Scotus Academicus, Tomus secundus: De Deo Intelligente et Volente

Notandum 1. Citra omnem controversiam apud Catholicos esse, praedestinationem in ordine executionis a meritis et bonis operibus omnino pendere, maxime respectu adultorum, quibus aeterna beatitudo confertur, non solum titulo Haereditatis, quemadmodum tribuitur parvulis aqua baptismali renatis et ex hac vita ante rationis usum migrantibus; sed etiam titulo Praemii, Coronae et Mercedis: unde sola remanet solvenda difficultas, an ipsa praedestinatorum electio ad gloriam, seu intentio et volitio efficax, quam Deus habet ab aeterno conferendi gloriam electis, et per quam illos a reprobis secernit, merita praevisa supponat, et ab illis pendeat tamquam a causa motiva, cuius intuitu Deus excitetur et moveatur ad illos prae aliis seligendos; an vero Deus incipiat discernere praedestinatum a non praedestinato per electionem ad gloriam ex sola sua liberalitate et bonitate procedentem, ita quod inde tantum sequatur electio ad gratiam et ad media, quibus infallibiliter praedestinatus gloriam consequetur. In cuius difficultatis resolutione triplex laborat auctorum sententia. Quidam enim cum Thomistis diserte affirmant praedestinationem non fieri ex praevisis meritis, nec praedestinatorum merita praevisa esse causam, sed potius effectum praedestinationis. Nonnulli cum Catharino asserunt aliquos eximie praedestinatos ab aeterno seligi ad gloriam antecedenter ad eorum meritorum praevisionem; aliorum vero electionem merita supponere. Ceteri vero cum Alexandro Alensi, S. Bonaventura, Alberto Magno, quibus non repugnant Doctores Subtilis et Angelicus cum numeroso celebriorum Doctorum tam veterum, quam modernorum agmine, docent electionem efficacem praedestinatorum ad gloriam merita praevisa supponere et ab illis ut a causa motiva dependere: unde supponunt antecedenter ad praevisionem meritorum, in Deo solam voluntatem complacentiae dandi gloriam, praedestinatis et reprobis communem.

Notandum 2. Praedestinationem, quantum ad praesentem difficultatem spectat, tripliciter usurpari posse: Primo quidem pro sola praedestinatione ad gratiam secundum se et solitarie sumptam: Secundo pro praedestinatione ad gloriam, praecise quatenus tantum gloria est et seorsum a gratia: Tertio denique pro praedestinatione ad gratiam simul et ad gloriam coniunctim: aliud enim est praedestinare ad gratiam, quae est primarius praedestinationis effectus: aliud praedestinare ad gloriam, quae est praedestinationis corona, et aliud simul praedestinare ad utrumque coniunctim. Certum est autem, et ex praecedenti Quaestione liquet, praedestinationem ad gratiam fieri independenter ab ullis bonis operibus et ex mera liberalitate et misericordia Dei. Certum pariter praedestinationem ad gratiam et gloriam simul et coniunctim nulla etiam supponere merita; quia gratia, quae in ipsa praedestinatione cum gloria involvitur, non datur, nec destinatur conferenda ob merita; sola ergo remanet solvenda difficultas de praedestinatione ad gloriam seorsim considerata.

Notandum 3. Sententiam asserentem praedestinationem ad gloriam solitarie et nude spectatam fieri ante praevisa merita, nihil prorsus commune habere cum erronea opinione Pelagianorum et Semipelagianorum: siquidem Pelagiani (ut dictum est) aut omnem prorsus gratiam praevenientem, excitantem et moventem nostras voluntates ad opus bonum negabant; aut eam non esse simpliciter et absolute necessariam, sed tantum ad facilius operandum affirmabant; unde manifestum est, quod asserebant praedestinationem ad gloriam fieri non ex praevisis meritis a gratia Christi et humana voluntate provenientibus, sed tantum ex operibus arbitrii liberi virtute eliciendis. Semipelagiani vero, cum contenderent initium fidei, seu primum credulitatis affectum a nobis oriri, non autem a Deo, nec ab eius gratia excitante et adiuvante; etiam affirmabant praedestinationem nostram ad gloriam non esse adaequate et universaliter ex praevisis meritis a gratia et voluntate humana profectis; quibus patet illorum opinionem longe exorbitare a sententia Catholicorum Doctorum affirmantium praedestinationem nostram fieri ex praevisis bonis operibus a gratia et humana libertate provenientibus; cum quibus sit

Conclusio unica. — Electio efficax praedestinatorum ad gloriam fit ex praevisis eorum meritis, quibus inducitur et movetur Deus ad eos prae aliis eligendos et ad aeternam beatitudinem destinandos. Haec est graviorum et melioris notae Theologorum aperta sententia, ut infra constabit; quam utique quatuor momentis probare lubet sequentibus in distinctis paragraphis, ut res clarius et efficacius appareat.

§ 1. — Prima Probatio ex Scriptura Sacra.

Hanc ipsam conclusionem ita disertis verbis Scripturae sacrae aperiunt, ut nefas videatur de ipsius veritate dubitare; et primo quidem illam diserte exprimit Christus Matth. 25., ubi electos ita compellat: Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi; esurivi enim et dedistis mihi manducare. Quibus verbis significat Christus regnum gloriae paratum fuisse electis ex bonis eorum operibus praevisis; quod patet tum ex particula causali enim, quae cum connectatur duobus verbis paratum et possidete, demonstrat regnum coelorum, nedum in executione conferri, sed etiam in intentione designari et parari propter bona opera. Tum quia sancti Patres ita praefatum contextum interpretantur, maxime vero S. Chrysostomus Homilia 80. in Matthaeum, Sciebam, inquit in persona Christi, vos antequam nati essetis huiusmodi futuros, haec vobis a me praeparata fuere: necnon et S. Augustinus in Psalm. 49., ubi expendens haec verba: Venite benedicti Patris mei percipite, ait: Quid percipite? Regnum: Pro quare? Esurivi et dedistis mihi manducare... Tanti valet Regnum Coelorum, etc. Quibus indicat opera hominum esse motiva iustitiae reddentis Regnum pro operibus. Et sermone 50. De Tempore, ait: Quare causas vel tantae mercedis, vel tanti supplicii? Percipite Regnum, et ite in ignem aeternum. Quare isti percepturi sunt Regnum? Esurivi enim et dedistis mihi manducare. Quare isti ituri sunt in ignem aeternum? Esurivi et non dedistis mihi manducare. Quibus aperte indicat causas et motiva gloriae fuisse opera misericordiae ab aeterno praevisa. Confirmatur ex sequentibus Christi verbis, ubi reprobos alloquens ait: Discedite a me maledicti in ignem aeternum, qui paratus est Diabolo et Angelis eius; esurivi enim et non dedistis mihi manducare. Ex quibus sic argumentor: eodem modo ratiocinandum est de destinatione Iustorum ad gloriam, quomodo de destinatione reproborum ad gehennam: sed Diabolus et reprobi eius asseclae non sunt ab aeterno destinati ad gehennam, nisi ob eorum praevisa demerita: ergo nec regnum Iustis est paratum, nisi ob eorum praevisa merita. Patet maior: utrobique enim est eadem particula causalis, et continua antithesis electorum et reproborum, bonorum operum et malorum, regni et ignis aeterni.

Reponunt adversarii. duplex in Deo distinguendum esse decretum ante actualem collationem gloriae, unum quidem intentionis, quo Deus gratuito et sine praevisis meritis vult eos salvare; alterum est executionis, quo Deus vult illos iam Praedestinatos salvare quidem, eisque conferre gloriam, sed per merita: de primo, inquiunt, non agitur in praefato textu, sed tantum de secundo: unde inferunt particulam illam causalem enim non esse referendam ad dictionem paratum, quae decretum intentionis significat, sed ad verba antecedentia venite et possidete, quae designant decretum executivum, quod praescientiam meritorum praesupponit. — Contra: primo, illud duplex decretum omnino fictitium est, et nedum sanctis Patribus et antiquioribus Theologis, sed etiam Philosophis inauditum, qui praeter voluntatem et decretum de fine aliquo comparando, nihil aliud quam executionem et mediorum applicationem consequentem tale decretum agnoverunt. Secundo, illa duo decreta non cohaerent invicem; secundum enim nedum primum coarctat et restringit, sed etiam omnino immutat et evertit; siquidem primum decretum, quod est intentionis et gratuitum, vel est omnino efficax et absolutum independenter a secundo, vel non: si non sit, omnino est inutile, cum tantum efficacitatem suam habere deberet a secundo, a quo tamquam a conditione dependeret: si sit, non potest subsistere cum secundo: cum enim primum decretum sit omnino gratuitum et absolutum, etiam omnino pugnat cum secundo decreto, quod est onerosum et conditionatum, quia dependet ab operibus eliciendis: impossibile namque est quod idem omnino respectu eiusdem sit gratuitum et onerosum, absolutum et conditionatum: haec enim non minus pugnant, quam simplex et compositum, quae ita sunt impossibilia, ut simul stare nequeant respectu eiusdem. Adde quod idcirco primum decretum dicitur gratuitum, quia est de danda gloria simpliciter ex mera Dei liberalitate absque ullo motivo et ulla conditione ex parte Praedestinati: secundum vero est onerosum, quia involvit conditionem meritorum et laboris; at gloriam esse dandam absque ulla conditione et cum aliqua conditione, et mera liberalitate et ex debito et mercede, absolute et conditionate, independenter ab aliquo extrinseco et dependenter, sunt omnino pugnantia: ergo invicem respectu eiusdem subsistere nequeunt. Denique, nemo negabit quod si quis promisisset absolute aliquid alteri se daturum, et vellet postea ut ille alter, cui promisit, rem ipsam mereretur, aut emeret; nemo, inquam, negabit quin per secundum dictum primum revocasset; siquidem primum erat de donatione, secundum vero esset de venditione; venditio autem et donatio sunt actus oppositi, quorum unus alterum revocat, quia donatio est mere gratuita, venditio autem est onerosa: ergo a pari si Deus haberet duplex illud decretum, quorum priori vellet dare gloriam gratis et ex pura liberalitate, posteriori vero vellet eam conferri tantum per opera; haud dubium est quin posterius decretum primum revocaret et everteret; adeoque non tantum Deum mutabilem efficeret, sed etiam divinam eius bonitatem, infinitamque sapientiam probro verteret; quod aptissimo quidem exemplo probari potest et illustrari: si dives quispiam in animo primo habuisset omnes suos parentes et amicos eximio et opulenti convivio gratis excipere; dum autem laute et opipare epulantur, cogitans ipse dives quos, quantosque sumptus fecit in illo parando convivio, apud se decerneret ut unusquisque accumbentium coenae partem solveret, eamque exigeret, dicendo quidem se illos primo gratis et ex amicitia invitasse, at se statuisse demum, quod omnes impensas solverent: quis non merito invitantis sensa rideret et succenseret? Idem plane prorsus de Deo sentiunt assertores illorum duorum decretorum, quorum primo Deus statuerat electis ex mera liberalitate et gratuito conferendam gloriam; secundo vero decerneret eam non esse largiendam nisi ex praesuppositis operibus bonis quibus illa esset promerenda.

Reponunt alii. non equidem duplex esse decretum, sed eiusdem decreti et voluntatis duplicem connotationem, secundum rationem intentionis et executionis: ita quod in primo signo rationis Deus voluerit omnibus suis electis gloriam efficaciter conferre ex mera sua liberalitate; sed tamen obtinendam per merita infallibiliter futura, et pendentem in executione ab eiusmodi meritis: et ideo in priori signo ordine intentionis gloria est destinata ante merita; in posteriori vero et ordine executionis non datur electis nisi ex meritis. — Contra: repugnat aliquid simul esse consequendum ex pura liberalitate donantis, et ex labore consequentis, ut dictum est: ergo pariter repugnat Deum decernere gloriam ex pura sua liberalitate et ex electorum meritis obtinendam; quod enim omnino gratuitum est omnem prorsus meriti, laboris et emptionis rationem excludit. Deinde, haec interpretatio directe militat in sanctos Patres supra laudatos et infra referendos, qui praefatum contextum ita interpretantur, ut asserant merita electorum esse causam ipsius praeparationis gloriae; non autem solum illius collationis: ita quod non aliter praeparaverit Deus gloriam electis prae aliis, nisi quia isti praevisi sunt bene operantes. Denique, eadem est ratio praeparati regni electis, ac parati ignis aeterni Diabolo et Angelis eius: sed ordine intentionis non fuit paratus ignis aeternus Diabolo et Angelis eius ante praevisa illorum demerita: ergo pariter ordine intentionis paratum non fuit regnum electis nisi ex praevisione meritorum ipsorum: adeoque sicut non potest duplex distingui voluntas, exequens scilicet et intendens respectu reproborum, ita nec assignanda est respectu electorum.

Reponunt denique. in praefato contextu Scripturae sacrae reddi quidem rationem cur tradatur possessio aeterni regni illis quibus debetur propter opera, non autem assignari causam quae Patrem impulerit ut illis potius quam aliis regnum pararet. Idque probant ex verbis illis, Benedicti Patris mei, quae significant Deum sua Praedestinatione fuisse causam totius felicitatis Sanctorum; benedictio quippe divina in sacris Litteris non supponit, sed causat bonum quod exprimit, sic Genesis 1. Benedixit eis et ait: Crescite et multiplicamini et replete terram, etc. — Contra: primo particula enim revera causalis est; non autem tantum explicativa, ut constat apud omnes Scripturae sacrae interpretes: ergo replica nulla. Secundo, eodem modo causalis esse debet respectu destinationis electorum ad gloriam, ac respectu designationis reproborum ad gehennam: sed nemo dixerit illam non esse causalem respectu reproborum, quibus gehenna tantum decernitur ob prava eorum merita: ergo nemo pariter inficiari debet illam esse causalem respectu electorum. Denique, illud ipsum postulat verborum series et intentio Christi iudicis sententiam illam ferentis, ait namque: possidete paratum vobis regnum, esurivi enim, etc., quasi diceret: quia mihi tantum bonum praestitistis, quia mihi in urgente mea, meorumque necessitate praesto fuistis; ideo in compensationem beneficii, Venite, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi. Dum autem Praedestinati respondent: Domine, quando te vidimus esurientem, et pavimus te; sitientem, et dedimus tibi potum? Semper Christus suam gratitudinem obtendens et in praefata ratione compensandi beneficii perstat, dicens: Amen dico vobis, quamdiu fecistis uni ex his fratribus meis minimis, mihi fecistis. Quae procul dubio verba Christi gratitudinem significando, etiam indicant motivum cur fuerit electis paratum regnum, nempe quia praevisa sunt eorum charitatis officia. Ad confirmationem dico, quod etsi benedictio Dei interdum eo sensu usurpetur in Scriptura, frequenter tamen per eam significatur aliquid consequens ad bonum opus creaturae, propter quod illa a Deo diligitur et benedicitur; sic Genesis 22. Deus Abrahamum alloquens ait: Quia fecisti hanc rem et non pepercisti Filio tuo unigenito propter me, benedicam tibi, etc. Huius vero generis esse benedictionem de qua loquitur Christus verbis supra citatis ex Matth. 25.¹ ostendit particula causalis proxime subiuncta, Esurivi enim, etc.

Probatur 2. ex prima Ad Corinth. 2., ubi dicitur quod nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus iis qui diligunt illum; ubi sermo fit de Praedestinatione: verbum enim praeparavit idem sonat, ac praedestinavit, ut ibidem explicat S. Thomas: sed huius praedestinationis, seu praeparationis gloriae profertur causa ex parte electorum, nempe Dei dilectio, quae est causa formalis cur Deus iis praeparaverit gloriam, ut constat ex verbis. Deinde, si illa praeparatio non supponeret dilectionem, non congrue diceretur gloria praeparari diligentibus Deum, sed vel inimicis Dei, si Praedestinatio facta sit per originale peccatum, per quod omnes homines Dei inimici constituuntur; vel diceretur praeparari omnino indifferentibus, si facta esset ante praevisum peccatum originale, cum in hoc statu nec amici, nec inimici essemus illius: ergo cum dicitur praeparata diligentibus, revera supponit dilectionem, seu statum futurum praevisum, in quo Deum diligimus. Denique, omnis actus supponit obiectum suum, quia obiectum est causa actus: sed obiectum illius praeparationis gloriae est dilectio hominum: dicitur enim quod praeparatur diligentibus: ergo illa dilectio electorum supponitur ad praeparationem gloriae, estque causa obiectiva illius praeparationis. Nec valet dicere illam praeparationem significare executionem, non vero intentionem. Haec enim replica aperte militat in ipsum textum in quo nullus est sermo de praeparatione mediorum ad executionem faciendam: imo potius supponuntur illa media. Dicitur quippe gloriam praeparari diligentibus, idest habentibus iam dilectionem, quae est medium principale ad consequendam gloriam; et consequenter ibi non est sermo de praeparatione mediorum, sed de ipsa praeparatione gloriae respectu eorum, qui de facto Deum diligere praevidentur et per hanc dilectionem aeternam gloriam promereri.

Probatur 3. ex eodem Apostolo ad Rom. 8. Quos praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, quem textum sancti Patres interpretantur de scientia futurorum, ut directiva est Praedestinationis; adeoque ut supponit merita praevisa ad Praedestinationem. Sic sanctus Ambrosius lib. 5. De Fide cap. 3. ubi sic habet: Quos praescivit, hos et praedestinavit, quia non ante praedestinavit, quam praescivit: sed quorum merita praescivit, eorum praemia praedestinavit. Simili modo loquitur Sedulius in Epist. ad Rom.: Hos quos praescivit futuros devotos sibi, inquit, ipsos elegit ad promissa praemia capessenda: et paulo post: Aliud est praescire, aliud praedestinare: Praescientia itaque gerenda praenoscit, postmodum praedestinatio retribuenda describit; illa praevidet merita; haec praedestinat praemia. Necnon et Primasius August. discipulus, Praedestinavit, inquit, ut qui dono eius conformis esset in vita, esset conformis in gloria. Deinde ibid. Apostolus scite praescientiam praemittit praedestinationi: Quos praescivit, inquit, et praedestinavit: quibus significat praescientiam bonorum operum antecedere Praedestinationem meritorum; inconsulto enim nihil et imprudenter Scriptura sacra loquitur. Denique, illud ipsum evidenter colligitur ex antecedentibus et consequentibus verbis; siquidem versu 17. eiusdem capitis Apostolus incipit hortari fideles ad patientiam a qua velut a conditione necessaria pendere, ait, quod simus futuri haeredes vitae aeternae; Si autem filii, inquit, et haeredes: haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi: si tamen compatimur, ut et glorificemur; et versu 28. ostendit tribulationes electis nocere non posse, sed potius illis in bonum cedere ad consequendam scilicet gloriam aeternam: Scimus, inquit, quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum iis qui secundum propositum vocati sunt sancti: idest secundum voluntatem antecedentem eos salvandi, quae de conditionata transit in absolutam, supposita praevisione de perseverantia ipsorum in dilectione Dei; unde subdit: Nam quos praescivit, supple tales futuros; illos et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui in gloria sicut fuerunt conformes in patientia; unde subinfert: quos autem praedestinavit, mediante scilicet illa scientia, hos et vocavit gratiis praevenientibus: et quos vocavit, hos et iustificavit, illos nempe, qui consenserunt vocationi; quos autem iustificavit, illos et glorificavit; praesciens videlicet eos perseveraturos in dilectione Dei, et ea propter ad consortium gloriae Christi efficaciter et absolute illos praedestinavit.

Probatur 4. Ex illis Christi verbis Matth. 20. ubi Zebedaei filios alloquens ait: Sedere ad dexteram meam vel sinistram non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo; quasi diceret, aeterna gloria non est parata a Patre meo, ut eo modo conferatur qualiter terreni Reges munera sua conferre solent pro libito et mera voluntate suis Parentibus, Amicis et Aulicis; sed quemadmodum Pater statuit, idest iuxta normam et mensuram meritorum, ut rite expendit S. Augustinus in Psalmum 126. explicando hunc versiculum, Vanum est vobis ante lucem surgere, ubi cum dixisset:

Tales erant sibi Zebedaei qui antequam humiliarentur secundum Passionem Domini iam sibi loca eligebant, ubi sederent, ubi unus ad dexteram, alter ad sinistram: ante lucem volebant surgere, ideo in vanum ibant. Revocat illos Dominus ad humilitatem etc.; subdit: Exurgens ab humilitate pervenis ad regnum: nam si praeripis regnum, cadis a regno antequam surgas: potestis bibere, inquit, Calicem quem ego bibiturus sum? et illi possumus, et ille Calicem meum bibetis, sedere autem ad dexteram, vel sinistram non est meum dare vobis, Aliis paratum est a Patre meo. Quid est, non est meum dare vobis, nisi non est meum dare superbis? hoc enim adhuc erant; sed si vultis illud accipere nolite esse quod estis. Aliis paratum est, Et vos alii estote et vobis paratum est. Quid est alii estote? Prius humiliamini, qui iam vultis exaltari.

