Scotus Academicus, Tomus secundus: De Deo Intelligente et Volente

Notandum 1. Ex Doctore in 1. dist. 40. n. 1. Quod praedestinatio proprie sumpta, dicit actum voluntatis divinae, videlicet ordinem electionis per voluntatem divinam alicuius creaturae intellectualis, vel rationalis ad gratiam et gloriam; licet posset accipi pro actu intellectus concomitante istam electionem. Nam, ut observat S. Bonaventura ibidem qu. 2. Quoniam causalitas gratiae et gloriae attribuitur proprie voluntati, ut efficienti; scientiae, ut disponenti; et potentiae, ut exequenti; ideo, etsi praedestinatio importet illa tria, tamen principalius est in genere voluntatis et ideo ab Aug. definitur praedestinatio per illa tria: Primo per illud, quod respicit potentiam; libro De Fide cap. 35. Praedestinatio est gratuita donationis praeparatio: Secundo per illud, quod respicit scientiam, in libro De bono perseverantiae cap. 14. Praedestinatio est praescientia beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicumque liberantur; Tertio per illud quod respicit voluntatem, et propriissime in lib. De Praedestinatione Sanctorum: Praedestinatio, inquit, est propositum miserendi, etc. Unde Apostolus ad Ephesios 1. Praedestinatio secundum propositum eius, qui operatur omnia secundum consilium voluntatis suae.

Notandum 2. Ex nostro Alensi q. 28. art. 1. in voluntate praedestinantis tres reperiri actus, nimirum Dilectionem, Electionem et Praedestinationem, qui actus nedum circa gloriam, sed etiam circa gratiam occupantur: Gratia enim, inquit, primo datur, postea habetur et inde aliquis ipsa utitur: Praedestinatio autem spectat gratiae collationem, unde dicitur praeparatio gratiae: Dilectio respicit gratiam habitam, bonum enim est ratio dilectionis: cum itaque Deus diligit aliquem, videtur aliquod bonum esse in eo, ratione cuius Deus ipsum diligit; inde dicitur gratia gratum faciens: Electio vero connotat usum gratiae; electio enim est de duobus bonis propositis unius prae alio acceptio: unde concludit aliud discrimen inter Praedestinationem, Dilectionem, Electionem, Vocationem et Iustificationem; quod Praedestinatio simpliciter sit aeterna, quia aeternam Dei significat approbationem respectu boni: Dilectio autem et Electio tum temporales, tum aeternae sunt, quia eamdem approbationem dicunt; sed non determinant eam, an videlicet sit respectu boni ab aeterno, vel solum ex tempore: Vocatio autem et Iustificatio determinant divinam approbationem respectu boni, quod confertur in tempore.

Notandum 3. Duplicem distingui posse Praedestinationem, unam quidem in intentione, aliam vero in executione. Prior efficaciter et immediate respicit gloriam dandam hominibus et ut finem consequendum per media. Posterior vero immediate spectat gratiam et auxilia supernaturalia veluti media necessaria ad gloriam consequendam. Dixi immediate, certum enim est Praedestinationem utroque modo consideratam, tendere reipsa in gloriam et gratiam; sed iuxta nostrum modum intelligendi intentio gloriam et executio gratiam immediate spectat. Inde invicem disceptant Auctores quaenam earum rationem formalem praedestinationis complectatur. Quidam cum Ochamo in 1. dist. 40. q. 1. contendunt eam esse reponendam in sola voluntate conferendi gloriam; aliqui cum Durando ibidem dist. 41. quaest. 2. volunt eam statuendam esse in sola voluntate conferendi gratiam: caeteri vero rectius cum Doctore censent Praedestinationem in suo conceptu formali utramque voluntatem conferendi gratiam simul et gloriam involvere, quod ut pateat apertius sit

Conclusio prima. — Praedestinatio formaliter sumpta, gratiam simul, et gloriam spectat. Haec est Doctoris, ut patebit in Conclusione sequenti.

Quod gratiam spectet; probatur ex Apostolo ad Rom. 8. ubi diserte indicat Praedestinationem versari nedum circa gloriam, sed etiam circa media, quae sunt vocatio et iustificatio: Quos, inquit, praedestinavit, hos et vocavit, etc. Et ad Ephesios 1. Praedestinavit nos in adoptionem filiorum Dei: sed adoptio fit per gratiam sanctificantem: ergo, etc. Aperte id docuit Sanctus Augustinus locis iam supra laudatis, maxime in Enchiridio cap. 100, et De praedestinatione Sanctorum cap. 10, necnon lib. De bono perseverantiae cap. 14. ubi ait: Praedestinationem esse praeparationem gratiae et beneficiorum Dei.

Quod etiam Praedestinatio formaliter gloriam spectet, Scriptura sacra diserte testatur. Sic Actorum 13. dicitur: Crediderunt quotquot erant praeordinati ad vitam aeternam. Et Rom. 9. Ut ostenderet divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam. Testatur et S. Augustinus nedum 16. De Civitate Dei cap. 1. ubi ait: Civitatem Dei esse praedestinationem ad regnum Caelorum; sed etiam libro De bono perseverantiae cap. 14. affirmans Praedestinationem esse praeparationem beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur quicumque liberantur. Nemo autem perfecte liberatur ab omni miseria, donec gloriam fuerit assecutus. Unde Concilium Trident. Sessione 6. cap. 12. et Canone 17. vocat Praedestinationem ad vitam, hoc est aeternam et beatam. Hinc merito concludit Fulgentius lib. 1. Ad Monimum cap. 8: Propterea, inquit, omnia et vocationis initia et iustificationis augmenta et glorificationis praemia in praedestinatione semper Deus habuit.

