Scotus Academicus, Tomus secundus: De Deo Intelligente et Volente

Cum omnis cognitio necessario praesupponat obiectum formale motivum intellectus ad illam formandam, alioquin cognosceretur aliquid sine ratione cognoscendi: sic quoties cognitio certa est, etiam requirit rationem formalem in obiecto omnino certam, alioquin obiectum perfectius cognosceretur quam sit cognoscibile: quaeritur ergo in praesentiarum quaenam sit formalis illa ratio certa et infallibilis, quae ita necessariam habeat connexionem cum futuro contingente incerto, ut infallibiliter divinum intellectum moveat ad illius cognitionem. In qua difficultate resolvenda operose laborant oculatissimi quique Theologi, quorum varia et multiplices sententiae ut appareant evidentius

Notandum 1. Futura contingentia esse conceptibilia duobus modis, nimirum vel in se, vel in suis causis. In se quidem, vel ratione veritatis determinatae, quam habent in seipsis et in eorum esse obiectivo aut entitativo, vel ratione praesenti et existentiae quam habent; vel in Essentia divina in qua repraesentantur, vel in ideis divinis. In causis vero, vel proximis et creatis a quibus producenda sunt, vel in increata, quatenus nimirum continentur virtualiter in Omnipotentia divina, quae potest illis veram et realem existentiam tribuere. Insuper, secundum utrumque modum considerari possunt, vel antecedenter ad decretum divinum, vel in ipso decreto divino, vel post decretum divinum: inde variae Theologorum circa praesentis quaestionis resolutionem sententiae ad tria maxime capita reduci possunt. Quidam enim affirmant futura contingentia a Deo cognosci in eorum veritate obiectiva: alii in ideis divinis: alii vero in eorum esse entitativo antecedenter ad decretum divinum, videlicet per illam infinitam Dei intelligendi virtutem, quae penetrat et cognoscit quid unaquaeque voluntas creata sub quocumque statu et conditione ponatur, determinate volet. Aliqui censent illa cognosci in decreto divino praeviso prius quam de facto formetur. Ceteri denique contendunt illa solum a Deo videri in Essentia et Omnipotentia divina, praesupposito prius divino decreto de illorum futuritione; quid autem verius tenendum sit, infra patebit.

Notandum 2. Ad hoc ut aliquid habere possit rationem medii ducentis in cognitionem alterius, duo maxime desiderari. Primo ut antecedat prioritate saltem naturae et causalitatis, rem ipsam quam manifestat: si enim esset pure concomitans et ei correlatum, non posset in cognitionem illius ducere; quia cum correlata sint simul cognitione et natura, illa simul cognoscerentur et utrumque posset esse ratio reciproca cognoscendi aliud, ut constat de relationibus mutuis, Paternitate videlicet et Filiatione. Secundo, illud quod habet rationem medii cognitionis respectu alterius, necessariam cum illo, aut saltem infallibilem debet habere connexionem, alioquin unum ex alio non liceret colligere: cum enim cognitio unius ex alio, vel in alio aequivaleat discursui virtuali; cumque nullus discursus sit legitimus nisi consequens habeat infallibilem connexionem cum medio et antecedente: oportet ut medium quod certo et infallibiliter ducit in cognitionem alterius, habeat necessariam, vel saltem infallibilem cum eo connexionem.

Notandum 3. Propositiones de futuro contingenti esse determinate veras, aut falsas ab aeterno pro omni instanti reali; ita quod nullum possit assignari instans reale, in quo Deus non se determinaverit absolute, vel conditionate circa futuritionem vel non futuritionem omnium rerum possibilium. Unde cum quaeritur an Deus cognoscat futura contingentia ante vel post decretum, per illas particulas ante et post, non significatur prioritas et posterioritas realis, sed rationis cum aliquo fundamento in re, nimirum ratione dependentiae, vel independentiae a decreto. Unde affirmare Deum cognoscere futura contingentia ante decretum, idem est ac asserere illum ea cognoscere independenter a decreto. Hinc tria signa vel instantia rationis in divina Scientia distingui possunt, in quorum primo, Deus seipsum cognoscit Scientia omnimode divina, suam videlicet divinam Essentiam suasque omnes divinas praecellentias intuitive conspiciendo. In secundo cognoscit omnia possibilia per scientiam simplicis intelligentiae, antecedenter ad quodlibet decretum suae voluntatis, nihil scilicet determinando circa rerum futuritionem et existentiam. In tertio vero cognoscit res futuras Scientia Visionis, praevio scilicet decreto de illarum productione.