Quibus S. Augustinus indicat gloriam aeternam non esse paratam nisi bonis operibus. Ipsi concinunt ceteri Patres eodem modo praefatum contextum interpretantes; sic Epiphanius haeres. 69. Hoc, inquit, vult ostendere quod non iuxta personarum acceptionem res ista fiat, sed pro dignitate: et infra: Si laboraveritis, erit vobis praeparatum a Patre meo. Cyrillus lib. 10. Thesauri c. 6. Non est meum dare supremum honorem vobis petentibus qui reservatus est in praescientia Patris illis quos excessus certandi commendaverit: his adstipulantur Theophylactus in hunc locum, Chrysostomus Hom. 63. necnon et S. Thomas, ubi ex S. Hieronymo refert: Non est meum dare, etc. quasi dicat: eminentia dignitatis non datur personae, sed merito et hoc secundum praedestinationem divinam, etc. Denique, probatur iis omnibus Scripturae textibus quibus aeterna vita significatur esse danda tamquam merces bonorum operum: sic Matth. 25. ubi proponitur parabola operariorum laborantium in vinea; et servorum quibus commissa erat negotiatio ex acceptis talentis; qui omnes mercedem retulerunt iuxta suum laborem: sed nullus Paterfamilias decernit alicui operario dandam mercedem nisi praesupposito ipsius labore: ergo nec Deus decernit dandam gloriam nisi ex praevisis operibus. Nec refert, quod ibidem conquerentibus primis operariis, quod Paterfamilias pares eis faceret in mercede illos qui minori tempore laboraverant, id referre videatur non ad ferventiorem posteriorum operantium laborem, sed ad suam bonitatem et liberalitatem: nam id suae bonitati non tribuit ratione totalis mercedis, sed tantum ratione excessus mercedis supra laborem praestitum: non enim dicit simpliciter: volo huic dare denarium, sed: volo huic novissimo dare sicut et tibi, in qua est sola comparatio mercedis unius cum mercede alterius, quae quidem in utrisque aequalis est: sed videtur superabundans in uno, propter scilicet minorem impensum laborem, quam superabundantiam ipse Paterfamilias ex pura liberalitate donat. — Plures sunt alii Scripturae textus idem insinuantes; sic 2. Petri 1. Satagite, fratres, ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis; quasi diceret: cum vestra electio pendeat ab operibus, quandiu durat haec vita, quatenus antecedit praevisionem finis, non ita firmiter nos ordinat ad salutem, quin possit eventu frustrari; quapropter Satagite, etc. Idipsum confirmatur Apocalypsis 3. Tene quod habes, ne alius accipiat coronam tuam; quibus constat coronam non ita certo et firmiter decretam ante praevisum vitae finem, quin reipsa possit amitti: illa certitudo coronae, quae fit per electionem efficacem, supponit opera meritoria. Ex his et aliis infra referendis contextibus patet Scripturam sacram, iuxta genuinam SS. Patrum interpretationem, pro veritate nostrae conclusionis aperte militare.

§ II. Secunda Probatio ex sanctis Patribus.

Quamquam plures e sanctis Patribus suis oraculis hanc ipsam nostrae conclusionis veritatem aperte tueantur, illos tamen prae ceteris audiendos esse censeo, quos in controversia Praedestinationis, iudices et arbitros appellavit Concilium Valentinum 3. his verbis:

Indubitanter Doctoribus pie et recte tractantibus Verbum veritatis, ipsisque sacrae Scripturae lucidissimis expositoribus, idest Cypriano, Hilario, Ambrosio, Hieronymo, Augustino, ceterisque in Christiana pietate quiescentibus reverenter auditum et obtemperanter intellectum submittimus, et pro viribus quae ad salutem nostram scripserunt amplectimur.

Quod ut planius exequar, primo eos laudandos censui quos ipse laudavit et commendavit Augustinus. Deinde aperiendum quid ipse S. Augustinus hac de veritate censuerit. Demum quae fuerit Augustini Discipulorum hac de re sententia.

SENTENTIA PATRUM A S. AUGUSTINO LAUDATORUM.

Sanctus Epiphanius, quem S. Augustinus laudat in libro ad Quodvult-Deum, in lib. Adversus haereses, haeresi 69. explicans illa verba Matthaei, Non est meum dare vobis; Hoc, inquit, vult ostendere quod non iuxta personarum acceptionem res ista fiat, scil. pro dignitate, etc. Unde colligit: Non est meum dare vobis, sed si laboraveritis erit vobis praeparatum a Patre meo. Quibus aperte significat electionem ante merita per illam praeparationem. — Sanctus Ambrosius, quem sanctus Augustinus lib. 1. contra Iulianum appellat Excellentem Dei dispensatorem, quem, inquit, veneror ut Patrem, cuius pro Catholica fide gratiam, constantiam et ipse expertus sum et mecum non dubitat orbis praedicare Romanus: is inquam in Commentario Epistolae ad Rom. (si tamen illius sit) exponens illa verba capitis 8. Quos praescivit et praedestinavit, ait: quos praescivit futuros sibi devotos ipsos elegit ad promissa capessenda: et cap. 9. in illud, Miserebor cuius misertus ero, ait: eius miserebor cuius praescius eram, quod misericordiam daturus essem sciens conversurum illum et apud me mansurum: verum quia nonnulli hunc librum a S. Ambrosio conscriptum reclamant, idcirco audiendus est ille ipse lib. 5. De Fide cap. 3., ubi exponens laudata verba Matthaei, Non est meum dare vobis, ait:

Denique ad Patrem referens addidit quibus paratum est, ut ostenderet Patrem quoque non petitionibus deferre solere, sed meritis, quia Deus personarum acceptor non est: unde Apostolus ait quos praescivit et praedestinavit, Non enim ante praedestinavit quam praesciret, sed quorum merita praescivit eorum praemia praedestinavit.

Quibus verbis aperte veritatem nostrae conclusionis explicat. — Sanctus Chrysostomus, quem sanctus Augustinus lib. 1. contra Iulianum capitul. 6. In Fide Catholica eruditum et alios erudientem pronuntiat, Homil. 80. in Matthaeum, exponens illa verba, Venite, benedicti Patris mei, ait:

O quanta gloriae, quantae beatitudinis haec verba sunt! nec solum dicit accipite, sed haereditate, quasi propria, quasi paterna, quasi vestra quae vobis a principio debebantur: nam antequam nati sitis, quia sciebam vos huiusmodi futuros, haec vobis a me praeparata fuere.

et Sermone 1. in Epistolam ad Ephesios eumdem textum explicans, ait: Eligi vero et divinae benignitatis iudicium est et virtutis eorum qui eliguntur; omnino siquidem probatos eligit, etc. — Sanctus Hieronymus, cuius nobis eloquium ab Oriente usque ad Occidentem ad instar lampadis resplenduit, inquit sanctus Augustinus libro laudato capite 7., ille, inquam, in caput primum Isaiae explicans illud, si volueritis bona terrae comedetis: sic ait: Liberum servat arbitrium, ut in utramque partem non ex praeiudicio Dei, sed ex meritis singulorum, vel poena, vel praemium sit. Nota (non ex praeiudicio Dei) idest ex sententia anticipata, antecedente scilicet examen causae; idem in capite 1. Malachiae explicans illud, Iacob dilexi, Esau autem odio habui, sic habet: Dilectio et odium Dei, vel ex praescientia nascitur futurorum, vel ex operibus. Alioqui novimus quod omnia Deus diligat, nec quicquam oderit eorum quae creavit, antecedenter scilicet et a se. Denique Epist. 105. ad Hedibiam quaest. 10. loquens De Reprobis et Praedestinatis ad gloriam, ait:

Vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam, quae vocavit, hoc est nos qui non solum ex Iudaeis sumus, sed etiam ex Gentibus, non salvat irrationabiliter et absque iudicii veritate; sed causis praecedentibus (nempe meritis), quia alii susceperunt Filium Dei, alii autem recipere sua sponte noluerunt.

Quibus apparet eum loqui de electione, non vero de sola executione: item de electione ad Gloriam, non vero ad Gratiam; nam ubique supponit fidem et receptionem Filii Dei in eis de quibus agit.

Reponunt adversarii. Patres laudatos tantum esse intelligendos de quadam electione consequente et remuneratoria, quae fit post praevisa merita; non vero de electione pure gratuita meritis praevisis ratione priori, et illa antecedente. — Contra: laudati Patres diserte asserunt Deum in praeparando efficaciter et sincere Regnum Coelorum electis iustitiam servare, non gratiam; non deferre petitionibus, sed meritis, quia non est personarum acceptor; et non ante praedestinasse, quam praesciret; sed quorum merita praescivit, eorum praemia praedestinavit: ergo reiciunt illam electionem efficacem pure gratuitam et antecedentem opera praevisa, in qua non servatur iustitia, sed gratia; nec quicquam defertur meritis, sed ex mera acceptione personarum.

Secundo, SS. Patres affirmant poenam et praemium, idest reprobationem et praedestinationem, non esse ex praeiudicio Dei, idest ex sententia anticipata et antecedente examen causae: itemque dilectionem et odium Dei nasci vel ex praescientia futurorum, vel ex operibus; quoniam alioqui Deus omnia diligit, ut loquitur S. Hieronymus laudatus: ergo aperte reiciunt illam electionem gratuitam, absolutam et efficacem antecedenter ad praevisionem meritorum. Denique, iidem sancti Patres apertis verbis excludunt illam electionem antecedentem absolutam et efficacem, dum affirmant electionem fieri ratione operum et praescientiae praedestinationem antecedentis: ergo, etc.

TESTIMONIA IPSIUSMET S. AUGUSTINI.

Variae sunt sancti Augustini rationes, ac sententiae, quibus Praedestinationem nonnisi ex praevisis operibus fieri declarat, praecipuas autem profero.

Primo. Quoties S. Augustinus de Praedestinationis ordine loquitur, praeponit praescientiam iis omnibus, quae pertinent ad Praedestinationem. Imo ipsam Praedestinationem per praescientiam describit et utramque ita stricte coniunctam censet, ut plerumque praescientiam pro praedestinatione usurpet. Sentit ergo praedestinationem fieri ex praescientia nostrae cooperationis cum divina Gratia. Patet antecedens quantum ad primam partem, nempe quod praemittat praescientiam praedestinationi; nam lib. De Natura et Gratia cap. 5. loquens de peccatoribus quos Christus venit salvos facere, ait: Quos praescivit, praedestinavit, vocavit, iustificavit, glorificavit. Eumdem servat ordinem lib. De Correctione, et Gratia cap. 9. dicens: Illa omnia iam facta sunt, praescivit, praedestinavit, vocavit, iustificavit. Et infra: Quicumque ergo in Dei providentissima dispositione praesciti, praedestinati, vocati, iustificati, glorificati sunt, etc. Quibus satis indicat, quod quemadmodum vocatio iustificationem, et iustificatio glorificationem antecedit, sic et praescientia praedestinationi praesupponitur. — Patet idem antecedens quantum ad secundam partem, nempe quod Praedestinationem per praescientiam definiat, nam lib. De Bono Perseverantiae cap. 14. ait: Haec Praedestinatio Sanctorum nihil aliud est quam praescientia et praeparatio beneficiorum quibus certissime liberantur quicumque liberantur. Consequens est ergo quod praescientia nedum sit intrinseca Praedestinationi, sed etiam ipsi sit praeponenda secundum prioritatem conceptus. — Patet denique quantum ad tertiam partem, nempe quod S. Augustinus praescientiam istam pro praedestinatione usurpet; nam lib. De Bono perseverantiae cap. 17. ait: Haec Dei dona, si nulla est praedestinatio quam defendimus, non praesciuntur a Deo; praesciuntur autem, haec est igitur praedestinatio; significatur etiam nomine praescientiae, sicut ait Apostolus: Non repulit Deus plebem suam quam praescivit. Hoc quod ait, praescivit, non recte intelligitur nisi praedestinavit. Et in fine capitis subdit: Sine dubio enim praescivit si praedestinavit; sed praedestinasse est hoc praescisse, quod fuerat ipse facturus. Quibus patet ex S. Augustini sententia praescientiam ita arcte coniungi praedestinationi, ut tamen secundum conceptum nostrum eam antecedere censeat.

Reponunt adversarii. etiam S. Augustinum interdum praeponere praedestinationem ipsi praescientiae, nam lib. De Bono perseverantiae cap. 10. loquens de bonis operibus et de perseverantia in illis, ait: Ea esse a Deo praecognita et per hoc praedestinata: ergo, inquiunt, praescientia illa est posterior praedestinatione, cum ex illa inferatur praedestinatio. — Contra primo. Quamquam ex laudato loco ab Adversariis id forte posset colligi, nihilominus certum est in locis a nobis assignatis S. Augustinum intelligendum esse de Praescientia antecedente Praedestinationem; tum quia, ut diximus, expresse praescientiam Praedestinationi praeponit, eamque per praescientiam definit, quasi per aliquid praevium et nullo modo consequens ipsam Praedestinationem. Nam si praescientia esset quid consequens ipsam Praedestinationem, esset pariter ei extrinseca et per consequens impertinens ad eius definitionem. Tum quia ex laudato cap. 18. De Bono Perseverantiae S. Augustinus infert praescientiam ex praedestinatione dicens: Sine dubio praescivit si praedestinavit: ergo non censet praescientiam praesupponere praedestinationem. Tum quia lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 10. affirmat Praescientiam posse esse sine praedestinatione, non vero praedestinationem sine praescientia. Sentit ergo praescientiam esse priorem praedestinatione, saltem in legitima subsistendi consequentia. Tum denique quia S. Augustinus lib. De Bono Perseverantiae cap. 17. 19. 22. affirmat non maiorem esse difficultatem in Praedestinatione, quam in simplici praescientia, non alia certe ratione nisi quia praescientia praedestinationem antecedit, ita quod in praescientia ut praevia suaviter et benigne Deus disponat dona et auxilia quibus creaturam ordinat et destinat ad gloriam, quo fit ut Praedestinatio eam praescientiam et dispositionem sequens facile concipiatur; adeoque eiusmodi praescientiam et ordinationem noverit. Adde quod in laudato loco ab Adversariis, etiam dici possit Augustinum intelligendum esse de praescientia antecedente, et idcirco inferre praedestinationem ex illa, non quod censeat praedestinationem esse priorem praescientia, sed quia tam arcte cum ea connectitur, ut indiscriminatim una rite inferatur ex alia, eo scilicet modo quo lux Solis ex die et dies ex luce Solis colligitur; sicut enim recta est illatio: Sol lucet, ergo dies est, et reciproce: dies est, ergo Sol lucet, propter scilicet intrinsecam utriusque connexionem, ita pariter inferre licet: Deus praevidit se daturum perseverantiam in bono: ergo praedestinavit eum; et reciproce; hunc Deus praedestinavit: ergo praevidit perseverantem in bono; quae quidem vera sunt ratione arctissimae connexionis praedestinationis cum praescientia, non autem ex eo quod praescientia praedestinationem antecedat.

Reponunt 2. Nedum in locis a nobis assignatis, sed etiam alibi sanctum Augustinum loqui de praescientia bonorum operum quatenus consequitur praedestinationem et coincidit cum scientia visionis; idem enim ipsi praescientiae tribuit obiectum quod tribui solet scientiae visionis, nempe rem non conditionate, sed absolute futuram; dicit enim, quod Deus per illam praescientiam scivit quid facturus esset si hoc, vel illud accidisset, quod manifeste scientiam absolutam indicat. Inde formari potest hoc argumentum: illa praescientia consequitur praedestinationem et eadem est cum scientia visionis, quae habet idem obiectum cum ipsis: sed praescientia de qua loquitur S. August. habet idem obiectum cum praedestinatione et scientia visionis, nempe res, quae revera futurae sunt: ergo, etc. — Distinguo maiorem: quae habet idem obiectum tam materiale, quam formale, concedo; materiale tantum, nego. Similiter distinguo minorem: illa praescientia habet idem obiectum cum praedestinatione, materiale, concedo; formale, nego. Haec enim praescientia respicit quidem futurum, quod revera futurum est, non tamen quatenus est absolute futurum. Quod ut percipiatur evidentius, advertendum est, quod etsi scientia conditionata secundum se sit unica et simplex, tamen si consideretur per ordinem ad obiectum, duplex potest distingui, nimirum ea quae versatur circa obiectum conditionate quidem, sed tamen revera futurum, qualis erat cognitio qua praenoscebat Deus Saulum esse revera convertendum, si tali vel tali modo vocaretur; et ea qua novit Deus quae futura fuissent, si posita fuisset conditio, quae cum non sit ponenda, sic nec futura sunt, qualis erat futura Tyriorum conversio si Christus eis fuisset annuntiatus, quod cum factum non fuerit, etiam nec ipsi conversi sunt.

Cum autem Semipelagiani abuterentur ista praescientia non futurorum, ut suum errorem propugnarent, dicentes quosdam parvulos idcirco ad baptismum deduci ante mortem, quia praeviderat Deus, quod si diutius vixissent, iuste, pieque vitam egissent; alios e contra ante baptismum susceptum e vivis excidere, quia praeviderat eos futuros impios si vixissent, unde inferebant gratiam baptismatis secundum merita licet nusquam futura concedi. Quem errorem ut expugnaret S. Augustinus, loquitur solum de praescientia rerum conditionate futurarum, quae tamen revera futurae sunt. Illam autem praescientiam rerum nusquam futurarum, quae tamen futurae fuissent si posita fuisset conditio ad earum futuritionem desideranda, censet S. Augustinus tamquam inutilem esse reiciendam in negotio praedestinationis, quod ut evincat, pluribus hanc erroneam sententiam Semipelagianorum explodit.

Unde lib. De Bono Perseverantiae cap. 9. de tam absurda eorum sententia taedium patiens ait:

An eo redituri sumus, ut adhuc disputemus quanta absurditate dicatur iudicari homines mortuos etiam de his peccatis, quae praescivit eos Deus perpetraturos fuisse, si viverent, quod ita abhorret a sensibus Christianis, aut prorsus humanis, ut nihil etiam refellere queat? Cur enim non dicatur et ipsum Evangelium cum tanto labore, passionibusque Sanctorum frustra esse praedicatum, vel adhuc praedicari, si iudicari poterant homines etiam non audito Evangelio secundum contumaciam vel obedientiam quam praescivit eos habituros esse si audissent?

Concludendum est ergo quod etsi sanctus Augustinus in praefatis locis non conditionate loquatur, non minus tamen intelligendus est de scientia conditionata et antecedente decretum et praedestinationem. — Confirmantur hae omnes replicae et simul praefata ratio roboratur ex eo quod sanctus Augustinus asserat Praedestinationem esse effectum divinae praescientiae: ergo revera censet praedestinationem ad gloriam factam esse post praevisa merita. Consequentia patet; effectus enim semper est posterior sua causa, vel instanti a quo, aut in quo, seu posteritate suppositionis, vel durationis. Probatur antecedens ex libro De Spiritu et littera ubi ait: Per Spiritum sanctum diffundit Deus charitatem in cordibus eorum, quos praescivit ut praedestinaret, etc. Quasi diceret praescientiam assumptam esse ut causam ad efficiendam praedestinationem, adeoque censet praedestinationem esse posteriorem ipsa praescientia et veluti eius effectum. Quod confirmatur ex simili modo loquendi sancti Augustini de Praedestinatione ad gratiam; in libro namque De Praedestinatione Sanctorum cap. 18. Pelagianos urget ut fateantur gratiam esse priorem bonis operibus, ex eo quod Apostolus dicat Deum nos elegisse, ut essemus Sancti, non quia eramus Sancti: ergo similiter sanctus Augustinus arguit praescientiam esse priorem praedestinatione ex eo quod ipsemet asserat Deum praescivisse ut praedestinaret, non vero quia praedestinaverat; idem enim est utrobique dicendi modus.

Secunda probatio desumitur ex lib. 1. ad Simplicianum qu. 2. ubi disertis verbis affirmat Praedestinationem ad gloriam fieri ex praevisis operibus, explicans enim illud Apostoli dictum ad Rom. 9. Cum nondum nati fuissent, aut aliquid boni egissent, aut mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, quia maior serviet minori, sicut scriptum est, Iacob dilexi, Esau autem odio habui; infert idem S. Augustinus:

Non ergo secundum electionem propositum Dei manet: sed ex proposito electio, idest non quia invenit Deus bona opera in hominibus quae eligat, idcirco manet propositum iustificationis, sed quia illud manet ut iustificet credentes, ideo invenit opera quae iam eligat ad regnum.

Quasi diceret: non quia elegit nos ad regnum Coelorum voluit nos iustificare, imo quia nos iustificavit, idcirco elegit ad regnum Coelorum. Unde subdit:

Non tamen electio praecedit iustificationem, sed electionem iustificatio. Nemo enim eligitur nisi iam distans (per opera bona praevisa) ab illo qui reicitur. Unde quod dictum est: elegit nos Deus ante mundi constitutionem, non video quomodo sit dictum, nisi praescientia operum scilicet bonorum cum Dei gratia et perseverantia finali.

