Scotus Academicus, Tomus secundus: De Deo Intelligente et Volente

Duplicem Praedestinationis principem effectum, Gratiam nempe et Gloriam, ex dictis liquido constat; quocirca propositam difficultatem ex integro absolvemus, si quae sint utriusque causae demonstremus. — Quod ut fiat planius,

Notandum 1. Quamquam Pelagius, Iulianus et Massilienses hunc tetrum in errorem impegerint, quod aliquam ex parte liberi arbitrii gratiae causam assererent; eorum tamen non eadem fuit omnino sententia. Siquidem Pelagius, referente S. Augustino, Epist. 107. cum dixisset lib. 1. De libero arbitrio: Qui bene utitur arbitrii libertate, ita se totum tradit Deo, omnemque suam mortificat voluntatem, ut cum Apostolo possit dicere, vivo ego iam non ego, vivit vero in me Christus; ponitque cor suum in manu Dei, ut illuc quo voluerit Deus ipse declinet, subdit: Hoc autem tam magnum adiutorium tunc meremur cum sine illo adiutorio nonnisi de arbitrii libertate ad Dominum currimus, ab eo nos regi cupimus, etc. Iulianus vero et eius Asseclae volunt, inquit S. Aug. lib. 2. Contra duas Epist. Pelagii c. 8., in homine ab ipso homine incipere cupiditatem boni, ut huius coepti meritum, etiam perficiendi gratiam consequatur. Massilienses vero inquiunt, vitam aeternam his appendi, qui Deo sponte crediderint et auxilium gratiae initio credulitatis acceperint, ut scribit S. Prosper Epistol. ad S. Augustinum. Ita Pelagius volebat per bona opera liberi arbitrii viribus elicita nos posse consequi gratiam, non quae omnino necessaria esset, sed quae conduceret ad facilius virtutes sectandas: Iulianus autem contendebat nos ex nobis ipsis habere rectam voluntatem et pium conatum, quibus gratiam ad opus bonum eliciendum necessariam assequeremur: Massilienses vero concedebant nostras voluntates gratia praeveniri in omni conatu et opere bono; asserebant tamen in nobis esse quaedam initia fidei, quibus Deus movebatur ad conferendam primam gratiam auxiliantem, contra quos omnes sit

Conclusio unica. — Nullis naturae viribus possumus ulla tenus gratiam auxiliantem promereri. Haec est de fide determinata in Conciliis, Arausicano Can. 6. Si quis sine gratia Dei volentibus, desiderantibus et pulsantibus nobis misericordiam dicit conferri; non autem divinitus, ut haec omnia sicut oportet agere valeamus per infusionem et inspirationem sancti Spiritus in nobis fieri confitetur, etc. anathema sit. Et Tridentino sess. 6. cap. 3. Si quis dixerit sine praeveniente Spiritus Sancti inspiratione, atque eius adiutorio hominem credere, sperare, diligere, aut paenitere posse sicut oportet ut ei iustificationis gratia conferatur, anathema sit. Et ibidem cap. 5. prius dixerat: Ipsius iustificationis exordium in adultis a gratia Dei per Christum Iesum proveniente sumendum esse, hoc est ab eius vocatione qua nullis eorum existentibus meritis vocantur. Idem omnino definivisse Concilium Palaestinum affirmat S. Prosper adversus Collatorem cap. 10. dicens: In Orientalium Episcoporum iudicio Pelagius, eos qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ut Catholicus posset videri, anathematizare compulsus est.

Hanc ipsam veritatem pluribus probat S. Augustinus: Primo quidem exemplo Christi Domini: Christus Dominus fuit exemplar nostrae Praedestinationis, siquidem praedestinavit nos conformes fieri imaginis Filii sui, ait Apostolus: sed unio hypostatica, quae est primarius Christi Domini praedestinationis effectus, fuit omnino gratuita; nam ut loquitur sanctus Augustinus libro De Praedestinatione Sanctorum cap. 15. Respondeatur quaeso, ille homo, ut a Verbo Patri coaeterno in unitatem personae assumptus Filius Dei unigenitus esset, unde hoc meruerit? Quod eius bonum qualecumque praecessit? Quid egit ante, quid credidit, quid petivit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret? Inde concludit: Ea gratia fit ab initio fidei suae homo quicumque Christianus, qua gratia homo ille ab initio suo factus est Christus. Et infra: Sicut ergo praedestinatus est ille unus, ut Caput nostrum esset, ita multi praedestinati sumus, ut membra eius essemus.... Quisquis in Capite nostro praecedentia merita singularis illius generationis invenerit; ipse in nostris membris eius praecedentia merita multiplicatae regenerationis inquirat, etc. — Secundo, idipsum probat exemplo S. Pauli dicentis 1. Corinth. 15. Non sum dignus vocari Apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei, etc. Quos sic urget S. August. libro De Gestis Pelagii c. 14.:

