici, quam fideles Catholici: ergo cum qui non credit iam iudicatus est, aperte constat longe minorem esse Praedestinatorum numerum, quam Reproborum: hinc merito Angelus ad Esdram lib. 4. cap. 8. ait: Hoc saeculum fecit Deus propter multos, futurum autem propter paucos: qui liber licet non sit canonicus, nihilominus magnam habet auctoritatem; subdit autem: Multi quidem creati sunt, pauci autem salvabuntur, quod aperte confirmat Christus Matthaei 7. Arcta est via quae ducit ad vitam, et pauci sunt qui intrant per eam.

Respondeo 2. Quod si fiat comparatio tantum inter Fideles, tam parvulos ante rationis usum, quam adultos ex hac vita migrantes, verisimilius esse plures fore Praedestinatos, quam Reprobos; constat enim innumeros parvulos unda baptismali renatos ex hac vita migrare: constat pariter ex adultis plures vitam extremam agere cum salutaris poenitentiae signis, necnon et debite receptis Sacramentis, quorum virtute et efficacitate non dubium est eos iustificari; adeoque nec dubium esse debet sic comparatos homines, Praedestinatos plures esse quam Reprobos.

Respondeo 3. Quod si fiat comparatio inter solos fideles adultos ex hac vita migrantes, probabilius videri plures fore Reprobos, quam Praedestinatos; ut aperte docent Sanctus Augustinus lib. 3. Contra Cresconium, cap. 66. et lib. 4. cap. 13. ita exponens parabolam De tritico et palea, Boni, rarique Christiani, inquit: qui per seipsos multi sunt, comparatione malorum pauci sunt; sicut multa grana quibus horrea magna complentur in comparatione palearum. Gregorius hom. 19. in Evangelia et alii ita exponentes illud Matthaei 20. Multi sunt vocati, pauci vero electi. Sed omnium apertissime Chrysostomus homil. 4. ad populum: Quot putatis, inquit, esse in hac civitate qui salvi fiant? Non possunt numerari in tot millibus centum qui salventur; quin et de his dubito: quanta enim in iuvenibus malitia! quantus in senibus torpor! etc.

Idipsum probatur: Primo ex figuris quibus Deus illam veritatem in Scriptura sacra delineare voluit: nam sicut aquis diluvii omnes, excepto Noe et familia eius perierunt, seu ut dicitur primae Petri 3. Pauci, idest, octo animae salvae factae sunt per aquam: sic post universalis orbis conflagrationem et ignis diluvium pauci invenientur Praedestinati, qui salventur; sicut ex sexcentis millibus Pugnatorum, qui egressi sunt de Aegypto, nulli praeter Iosue et Caleb in terram promissionis intrarunt; ita ex tot fidelibus ex hoc mundo velut Aegypto migrantibus, rari coelestem promissionis terram et patriam ingredientur. — Secundo ex comparationibus; nam Genesis 22. Deus Abrahamum alloquens ait: Sicut stellae caeli et sicut arenae maris, sic erit semen tuum; ubi per stellas caeli S. August. lib. 13. contra Faustum Electos intelligit et per arenam maris Reprobos: ex quo infert, quod quemadmodum numerus arenarum longe excedit numerum stellarum, ita numerus Reproborum longe maior erit numero Electorum. Deinde Isaiae 17. et 24. numerus Electorum comparatur paucissimis spicis, quae a messoribus excidunt, et rarissimis olivis, quae remanent in arbore excussa olea, et paucissimis uvarum granis, quae restant in vinea finita vindemia: quae verba ibi expendens Hieronymus ait:

Tanta erit Sanctorum paucitas, de quibus Dominus loquitur in Evangelio, multi vocati et pauci electi, ut eorum paucitas baccis olivarum rarissimis comparetur, quae cum excussae fuerint, atque demessae, vix paucae remanserunt in ramorum cacumine: et quomodo cum erit finita vindemia, solent pauperes egestate cogente vacuas circuire vites et pauca uvarum grana colligere.

— Tertio denique idipsum patet oraculis, idque maxime Lucae 13. ubi cuidam interroganti: Domine, si pauci sunt qui salvantur, Apostolos alloquens tria respondet notatu digna: Primum, contendite, inquit, intrare: quasi diceret, si Apostoli qui omnia reliquerant et secuti fuerant Christum Dominum, adhuc contendere et summis eniti viribus ut per angustam portam coelum intrent: quid ergo fiet de his Christianis, qui suis motibus et affectibus vim nullam inferunt, sed omnino genio indulgent? Secundo addit: Per angustam portam, quam scilicet subire nequeunt inflati superbia, luxuria distenti, avaritia opibusque onusti. Quibus affectibus maxime detinentur homines mundani; etenim: Quidquid est in mundo, aut concupiscentia carnis, aut concupiscentia oculorum, aut superbia vitae. Tertio denique subdit: quia dico vobis, multi quaerent intrare et non intrabunt: Heu! quid ergo fiet de his, qui vix aut qui saltem raro de sua salute serio cogitant?