Quibus aperte significat idcirco unum eligi prae alio quia iam ratione praesciti meriti est distans ab eo qui reicitur, nam ut antea dixerat: Quomodo est iusta, aut qualiscumque omnino electio, ubi nulla distantia est? Si enim nullo merito electus est Iacob, omnino eligi non potuit nulla existente differentia qua eligeretur.

Reponunt adversarii. hanc auctoritatem non esse magnificiendam ex eo quod hunc librum S. Augustinus scripserit dum esset iunior et ante exortam Pelagianam haeresim, ideoque non ita accurate quaestiones de Praedestinatione eo in libro enodavit, ut ipse fatetur lib. 2. Retractat. — Contra: primo falsum est quod S. Augustinus eos scripserit libros ad Simplicianum, dum esset iunior, siquidem ipsemet affirmat lib. De Bono Perseverantiae se eos scripsisse initio sui Episcopatus, ait enim cap. 1. loquens de Semipelagianis:

Videant utrum in primi libri posterioribus partibus eorum duorum quos mei Episcopatus initio, antequam Pelagiana haeresis appareret, ad Simplicianum Mediolanensem Episcopum scripsi, remanserit aliquid, quo revocetur in dubium gratiam Dei non secundum merita nostra dari, et utrum ibi non satis egerim, etiam initium fidei esse donum Dei, et utrum ex his quae dicta sunt non consequenter eluceat, etsi non sit expressum, etiam usque in finem perseverantiam nonnisi ab eo donari, qui nos praedestinavit in suum Regnum et Gloriam:

ergo falsum est eos libros ad Simplicianum scripsisse sanctum Augustinum dum esset iunior. Similiter aperte falsum eum ipsos libros emendasse in libris Retractationum. Etenim licet in 2. libro Retractationum cap. 1. agens de prima duarum illarum quaestionum, quas enodavit in primo libro ad Simplicianum, fateatur sese deprehendisse postmodum probabiliora, quam ea quae de priori illa quaestione scripserat, nihilominus tantum abest ut in quaestione secunda, ex qua excerptus est praefatus textus, quidquam reprehensione dignum repererit, imo eam ibidem commendat tamquam gratiae congruentissimam,

Posterior, inquit, in hoc libro quaestio est ab eo loco, ubi ait Apostolus: Non solum autem, sed et Rebecca, etc. usque ad et nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, etc. In cuius quaestionis solutione elaboratum est quidem pro libero arbitrio voluntatis humanae, sed vicit gratia Dei, nec nisi ad illud potuit pervenire, ut liquidissima veritate dixisse intelligatur Apostolus: Quis te discernit, etc.

Quibus tantum abest ut S. Augustinus censeat in illa posteriori quaestione ad Simplicianum esse aliquid emendatione dignum, imo eamdem approbat et confirmat in praefato libro Retractationum. Adde quod ipsemet Augustinus in lib. De Bono Perseverantiae, quos scripsit senex et post iam scriptos libros Retractationum, eamdem Quaestionem ad Simplicianum approbet; cum enim dixisset se ante exortam Pelagianam haeresim praedicasse gratiam, qua nos Deus liberat a malis erroribus et moribus nostris, non praecedentibus bonis meritis nostris, faciens hoc secundum gratuitam misericordiam suam; subdit: quod plenius sapere coepi in ea Disputatione, quam scripsi ad beatae memoriae Simplicianum Episcopum Mediolanensis Ecclesiae in mei Episcopatus exordio, quando et initium fidei donum Dei esse cognovi et asserui. Insuper Primasius, Augustini Discipulus et acerrimus gratiae defensor, hos libros ad Simplicianum ita orthodoxos existimavit, ut totam partem illam, ex qua desumpta est praefata secunda probatio, in suo Commentario in caput 10. ad Romanos de verbo ad verbum scripserit, dicens: Incipit expositio de libro sancti Augustini excerpta e loco ad sanctum Simplicianum de Iacob et Esau, etc.

Tertia probatio desumitur ex Sermone 7. de verbis Domini ubi explicans illud: Nemo ponens manum suam ad aratrum et respiciens post tergum aptus est Regno Dei, ait: In hoc Capitulo discimus quoniam quos voluit Dominus hos elegit. Elegit autem, ut dicit Apostolus, et secundum suam gratiam et secundum illorum iustitiam. Et in praemissis illis Apostoli verbis ad Rom. 11. Reliqui mihi septem millia, qui non curvaverunt genu ante Baal, subdit: Quid est reliqui mihi? Ego illos elegi, quia vidi mentes illorum de me praesumentes, non de se, nec de Baal. Quibus aperte fatetur Deum aliquos seligere ad Regnum Dei ex sua gratia et illorum praescita iustitia, seu ex praevisis iustitiae operibus. Qualiter autem illa electio sit simul secundum gratiam et secundum iustitiam, ipsemet exponit lib. De Correptione et Gratia cap. 13. nimirum quia bona illa opera, propter quae eligimur efficaciter ad vitam aeternam, non sunt ex nobis solis et naturae viribus elicita, ut volebant Pelagiani, sed ex gratia Dei nos praeveniente et adiuvante.

Quarta denique probatio desumitur ex Sermone 233. De Tempore, ubi non aliam assignat rationem cur aliqui seligantur ad gloriam, alii vero ab ea reiciantur, quam quia praevidentur eorum bona, aut mala opera.

Multi, inquit, scire volunt quare illum vocat Dominus et illum non vocat, uni subvenit et uni non; hunc dignum habet et illum indignum, istum honorat et illum cruciat. Respondet: Audi, homo; hunc dignum habet pro bonis operibus suis, illum habet indignum pro suis > operibus malis.

Idipsum confirmat lib. 83. Quaestionum, quaest. 68. Cuius vult miseretur, inquit, et quem vult indurat, sed haec voluntas Dei iniusta esse non potest; venit enim de occultissimis meritis, quia et ipsi peccatores, cum propter generale peccatum unam massam fecerint, non tamen nulla est inter illos diversitas. Praecedit ergo aliquid in peccatoribus, quo quamvis nondum sint iustificati, digni efficiuntur iustificatione. Et item praecedit in aliis peccatoribus, quo digni sint obduratione. Quibus verbis, quamquam S. Augustinus expresse agat de conversione et obduratione peccatoris, nihilominus cum ratio propter quam Deus unius miseretur et alium obdurat, aeque conveniat electioni efficaci aliquorum ad gloriam et aliorum exclusioni, nimirum quia Dei voluntas iniusta esse non potest, iniusta autem esset nisi ex parte peccatorum praecederet aliqua differentia in qua fundaretur, idcirco praefata sententia veritatem nostrae conclusionis confirmant et directe in Adversarios militant.

SENTENTIA PATRUM AUGUSTINI SEQUACIUM ET DISCIPULORUM.

Quae fuerit sancti Augustini genuina mens et sententia, patet ex eius Discipulis et Sequacibus, nimirum Prospero, Fulgentio, Primasio, Anselmo et Bernardo. — S. Prosper diserte asserit pluribus neminem Praedestinatum nisi ex praescientia ipsius bonorum operum, maxime vero in responsionibus ad capita Gallorum; sic responsione tertia loquens de peccatoribus a Deo derelictis, ait: Reliquerunt et relicti sunt, et ex bono in malum propria voluntate mutati sunt, atque ab hoc licet fuerint renati, fuerint iustificati, ab eo tamen, qui illos tales praescivit, non sunt praedestinati. Similia habet in responsione ad 7. et 15. obiectionem. Item ad obiectiones Vincentianas Responsione 12. explicans haec verba: Exierunt ex nobis, sed non fuerunt ex nobis, si enim fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum, ait: voluntate exierunt, voluntate ceciderunt et quia praesciti sunt casuri, non sunt praedestinati, essent autem praedestinati si essent reversuri et in sanctitate, ac veritate mansuri. — Ipsi concinit S. Fulgentius lib. 1. Ad Monimum circa medium, ubi ait:

Ostensurus itaque Deus quid reddendum praesciverit et quid donandum, praedestinavit illos ad supplicium quos a se praescivit voluntatis malae vitio discessuros, et praedestinavit ad Regnum quos ad se praescivit misericordiae praevenientis auxilio redituros et in se misericordiae subsequentis auxilio esse mansuros.

Quibus verbis praescientiam operum electioni et reprobationi aperte supponit, unde subdit: Quia misericors est Dominus et iustus, praedestinavit Iustos ad gloriam et Impios ad poenam. Sed clarius lib. 3. De Veritate Praedestinationis et Gratiae circa finem, ait:

Sicut per misericordiam praeparavit gratuitum iustificationis donum, ita per iustitiam praeparavit aeternae iustificationis praemium. Opus itaque gratiae in omnibus praedestinatis gratuita misericordia inchoatur et iusta retributione perficitur. Praedestinavit ergo Deus Sanctos suos et ad gratiam vitae bonae et ad gratiam vitae aeternae, praeparatam gratiam donat Deus ut homines iustificentur et bene vivant, et vitam aeternam pro recte factis accipiant, ideo autem et ipsa vita aeterna gratia Dei est, ut Apostolo dicitur, quia gratis hominibus vita bona datur.

Quibus aperte distinguit praeparationem gratiae a praeparatione gloriae, quod illa sit opus solius misericordiae et omnino gratuita, haec vero opus iustitiae et nostra supponens opera. Loquitur autem non de executione et collatione actuali, sed de praeparatione aeterna, adeoque nostram sententiam explicat et firmat. — Primasius denique acerrimus gratiae defensor in Commentario ad Romanos cap. 8. et 11. diserte affirmat Praedestinationem supponere praescientiam, necnon et 2. ad Timotheum 4. in haec verba, Fidem servavi etc. Fidem, inquit, in finem usque per gratiam eius servavi, quam reddet mihi in illa die iustus Iudex, qui me novit usque ad mortem pro iustitia eius adiutorio dimicasse. Quasi diceret: idcirco Deus est compensaturus, quia praescivit fidelitatem et merita. — S. Anselmus, quem ipsi Adversarii non esse postremum Augustinianae doctrinae sectatorem affirmant, edocet Praedestinationem eodem modo se habere ad praedestinatos quemadmodum praescientia ad res praescitas; scribit enim lib. De Concordia Praedestinationis et liberi arbitrii cap. 2.:

Sicut praescientia quae non fallitur non praescit nisi verum, ita praedestinatio quae non mutatur non praedestinat nisi sicut est in praescientia, et quemadmodum quod praescitur, licet in aeternitate sit immutabile, tamen in tempore aliquando antequam sit mutari potest, ita est per omnia de Praedestinatione.

Unde concludit quod sicut praescientia non officit libertati, quia non antecedit futuritionem humanarum actionum, sed eas futuras supponit, ita censet Praedestinationem quoque idcirco libertati non officere, quia non antecedit futuritionem meritorum, sed eam supponit. — S. Bernardus, eximius Augustinianae doctrinae defensor et sequax, Sermone 23. in Cantica diserte affirmat eos esse praedestinatos, qui praesciti fuerunt conformes imagini Filii Dei, ait enim:

Generatio coelestis aeterna Praedestinatio est, qua electos suos Deus dilexit et gratificavit in dilecto Filio ante mundi constitutionem, sic in sancto apparentes sibi ut viderent virtutem suam et gloriam suam, quo eius forent consortes haereditatis, cuius et apparent conformes imagini.

§ III. — Tertia Probatio ex rationibus Theologicis.

Variae theologicae rationes ab Auctoribus hanc ipsam nostram conclusionem propugnantibus proferuntur, uti videre est apud Lessium, Tractatu De Praedestinatione sect. 2., Albertum Pighium lib. 8. De libero arbitrio cap. 2., Osorium lib. 9. De Iustitia, Ricardum art. 7., Cardinalem Sadoletum in cap. 8. ad Rom., Cardinalem Contarenum Opusculo De Praedestinatione, Turrianum De Electione divina, Carthagenam in suis De Praedest. Opusculis, Vasquesium et Gregorium a Valentia prima parte q. 23., Iosephum Tricassinum Opusculo De Praedestinatione post praevisa merita, et nostrum Pontium in commentario ad quaestionem 41. primi Sententiarum Scoti. Urgentiores autem sunt:

Prima, quod sincere proponitur obtinendum tamquam merces praemium et corona, illud decernitur propter merita eaque supponit: sed gloria aeterna in Scripturis sacris ita proponitur: ergo, etc. Minor patet: etenim Matth. 5. aeterna beatitudo proponitur ut merces his verbis: Gaudete et exultate quoniam merces vestra copiosa est in Coelo, 1. ad Corinth. 9.; statuitur ut corona: illi quidem ut corruptibilem coronam accipiant, nos autem incorruptam. Denique proponitur ut praemium Apocalypsis 2.: Qui vicerit dabo ei edere de ligno vitae. Et ad Philippenses 3.: Ad destinatum persequor, ad bravium supernae vocationis Dei in Christo Iesu. Maior vero probatur: omnis effectus iustitiae supponit meritum, alioqui non esset effectus iustitiae, sed vel misericordiae, vel liberalitatis: at merces, corona et praemium sunt effectus, aut obiecta iustitiae, sicut enim reddere iustum pretium pro re accepta ab aliquo est actus iustitiae, ita pariter compensare mercedem operis, vel laboris, est iustitiae actus et effectus; quod confirmat Apostolus 2. ad Timoth. 4.: Mihi reposita est corona iustitiae quam reddet mihi in illa die iustus iudex. Adde quod cum motivum liberalitatis et gratiae directe opponatur motivo mercedis et praemii, consequens est quod cum motivum gratiae et liberalitatis sit purus amor, sine ullo respectu ad laborem et opus, ita motivum mercedis sit ipsummet opus meritorium, nec usquam decernatur praemium, quin videatur meritum aut praesens, aut futurum. Unde cum Scriptura sacra expresse nobis proponat gloriam ut mercedem et praemium, consequens est quod supponat meritum tamquam motivum a Deo praevisum antequam decerneret praemium.

Reponunt adversarii. volitionem mercedis, praemii et coronae non ita necessario supponere praevisionem meritorum, quin aliquando volitio mercedis et praemii sit prior volitione laboris et operis, ut constat exemplo Regis qui ex liberalitate decernere potest aliquod bonum conferendum suis subditis, quod tamen vult ab eis per generosos actus esse consequendum. Nam quod velit eis illud bonum, provenit ex eius liberalitate et gratia, quod vero intendat illud esse consequendum per merita, oritur ex aliqua iustitia, ita quod prius velit illis bonum ut finem, et deinde generosos actus tamquam media conducentia in assecutionem decreti boni. — Contra: qui intendit praemium, vel illud formaliter et sincere intendit sub ratione praemii, vel non. Si ita intendat, consequens est ut illud conferre velit tantum intuitu et ex praesuppositione operum et meriti, praemium enim non habet rationem formalem praemii nisi respective ad laborem et merita. Unde licet in intentione eius qui sperat praemium, prius sit meritum quam praemium, quia meritum respicit ut medium, praemium vero ut finem, tamen in intentione praemiaturi secus accidit; praemiator enim prius intendit meritum quam praemium, prius laborem quam mercedem, prius pugnam et victoriam quam coronam, quia per meritum, laborem et victoriam movetur ad decernendam mercedem, praemium et coronam. Si vero ita non intendat, replica non est ad propositum, siquidem Scriptura sacra aperte satis indicat gloriam aeternam esse conferendam sub ratione praemii. Nec quidquam iuvat allatum exemplum de Rege; in hac enim hypothesi, Rex non decernit conferre bonum propositum ex formali motivo iustitiae, seu quatenus est merces et praemium formaliter, sed vel ex motivo amicitiae, vel ex motivo magnificentiae et regiae liberalitatis. Nec refert quod statuat talem circumstantiam, nempe quod subditus per opera consequatur bonum propositum, hoc enim ideo ordinat ut illa acquisitio sit illustrior subdito, utpote qui ad eam aliquid ex parte sua contulerit.

Reponunt alii. quod etsi quandoque in Scriptura sacra repromittatur aeterna beatitudo sub ratione praemii, coronae et mercedis, nihilominus etiam interdum promittitur ut haereditas: sed haereditas iure ipso et non ex industria succedit et solam nativitatem, non autem merita, nec laborem supponit: ergo hac ratione non decernitur ex praevisis meritis.

Respondeo. quod etsi revera beatitudo promittatur ut haereditas, non tamen est conferenda iure nativitatis, sed beneficio solius divinae adoptionis, ad quam adoptionem duo desiderantur; primum quidem quod per iustificationem in Filios Dei consignemur, uti loquitur Apostolus ad Rom. 8. Accepistis spiritum adoptionis Filiorum Dei, hoc est, gratiam sanctificantem per quam renascimur spiritualiter et Filii Dei adoptivi constituimur. Ut iustificati gratia ipsius, inquit ad Titum 3., haeredes simus secundum spem vitae aeternae. Secundo ad illam adoptionem requiritur, ut eam conservemus et notam faciamus per bona opera, iuxta illud: Videant opera vestra bona et glorificent Patrem vestrum. Unde illa haereditas coincidit cum ratione mercedis et praemii, quocirca Apostolus ad Colossenses 3. eam appellat retributionem haereditatis, Quaecumque, inquit, facitis ex animo operamini, sicut Domino et non hominibus, scientes quod a Domino accipietis retributionem haereditatis. Quibus significat haereditatem illam non conferri, maxime adultis, nisi per modum retributionis et mercedis. Unde ad Romanos 8. idem explicans ait: Si autem filii et haeredes, haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi, si tamen compatimur, ut et conglorificemur. Quasi diceret, illa divina haereditas non fundatur in sola gratia iustificante, quam quis aliquando habuerit, sed etiam in labore et exercitio virtutum, necnon et in perseverantia in eis: Qui enim perseveraverit usque in finem hic salvus erit: ergo etiam gloria aeterna per modum haereditatis conferenda non decernitur nisi ex praesuppositis meritis.

Secunda ratio formatur huiusmodi: ille modus praedestinandi est Deo tribuendus, qui iudicatur convenientior illius gloriae, hominumque saluti: at praedestinare homines post praevisa eorum merita magis divinae gloriae, hominumque saluti congruit, quam si praedestinatio fieret antecedenter ad illam praevisionem: ergo, etc. Maior patet ex illa praeclara sancti Augustini regula lib. 3. De libero arbitrio cap. 5. ubi ait: Quidquid tibi vera ratione melius occurrerit, scias fecisse Deum tamquam bonorum omnium Conditorem. Ratione autem suadetur finem ultimum praedestinationis esse Dei gloriam, proximum vero et minus principalem esse hominum salutem, adeoque modi praedestinandi convenientia sumi debet per ordinem ad maiorem Dei gloriam et hominum salutem. Minor etiam constat quantum ad primam partem, nempe quod praedestinatio ex praevisis meritis magis cedat in Dei gloriam. Ex eo nempe summa Dei bonitas et clementia maxime commendatur, quod quantum in se est, sincere velit omnes homines salvari, omnibusque gratias sufficientes praeparet ac subministret, iuxta cuiusque statum et conditionem, quibus ad vitam aeternam pervenire possint si voluerint, ita quod eorum perditio non ex parte Dei, neque ex eius anticipata determinatione, sed ex prava ipsorum voluntate sit deducenda. Idipsum autem non sequitur ex opposita sententia, ut constat. Patet etiam eadem minor quoad secundam partem, nempe quod ille modus nostrae saluti magis congruat, exinde nempe omnes omnino homines, ne uno quidem excepto, totis viribus contendere possunt et debent ad gloriam aeternam capessendam, utpote cum sciant illius adeptionem sibi ipsis relinqui, nullisque decretis praeviis ex parte Dei ad unum illigari, sicut contendit opposita sententia: ergo etc.

Tertio ex opposita sententia varia sequuntur absurda, quae in Dei gloriam, hominumque salutem aperte militant. Primo namque sequitur Deum non velle sincere omnino omnium hominum salutem: sed istud consequens est absurdissimum: ergo et antecedens. Minor patet ex innumeris Scripturae textibus quibus aperte constat Deum velle omnium prorsus hominum salutem; sic 1. ad Timotheum 2. Deus vult omnes homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire. Et cap. 4. dicitur Deus Salvator omnium, maxime autem fidelium, ex quibus colligitur Deum habuisse ab aeterno voluntatem sinceram quantum ex se est salvandi omnes omnino homines, ne uno quidem excepto, quod apertius patet ex his locis Matth. 18.: Non est voluntas ante Patrem vestrum ut pereat unus ex his pusillis. Et 2. Petri 3.: Patienter agit propter vos, nolens aliquos perire, sed omnes ad poenitentiam reverti. Quod nedum de generibus singulorum, ut inquiunt adversarii, sed etiam de singulis generum est intelligendum, cum enim verbum nolens contineat negationem, quae omnia removet et nihil excipit, consequens est quod nullum prorsus hominem Deus, quantum in se est, perire velit; et item cum ista particula aliquos sit indefinita, etiam pertinet ad singulos indefinite sumptos, inde fit quod si solum duos excipias ab illa bona voluntate Dei, consequens est quod vult aliquos perire, nempe illos duos quos excipis; hoc autem aperte militat in praefatum textum: ergo revera Deus, nemine excepto, vult omnes homines salvos fieri. Probatur maior: si Deus sincere velit omnium hominum salutem, cur ante praevisionem futurorum tam paucos eligit et ceteros omnes non sic electos ita negligit ut ex eis nemo salvetur? Hic enim defectus salutis ex parte non electorum refundi nequit in ipsorum demerita, cum nondum censeantur praevisa, proindeque refundi deberet in ipsam Dei voluntatem nolentem sincere eorum salutem.