Sancte Paule Apostole! Pelagius Monachus dignum te dicit fuisse, qui acciperes omnes gratias Apostolatus tui, tu ipse quid dicis? Non sum dignus vocari Apostolus.... Itane ut deferam honorem Paulo, Pelagio magis de Paulo credere audeam, quam Paulo? non faciam. Me namque potius onerabo, quam illum honorabo si fecero. Subdit: Audiamus etiam cur non sit dignus vocari Apostolus? Quia persecutus sum, inquit, Ecclesiam Dei. Si sensum sequeremur, quis non istum a Christo damnandum censeret potius quam vocandum. Quis ita diligat Praedicatorem ut non detestetur persecutorem.... Faciens igitur tantum mali, unde meruisti tantum boni? Audiant respondentem omnes gentes: gratia Dei sum id quod sum. Numquid aliter est gratia commendata, nisi quia est indigno data? Et gratia eius in me vacua non fuit.

Unde autem probat quod gratia in eo vacua non fuit nisi ex eo, quod sequitur: sed plus omnibus laboravi? Proinde non laboravit ut Gratiam acciperet; sed accepit ut laboraret; atque ita ad accipienda debita praemia fieret dignus, gratiam gratis accepit indignus. — Probat 3. ibidem ex natura ipsius gratiae, Ipsum, inquit, Gratiae nomen et eius intellectus aufertur, si non gratis datur, sed eum, qui dignus est, accipit. Et serm. 41. De verbis Apostoli: Ideo gratia, quia gratis datur, quia non quasi merces redditur post discussionem meritorum; sed donum datur post delictorum veniam. Unde lib. 1. Contra duas Pelagii Epistolas cap. 2. concludit: Haec est intentio, qua Gratiam destruere moliuntur, ut eam dari secundum merita nostra contendunt. Quibus constat Gratiam ex natura sua requirere quod gratis et nullis praecedentibus meritis donetur. Nam, inquit Apostolus ad Rom. 11. si gratia, iam non ex operibus, alioquin gratia iam non esset gratia. — Probat 4. Ex eo quod gratia ipsa sit principium omnis meriti:

Quod est, inquit Epist. 105. ad Sixtum, meritum hominis ante gratiam, quo merito percipiat gratiam? cum omne bonum meritum nostrum non in nobis faciat nisi gratia: et cum Deus coronat merita nostra, nihil aliud coronet, quam munera sua; et prius dixerat: Percipiendae huius gratiae merita nulla praecedunt: quoniam meritis impii non gratia, sed poena debetur: nec ista esset gratia, si non daretur gratuita, sed debita redderetur.

Confirmantur haec omnes probationes ratione Theologica: Nullum opus ordinis naturalis potest aliquid supernaturale promereri: sed gratia est ordinis supernaturalis: ergo per nullum opus naturae viribus elicitum eam aliquis potest promereri. Minor constat. Maior probatur: aliqua debet esse aequalitas et commensuratio inter debitum et compensationem, laborem et mercedem, certamen et praemium: sed nulla est inter opus naturale et gratiam, quae est ordinis supernaturalis; adeoque per opera naturalia nullus gratiam promereri potest: unde merito sanctus Augustinus cap. 14. De Gestis Pelagii: Quamvis bene operanti gratiam fides impetret, ipsam certe fidem, ut haberemus nulla fide meruimus; sed in ea nobis danda, in qua Dominum sequeremur, misericordia eius praevenit nos.