Probatur simul utraque pars: Praedestinatio est illa divina praeordinatio, qua praedestinatus in vitam aeternam dirigitur et mittitur: at perfecta missio et directio, non solum finem, sed etiam media respicit: ergo Deus praedestinando non solum gloriam, sed etiam gratiam spectat.

Dices. Quoties S. Augustinus Praedestinationem describit, toties meminit solius electionis, non quidem ad gloriam, sed ad gratiam. Unde moderni Doctores tria in Praedestinatione distinguunt, videlicet collationem donorum et gratiae; praescientiam conditionalem, qua Deus praevidet hos et illos perducendos ad vitam aeternam si talia illis conferantur; et voluntatem, seu propositum ipsa dona conferendi, in quo maxime reponunt praedestinationis essentiam: ergo Praedestinatio formaliter solam gratiam spectat. — Respondeo. Sanctum Augustinum asserere quidem Praedestinationem esse gratiae et divinorum beneficiorum praeparationem, non quod revera censeret rationem formalem adaequatam Praedestinationis in sola gratiae praeparatione esse reponendam. Nullus enim media assumit et praeparat, nisi cum intentione assequendi finis; sed idcirco potius gratiae, quam gloriae meminit, quia agebat contra Pelagianos, qui admittebant quidem Praedestinationem ad gloriam, non vero ad gratiam. Censebant enim gloriam esse consequendam per opera moralia et viribus naturae. Unde ipsemet Augustinus lib. De Vocatione Sanctorum, ait: Praedestinatio est praeparatio gratiae in praesenti et gloriae in futuro.

Conclusio secunda. — Praedestinatio recte describitur a Doctore in 1. dist. 40. n. 2. electio creaturae intellectualis, aut rationalis ad gratiam et gloriam. Vel ut ipsemet ait in 3. dist. 7. qu. 3. Praedestinatio est praeordinatio alicuius ad gloriam principaliter et ad alia in ordine ad gloriam. Harum descriptionum veritas constat ex praecedenti Conclusione, idcirco sola explicatione indiget. Primo itaque Praedestinatio dicitur Praeordinatio et Electio. Praedestinati namque eliguntur et praeordinantur a Deo ab aeterno et secernuntur a Reprobis. Secundo additur creaturae rationalis et intellectualis. Sola namque creatura ratione praedita est obiectum et subiectum divinae Praedestinationis, ut infra constabit. Subditur tandem ad gratiam et gloriam; Praedestinatio enim formaliter utramque spectat, ut supra dictum est.

Dices 1. Praedestinatio solum beatificandos et iustos spectat, sed electio et praeordinatio, etiam spectat impios et reprobos: ergo incongrue Praedestinatio dicitur electio et praeordinatio. Minor patet, Ioannis 6. Nonne duodecim vos elegi, inquit Christus, et unus ex vobis Diabolus est? Nec valet dicere illud esse intelligendum de electione temporali, electio enim temporalis est signum electionis aeternae: ergo vel utraque concordat, vel signum est falsum. — Respondet Sanctus Bonaventura in 1. dist. 40. art. 3. qu. 2. triplicem distingui posse electionem: Est enim, inquit, electio secundum affectionem dilectionis, et secundum effectum finalis gratificationis, et secundum statum praelationis. Prima est aeterna, et est idem quod praedestinatio. Secunda est temporalis, et signum primae infallibile. Tertia similiter temporalis, nec est effectus, nec signum aeternae electionis; multi enim praeferuntur mali et reprobi, et utinam non sint plures mali, quam boni. Ad minorem dicit Christum loqui de electione praelationis, quae non solum probos, sed etiam improbos spectat, ideoque non est signum certum electionis aeternae.

Dices 2. Si nullus esset reprobus, esset Praedestinatio, non autem electio; electio namque significat acceptionem unius prae alio: ergo electio et praedestinatio idem sonant. — Respondet ibidem Seraphicus Doctor. Propositum, Praedestinationem et Electionem non differre secundum rem, sed solum secundum rationem intelligendi: Nam propositum, inquit, simpliciter dicit voluntatem faciendi aliquid; ille enim dicitur proponere, qui firmiter vult facere aliquid: Electio vero et Praedestinatio addunt supra voluntatis conceptionem; sed differenter, quia Praedestinatio addit ordinem et directionem in finem, scilicet electio discretionem, sive separationem a suo supposito. Inde propositum dicit firmam voluntatis conceptionem, Praedestinatio cum conceptione dicit praeordinationem, et Electio quamdam discretionem, qua Praedestinati cernuntur a Reprobis. Hinc secundum conceptum nostrum, praecedit propositum, sequitur electio, demum praedestinatio. Unde in forma, Si nullus esset malus non foret Electio, secundum rationem intelligendi, concedo: secundum rei veritatem, nego: unus enim et idem actus entitativus divinae voluntatis simul est propositum, electio et praedestinatio; et tantum diversus concipitur secundum diversitatem nostri conceptus et terminorum connotatorum.