Confirmatur. ille non vult sincere salutem omnium hominum, maxime reproborum, sed tantum simulatorie et illusorie, qui tantum gratiam incongruam eis praeparat: atqui ex opposita sententia Deus tantum reprobis gratiam incongruam eorum saluti praeparat: ergo non vere vult eorum salutem. Maior patet; Minor pariter; nam ex adversariis Deus ante praevisionem operum, vel status finalis, eligit absolute et efficaciter quotquot ad gloriam perducendi sunt in individuo et in tali gradu gloriae, ita ut omnes illi sint eo perducendi infallibiliter, et praeter illos omnino nullus alius. Unde consequens est, quod Deus in posteriori signo decernat media congrua quibus illi ita electi infallibiliter ad locum et gradum gloriae destinatum perveniant, et consequenter quod aliis tantum, qui non sunt electi, incongrua media subministret, ne forte quis eorum gloriam assequatur.

Dices. Deum propterea non seligere de industria media incongrua reprobis, seu neglectis; sed dare prout occasio fert, qualemve cursus rerum et opportunitas circumstantiarum postulat, non attendendo sint ne congrua an incongrua.

— Contra, si res ita sit, incredibile videtur quod nemo prorsus ex tanta multitudine reproborum gratiam congruam sortiatur et salvetur, et e contra quod nullus ex tanta multitudine electorum sortiatur incongruam et damnetur. Fingantur enim duae hominum multitudines ingentes hinc inde stantes, et aliquis in medio utriusque ex ingenti arca nummis argenteis partim bonis partim adulterinis plena, his et illis omnibus nummos distribuere, fieri ne potest quin aliquibus ex utraque multitudine obtingant boni, et aliquibus falsi et adulterini, nisi de industria uni multitudini omnes bonos seligat, alteri omnes adulterinos? Eodem modo si Deus sincere distribuat omnes suas gratias tam Praedestinatis, quam reprobis et non seligat incongruas pro reprobis, fieri nequit quin aliquibus obtingat gratia congrua, et ita illi salvabuntur: ergo vel illa gratia quam Deus reprobis subministrat non est sufficiens, vel de industria quaesita est eius incongruitas.

Reponunt adversarii. non minus Deum habere sincerum amorem et voluntatem salvandi omnes homines quamquam praesciverit multos non esse salvandos: ergo sicut stat illa sincera voluntas salvandi omnes cum tali praescientia non salvandorum, etiam stare poterit, cum eorum non electione. — Contra: nulla paritas inter Praescientiam et Electionem, illa namque pendet quodammodo a rerum eventu, siquidem res non sunt futurae quia Deus eas praevidit, sed eas praevidit quia futurae sunt. Unde praevisa reproborum culpa non ex parte Dei, sed ex eorum parte est repetenda. Quocirca stare potest in Deo sincera voluntas salvandi omnes homines cum praevisione peccatorum quae causae erunt cur illi reprobentur et damnentur. Secus vero est de electione, illa enim tota est ex parte Dei, si fiat antecedenter ad praevisa merita, adeoque cum illa stare nequit sincera voluntas salvandi eos quos ad aeternam salutem Deus non elegit.

Secundum inconveniens est quod ex sententia Adversariorum sequatur reprobos in illo ipso instanti reprobationis efficaciter et positive expelli a beatitudine etiam ante praevisa eorum mala opera: sed hoc alienum est a fide Catholica et Calvinismum omnino sapit: ergo, etc. Minor patet, eamque ultro admittunt Adversarii. Maior vero probatur: qui vult absolute et efficaciter totum aliquod ex certis tantum partibus in individuo cognitis coalescens per modum aggregati perfecti, hoc ipso excludit omnes alias partes etiam possibiles, et omnes illae aliae partes relictae excluduntur efficaciter et infallibiliter, si intentio illa et determinatio est infallibilis. Atqui Deus, ex Adversariis, ita se habet, ut quotquot ad gloriam seligit, eos absolute et efficaciter eligat in individuo: ergo quemadmodum Architectus mente concipiens aedificium construendum, ubi aliquos numero et in individuo determinatos lapides ad id seligit, ita quod non alios, nec plures ad id velit seligere et notare, eo ipso censetur neglectos lapides positive respuere, quia lapides inservire nequeunt aedificio construendo nisi ab Architecto seligantur, notentur et assumantur: ita a pari si Deus ab aeterno nullis praevisis meritis certum Praedestinatorum numerum seligit tamquam lapides vivos pro construenda coelesti Ierusalem, ita ut omnes et soli illi electi huic spirituali structurae deservire possint, consequens est quod ii omnes, qui ita non destinantur, nec assumuntur, positive reprobentur, etiamsi haec reprobatio non intelligatur fieri per actum positivum et actuale decretum, quod Deus eos addicat poenis aeternis; sufficienter enim excluditur a gloria, qui non includitur in voluntate eligentis ad gloriam.

Tertio, ex illo decreto antecedente sequitur humanam libertatem adimi, quantum ad consecutionem gloriae: sed hoc est contra fidem, quae asserit in libertate, ac manu nostra esse perdere gloriam si voluerimus, aut eam cum gratia Dei acquirere: ergo non est admittendum huiusmodi decretum. Probatur sequela maioris: quia posito illo decreto in sensu composito, impossibile est, quod quis non consequatur vitam aeternam; alias posset decretum efficax divinum falli, aut frustrari, et creatura esset potentior ad reiciendam gloriam, quam Deus ad conferendam: sed sensus ille compositus esset antecedens et independens a voluntate nostra: ergo non haberet libertatem respectu consequendae gloriae. Probatur consequentia: quia voluntas non est libera respectu illius ad quod ponendum vel non ponendum non habet potestatem, positis omnibus praerequisitis et antecedentibus suam actionem, quaeque ab ipsamet nullo modo dependent: ergo si decretum efficax sit antecedens, ac independens a voluntate, et eo posito voluntas nequit efficere quin habeat gloriam, non est in manu ipsius habere et non habere gloriam, nec consequenter habebit libertatem in ordine ad hoc.

Quarto, ex opposita sententia omnis de consequenda beatitudine et salute firmanda per bona opera sollicitudo tollitur et amandatur; quisque enim apud se ita ratiocinari potest: vel sum ex solo Dei beneplacito praedestinatus, vel non: si sim, haud dubie quidquid egero salvabor; cum enim decretum Dei sit efficax et invariabile, frustrari nequit effectu. Si non sim, irrita prorsus, ac vana erit mea diligentia de sectanda virtute et bonis operibus eliciendis, cum illa ad firmandam praedestinationem nihil deserviant, utpote quae fixa, rataque fuerit ab aeterno antecedenter et independenter a praevisione bonorum operum; quae omnia directe militant in illud sancti Petri monitum: Satagite fratres ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis.

§ IV. — Solvuntur obiectiones. 1. Ex Scriptura sacra.

Obiiciunt adversarii. varios Scripturae sacrae textus, quibus significatur gratuita hominum electio ex solo Dei proposito et decreto, non vero ex praescitis meritis pendere. Primo quidem illud Lucae 12. Nolite timere pusillus grex quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum; ubi per pusillum gregem volunt intelligi Praedestinatos, qui comparatione maioris numeri reproborum, pusillus grex appellantur. Per verbum complacuit designari electionem specialem et voluntatem antecedentem, quippe quae illis proposita: denique per vocabulum Regni contendunt designari electionem ad gloriam, quae sola regni nomen obtinet: ergo, etc.

Respondeo 1. non esse certum per pusillum gregem designari Praedestinatos, Christus enim ad omnes prorsus Apostolos et Discipulos haec verba dirigebat, qui omnes non erant Praedestinati, siquidem Iudas Iscariotes inter eos erat traditor et filius perditionis; unde verius dicendum arbitror cum Maldonato, praefata verba ad eos dicta, ad quae superiora directa fuerant, illa autem ad omnes prorsus Auditores et in eorum persona ad omnes futuros fideles dictata fuerant.

Respondeo 2. per verbum complacuit non significari voluntatem efficacem antecedentem: tum quia voluntas efficax suum assequitur effectum; constat autem ex illo pusillo grege sive omnes Auditores, sive solos Apostolos intelligas, aliquos non fuisse adeptos effectum Praedestinationis, nempe gloriam aeternam: tum quia revelatio talis voluntatis efficacis nihil conducebat ad stabiliendam fiduciam illam quam in eorum animis Christus excitare intendebat; imo eos ad quandam socordiam et ignaviam concitasset, quippe cogitasset eis ultro non esse adlaborandum, cum ex efficaci Dei decreto eorum beata sors iam esset peracta: tum denique quia ad eam fiduciam provocandam sufficiebat quod repromissa aeterna merces decerneretur consequenter et ex praevisis meritis; intendebat enim Christus Apostolis suadere eos omnem in Dei providentia curam et sollicitudinem collocare debere; non solum quia, inquit, qui pascit animalia, homines non deseret impastos: sed etiam ducens argumentum a maiori ad minus, si Deus decrevit vobis dare regnum suum, quod est maximum, quanto magis temporalia vobis subministrabit? Ad id autem sufficiebat, quod esset decreta gloria aeterna hominibus danda; sive interim ante, vel post praevisa merita decreta fuerit.

Respondeo 3. quod etsi per praefata verba significetur voluntas efficax, illa tamen non est pure beneplaciti et per exclusionem meritorum; sed beneplaciti ex motivo iustitiae fundatae in praevisione meritorum: tum quia significatur illa gloria danda humilibus ob eorum pusillitatem, quocirca dicitur pusillus grex, Pusillum gregem, inquit venerabilis Beda, vel ob comparationem maioris numeri reproborum; vel potius ob humilitatem nominat; qualiter etiam Christus Matth. 19. Sinite parvulos (idest humiles) venire ad me, talium enim est Regnum Coelorum: tum quia Christus idipsum ibidem insinuat; cum enim proposuisset Apostolis propter Dei gloriam negligendas opes, omnem terrenarum sollicitudinem amandandam, imo et spernendam vitam, ut ad gravia haec aequo animo subeunda excitaret, ait: Nolite timere, etc., quasi diceret: haec vobis dulcia videri debent, siquidem propter horum tolerantiam placuit Patri vestro Regnum Coelorum in mercedem et praemium decernere: tum denique quia si verbum complacuit significaret electionem esse omnino gratuitam, etiam et omnino gratuitam executionem et collationem exprimeret; tota enim illa sententia executionem magis quam intentionem declarat, siquidem non dicitur placuit eligere, quod intentionem, sed placuit dare, quod executionem importat: at nemo dixerit gloriam secundum executionem gratis conferri: ergo nec asserere debet illam gratis decerni secundum intentionem.

Obiiciunt 2. plures sancti Pauli sententias quibus innuere videtur divinam Praedestinationem fieri ex solo Dei absoluto decreto et proposito. Sic ad Ephes. 1.: Elegit nos in ipso ante mundi constitutionem ut essemus sancti et immaculati in conspectu eius, in charitate, qui praedestinavit nos in adoptionem filiorum per Iesum Christum in ipsum secundum propositum voluntatis suae, in laudem gloriae gratiae suae, etc. Loquitur autem, inquiunt, de voluntate absoluta, ut patet electione ad gloriam, quia loquitur de iis quos benedixit Deus omni benedictione spirituali in coelestibus; gratia autem, quae reprobis et Praedestinatis est communis, nec est omnis benedictio, quippe adhuc superest benedictio gloriae; nec benedictio in coelestibus, cum viatoribus in terra tantum largiatur: ergo ex sancto Apostolo Praedestinatio fit ex mero Dei absoluto beneplacito, non vero ex praevisis hominum operibus; adeoque praefata nostra conclusio sacrae Scripturae aperte contradicit.

Respondeo. negando consequentiam; siquidem ibidem Apostolus intelligendus est de Praedestinatione, non quidem ad gloriam et beatitudinem aeternam, sed ad gratiam, per exclusionem operum elicitorum naturae viribus, ut interpretantur sanctus Hieronymus in Commentario et August. lib. De Praedestinatione Sanctorum c. 19. Sanctus namque August. valde hunc locum urget contra Semipelagianos, qui cum assererent initium fidei esse tribuendum viribus liberi arbitrii et non ex gratia; eos confutat ex eo, quod dicat Apostolus Deum nos elegisse, non quia eramus, sed ut essemus sancti. Unde ipsemet Augustinus ibidem cap. 18. versans eumdem textum ait:

Fecit hoc secundum beneplacitum voluntatis suae, ut nemo de sua, sed de illius voluntate glorietur: Fecit hoc secundum divitias gratiae suae, secundum bonam voluntatem suam quam proposuit in dilecto Filio suo, in quo sortem consecuti sumus, Praedestinati secundum propositum non nostrum, sed eius qui universa operatur;

quibus patet eum explicare textum Apostoli de Praedestinatione ad gratiam. Tum quia ipsemet Apostolus haec indicat per subsequentia verba: Praedestinavit nos in adoptionem filiorum... in quo habemus redemptionem per sanguinem eius remissionem peccatorum, quae omnia gratiam, non vero gloriam denotant; nam adoptio, redemptio et peccatorum remissio pertinent ad gratiam iustificationis. Tum denique quia haec verba dirigebat ad omnes Ephesios quos certus non erat Apostolus omnes esse Praedestinatos ad gloriam, cum ipsemet de sua Praedestinatione non esset securus, sed tremens, ac timens dicebat: Castigo corpus meum et in servitutem redigo, ne forte, cum aliis praedicavero, ipse reprobus efficiar.

Obiiciunt 3. illud ad Romanos 9.:

Cum nondum nati fuissent (Iacob scilicet et Esau) aut aliquid boni egissent, aut mali; non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, (Rebeccae) quia maior serviet minori: sicut scriptum est, Iacob dilexi, Esau autem odio habui. Et paulo post: Igitur non est volentis, neque currentis, sed miserentis Dei: ergo cuius vult miseretur et quem vult indurat. Et, numquid non potest figulus ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud autem in contumeliam?

Haec autem omnia significant efficacem Dei voluntatem in praedestinandis hominibus antecedenter ad praevisa eorum opera: ergo Praedestinatio ad gloriam est ex mera Dei misericordia, et non ex praevisis meritis.

Nego sequelam. primo namque Apostolus quidem dicit, quod Deus dilexerit Iacob antequam quidquam boni fecisset, non autem ait se eum dilexisse priusquam praevidisset quid Iacob aliquando acturus erat; unde excludit quidem opera iam facta, aitque illa non fuisse rationem amoris Iacobi et odii Esau; non vero excludit opera praevisa: itaque Deus ab aeterno dilexit Iacob cum nondum aliquid boni fecisset, nempe ab aeterno, quia nondum erat; licet praevisus fuisset bene acturus in tempore, quae praevisio causa fuit cur a Deo diligeretur.

Respondeo 2. Apostolum esse intelligendum de electione ad gratiam, non vero ad gloriam; alioquin inde sequeretur Esau quoque fuisse reprobatum et destinatum ad gehennam ante praevisa ipsius demerita: eodem enim modo de odio Esau et dilectione Iacob Apostolus loquitur dicens: Antequam quidquam boni vel mali fecissent, Iacob dilexi et Esau odio habui: sed nullus, praeter Calvinum, dixerit reprobationem fieri ante praevisa demerita; ergo nullus pariter asserere debet Iacob fuisse praedestinatum ante praevisa ipsius merita, proindeque haec electio intelligenda est non ad gloriam, sed ad gratiam. Non quod revera Deus voluerit gratiam largiri Iacob et denegare Esau, nemini enim Deus suam gratiam denegat; sed significare voluit Apostolus Deum dilexisse Iacob, quia contulit ei ampliores gratias, quam ipsius fratri, quem idcirco odio habuisse dicitur, quod minus eum diligendo, etiam minores gratias contulerit: odium enim in Scriptura sacra interdum minorem amorem significat, sic enim accipiendum est quod Christus dixit Luca 14.: Si quis venit ad me et non odit patrem suum, et matrem, et uxorem, et filios, et fratres, et sorores, adhuc autem et animam suam, non potest meus esse discipulus: quam sententiam Matth. cap. 10. ita reddit: Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus, et qui amat filium, aut filiam super me, non est me dignus.

Respondeo 3. Apostolum loqui de electione ad fidem; toto namque illo capite docet Iudaeos reiectos esse a iustitia et salute propter infidelitatem, Gentes autem ad eam adscitas esse propter fidem in Christum: quod maxime patet ex vers. 30. ubi totum hoc caput ita concludit:

Quid ergo dicemus? Quod gentes quae non sectabantur iustitiam apprehenderunt iustitiam; iustitiam autem quae ex fide est, Israel vero sectando legem iustitiae, idest legem veterem iustitiae legalis, in legem iustitiae, idest verae sanctitatis per Christum collatae, non pervenit; quia non ex fide, sed quasi ex operibus; offenderunt enim in lapidem offensionis, sicut scriptum est: Ecce pono in Sion lapidem offensionis et petram scandali, et omnis, qui credit in eum, non confundetur.

Ita hunc textum interpretantur sanctus August. Epist. 105. et lib. 1. Ad Simplicianum q. 2. et De Praedestinatione Sanctorum cap. 16. et 19., necnon et Magister Sententiarum lib. 1. dist. 41. cap. 1., imo et sanctus Thomas in hunc locum dicens:

Potest intelligi figuraliter (prout scilicet sumebat Apostolus) ut per Maiorem intelligatur populus Iudaeorum, qui primo adoptionem filiationis, idest gratiam, accepit; per Minorem autem figuratur populus Gentilium, qui posterius est ad fidem vocatus. Maior ergo populus servit minori, in quantum Iudaei sunt nostri capsarii custodientes libros ex quibus nostrae fidei testimonium perhibetur.

Idipsum quoque aperte satis colligitur ex sequentibus verbis Apostoli, quae maxime electionem ad gratiam et fidem indicant; Dilectio namque gratiam sanctificantem supponit, tamquam motivum divini amoris: Odium vero provenit ex privatione gratiae: similiter haec verba, Non est volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, non spectant ad praedestinationem et gloriam aeternam; alioquin Apostolus maximam hominibus etiam pietati deditis desperationis ansam ingeminasset, si pro viribus et adiuvante gratia enitentibus ad gloriam, intellexissent nihilominus eam sibi fore denegandam. Significant ergo tantum concursum, seu gratiam Dei actualem in bona opera, ut colligere est ex hoc verbo Currentis, quod actualem cursum et contentionem ad aeternam beatitudinem per opera bona designat, ut explicant sanctus Augustinus eodem libro cap. 8. et S. Thomas ibidem. In id pariter collineant haec verba, Cuius vult miseretur et quem vult indurat; non enim Apostolus dicit reprobat, sed indurat, quod importat privationem gratiae efficacis, et per consequens significat miserationem praecedentem ei oppositam esse collationem gratiae efficacis. Cum ergo haec omnia verba tantum gratiam sonent, consequens est quod Apostolus ibi electionem et propositum usurpet pro electione ad gratiam, aut fidem.

Dices. saltem ex his verbis, Vasa misericordiae quae praeparavit Deus in gloriam, colligitur Apostolum intendere praedestinationem ad gloriam: ergo, etc.

Nego antecedens. siquidem haec ipsa verba etiam recte exponi possunt de Praedestinatione ad gratiam; Gloria namque ibi non usurpatur pro gloria coelesti, sed pro illa Dei gloria extrinseca seu clarificatione et honore in quem Deus electos ordinavit tamquam vasa in honorem, ut nempe homines videntes eorum opera bona, glorificent et laudent in eis Deum, sicut interpretatur Haymo: consonat et Graecum, nam verbum δόξα, quod noster Interpres vertit in gloriam, proprie significat honorem, famam, splendorem et nominis claritatem, ut ipsemet exponit S. Augustinus tract. 10. in Ioannem, Ipsa, inquit, quae Graece dicitur δόξα, unde dictum est verbum δοξάζειν, et claritas interpretatur et gloria: gloria namque fit quisque clarus et claritate gloriosus, ac per hoc quod utroque verbo significatur idipsum est. Sicut autem definierunt antiqui Latinae linguae clarissimi auctores, Gloria est frequens de aliquo fama cum laude.

Obiiciunt 4. illud Actor. cap. 13. De Antiochenis: Crediderunt quotquot erant praeordinati ad vitam aeternam; quibus significatur Praedestinationem esse causam fidei et bonorum operum, adeoque illa non fit ex praevisis meritis.