Obiicies 1. Si nulla existente causa, nulloque praevio merito, aut demerito ex parte hominis, suam Deus gratiam concederet, vel negaret, esset personarum acceptor, et non aequus suorum donorum largitor, ac distributor: sed hoc directe militat in Apostolum dicentem 2. ad Rom. et 6. ad Ephes. Non est acceptio personarum apud Deum: ergo etc. — Nego sequelam maioris: solum enim personarum acceptio in vitium vertitur, quando quod pluribus aeque merentibus debitum est, uni soli confertur: at gratia divina et quodlibet ordinis supernaturalis donum nulli prorsus debetur, ut patet ex dictis: ergo Deus uni tribuens gratiam, non vero alteri, non est censendus personarum acceptor: in his enim, inquit S. Thom. art. 5. ad 3., quae ex gratia dantur, potest aliquis pro libito suo dare, cui vult plus vel minus (dummodo nulli substrahat debitum) absque praeiudicio iustitiae; et hoc est quod dicit Pater familias, Matth 20.: Tolle quod tuum est et vade, an non licet mihi quod volo facere? Quod egregie confirmat S. Prosper lib. 2. De Vocatione Gentium dicens:

De Parentum carnalium iudicio conqueri non audemus cum aliquos Filios suos ante ullos mores ante aliqua pietatis obsequia indulgentiori complectuntur affectu. In dominis quoque erga famulos libera est dispositio; neque iuste quoque reprehenditur, qui de unius conditionis familia quosdam sibi quos benignius honestaret et quos liberalius erudiret, elegit: numquid de summi Patris, et veri Domini benevolentissima aequitate causandum est, quod in magna domo eius innumeris differentiis universa variantur?

Obiicies 2. Si Deus suam gratiam conferret antecedenter ad voluntatis operationem et meritum, omnino pessundaretur et rueret humana libertas: sed directe militat in omnes sacras Scripturas liberum hominis arbitrium affirmantes et probantes: ergo necessum est ut homines gratiam promereantur per congruam et rectam suae liberae voluntatis operationem. — Nego antecedens: quamquam enim divina gratia humanas praeveniat et ad opus bonum praeparet voluntates, nullisque praecedentibus meritis conferatur; nihilominus non extinguit, sed potius perficit liberum hominis arbitrium, cum ipsum moraliter tantum moveat, non autem physice promoveat et impellat voluntatem ad consensum et opus. Unde merito sanctus Hieronymus Epist. ad Ctesiphontem, cum dixisset de Pelagianis: Quod autem sursum deorsum iactitant liberum a nobis arbitrium destrui: subdit: Audiant e contrario eos arbitrii destruere libertatem, qui male eo abutuntur adversus beneficium Largitoris. Quis destruit arbitrium? Ille qui semper Deo agit gratias et quodcumque in suo rivulo fluit ad fontem refert? An qui dicit; recede a me quia mundus sum, non habeo te necessarium; dedisti enim mihi semel arbitrii libertatem, ut faciam quod voluero: quid rursum te ingeris, ut nihil possim facere, nisi tu in me tua dona compleveris? Idem ibidem: *Iniuriam tibi fieri putas et destrui arbitrii libertatem, si ad Deum semper auctorem recurras, si ex illius pendeas voluntate et dicas: Oculi mei semper ad Dominum; quoniam ipse evellet de laqueo pedes meos: Unde et audes lingua proferre temeraria unumquemque arbitrio suo regi! Si arbitrio suo regitur, ubi est auxilium Dei? Si Christo rectore non indiget, quomodo scribit Ieremias: non est in homine via eius et a Domino gressus hominis diriguntur? Et aliquanto post: Frustra blasphemas et ignorantium auribus ingeris, ut liberum arbitrium condemnare. Damnetur ille, qui damnat. — Cui concinit sanctus Augustinus lib. De Spiritu et littera cap. 30.:

Liberum ergo, inquit, arbitrium evacuamus per gratiam? Absit, sed magis liberum arbitrium statuimus. Sicut enim lex per fidem, sic liberum arbitrium per gratiam non evacuatur, sed statuitur. Neque enim lex impletur, nisi libero arbitrio: sed per legem cognitio peccati, per fidem impetratio gratiae contra peccatum, per gratiam sanatio animae a vitio peccati, per animae sanitatem libertas arbitrii, per liberum arbitrium iustitiae dilectio, per iustitiae dilectionem legis operatio.