Nego. hunc esse sensum contextus, etenim per illam Praeordinationem nihil aliud significatur quam praedispositio, seu affectus ipsorum Antiochenorum curam et desiderium habentium suae salutis beneficio gratiae sibi concessae, idque colligitur ex textu Graeco, ubi pro Praeordinati legimus τεταγμένοι, idest ordinati, dispositi, bene comparati, quod fit per desiderium salutis: et quia Deus aeterno consilio id mentibus eorum immiserat, recte dici possunt praeordinati. Haec autem praedispositio ibidem vers. 46. opponitur malae dispositioni Iudaeorum contradicentium ex malitia praedicationi Apostoli, quos idcirco Paulus compellat his verbis: Vobis oportebat primum loqui Verbum Dei; sed quoniam repellitis illud et indignos vos iudicatis vitae aeternae, ecce convertimur ad Gentes.

Respondeo 2. per verbum Praeordinati non significari Praedestinationem completam et ad gloriam, sed incompletam seu ad gratiam; tum quia Praedestinatio ad gloriam est occultissima, nec ulla apparet ratio cur qui essent in Antiochena civitate Praedestinati Scriptori sacro revelarentur; tum quia haec revelatio praebuisset ansam illis, qui tunc crediderunt, deponendi omnem curam suae salutis; illis vero qui non crediderunt ingeminasset desperationem; si enim omnes qui erant praedestinati tunc crediderunt, consequens est alios non credentes fuisse reprobos; tum denique quia non est verisimile in illa urbe celeberrima non alios fuisse Praedestinatos, quam qui tunc baptizati fuerunt in parvo numero.

Respondeo 3. per illam praeordinationem modo quoque significari posse etiam Praedestinationem ad vitam aeternam; non quidem antecedenter, sed consequenter ad praevisionem bonorum operum, quae idcirco vocatur praeordinatio, quia fit ab aeterno et antequam opera illa in tempore eliciantur.

Obiiciunt 5. Illud Christi ad Apostolos Ioan. 13.: Si haec scitis, beati eritis si feceritis ea: Non de omnibus vobis dico: ego scio quos elegerim; sed ut adimpleatur Scriptura, qui manducat meum panem levabit contra me calcaneum suum; quibus, inquiunt, solis Apostolis Christus loquitur de electione antecedenti, absoluta et efficaci. Primo, quia Iudam excipit e numero electorum: at electio antecedens conditionata et inefficax est communis omnibus; et nullus ab illa excluditur. Secundo, quia Christus affert electionem illam pro causa cur Iudam excipiat, cum ait: Non de omnibus vobis dico; ego scio quos elegerim, etc.; at electio antecedens, inefficax tantum et conditionata, non est causa quempiam excipiendi: secus autem voluntas antecedens absoluta et inefficax per quam ceteri virtualiter excluduntur: ergo revera Christus loquitur de electione antecedenti, qua praedestinati erant Apostoli, excepto Iuda, ex mero Dei beneplacito.

Nego consequentiam. Christus enim ibi non agit de electione ad gloriam, sed ad Apostolatus munia post eius mortem obeunda, a quibus quidem muneribus obeundis arceri debebat Iudas traditor, tum propter perfidiam, tum propter mortem eius impoenitentem ante Christum Dominum e morte suscitatum: ad textum autem dico hunc esse genuinum illius sensum: Beati eritis si haec scitis, quae dico vobis, idest si creditis et si feceritis ea; ut iam de facto creditis et ea aliquando facietis, non de omnibus vobis dico, quia non omnes creditis, aut facietis. Ego scio quos elegerim, idest, scio quales estis interius quos in Apostolos elegi. Quibus patet de electione ad Apostolatum dumtaxat sermonem esse.

Dices. S. Augustinus hunc textum interpretatur de electione ad gloriam. Cui etiam expositioni favet illud, Beati eritis si feceritis ea, ubi de beatitudine gloriae sermo est.

Respondeo. interpretationem de electione ad Apostolatum, ut magis litteralem, ac propriam admitti ab aliis Patribus, quos sequuntur Maldonatus et Toletus; de qua etiam intelligendum est illud Christi Ioannis 15. Non vos me elegistis, sed ego elegi vos, et posui vos ut eatis et fructum afferatis. Dicit ut eatis, ire enim Apostolorum, idest missorum, proprium est: et illud Ioann. 6. Nonne ego vos duodecim elegi et ex vobis unus diabolus est? Addo neque illam explicationem S. August. nobis obesse: esse enim potest hic sensus: Ego scio quos elegerim ad gloriam efficaciter, praevidens scilicet et quid facturi sint, quemve statum finalem habituri, ex cuius praevisione illos elegi efficaciter.

Obiiciunt 6. Illud Ioannis 10. ubi Christus Iudaeos incredulos alloquens ait: Vos non creditis, quia non estis ex ovibus meis: oves meae vocem meam audiunt; et ego cognosco eas et sequuntur me, et ego vitam aeternam do eis, et non peribunt in aeternum, et non rapiet eas quisquam de manu mea: ex quo inferunt Adversarii Praedestinationem ad gloriam esse causam vocationis ad fidem; nam esse ovem Christo datam, et esse praedestinatum idem est: ergo revera praedestinatio ad gloriam fit ante praevisa merita: quippe cum fiat ante fidem, quae est primum meriti principium.

Nego consequentiam 1. quia etsi praefatus textus intelligeretur de solis Praedestinatis ad gloriam, exinde tamen non sequeretur eum esse intelligendum de praedestinatione ante praevisa merita: imo ipsum textum S. Aug. usurpare videtur de praedestinatione post praevisa merita, siquidem lib. De Correptione et Gratia cap. 9. ait: Hi ergo intelliguntur dari Christo, qui ordinati sunt ad vitam aeternam, nam illi supponuntur ordinati, seu apti facti ad vitam aeternam, prius quam Christo dentur. — 2. Dico textum praefatum intelligendum esse de Praedestinatione ad gratiam et fidem; alioquin immerito Christus Iudaeos arguisset quod non essent ex ovibus suis, nec in eum credere vellent. Cum enim decretum absolutum praedestinationis sit immutabile; consequens est, quod si defectus praedestinationis Iudaeorum causa fuisset cur ipsi non crederent, certe ille defectus fidei non esset in illis culpandus, quippe cum non ex eorum perversa voluntate procederet, sed ex ordinatione Dei, qui ipsos non praedestinaverat. Itaque sensus loci illius est, quod cum Iudaei perverso in Christum essent animo, nullatenus parati erant et dispositi ad credendum, ut fierent eius Oves et Discipuli, ideo dicit: Mihi non creditis, quia non estis ex ovibus meis: idest non habetis docilitatem ovium mearum, imo vero lupi estis quaerentes devorare et perdere Pastorem una cum ovibus: unde subdit: Oves meae vocem meam audiunt, hoc est, non resistunt verbis meis et gratiis quibus eas ad fidem advoco: sed facile acquiescunt veritati, quam ego ipse annuntio vobis. Nec refert quod subiciat Vitam aeternam do eis, etc.; haec enim non usurpantur absolute, sed sub hac conditione: si consentire velint verbis meis et praeceptis obedire; nec enim quemquam Deus cogit ad salutem; sed tantum invitat et vocat ut libere et voluntarie consentiat. Nec pariter obsunt sequentia verba: Nemo rapiet eas de manu mea: ibi enim per manum, potestatem significari affirmat S. Aug. Tract. 48. in Ioannem, unde sensus est, quod Deus ita muniat fideles suis gratiis et auxiliis, ut nemo possit abducere eos ab illo, nisi ex eorum consensu; ita quod nemo pereat nisi sua propria voluntate, non autem defectu protegentis: non secus ac si quis confugisset ad cuiusdam Principis palatium, ut ibi suam vitam adversus hostes tueretur, eique Princeps dixisset: nemo te rapiet de manu mea, seu abducet e Palatio: et interim ille qui ita confugit sponte sua exiret e Palatio et dederet se hostibus suis; certe Princeps argui non posset culpae aut mendacii. Ita a pari non est arguendus Deus quod nonnulli ex his, quibus auxiliatricem manum subministrat, a gratiis excidant, quia haec exorbitatio ex prava eorum voluntate est repetenda, non ex defectu divinae protectionis.

Solvuntur obiectiones ex Patribus: — Obiiciunt 1. Illud Cyrilli Alexandrini in Ioannem cap. 21. Ego elegi vos, non vos me: Ego me notum vobis ignorantibus feci humanitate, clementiaque commotus; ego vos adeo roboravi, ut procedere, progredique ad tantam cum Deo fiduciam possitis, ut quodcumque petieritis in nomine meo vobis concedatur. In quibus verbis adversarii pendunt 1. electionem Dei praecedere, quae sit causa cuiusque virtutis in homine praedestinato; 2. hinc provenire vim impetrandi in oratione; 3. hanc gratiam collatam esse a Deo sine praecedentibus meritis, sola Dei benignitate et clementia.

Respondeo. Cyrillum non intelligendum esse de omnibus Praedestinatis, sed de Discipulis solis, sive Apostolis, deque illorum electione ad Apostolatum, ut ex verbis sequentibus manifestum est, quibus dicuntur Apostoli a Christo electi, scientia instructi, fiducia roborati, etc. Quae omnia optime stant absque antecedenti electione ad gloriam. Adde quod tunc Iudas erat inter Discipulos et Apostolos, ad quos haec verba dirigebantur; constat autem eum non fuisse electum efficaciter ad gloriam, adeoque nec S. Ioannes nec S. Cyrillus intelligendi sunt de electione ad gloriam, sed ad Apostolicam dignitatem.

Obiiciunt 2. Illud S. Chrysost. Homil. 51. in Matthaeum: Quos ante constitutionem mundi suos esse cognoscit, tantis eos laboribus onerat et tandiu laborare facit, donec digni efficiantur regno coelesti: ergo Praedestinatio causa est cur digni fiant, non autem dignitas eorum est motivum et ratio cur praedestinentur.

Respondeo 1. hunc textum non esse ipsius S. Chrysost. sed auctoris anonymi. 2. Dico haec omnia facile intelligi posse de praescientia et electione efficaci facta ab aeterno post praevisa merita, quae tamen tantum fient in tempore; ita quod non sit antecessio decreti, sed simplex consecutio temporis ad id quod Deus ab aeterno vidit et approbavit; prius enim praevidit opera meritoria, et inde decrevit conferendam gloriam, quam illa opera de facto fuissent elicita.

Solvuntur obiectiones ex S. Augustino. — Obiiciunt 1. S. Augustinum lib. De Correptione et Gratia cap. 7. ubi sic habet: Quicumque ab illa originali damnatione ista divinae gratiae largitate discreti sunt, non est dubium quod et procuretur eis audiendum Evangelium, et cum audiunt credunt, et in fide quae per dilectionem operatur, usque in finem perseverant, et si quando exorbitant correpti emendantur. Et paulo post: Haec omnia operatur in eis, qui vasa misericordiae operatus est eos, qui et elegit eos in Filio suo ante constitutionem mundi per electionem gratiae. Si autem gratia, iam non ex operibus, alioquin gratia iam non est gratia. Ex quibus sancti Augustini verbis colligunt Adversarii ipsum indubitanter sensisse homines praedestinatos fuisse electos efficaciter ad gloriam citra praevisionem meritorum: iuxtaque illius mentem hunc ordinem esse statuendum in decreto divinae voluntatis, ut in primo instanti rationis fuerint praevisi omnes homines in massa perditionis; in secundo Deus aliquos illorum, idest omnes praedestinaverit ex hac massa gratuita et efficaci electione ad gloriam; in 3. elegerit media per quae infallibiliter perducerentur ad finem destinatum; elegerit, inquam, vi praecedentis separationis quae illum adegit ad eligenda media congrua et efficacia.

Respondeo 1. cum Lessio, Martinone et Iosepho Tricassino, sanctum Augustinum ibidem intelligendum esse de electione ad gratiam. Scopus enim eius erat docere qualiter omnia bona opera et ipsa perseverantia non esset ex nobis, hoc est nudis liberi arbitrii viribus, sed ex gratia et dono Dei; similiter discretionem e massa perditionis et electionem ad gratiam iustificationis et inde ad gloriam non esse ex operibus, sed ex gratia et gratuita Dei misericordia. Hunc autem esse sensum sancti Augustini patet ex ipsomet textu, sic enim habet paulo ante verba laudata: Discernuntur, inquit, non meritis suis, sed per gratiam Mediatoris, hoc est in sanguine secundi Adam iustificati gratis, etc. Quibus patet eum affirmare gratiam iustificantem, quae supponit liberum hominis consensum, requiri ad illam discretionem, seu Praedestinationem. Deinde ipsemet ibidem explicat illud, Non ex operibus, dum subdit: Electi sunt per electionem gratiae, non praecedentium meritorum suorum, quia gratia est illis omne meritum; idest non ex meritis gratiam praecedentibus, quia omne meritum illorum est ex gratia; itaque illa electio gratuita non excludit merita quae sunt ex gratia, sed solum ea quae non sunt ex gratia. Confirmatur hanc esse mentem S. Augustini, quia eo in loco et aliis similibus disputat contra Pelagianos, quorum haeresis in eo non erat, quod putarent gloriam dari propter opera gratiae, sed quod dicerent illam dari propter opera facta solis viribus naturae, ut manifeste patet ex verbis eiusdem Augustini lib. De Gratia et libero arbitrio cap. 6. ubi exponens illud 2. Timoth. 4.² In reliquo reposita est mihi corona iustitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die iustus Iudex: subiungit:

cui redderet coronam iustus Iudex, si non donasset gratiam misericors Pater? Et quomodo esset ista corona iustitiae, si non praecessisset gratia quae iustificat impium? Quomodo ista debita redderentur, si non prius illa gratuita donaretur? Sed cum dicunt Pelagiani hanc esse solam secundum merita nostra gratiam, qua homini peccata dimittuntur: illa vero quae datur in fine, idest aeternam vitam meritis nostris praecedentibus reddi; respondendum est eis: si enim merita nostra sic intelligerent, ut etiam ipsa dona Dei esse cognoscerent, non esset reprobanda ista sententia. Quoniam vero merita humana sic praedicant, ut ea a semetipso habere hominem dicunt: prorsus rectissime respondet Apostolus: Quis enim te discernit? Quid autem habes, quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? Prorsus talia cogitanti verissime dicitur: dona sua coronat Deus, non merita tua, si tibi a teipso non ab illo sunt merita tua.

Haec S. Augustinus; ex quibus aperte liquet, eius intentionem tantum esse docere perseverantiam et electionem efficacem ad gloriam, non ex operibus naturae, sed ex gratia et operibus gratiae.

Instabis. Sanctus Augustinus ibidem explicans ad quid electi sunt ii, qui vocati sunt secundum propositum, ait: Electi autem sunt ad regnandum cum Christo et ad obtinendum Regnum suum: ubi nomine Regni non intelligit Ecclesiam militantem, quam plerumque in Evangelio Regnum Coelorum appellat; nam subdit illos sic vocatos, Perseveraturesque in finem et ex istis nullum perire. Quod utique de Ecclesiae militantis fidelibus nequit intelligi, ex eis namque multi pereunt, ac proinde ibi solum loquitur de Praedestinatione ad gloriam ante praevisa merita.

Nego consequentiam. nam etsi sanctus Augustinus ibi ageret de Praedestinatione ad gloriam, non tamen exinde sequeretur eum intendere illam Praedestinationem fieri ante praevisionem operum, imo contrarium ex eo deducitur. Tum quia ibidem praescientiam Praedestinationi praemittit; loquens enim de iis, qui cum fuerint aliquando iustificati, tamen rursus in peccatum lapsi in eo moriuntur ait: Procul dubio nec illo tempore, quo bene, pieque vivunt in isto numero Praedestinatorum computandi sunt: non enim sunt a massa illa perditionis praescientia Dei et Praedestinatione discreti, et ideo nec secundum propositum vocati, ac per hoc nec electi: ergo cum vocatio Praedestinationem et hanc praescientiam operum ac cooperationis supponat, evidenter sequitur S. Augustinum ibi solum agere de Praedestinatione post praevisa merita. Tum quia Praedestinationis certitudinem et infallibilitatem ab illa praescientia colligit, ait enim: Si quisquam perit, fallitur Deus, sed nemo eorum perit, quia non fallitur Deus. Cum enim infallibilitas haec non inferat humanae voluntati necessitatem, sequitur idcirco Deum non falli, quia praescit hominum merita antequam quidquam de eorum aeterna beatitudine decernat. Tum quia ibi loquitur de electione Praedestinatorum ad regnum, quomodo loquitur de electione Iudae ad fundendum Christi sanguinem; illos ergo, inquit, elegit ad obtinendum suum regnum, illum ad effundendum sanguinem suum: sed Iudas non fuit electus ad tantum scelus perpetrandum ante praevisam ipsius malitiam; Deus enim intentator malorum est: ergo nec Praedestinati electi fuerunt ad gloriam ante praevisa ipsorum merita.

Urgebis. S. August. nusquam agnovit illam duplicem Praedestinationem incompletam ad gloriam, aut ad gratiam, sed quoties de Praedestinatione loquitur, toties solam destinationem completam ad gloriam et gratiam simul intelligit: ergo nulla responsio.

Nego antecedens. illius namque falsitas colligitur ex variis sancti Augustini locis. Primo namque lib. De Bono perseverantiae cap. 17. et 18. affirmat omne donum Dei, quod operatur in nobis per gratias excitantes et adiuvantes vere praedestinari a Deo: quidquid enim, inquit, donat Deus, hoc praedestinavit ut faceret et donaret: atqui fides et iustitia etiam in reprobis sunt dona Dei: ergo et a Deo praedestinantur: et consequenter sanctus Augustinus agnovit Praedestinationem incompletam ad gratiam, et non solam completam ad gratiam et gloriam simul, nulla namque in reprobis est Praedestinatio ad gloriam. Secundo idem De Praedestinatione Sanctorum cap. 10. Quando promisit Deus Abrahae fidem Gentium, etc., non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit; sed non promisit tantum fidem, quae datur solis Praedestinatis ad gloriam, sed etiam illis, qui ex eodem genere Abrahae non sunt Praedestinati: et consequenter ibi sanctus Augustinus admittit Praedestinationem incompletam ad gratiam. Tertio sanctus Augustinus duplicem agnovit hominum discretionem; unam ad solam gratiam, alteram vero ad gratiam et gloriam: ergo et duplicem agnovit Praedestinationem, unam incompletam ad solam gratiam; alteram vero completam, ad gratiam simul et ad gloriam. Consequentia clara est, quia discretio et praedestinatio apud sanctum Augustinum idem sonant. Probatur antecedens ex lib. De Bono perseverantiae cap. 9. ubi loquens de non perseverantibus, adeoque de non Praedestinatis ad gloriam, ait: Secundum haec, idest secundum fidem et iustitiam, erant ex nobis; verumtamen secundum aliam quamdam discretionem non erant ex nobis, nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum. Quid est hoc secundum aliam quamdam discretionem, non erant ex nobis, nisi secundum distinctam discretionem, qua reprobi secernuntur a Praedestinatis? adeoque datur duplex discretio, cum detur alia quam ea, quae sit perseverantium et salvandorum: sed ea non potest esse nisi praedestinatio incompleta ad gratiam, sive ad fidem, iustitiamque christianam: ergo falsum est quod secundum sanctum Augustinum nulla detur alia Praedestinatio quam ea quae est ad gratiam et gloriam simul. Quarto denique, idipsum constat ex pluribus locis eiusdem sancti Doctoris, maxime vero ex laudato libro cap. 17. ubi clare loquitur de Praedestinato incomplete, seu ad aliquam gratiam, abstrahendo a gloria; ait enim ille: Quem Deus castum futurum praedestinavit, quamvis id incertum habeat, non ideo non agit ut castus sit, quoniam Dei dono se audit futurum, quod credit. Et infra: quod ego dixi de Castitate, hoc de Fide, hoc de Pietate, de Charitate, etc., veracissime dici potest: sed Praedestinatio ad has virtutes, quae comitantur gratiam, est tantum incompleta: ergo revera sanctus Augustinus duplicem agnovit Praedestinationem, nimirum completam ad gratiam et gloriam simul, et incompletam ad gratiam solum; idem affirmat diserte lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 6. 9. 15. et 19.

Obiiciunt 2. Eumdem S. Augustinum lib. De Bono perseverantiae cap. 18. ubi sic ait:

Ex duobus itaque parvulis originali peccato obstrictis, cur iste assumatur et ille relinquatur; et ex aetate duobus iam grandibus impiis cur iste ita vocetur, ut vocantem sequatur, ille autem aut non vocetur, aut non ita vocetur, ut vocantem sequatur, inscrutabilia sunt iudicia Dei. Ex duobus autem piis, cur huic donetur perseverantia usque in finem, illi autem non donetur, inscrutabiliora sunt iudicia Dei.

Quibus verbis D. August. videtur insinuare id ex eo provenire, quod alter sit electus, alter non electus ad vitam; quod aperte docet verbis sequentibus cum ait: Illud tamen fidelibus debet esse certissimum, hunc esse ex Praedestinatis, illum non esse: nam si fuissent ex nobis, ait unus Praedestinatorum qui de pectore Domini biberat hoc secretum, mansissent utique nobiscum. Deinde quaerit quid sit illud: non erant ex nobis: et tandem respondet: Non erant ex eis qui non erant secundum propositum vocati, non erant in Christo electi ante mundi constitutionem, non erant in eo sortem consecuti, non erant Praedestinati secundum propositum eius, qui universa operatur. Quibus verbis S. Augustinus docet rationem illius vocationis, vel non vocationis repetendam esse ab electione, vel non electione ad gloriam: ergo revera sanctus Augustinus contendit electionem, seu Praedestinationem ad gloriam esse causam meritorum, non vero merita supponere.

Nego consequentiam. contrarium enim ex ipsomet textu evincitur: nam vel sanctus Augustinus scivit Praedestinationem ad gloriam esse causam concessionis, aut negationis gratiae efficacis et perseverantiae; vel nescivit: si scivit, cur dicit illa esse inscrutabilia, cum rationem illorum ipse teneat; illud enim non est inscrutabile cuius causa non latet? Si nescivit, cur ergo cum tanta certitudine affirmat Praedestinationem ad gloriam esse causam cur unus vocetur, alius vero non? Cum ergo in hoc aperta sit contradictio, certo certius est eam non Augustino, sed Adversariorum falsae interpretationi esse tribuendam: unde merito S. Bonaventura in 1. dist. 41. q. 2. Si, inquit, non esset alia ratio, quare istum Deus elegit et non illum, nisi quia ita Deo placet, certe iam non occulta dicerentur divina iudicia, sed manifesta; cum quilibet hanc rationem capiat; nec dicerentur mirabilia, sed potius voluntaria.

Dices. Eamdem ex nostra sententia suboriri difficultatem, haec nempe reddi posset ratio, cur hic parvulus non baptizetur et iste pius non perseveret; nempe parentum negligentiam et inconstantem hominis voluntatem: ergo ex nostra sententia mysterium hoc non foret inscrutabile.

Dico equidem. nonnullas proferri posse rationes, cur ex duobus parvulis alteri procuretur baptismus, alteri vero non, nempe communis rerum cursus quem Deus immutare non vult nec tenetur: parentum impietas, vel pietas, qua Deus movetur ad conferendam gratiam baptismatis, vel negandam, non impediendo rerum seriem et cursum. Similiter proferri posset aliqua ratio ex parte eorum, qui convertuntur; nempe quia voluerunt consentire vocationi et auxiliis collatis ad perseverandum. Verum S. August. noluit ad eas rationes proferendas animum adiicere, quo facilius proscriberet errorem Pelagianorum, qui discrimen inter vocatum et non vocatum repetebant ex parte adultorum in bonum usum liberi arbitrii; ex parte vero infantium in bona illorum opera conditionate futura, si diutius vixissent. Totum ergo Praedestinationis arcanum in gratia vocationis situm est, quapropter

Respondeo 2. S. Augustinum ibi non agere de Praedestinatione ad gloriam, sed ad fidem et ad perseverantiam, nihilque aliud intendit quam quod vocatio efficax ad fidem et ad perseverantiam sit donum Dei mere gratis concessum; et idcirco inscrutabile esse cur huic conferatur gratia efficax ad fidem, illi vero non; cur huic detur perseverantia, non vero illi: cum enim collatio et intentio conferendi gratiam sit Deo mere voluntaria; ideo nullus illius causam detegere potest, quis enim novit sensum Domini? Cum autem subdit; illud tamen debet esse certissimum quod hic, cui dat fidem et perseverantiam, est ex praedestinatis, ille autem, cui has non dat, non est ex praedestinatis; per haec non reddit rationem praecedentium, sed tantum in illa incertitudine et ignoratione causae praecedentium asserit id quod est certum, scilicet quod causa illa, qualiscumque sit, et quae nobis est incognita, se tenet ex parte Dei, et non ex parte solius humani arbitrii, ut volebant Pelagiani; nam esse praedestinatum et esse ex Deo idem est apud Augustinum.

Obiiciunt 3. S. August. lib. De Gratia et libero arbitrio cap. 9. ubi exponens haec verba Apostoli, Gratia Dei vita aeterna, ita ponderat: cum posset dicere Apostolus et recte dicere, Stipendium iustitiae vita aeterna, maluit dicere, gratia autem Dei vita aeterna, ut hinc intelligeremus non pro meritis nostris Deum nos ad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perducere: quo aperte designat nostra non attendere opera in decernenda praedestinatione. Insuper eamdem gratuitam Praedestinationem aperte docet lib. 3. Soliloq. cap. 28. ubi Deum alloquens ait: Mundas autem de nobis filiis hominum eos in quibus tibi complacuit habitare, quos ab inaccessibilibus profundis secretis iudiciorum incomprehensibiliorum sapientiae tuae, semper iustorum, licet occultorum, sine eorum meritis praedestinasti ante mundum, vocasti de mundo, iustificasti in mundo, et magnificas eos post mundum.

Respondeo ad primum. S. Aug. idcirco vitam aeternam gratiam appellare, quia ut supra dicebamus ex S. Fulgentio, illam consequi non possumus naturae viribus, sed per opera gratiae beneficio elicita: inde S. August. merito ait, non pro meritis nostris Deum nos ad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perducere; quia nempe merita nostra nulla sunt nisi a gratia Dei simul et libero arbitrio procedant; quod autem sit haec genuina S. Aug. sententia liquet ex verbis; nam si omnino merita etiam a gratia provenientia censeret non deservire ad Praedestinationem, etiam assereret illa non prodesse ad vitae aeternae consecutionem; magis enim loquitur de assecutione actuali, quam de destinatione ad gloriam; sed consequens illud est haereticum, adeoque non illa fuit ipsius sententia.

Ad secundum. dico S. Aug. duos tantum Soliloq. libros edidisse, ut ipse memorat lib. 1. Retractationum cap. 4., quocirca Doctores Lovanienses merito hunc 3. Soliloq. lib., unde praefata sententia desumpta est, inter opera falso S. Aug. adscripta reponendum esse iudicant. Adde quod etiamsi quae esset huic lib. danda fides, nihilominus Adversariis non faveret; agit enim tantum de Praedestinatione ad munditiam, seu gratiam sanctificantem, non vero ad gloriam. Denique etsi loqueretur de praedestinatione ad gloriam, non esset intelligendus de praedestinatione ad gloriam solam, sed de praedestinatione quae simul gratiam et gloriam involvit, ut dictum est in 3. Notabili.

Obiiciunt 4. Sententia S. August. in materia De Gratia et Praedestinatione erat omnino diversa et totaliter opposita doctrinae Fausti Rhegiensis Galliarum Episcopi et Semipelagianorum antesignani: sed Faustus ille in duobus libris editis De Gratia et libero arbitrio asserebat Praedestinationem fieri ex praevisis meritis etiam cum gratia elicitis: inde S. Augustinum, suppresso tamen illius nomine, tamquam Manichaeum et Gentilitiae superstitionis reum calumniatur, propterea quod contrarium assereret: ergo revera S. Aug. docuit Praedestinationem fieri ante praevisa merita. Probatur minor ex lib. 2. ipsius Fausti c. 6. ubi exponens haec verba Apostoli, Non ex operibus; sed ex vocante dictum est, Iacob dilexi, Esau autem odio habui, sic ait:

His verbis hoc vult intelligi gentilitiae superstitionis impietas, quod Deus absque ullo inter bonum et malum Moderatoris examine, non ordine regentis, sed iure damnantis, illum affectu dignum reddat, hunc odio: illum recipiat studio, hunc excludat imperio, etc.

Distinguo minorem. Faustus docebat Praedestinationem supponere praescientiam meritorum provenientium ex praevia dispositione solius liberi arbitrii, concedo: provenientium ex gratiae adiutorio per exclusionem talis dispositionis quam appellabant initium fidei, nego: itaque S. August. merito adversabatur sententiae Fausti Rhegiensis et Semipelagianorum, qui volebant opera gratiam praecedentia esse rationem cur aliqui vocarentur, alii vero negligerentur, quos expugnat et impugnat affirmans illam vocationem ad gratiam esse mere gratuitam. Unde solum ipsi lis erat cum Semipelagianis de vocatione ad gratiam, non vero ad gloriam: similiter de operibus sola liberi arbitrii virtute elicitis, non vero de operibus, quae fiunt dependenter ab auxilio gratiae.

Instant. Plures ex Massiliensibus contra quos agit S. Aug. asserebant electionem ad gloriam esse ex praevisis meritis gratiae: ergo nulla solutio. Patet antecedens ex Epist. S. Prosperi ad August. ubi sic habet:

Haec ipsorum (scilicet Massiliensium) definitio, atque professio est, omnem quidem hominem Adamo peccante peccasse, et neminem propter opera sua, sed per Dei gratiam regeneratione salvari. Qui autem credituri sunt, quive in ea fide, quae per Dei gratiam sit servanda mansuri, praesciisse ante mundi constitutionem Deum et eos praedestinasse in Regnum suum quos gratis vocatos, dignos futuros electione et de hac vita fine bono discessuros esse praeviderit.

Respondeo. Equidem nonnullos Semipelagianos in ea fuisse sententia, quod Deus solum eos praedestinaret, quos gratis vocatos, dignos fore per suum consensum et sua opera regni aeterni praevidebat: at nego idcirco ab August. fuisse reprehensos, non enim mota fuit Aug. inter et Semipelagianos controversia de electione ad gloriam, sed ad gratiam, ut videre est in libris De Praedestinatione Sanctorum et de Bono perseverantiae, in quibus totus est in assignanda et astruenda praedestinatione ad gratiam ex pura Dei misericordia proveniente, non autem ex aliqua praeparatione ex parte liberi arbitrii, quod ut facilius percipias — Observandum est Massilienses duplicem passos esse difficultatem circa doctrinam S. Augustini, unam quidem realem et veram, aliam vero imaginariam et fictitiam: Prior suboriebatur ex ipsamet doctrina De Praedestinatione et Gratia, quae tam altum, tamque abstrusum mysterium complectitur, ut ipsemet Augustinus merito dixerit De Gratia Christi cap. 47. Ista quaestio, inquit, ubi de arbitrio voluntatis et Dei gratia disputatur, ita est ad discernendum difficilis, ut quando defenditur liberum arbitrium, negari Dei gratia videatur; quando autem asseritur Dei gratia, liberum arbitrium putetur auferri. Inde factum est quod ipsemet Augustinus priusquam hanc quaestionem accuratius ventilasset, versaretur in eodem errore Massiliensium, putans initium fidei esse ab homine et non a Deo, et meritis humanis retribui, non vero gratis concedi, ut ipsemet ingenue fatetur lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 3.

Neque enim, inquit, fidem putabam Dei Gratia praeveniri, ut per illam nobis daretur, quod posceremus utiliter, nisi quia credere non possumus si praecedat praeconium voluntatis: ut autem praedicato nobis Evangelio consentiremus, nostrum esse proprium et nobis ex nobis esse arbitrabar; quem meum errorem nonnulla opuscula mea satis indicant ante Episcopatum meum etc.

Quocirca mirum non est si Semipelagiani vanae hominum Philosophiae et doctrinae nimium dediti et liberi arbitrii assertores, etiam exorbitaverint et vix adduci potuerint, ut assererent liberum arbitrium nihil absque Dei gratia moliri posse. Secunda vero Massiliensium difficultas erat omnino imaginaria, eo quod perperam interpretantes verba sancti Augustini De gratia praeveniente et de Bono perseverantiae, fingebant S. Augustinum per illa dona efficacia et a solo Deo dependentia, fatalem quamdam necessitatem inducere, omnemque adimere liberi arbitrii facultatem, cum tamen ipsemet S. Augustinus loqueretur solum de necessitate extrinseca et consequente, qua res dum est, non potest non esse: unde certa erat et infallibilis rerum praescientia et futuritio. Nec enim sumebat perseverantiam pro habitu infallibiliter movente et inclinante hominem ad continuandum infallibiliter et immobiliter in gratia, ita quod posita illa gratia cum ea diu vivere posset homo, non posset autem cum ea a virtute deviare, ut isti errantes imaginabantur; sed gratiam perseverantiae usurpabat pro illo instanti mortis contingentis in statu gratiae; ita quod habere gratiam perseverantiae in mente S. Augustini, nihil aliud esset quam mori in statu gratiae sanctificantis: unde ipsos errantes ridet lib. De Bono perseverantiae cap. 6.

Nolunt ut scribitis isti Fratres ita hanc perseverantiam praedicari, ut non vel suppliciter emereri, vel admitti contumaciter possit; ubi quid dicant parum diligenter attendunt: de illa enim perseverantia loquimur qua perseveratur usque in finem, quae si data est, perseveratum est usque in finem; si autem non est perseveratum usque > in finem, non est data.... Non itaque dicant homines perseverantiam cuiquam datam usque in finem, nisi cum ipse venerit finis et perseverasse, cui data est, repertus fuerit usque in finem, etc.

Quibus aperte dicit gratiam perseverantiae non esse aliquem habitum infallibiliter moventem voluntatem ad perseverandum in gratia usque in finem, sed ipsammet gratiam sanctificantem, in qua reperitur praedestinatus in instanti mortis.

Obiiciunt 5. Sanctum Augustinum [affirmantem pluribi, maxime vero in Epistola 105. et in libris De Correptione et Gratia cap. 8. necnon in libro De Praedestinatione Sanctorum, idem iudicandum esse de adultis, ac de parvulis ante rationis usum et post susceptum Baptismum ex hac vita migrantibus: sed parvuli non praedestinantur ratione praevisorum meritorum, quippe cum non sint praediti usu liberi arbitrii, nec proinde meriti proprii capaces: ergo nec ita praedestinantur adulti. Maior patebit legenti praenominatos libros: Minor etiam per se est evidens, eamque eleganter inculcat sanctus Fulgentius libro De Incarnatione et Gratia Christi cap. 30. ubi gratuitam adultorum electionem exemplo gratuitae electionis parvulorum colligens, ait:

Ut prolixitatem vitantes omittamus alia, quae possunt pro veritate fidei huic pravae sententiae replicari: interim testimonio confundantur et convincantur, non loquentium hominum, sed tacentium parvulorum, in quibus ad evacuandam sapientiam verbi multum resplendet virtus Christi, quae gratis in omnibus hominibus propria utentibus voluntate eamdem salutem a se ostendit fieri, quam in infantibus nullam voluntatem habentibus dignatur operari: in eis namque nec bona voluntas est, ut aequum sit in volentibus praemium, nec mala ut sit in nolentibus iusta damnatio. Si ergo ad salvandos homines, sicut isti volunt, non excitat, neque mutat, sed expectat hominum voluntates: quomodo infantibus, qui baptizantur et in eadem infantia moriuntur, dat aeternam salutem quorum bonam nec expectat nec invenit voluntatem?

Concludit ergo infantium exemplo etiam adultorum salutem a Deo fieri, non expectata, neque inventa eorum voluntate; sed potius Deum ad salvandos illos excitare et mutare eorum voluntatem, ut loquitur, ita ut prior sit intentio salvandi, indeque oriatur voluntas excitandi et mutandi eorum voluntatem, ac tum demum huiusmodi voluntatis bonum opus inveniatur, seu praevideatur a Deo.

Respondeo 1. SS. Augustinum et Prosperum intelligendos esse de operibus sola liberi arbitrii virtute elicitis, ut liquet tum ex verbis, tum ex libris laudatis; siquidem res ipsis sanctis Patribus erat cum Pelagianis et Semipelagianis, qui hominum electionem ad fidem, gratiam et gloriam volebant refundi in opera viribus naturae elicita; quorum errorem ut proscribant gratiae Defensores et Assertores eos urgent exemplo parvulorum, quorum aliqui suscepto baptismate vitam aeternam consequuntur; alii vero baptismo negato reprobantur, absque aliquo merito actuali ab ipsis repetendo. Quod autem praefati sancti Patres, exinde tantum colligant gratuitam esse hominum adultorum electionem ad fidem et gratiam, nullamque mentionem faciant De electione ad gloriam, patet ex ipso S. Fulgentio, qui ibidem ita subdit:

Igitur quia Deum iustum, bonumque Catholica veraciter credit et confitetur Ecclesia, certissime credendum est et fiducialiter confitendum unam, > eamdemque Dei gratiam in maioribus salvandis operari bonae voluntatis initium, quo in parvulis sine voluntate operatur salvationis effectum. Ipsa gratia infantes neque volentes, neque nolentes redimit, quae maiores illuminando volentes ex nolentibus, et hoc in parvulis salutis opus sine propriae voluntatis assensu gratia Dei operante perficitur, quod bonae voluntatis exordio divinitus dato in maioribus inchoatur, ut opere solius gratiae voluntas, quae mala fuit, bona fiat, et deinceps gratiae secum operanti servitium obedientiae cooperatricis exhibeat.

Quibus aperte constat eum solum agere de vocatione ad gratiam; unde subdit: Sicut Deus crudelis non est in infantibus damnandis, quibus baptismatis beneficium non tribuit; sic iniustus non est in maioribus cum bonam non donat voluntatem; et sicut illos voluntas sua mala, sic istos iure puniri facit origo damnata, etc.

Respondeo 2. Infantes quidem suscepto baptismate ex hac vita migrantes praedestinari sine ulla quidem praevisione operum et meritorum propriorum; praedestinari autem ex meritis Christi, qui Baptismum instituere voluit et proprio suo sanguine virtutem remittendi peccata ipsi conferre, ut salubriter applicaretur in remedium peccati tam infantulis, quam adultis, ut Quaestione sequenti demonstrabimus.

Obiiciunt 6. Evidentius detegi non potest, quae fuerit genuina sancti Augustini sententia, quam ex eius Discipulis: sed ex his constat gratuitam esse electionem adultorum ad gloriam: ergo, etc. Probatur minor: Primo, ex S. Prospero cap. 2. ad obiectiones Vincentianas, ubi ait: Quod multi pereunt, pereuntium est meritum; quod multi salvantur, salvantis est donum; et ad excerpta Genuensium cap. 6. De gratuita hominum electione disserens, ait:

Haec omnia si non recte dicta sunt, inscrutabilia sunt iudicia Dei et investigabiles viae eius, nec occultum est quare ille potius, quam iste salvatur; et in se non Domino gloriabitur, qui aliis vitio suo pereuntibus, electione dignus inventus est, ac sic iustitia quidem erit, quod plurimi damnantur, sed non erit gratia, quod plurimi liberantur. Absit hoc a catholicis cordibus, absit talis impietas, ut quemquam putemus meritis suis erui de potestate tenebrarum et in regnum Filii Dei debita, non gratuita adoptione transferri: et infra: De universo genere hominum salvat innumeros non secundum opera nostra, sed secundum propositum suum et gratiam, quae data est nobis in Christo Iesu ante tempora aeterna.

Secundo, ex Fulgentio lib. 1. Ad Monimum cap. 13. Potuit, inquit, sicut voluit praedestinare quosdam ad gloriam, quosdam ad poenam: sed quos praedestinavit ad gloriam, praedestinavit ad iustitiam, quos autem praedestinavit ad poenam, non praedestinavit ad culpam. Quibus cum opponat Praedestinationem Reprobationi in hoc, quod illa sit gratuita, haec autem ex iustitia, consequens est ipsum censuisse Praedestinationem ad gloriam non esse ex praevisis meritis: idipsum confirmat De veritate Praedestinationis et Gratiae pluribus. Tertio denique, ex S. Bernardo, qui Sermone in illud Sapientiae 10. Iustum deduxit Dominus per vias rectas et ostendit illi regnum Dei, ait:

Regnum Dei conceditur, promittitur, ostenditur, percipitur: Conceditur in Praedestinatione, promittitur in vocatione, ostenditur in iustificatione, in glorificatione percipitur..... In Praedestinatione est gratia, in vocatione potentia, in iustificatione laetitia, in magnificatione est gloria.

Ubi cum ait, in Praedestinatione esse Dei gratiam, intelligit gratuitam electionem: ergo non ex praevisis meritis.

Respondeo. Ex illis omnibus sententiis solum inferri, quod homines non seligantur ex operibus naturae viribus elicitis, sed gratiae beneficio factis, quocirca merito gratuita dicitur electio, quia gratia, quae est principium illorum operum, gratis conceditur a Deo, qui ipsam largitur, quibus et quando vult. Unde idcirco non incongrue S. Bernardus eam gratuitam electionem appellat, quia fit tantum ex praevisis operibus in gratia et a gratia elicitis.

Solvuntur obiectiones ex Theologica ratione. — Obiiciunt 1. Auctoritatem et rationem Subtilis Doctoris, qui in 1. dist. 41. q. unica, n. 11. contrariam sententiam amplectitur, eamque firmat hoc argumento: omnis ordinate volens prius vult finem, quam media ad finem: sed Deus ordinate vult: ergo prius vult finem, quam media ad illum: at gloria est finis et merita sunt media ad illam conducentia: ergo Deus prius vult gloriam quam merita, et consequenter electio ad gloriam non potest esse ex praevisione meritorum.

Respondeo. Nego conseq. et ad auctoritatem Doctoris respondeo ipsam nobis adstipulari. Cum enim Doctor ibidem praesentem quaestionem singulari genii sui subtilitate utrinque librasset, diversasque de ea sententias expendisset, tandem concludit his verbis:

De istis opinionibus, quia Apostolus videtur disputans de ista materia ad Rom. in fine, quasi totum imperscrutabile relinquere, O altitudo, inquiens, divitiarum Sapientiae et Scientiae Dei: et quis novit sensum Domini, aut quis consiliarius eius fuit? ideo ne scrutando de profundo, secundum dictum Magistri, eatur in profundum, eligatur quod magis placet, dum tamen salvetur libertas divina, sine aliqua iniustitia, et alia quae salvanda sunt circa Deum, ut liberaliter eligentem; et qui aliam opinionem tenuerit, respondeat ad ea, quae facta sunt contra eam.

Quibus aperte significat nostram Conclusionem esse probabilem, omniaque in illam obiecta posse dilui. — Secus autem sentire videtur de opposita sententia; cum enim videret eam maximis undique scatere difficultatibus, quarum aliquas solvere nititur, ipsam quidem probabilem affirmat: Dum tamen, inquit, salvetur libertas divina sine aliqua iniustitia, et alia salventur, quae salvanda sunt circa Deum ut liberaliter eligentem: quae duo sane vix salvari possunt in opposita sententia; maximam quippe contra libertatem, iustitiamque divinam Deo necessitatem antecedentem imponit providendi et studendi, ne electi finaliter a gratia excidant: similiter, ut non electi, quantumvis iusti, perfecti et innocentes fiant per bona opera et Ecclesiae Sacramenta, nihilominus tandem labantur in peccatum, in illoque statu moriantur, et in aeternum pereant, quod sane durissimum videtur et divinae libertati, iustitiaeque valde iniurium. Vix pariter salvari potest summa Dei libertas et benignitas in eligendo; ut quid enim, cum omnes, aut saltem plures eligere posset, tam paucos selegit et innumeros propemodum pereundos deseruit, idque ex mera et sola ipsius voluntate: et nulla in eligendis supposita minima diversitate? quae omnia absurda non sequuntur ex nostra sententia, adeoque non leve indicium est illam Doctori Subtili magis placuisse. — Ad rationem respondeo primo, hoc argumentum nimis probare, nedum enim suadet Praedestinationem esse factam ante praevisa merita; sed etiam quod aliter fieri non potuerit, cum enim

Deus inordinate nihil velle possit, quia sapientissimus est, consequens est quod si ut ordinate vellet, prius velle deberet, nostram iustificationem, quam nostra merita, non posset, etiam de potentia absoluta, velle prius merita, quam glorificationem, quod plane absurdum est, ut fatentur etiam ipsi Adversarii. Secundo, respondeo maiorem esse tantum veram respectu proprii finis et non alieni: potest quis v. g. velle prius victoriam a milite consequendam, quam praemium ipsi largiendum, licet victoria non sit finis ipsius militis, sed praemium: itaque cum glorificatio nostra non sit finis Dei, sed nostri, nec merita nostra sint media respectu Dei, sed nostri; non est necesse quod Deus prius velit glorificationem nostram quam nostra merita, sed recte et ordinate velle potest merita, antequam velit glorificationem nostram. Adde quod glorificatio nostra habeat quasi rationem medii: gratificatio autem quasi rationem finis respectu Dei: siquidem ipse nobis gloriam proponit ut ad merita et opera bona nos provocet. — Respondeo 3. Maiorem esse veram de mediis physicis, non de moralibus, quae varia sunt respectu vitae aeternae: cum enim medium morale non realiter, sed impetratorie tantum concurrat ad consecutionem finis; eumque non possit impetratorie concurrere, nisi supponatur esse in eius cognitione, a quo finis est impetrandus, nihil enim movere potest voluntatem nisi sit cognitum, quia nihil volitum quin scitum, adeoque necesse est, ut prius intendantur media moralia, quam finis per ea consequendus. — Respondeo 4. distinguendo maiorem: ordinate volens prius vult finem quam media, si finis consideretur absolute et sub formali ratione finis, concedo: ut sic enim quicumque vult finem efficaciter, ab ipso fine movetur, ut etiam efficaciter velit media ad ipsius assecutionem conducentia, adeoque prius vult finem quam media; si consideretur conditionate et in ratione praemii, nego: ut sic enim ordinate volens non vult efficaciter dare praemium alicui nisi praevideat antea meritum. Glorificatio autem nostra vocatur merces, corona et retributio, adeoque nihil mirum si Deus praevideat prius et velit merita, quam gloriam.

Instabis. Deus revera prius intendit finem, quam media: ergo nulla solutio. Probatur antecedens ex sancto Augustino libro De Bono perseverantiae cap. 11. ubi agens de Tyriis et Sidoniis ait, eos credere potuisse si mira illa Christi signa vidissent: sed quoniam ut crederent non erat eis datum, etiam unde crederent est negatum: quibus verbis indicat Deum prius eligere ad fidem: deinde concedere media, nempe praedicationem et signa quibus fides comparatur: unde factum est quod cum Tyrii et Sidonii non essent Praedestinati ad fidem, idcirco non sunt eis concessa media efficacia, ut fidem consequerentur: ergo, inquiunt, Deus prius vult finem, quam media.

Nego consequentiam. Tum quia inductio generalis non fit ex unica specie actus; hic autem unica profertur species praedestinationis, nempe Praedestinatio ad gratiam, ex qua non licet colligere idem esse dicendum de Praedestinatione ad gloriam. Tum quia ubi unum colligitur ex alio comparato, necessum est, ut inter utrumque intercedat aliqua paritas; nulla autem est paritas inter Praedestinationem ad fidem, seu gratiam, de qua solum loquitur sanctus Augustinus in obiectione, et Praedestinationem ad gloriam, de qua nunc agimus; illius enim finis est absolutus, quippe cum fides non pendeat a meritis, sed a sola Dei liberalitate, adeoque omnia merita praecedat; gloria autem est finis conditionatus dependens a meritis: unde cum repugnet decerni rem aliquam conditionatam, ante praevisionem conditionis futurae, etiam repugnat Deum velle glorificationem nostram, quae supponit merita priusquam ipsa merita intendat.

Obiiciunt 2. Effectus est posterior sua causa, saltem in aliquo signo rationis: sed opera meritoria a Deo volita sunt effectus Praedestinationis: ergo illa sunt a Deo volita in posteriori signo rationis, adeoque Praedestinatio fit ante praevisa merita.

Nego minorem. Cum Ochamo, Gabriele, sancto Bonaventura, Faventino, Valentia, Isamberto, Iosepho Tricassino et aliis; unicus enim et proprius effectus Praedestinationis proprie dictae, de qua nobis sermo est, est ipsa visio beatifica et nostra glorificatio; haec enim nobis confertur ratione formalis Praedestinationis, quemadmodum S. Augustinus lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 10. loquendo de Praedestinatione ad gratiam ipsam, Praedestinatio, inquit, quae in bono est, gratia est, ut dixi, praeparatio; gratia vero est ipsius Praedestinationis effectus. Ita a simili, dum agimus de Praedestinatione ad gloriam, revera possumus asserere unicum illius esse proprium effectum, nempe ipsammet gloriam et beatificationem nostram.

Obiiciunt 3. Eo modo praedestinatur nostra salus quomodo perseverantia nostra, ab ea namque totaliter et adaequate salus pendet, iuxta illud Matth. 12. Qui perseveraverit usque in finem hic salvus erit: sed perseverantia nostra actualis praedestinatur a Deo, sine ullis meritis, estque gratuitum Dei donum, quod quidem aliunde haberi non potest nisi ab eo qui potens est eum qui stat statuere, ut perseveranter stet et eum qui cadit restituere, inquit Concilium Tridentinum sess. 6. cap. 13. Ergo pariter nostra salus et Praedestinatio ad gloriam aeternam ex gratuita Dei voluntate; non vero ex meritis pendet.

Distinguo minorem. Perseverantia nostra est gratuitum Dei donum quod non potest emereri merito de condigno et ex iustitia, concedo: merito de congruo, impetrationis et decentiae, nego. Perseverantia namque non ita gratuitum est Dei donum, ut ab illo solo pendeat, sine ulla alia nostra cooperatione libera, qualiter ab eo solo pendent primae gratiae vocationis, quas operatur in nobis sine nobis; sed admittit liberam nostram cooperationem ad consentiendum gratiae, obediendum Dei mandatis, et resistendum omnibus occasionibus mortaliter peccandi; unde gratiam perseverantiae adaequate sumptam Deus non praedefinit absolute et efficaciter absque praevisione nostrae cooperationis; et idcirco neganda est consequentia.

Instabis. Eo modo loquitur S. Augustinus de Praedestinatione ad perseverantiam, quomodo de Praedestinatione ad primam gratiam: sed Praedestinatio ad primam gratiam omne prorsus meritum excludit: ergo et perseverantia.

Nego maiorem. Verum equidem est ipsum removere quodcumque meritum ad primam gratiam, non sic autem de gratia perseverantiae: imo lib. De Bono perseverantiae cap. 6. illam gratiam posse emereri pronuntiat: Hoc ergo Dei donum, inquit, suppliciter emereri potest; sed cum datum fuerit amitti contumaciter non potest: unde cap. 16. distinguit gratiam perseverantiae ab initio fidei, quod hoc Deus gratis concedat: illam vero interdum orantibus largiatur: Cum, inquit, constet Deum alia etiam non orantibus, sicut initium fidei, alia nonnisi orantibus praeparasse, sicut usque in finem perseverantiam. Inde hortatur ad orationem, ut illud perseverantiae donum possimus assequi, non quidem ex merito iustitiae, sed ex merito impetrationis et decentiae.

Obiiciunt 4. Praedestinatio Christi est exemplar nostrae praedestinationis, dicente S. Augustino lib. De Bono perseverantiae c. 24. Nullum est illustrius Praedestinationis exemplar, quam ipsemet Salvator: quisquis fidelis vult eam bene intelligere, attendat ipsum, atque in illo inveniat et seipsum: sed Praedestinatio Christi facta fuit omnino gratis et absque ullis meritis: ergo et praedestinatio nostra.

Distinguo maiorem. Praedestinatio Christi est exemplar nostrae Praedestinationis ad gratiam, concedo: ad gloriam, nego: et similiter distincta minore, nego consequentiam, nec enim aliud intendit Augustinus; quod nedum constat ex scopo totius libri, qui est de Praedestinatione ad gratiam et ad donum perseverantiae, sed maxime ex illo ipsomet Capite laudato, ubi, post verba in obiectione posita, concludit:

Qui ergo hunc fecit ex semine David hominem iustum, qui numquam esset iniustus, sine ullo merito praecedentis voluntatis eius, ipse ex iniustis facit iustos sine ullo merito praecedentis voluntatis ipsorum, ut ille Caput, hi membra sint eius. Qui ergo fecit illum hominem sine ullis eius praecedentibus meritis, nullum, quod ei dimitteretur, vel origine trahere, vel voluntate perpetrare peccatum; ipse nullis eorum praecedentibus meritis facit credentes in eum quibus dimittat omne peccatum etc.

Patet ergo his verbis Augustinum ibi solum agere de praedestinatione ad gratiam.

Obiiciunt 5. Deus media quaedam efficacia Praedestinatis confert, quibus gloriam assequantur, quae non dat reprobis: ergo signum est Deum habere voluntatem efficacem conferendi gloriam illis, non istis, antecedenter ad praevisa ipsorum merita.

Distinguo antecedens. Dat quaedam media, quae sunt efficacia ex parte Dei et ante praevisam hominis cooperationem, nego: ex parte accipientis et cooperantis, concedo. Itaque media, seu gratiae concessae, tam Praedestinatis, quam reprobis, considerari possunt, quatenus a Deo donantur, vel quatenus ab homine suscipiuntur et applicantur. Priori modo omnes gratiae sunt efficaces in actu primo, quia ex se habent sufficientem vim assequendi suum effectum, si ex parte hominis nulla interveniat oppositio, quae earum efficacitatem praepediat: posteriori vero dicuntur efficaces vel inefficaces in actu secundo, iuxta hominis assensum, vel dissensum, cooperationem, vel repulsam. Adde, quod etiam ipsis reprobis interdum efficaciores gratiae concedantur, quam Praedestinatis; Iudas enim reprobatorum ille pessimus longe plures et ampliores gratias accepit, quam rusticus aliquis qui Dei praecepta servans in statu gratiae sanctificantis vitam finit; ille tamen damnatur, hic salvatur: ergo non sequitur Praedestinatos efficaciores habere gratias, quam reprobos.

Instabis. Deus omnibus et solis Praedestinatis elegit et confert media efficacia, quatenus efficacia sunt: ergo media collata Praedestinatis discrepant a mediis collatis reprobis; sed illud discrimen aliunde repeti non potest, quam quia Praedestinati eliguntur ad Regnum ante praevisa eorum merita et ante decretum de conferendis efficacibus illis mediis: ergo revera Deus eos praedestinat ante praevisa merita, et idcirco eis confert media differentia ab illis quae reprobis tribuuntur.

Respondeo 1. Negando maiorem, alioquin sequeretur reprobos idcirco damnari, quia Deus ipsis media sufficientia denegasset, sicque ipsorum damnatio non pravis eorum operibus, sed absoluto Dei decreto esset tribuenda, quod Calvinismum sapit.

Respondeo 2. Distinguendo ipsam maiorem, Deus seligit et discernit media praedestinatis, ut efficacia sunt, nego: ut apta sunt et sufficientia ad finem consequendum, concedo. Itaque quod illa media sint efficacia et effectum habitura pendet ab eventu et libera cooperatione hominis; quem quidem eventum praevidit et approbavit Deus, cum eligeret ipsa media, sed non elegit quia praevidit habitura effectum, quasi illa media non seligeret, nisi essent habitura effectum; sicut ex opposito non elegit reprobis media inefficacia, quatenus inefficacia sunt, licet ex prava hominis libertate et voluntate ea fore inefficacia praeviderit et permittere decreverit: sed elegit ut bona et idonea ad effectum consequendum, si ipsi, quibus haec media collata sunt, voluissent.

Urgebis. Quamquam Deus non elegerit reprobis media, quatenus inefficacia, tamen scienter et libere elegit media, quae noverat non esse profutura reipsa: unde non minus sequitur necessario eorum damnatio, quam si Deus elegisset illa media, quatenus sunt inefficacia: ergo nostra sententia non magis tuetur et explicat sincerum Dei amorem erga eorum salutem; quomodo enim sincere et ex animo salvare voluisset eos, quibus scienter et libere elegit media quae noverat ipsis non esse profutura, cum tamen posset aeque facile eligere media quae prodessent?

Distinguo antecedens. Deus scienter et libere elegit reprobis media non profutura, ex defectu efficacitatis mediorum, nego: non profutura ex malitia, vel negligentia suscipientium, concedo. Ad sequelam dico: exinde sequitur damnatio reproborum, defectu efficacitatis mediorum, nego: defectu negligentiae, vel malitiae ipsorum reproborum et statu peccati mortalis, in quo voluntarie moriuntur, concedo; unde neganda est consequentia: opposita namque sententia refundit eorum damnationem in ipsum Dei decretum antecedens et excludens virtualiter, aut aequivalenter eos omnes, quos Deus despexit, seu neglexit ante praevisionem operum, et nulla data occasione ex parte ipsorum, adeoque subsistere nequit cum sincero Dei affectu salvandi homines. Secus autem est de nostra sententia, quae ipsam reprobationem refundit in praevisa ipsorum mala opera et in abusum gratiae ac mediorum, non autem in ipsam Dei voluntatem, nisi tantum consequenter ad illam praevisionem.

Obiiciunt 6. Deus elegit aliquos eximie Praedestinatos ad gloriam vel aliquam dignitatem supernaturalem ante omnem praevisionem futurorum, ut constat de Beata Virgine, sancto Ioanne Baptista, Apostolis et aliis eximie Praedestinatis: ergo cum similis sit ratio omnium Praedestinatorum, nullumque occurrat motivum excipiendi aliquos ab hoc modo eligendi, affirmandum est omnes sic esse praedestinatos ante praevisa merita.

Nego antecedens. Probabilius enim est nullam puram creaturam electam fuisse efficaciter et absolute ad gloriam, vel dignitatem aliquam, ante praevisa merita, vel conditionem finalem, imo nec Beata Virgo electa fuit, non modo ad gloriam, sed neque etiam ad Maternitatem Dei, sine praeviso ipsius consensu: unde probabiliter sustinent Theologi ipsam promeritam fuisse divinam hanc suam Maternitatem; quod et indicat Ecclesia, tum in oratiuncula, Regina Coeli laetare, quia quem meruisti portare resurrexit; necnon, ut dignum filii tui habitaculum effici mereretur. Adde quod quidquid sit de Beatissima Virgine, cuius privilegia ad nullam aliam puram creaturam extendi possunt, nullatenus evinci potest alios eximie Praedestinatos electos fuisse ante praevisa ipsorum opera; id enim neque Scriptura docet, neque sancti Patres affirmant, neque aliunde efficaciter colligi potest. Quod enim S. Ioannes Baptista et Apostoli aliique viri sanctissimi dicerentur eximie Praedestinati, ad id sufficiebat, quod Deus amplioribus beneficiis et donis supernaturalibus eos cumularet, quibus facilius permanerent in gratia, omnesque excluderent occasiones mortaliter peccandi.

Obiiciunt 7. Aliqui parvuli rapiuntur statim post Baptismum, alii vero paulo ante susceptum Baptismum, etiam adhibita omni diligentia ut Baptismus eis procuraretur: unde fit quod priores ad gloriam praedestinentur, alii vero ad gehennam destinentur: sed haec sortis diversitas non provenit ab ullis praevisis meritis, aut demeritis: ergo in solam Praedestinationem meritorum est refundenda.

Nego consequentiam. Id enim non est necesse provenire ex tali electione et reprobatione, quae omnem futurorum praevisionem antecedat, illud enim accidere potest, vel propter negligentiam, aut malitiam parentum, vel propter rerum ordinem, ita se habentem, ut naturaliter non possit parvulus diutius vivere, nec proinde ad Baptismi gratiam pervenire; Deus autem habet se permissive ad hanc privationem, quia non tenetur invertere communem rerum ordinem impedientem hanc Baptismi receptionem, nec vim inferre voluntati parentum, qui noluerunt Baptismum parvulo conferri: spectat enim ad sapientem Dei Providentiam, ut sinat res agere secundum naturam suam liberas libere, contingentes contingenter, et non passim miracula facere, subindeque omnia vertere, propter bonum aliquorum particularium. Unde privatio ista Baptismi a parvulo se habet in ordine supernaturali quemadmodum monstra in ordine naturali; et sicut mors illius adulti, qui decidit in Amentiam, Apoplexiam, Lethargum, post mortale peccatum. Haec enim omnia permittit Deus, quia cum sit summus omnium ac sapiens rerum Provisor, non debet immutare rerum ordinem propter aliquod bonum particulare, nisi forte ad id moveatur parentum vel aliorum precibus. Cum autem immutat cursum rerum ordinarium propter parentum preces, aut vota, hoc non provenit ex electione absoluta antecedenti, sed ex praevisione talium precum.

Obiiciunt denique. Si electio ad gloriam facta esset ex praevisis meritis, mysterium Praedestinationis non esset incomprehensibile: sed hoc est contra Apostolum exclamantem ad Romanos cap. 11. O Altitudo divitiarum Sapientiae et Scientiae! ergo etc. Maior patet, mirum enim non videtur, quod Deus decreverit salvare eos, quos praevidit bene acturos, et damnare alios, quos praevidit male victuros, sicut nemo miratur si videat a iudice puniri noxios, liberari innoxios.

Nego maiorem. Quamquam enim Praedestinatio fiat ex praevisis meritis, nihilominus maxima remanet ansa exclamationis propter inscrutabilia Dei iudicia. Licet enim omnes vocentur ad gloriam, nihilominus interdum alios vocat vocatione ita congrua ut respondeant, sicut vocavit Paulum, Magdalenam etc.; alios autem vocat vocatione tantum ordinaria, cui possunt quidem respondere, non tamen respondent: cur autem diversam hanc adhibeat vocationem, illud omnino est inscrutabile, ut aperte declarat sanctus Augustinus in Enchiridio cap. 95., ubi clare indicat esse aliquas causas cur parvuli et adulti assumantur ad primam gratiam, aut ab illa excludantur: quas, inquit, noscemus in beatitudine aeterna, cum nos lateant in hac vita: hinc est quod cum quaerit has causas diversae Dei vocationis et administrationis gratiae, semper recurrit ad inscrutabilia iudicia Dei et non ad meram eius voluntatem, quia nempe ibi supponit esse aliquam causam, sed nobis incognitam.

QUAESTIO QUARTA. AN ET QUOMODO HOMINUM PRAEDESTINATIO DECRETA FUERIT EX PRAEVISIS MERITIS CHRISTI.

Notandum 1. Praedestinationem considerari posse dupliciter, nimirum quantum ad actum Praedestinantis, vel quantum ad effectum Praedestinationis. Rursus actus Praedestinantis spectari potest bifariam, scilicet vel absolute et secundum entitatem; vel respective et iuxta terminationem extrinsecam ad aliquem effectum Praedestinationis. Similiter Praedestinatio secundum effectum considerari potest, vel secundum ordinem aeternae intentionis, vel secundum ordinem temporalis executionis. Certum est autem Christum Dominum non esse causam nostrae Praedestinationis quoad actum Praedestinantis absolute spectatum, cum enim hic divinus actus secundum entitatem idem omnino sit realiter cum Essentia divina, nullam sui agnoscit causam, physicam, vel moralem, hoc est, nec productivam, nec meritoriam: solum ergo remanet discutienda Quaestio de illo ipso divino actu Praedestinationis quatenus terminatur ad aliquem effectum ipsius Praedestinationis, nempe ad gratiam vocantem, adiuvantem et sanctificantem, necnon ad gloriam, qua sola proprie effectus Praedestinationis est.

Notandum 2. Christum Dominum dici posse tripliciter causam nostrae Praedestinationis, nimirum vel exemplarem, quatenus ipsius Praedestinatio est exemplar Praedestinationis nostrae: vel finalem, eo quod Praedestinatio nostra ordinata sit in ipsius gloriam; vel denique meritoriam, ita ut merita Christi fuerint praevisa et acceptata tamquam rationes Deum moventes ad decernendam nostram Praedestinationem. Certum est autem Christum Dominum esse revera causam exemplarem nostrae Praedestinationis, siquidem Deus praedestinavit nos conformes fieri imaginis Filii sui, inquit Apost. ad Rom. 8. Unde sanctus Augustinus, lib. De Bono Perseverantiae cap. 24. ait: Nullum aliud illustrius est Praedestinationis exemplar, quam Christus Iesus. Certum pariter eum esse causam finalem ipsiusmet nostrae Praedestinationis, siquidem ut Apostolus ait ad Ephes. 1. Deus praedestinavit nos per Iesum Christum in ipsum, hoc est, propter ipsum: unde merito Tridentinum Sess. 6. c. 7. loquens de iustificatione ait: Huius iustificationis causae sunt, finalis quidem gloria Dei et Christi. Idem autem dicendum videtur de Praedestinatione. Solum itaque restat discutiendum, an revera

Christi praevisa merita fuerint causae moventes Deum ad decernendam nostram Praedestinationem.

Notandum 3. Certum esse Christum Dominum dici causam meritoriam nostrae Praedestinationis et omnium illius effectuum, quantum ad executionem, id nempe aperte satis indicat sanctus Paulus ad Ephesios cap. 1. dicens: Benedictus Deus et Pater Domini nostri Iesu Christi, qui benedixit nos in omni benedictione spirituali in coelestibus in Christo, sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu eius in charitate. Quibus complectitur effectus Praedestinationis, scilicet gratiam vocantem, adiuvantem et sanctificantem, nobis propter Christum concessam, quod aperte significat dum subdit: Qui praedestinavit nos in adoptionem filiorum Dei per Iesum Christum in ipsum, idest propter ipsum. Etenim apud Apostolum plerumque synonyma sunt haec vocabula, Per Christum, in Christo, et propter Christum. Idipsum clarissime explicat Concil. Trident. Sess. 6. cap. 6. his verbis: Declarat praeterea sancta Synodus ipsius iustificationis exordium in adultis a Dei per Christum Iesum praeveniente gratia sumendum esse, hoc est, ab eius vocatione, qua nullis eorum existentibus meritis vocantur, etc. Suadet etiam aperta ratio: Christi namque merita praevisa fuerunt ante quodcumque donum supernaturale nobis concedendum, est enim Primogenitus ante omnem creaturam, Eccl. 24.; adeoque ante illas cum suis meritis et operibus saltem in communi praevisus, et consequenter haud dubium est, quin eorum intuitu divinus Pater decreverit omnia media ad salutem et gloriam aeternam consequendam nobis esse conferenda: nempe ut ab ipso divino Capite sacer ille gratiae Spiritus in omnes fideles eius membra exundaret et efflueret; quod etiam haud obscure indicat sancta Ecclesia, quoties omnia ista munera et dona a Deo exoptat et expostulat Per Iesum Christum Dominum nostrum. Tantum itaque hic resolvendum superest, an revera nostra Praedestinatio decreta fuerit ex praevisis Christi meritis secundum ordinem intentionis, quocirca sit

Conclusio unica. — Christus est causa meritoria nostrae praedestinationis, etiam secundum ordinem intentionis et electionis. Haec videtur probabilior.

Probatur primo. Christus, quatenus Deus homo, praedestinatus fuit et praevisus ante praedestinationem cuiuslibet creaturae: ergo praevisa illius merita fuerunt rationes moventes Deum ad decernendam nostram Praedestinationem. Consequentia patet; si enim in illo ipso signo aeternitatis, in quo Deus Praedestinatos elegit, iam habeat praesentia Christi merita futura, evidens est quod cum illa merita sint digna quocumque praemio possibili, et Deo Patri offerantur propter hominum salutem et Praedestinationem, etiam divinum Patrem moveant ad decernendas omnes gratias in tempore hominibus conferendas, quibus, si voluerint, gloriam aeternam consequentur. Probatur antecedens illis omnibus Scripturae textibus, quibus Christus praevisus dicitur ante quamlibet creaturam; sic 8. Proverb. Dominus possedit me in initio viarum suarum, etc.; ubi Septuaginta interpretes vertunt, Dominus creavit me in initio viarum suarum; quae verba intelligi nequeunt de Christo secundum Divinitatem, utpote quae creationis est expers: neque de creatione et formatione illius temporali secundum executionem, siquidem incarnatio facta est tantum in medio annorum: restat ergo ut intelligantur de formatione ipsius incarnati Verbi secundum aeternam destinationem et praevisionem. Similiter Ioannis 17. Christus ait: Clarifica me Pater claritate, quam habui apud te, priusquam mundus fieret. Quibus petit conferri sibi gloriam, quam habuit ante mundum conditum: at non petit gloriam Divinitatis, cum ipsa numquam caruerit: ergo humanitatis, quam habuit in divina Praedestinatione ante mundum conditum. Denique ad Coloss. 1. Christus ipse dicitur Primogenitus omnis creaturae, quod sane intelligi debet secundum humanitatem: at ita dici non potest Primogenitus, nisi ratione praedestinationis, quatenus nimirum ante omnem creaturam est praedestinatus: ergo praedestinatus est, ac praevisus ante quamlibet creaturam; adeoque ipsius merita Deo praesentia fuerunt ante Praedestinationem cuiusque creaturae.

Secundo: Scriptura sacra diserte significat omnes gratias, omniaque spiritualia dona nobis in tempore conferenda, decreta fuisse a Deo ab aeterno per Christum Iesum: ergo pariter indicat illius merita fuisse rationes moventes Deum ad decernendam illam donorum coelestium collationem. Patet antecedens ex laudato iam loco ad Ephesios: Benedixit nos in omni benedictione spirituali in coelestibus in Christo, etc., ubi particulae in Christo et per Iesum Christum Christi meritum significant, quae enim alia fingi posset significatio? quod etiam sequentibus Apostoli verbis clarius explicatur: subdit enim: In qua gratificavit nos in dilecto Filio suo, in quo habemus redemptionem per sanguinem eius: quibus declarat, illam divinam electionem, qua nos Deus elegit ante mundi constitutionem et praedestinavit ad gratiam et gloriam, factam fuisse intuitu meritorum Christi. Idipsum apertius significat 2. ad Timoth. 1.: Qui nos liberavit et vocavit vocatione sua sancta, non secundum opera nostra (naturae viribus elicita), sed secundum propositum suum et gratiam, quae data est nobis a Christo Iesu, ante tempora saecularia. Quibus verbis Apostolus significat Deum ab aeterno decrevisse gratiam nobis conferendam in Christo, hoc est propter Christum; quod et expresse docet Concilium Tridentinum, sess. 6. cap. 4. cum dicit:

Iustificationem impii, hoc est, translationem ab eo statu, in quo homo nascitur filius primi Adam in statum gratiae et adoptionis filiorum Dei, fieri per secundum Adam Iesum Christum Salvatorem nostrum: haec enim translatio a statu peccati ad statum iustitiae gratiam primo vocantem includit, a qua pendet omne Praedestinationis aedificium:

ergo cum haec gratiarum dona, intuitu meritorum Christi concedenda, fuerint ab aeterno decreta, ut ibidem indicat Concil. cap. 5. dicens: Declarat praeterea ipsius iustificationis exordium in adultis a Dei per Iesum Christum praeveniente gratia sumendum esse, hoc est, ab eius vocatione, etc., consequens est ipsam etiam Praedestinationem nonnisi propter ipsa merita decretam fuisse.

Tertio idipsum suadet ratio: Deus in tempore nihil quidquam exequitur nisi iuxta decretum ab aeterno firmatum de rebus in tempore faciendis: sed fatentur omnes gratiam quamlibet, necnon et gloriam ipsam concedi nobis propter Christi merita: ergo cum gloria et gratia in tempore concedenda sit praemium meritorum Christi, profecto ab aeterno Deus etiam voluit et disposuit illam concedere ratione talium Christi meritorum: unde fit ut soli Christo et meritis eius tamquam causae moventi et merenti tribui debeat. Deinde, praedestinatio nostra, ut fuse probatum est, decreta fuit solum post praevisa merita: sed illa ipsa nostra merita omnino pendent a gratia per Christum concedenda: ergo necessum fuit prius fuisse praevisa Christi merita, quam nostra praedestinatio statueretur.

Reponunt adversarii. Haec omnia quidem esse vera secundum ordinem executionis, non vero secundum ordinem intentionis; ita quod cum Deus ex suo beneplacito elegisset omnes salvandos ad suum quemque gradum, caeteris negative reprobatis, et illis praedefinivisset omnia opera bona, perseverantiam et gratiam congruam in tempore suscipiendam et exequendam, voluit hoc totum exequi per Christi merita. — Contra: ex illa sententia sequitur Christum esse merum executorem paternorum decretorum, absque ulla potestate conferendi alicui gratiam aliquam maiorem, quam quisque in tempore reipsa accipit: non enim posset excedere praescriptum divini decreti, quod ipse clare in Deo conspicit et novit sibi esse solvendum et executioni mandandum: sed hoc pugnare videtur in Scripturam sacram, quae significat plenariam Christo Domino concessam esse potestatem, nedum in res temporaneas et terrenas, sed etiam coelestes, spirituales et aeternas: sic Ioann. 13.³ Sciens quia Pater dedit ei omnia in manus: et Matth. 28. Data est mihi omnis potestas in Caelo et in Terra: quomodo autem haberet omnem potestatem nisi quia potest de omnibus propria auctoritate disponere, maxime vero ea, quae spectant ad hominum salutem? Quod ultra confirmatur Ioannis 5. et 6. cap. ubi Christus ipse affirmat omnimodam sibi concessam auctoritatem vivificandi, iudicandi et beatificandi mortuos; non quidem ratione Divinitatis, qua ita supremam habet cum Patre auctoritatem, nec opus est, ut ei donetur; sed ratione humanitatis: unde ait:

Dedit ei potestatem iudicium facere, quia filius hominis est. Nolite mirari hoc, quia venit hora, in qua omnes, qui in monumentis sunt, audient vocem eius (Filii hominis) et procedent qui bona egerunt in resurrectionem vitae, qui vero mala in resurrectionem iudicii.

et cap. 6. Ego resuscitabo eum in novissimo die: quibus verbis nedum simplex executio, sed et suprema potestas Christo concessa significatur. — Deinde, Christus dicitur Caput et Rex totius Universi: ergo sicut Caput vivificat et regit omnia membra, et Rex terrenus totum suum regnum, omnesque subditos administrat et de ipsorum functionibus, officiis et statu decernit; ita Christus totum universum dirigit, maxime vero in iis quae ad salutem spectant, siquidem non misit Deus Filium suum in mundum, ut iudicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. — Denique, ex Doctore in 3. dist. 13. Christi humanitas in tantum extollenda et dignificanda est, quantum dignificari potest absque repugnantia; in commendando enim Christo, inquit, malo excedere, quam deficere a laude sibi debita, si propter ignorantiam oporteat in alterum incidere: ex quo colligit in Christo admittendam esse summam gratiam creabilem, quod utique confirmat per illam sententiam sancti Augustini de libero arbitrio: Quidquid tibi vera ratione melius occurrit, scias hoc Deum magis fecisse quam non fecisse; sed longe magis cedit in Christi gloriam, quod non solum executivam, sed etiam auctoritativam habeat potestatem in his quae spectant ad hominum salutem, illudque repugnare nulla ratio suadet; adeoque non solum secundum executionem temporalem, sed etiam secundum aeternam praevisionem et destinationem, Christus ratione suorum meritorum auctoritatem habuit circa statuendam nostram praedestinationem; conveniebat enim ut qui gratias omnes ex parte sua promereri debuerat per sua merita, etiam aliquam libertatem haberet in suis meritis applicandis, neque restringeretur ad solam executionem eorum quae de tali applicatione ab aeterno Patre decreta fuerant.

Dices 1. Deus nos praedestinavit iuxta merum suae divinae voluntatis beneplacitum: ergo non ex Christi meritis. Probatur antecedens, ex laudato loco ad Ephes. 1. Praedestinavit nos in adoptionem filiorum per Iesum Christum in ipsum, secundum propositum voluntatis suae in laudem gratiae suae: quibus significat nos esse Praedestinatos per Christum quantum ad executionem; per propositum autem Dei quantum ad intentionem.

Respondeo. Non eum esse sensum Apostoli, imo ex eo colligi praedestinationem nostram pendere a meritis Christi etiam secundum intentionem, cum id maxime Christi gloriam et excellentiam spectet; dicitur autem praedestinatio facta secundum propositum voluntatis, non ut excludat meritum Christi, sed solum ut significet Christum pro illis tantum efficaciter merita sua obtulisse, pro quibus cognoscebat Deum velle, ut ita offerrentur; nam ut loquitur Doctor in 3. dist. 19. n. 6.

Sicut Verbum praevidit passionem Patri offerendam pro praedestinatis et electis, sic eam efficaciter obtulit in effectu: ita tota Trinitas pro eis passionem efficaciter acceptavit, et pro nullis aliis fuit efficaciter oblata, nec ab aeterno acceptata, et ideo tantum meruit eis primam gratiam ordinantem ad gloriam consummatam.

Dices 2. Praedestinati dati sunt Christo ut eos custodiret et sanctificaret: ergo revera non meruit eorum praedestinationem. Patet antecedens ex illo Ioann. 17. Quos dedisti mihi custodivi. Consequentia vero probatur: omnis donatio est gratuita, nec supponit merita, inde sanctus Augustinus colligit primam gratiam et fidem non concedi propter merita, sed gratis donari.

Nego consequentiam. Et ad eius probationem dico donationem esse gratuitam respectu eius, cui donatio, concedo: respectu illius propter quem fit donatio, nego: sic Apostolus ad Ephes. 2. ait: Gratia estis salvati per fidem, et hoc non ex vobis, Dei enim donum est: et tamen sancti Patres, necnon et Concilium Tridentinum supra laudatum affirmant gratiam vocationis, necnon et fidem ipsam nobis concedi propter Christi merita, et consequenter donatio aliqua potest esse simul gratuita respectu illius cui fit, licet iustitiam aliquam supponat ratione illius propter quem fit.

Dices 3. Si Christus meruisset praedestinationem, potuisset illam conferre ex propria sua auctoritate: sed falsum consequens: ergo et antecedens. Probatur sequela ex illo Matth. 21. Sedere ad dexteram meam, vel sinistram non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo.

Nego sequelam. Etenim, ut diximus, ea verba solum significant regnum aeternum non esse conferendum titulo consanguinitatis, sed tantum ratione meriti. Unde Christus non excludit suam auctoritatem circa collationem aeternae gloriae, imo illam statuit, ut patet ex illo Lucae 22. Dispono vobis regnum sicut disposuit mihi Pater.

Dices 4. Deus nos ex mera charitate praedestinavit et elegit: ergo non ex praevisis Christi meritis. Probatur antecedens ex illo Rom. 5. Commendat autem charitatem suam Deus in nobis, quia cum adhuc peccatores essemus, secundum tempus Christus pro nobis mortuus est.

Nego antecedens. Et ad eius probationem dico Apostolum ibi non agere de praedestinatione ad gloriam, sed de decreto incarnationis Christi, quae ex mera Dei liberalitate pendet, nullis namque praecedentibus meritis, vel Christi, vel aliorum, Deus moveri potuit ad decernendam Incarnationem; sed illam gratuito et ex pura charitate, ac misericordia futuram decrevit.

Obiicies 5. Doctorem in 3. dist. 19. n. 6. ubi probans Christum esse prius praedestinatum quam alios, hunc statuit praedestinationis ordinem,

Tunc, inquit, iste fuit ordo in praevisione divina. Primo enim Deus intellexit se sub ratione summi boni. In secundo signo intellexit omnes alias creaturas. In tertio praedestinavit hos ad gloriam et gratiam, et circa alios habuit actum negativum non praedestinando. In quarto praevidit illos casuros in Adam. In quinto praeordinavit, sive praevidit de remedio quomodo redimerentur per passionem Filii.

itaque Christus in carne, sicut et omnes electi, prius praevidebatur et praedestinabatur ad gratiam et gloriam, quam praevideretur passio Christi, ut a medicina contra lapsum, sicut Medicus prius vult sanitatem hominis quam ordinet de medicina ad sanandum. Ergo censet Doctor prius homines fuisse praedestinatos, quam praevisa fuerint Christi merita; quod confirmat subiiciens:

Sicut prius praedestinantur electi, quam passio Christi praevideatur ut remedium contra lapsum eorum, ita tota Trinitas prius ordinavit praedestinatos et electos ad gratiam et gloriam finalem, quantum ad efficaciam, quam praeviderit Christi passionem tamquam medicinam acceptandam pro electis cadentibus in Adam, prius praedestinatis ad gloriam finalem.

Respondeo. Doctorem esse intelligendum de praedestinatione secundum ordinem executionis et quatenus de facto impletur in tempore; non vero secundum ordinem intentionis et qualiter ab aeterno decreta fuit; alioquin sibi ipsi contradiceret, docet enim Christum esse primum praedestinatum, Christi, inquit, incarnatio non fuit occasionaliter praevisa, sed sicut finis immediate videbatur ab eo ab aeterno, sicque Christus in natura humana, cum sit propinquior fini, caeteris prius praedestinabatur. Ergo revera non intendit Christi merita fuisse tantum praevisa in quinto signo secundum intentionem, sed secundum executionem, alioquin ipsius Incarnatio fuisset decreta tantum occasione peccati, nec ipse fuisset praevisus et destinatus ante omnem creaturam. — Vel dicendum eum esse intelligendum de Christo in carne passibili, non vero de eo statu in quo praevisus fuerat incarnandus si Adamus non peccasset. — Unde iuxta ipsius principia, si ordinem intentionis spectes, hic ordo erit statuendus. In primo signo decreta fuit Christi Incarnatio, abstrahendo a carne vel passibili, vel impassibili, et nihil adhuc decernendo de statu mortali, vel immortali. In secundo decretum fuit ipsum fore caput omnium prorsus hominum salvandorum, adeoque pariter decretae sunt omnes gratiae conferendae intuitu ipsius meritorum. In tertio illa ipsa sua merita Christus Patri obtulit pro iis, quos praevidebat Deus et ipsemet Christus noverat bene usuros gratiis et mediis. In quarto, praeviso Adami peccato, tunc decreta fuit incarnatio in statu passibili; praevisa pariter Christi passio et ipsius merita oblata pro illis ipsis, qui in gratia erant perseveraturi, tunc autem absolute et efficaciter formatum fuit praedestinationis decretum; adeoque simpliciter et absolute non prius absoluta fuit hominum praedestinatio secundum ordinem intentionis, quam praeviderentur Christi merita.

Dices denique. Si Christus meruit praedestinationem secundum ordinem intentionis, etiam meruit reprobationem derelictorum: sed consequens repugnat summae Dei charitati et praestantissimo ipsius muneri Redemptoris: ergo non est dicendum ipsum ita meruisse Praedestinationem.

Nego sequelam maioris. Quamquam enim Christus meruit electionem Sanctorum, non tamen meruit reprobationem aliorum; sicut enim Iustorum merita in die iudicii erunt in causa, cur ipsi separentur ab impiis, non tamen erunt causa derelictionis et damnationis impiorum: ita Christi merita quae pro praedestinatis oblata fuerunt efficaciter, non fuerunt in causa, cur alii relicti fuerint, siquidem illa ipsa sua merita pro omnibus sufficienter obtulit, et reprobi sibi ipsis causae fuerunt, propter suam malitiam et negligentiam, cur ipsa Christi merita etiam efficaciter pro ipsis oblata non fuerint, nec eis profuerint.