Quaeritur ergo an in secundo signo rationis in quo nondum concipitur formatum decretum de rerum futuritione, Deus futura contingentia noverit, vel in esse entitativo, quod habebunt in seipsis, vel in esse obiectivo, quod habent in seipso, vel in decreto formando, sed nondum formato et exercito de illorum futuritione, vel in divinis ideis res futuras repraesentantibus; vel denique utrum solum illa noverit post formatum divinum suum decretum et quatenus continentur virtualiter in Omnipotentia divina, aut in Essentia divina illorum repraesentativa.

Quoniam autem operosum nimis et ab instituto nostro alienum esset singulas illas sententias discutere, idcirco brevitati studentes et nostram magis sententiam firmare, quam aliarum fundamenta convellere opera pretium ducentes, tantum sit:

Conclusio unica. — Deus infallibiliter, ac determinate futura contingentia novit in sua Essentia, supposito prius decreto de ipsorum futuritione. Haec est communis inter fideles S. Thomae, ac Doctoris Subtilis Interpretes et Sequaces: eamque aperte docet Subtilis Doctor in 1. dist. 39. q. unica n. 23. ubi cum diserte probasset divinam voluntatem divinumque decretum esse primariam radicem causamque rerum futuritionis et contingentiae, duos proponit modos, quibus divinus intellectus dici potest illa futura contingentia novisse: Primum, quod Deus videat in se decretum et volitionem de rebus producendis, videatque pariter divinam voluntatem esse immutabilem et non impedibilem; et consequenter videat illa quae decernit futura, revera esse futura: Alium autem dicendi modum proponit, nimirum quod illa futura contingentia cognoscantur solum in Essentia divina post formatum de illorum futuritione decretum, idque simplici intuitu. Priorem autem modum respuit ut minus probabilem, eo quod videatur arguere aliquem discursum in Deo; haec enim cognitio, quam sic haberet Deus de futuris contingentibus, deduci videtur in hunc modum: Decerni hoc esse futurum; sed quod decreti est invariabile, quia voluntas mea est immutabilis; ergo hoc certe erit futurum; quae illatio vere discursiva est, Deumque dedecet. Unde Doctor alium probabiliorem et veriorem modum dicendi proponens, ait:

Potest poni aliter, quod intellectus divinus, aut offert simplicia, quorum unum est contingens in re: aut si offert complexionem, offert eam sicut neutrum: et voluntas eligens unam partem, scilicet coniunctionem istorum pro aliquo nunc, in re facit illud determinate esse verum: hoc erit pro nunc. Hoc autem existente, determinate vero, Essentia est ratio intellectui divino intelligendi istud verum: et hoc naturaliter, quantum est ex parte Essentiae. Ita quod sicut naturaliter intelligit omnia principia necessaria, quasi ante actum voluntatis divinae, quia eorum veritas non dependet ab illo actu et essent cognita ab intellectu divino, si per impossibile non esset volens: ita Essentia divina est ratio cognoscendi ea in illo priori instanti naturae, quia tunc sunt vera. Non quidem quod illa vera moveant intellectum divinum, nec etiam termini eorum ad apprehendendum talem veritatem: quia tunc intellectus divinus vilesceret, quia pateretur ab alio ab essentia sua: sed sicut Essentia divina est ratio cognoscendi simplicia, ita et complexa talia; tunc autem non sunt vera contingentia, quia nihil est tunc per quod habeant veritatem determinatam. Posita autem determinatione voluntatis divinae iam sunt vera, videlicet pro illo secundo instanti et hoc idem erit ratio intellectui divino, quod erat in primo (intelligendi ista) quae sunt iam vera in secundo instante et fuissent cognita in primo instanti, si fuissent in primo instanti.

Quibus Doctor universum pandit ordinem quem divinus intellectus divinaque voluntas servant in decernenda et certo cognoscenda rerum contingentium futuritione; ita quod primo divinus intellectus voluntati offerat conceptus rerum possibilium, quae possunt existere, vel non existere, si nempe adveniat, vel negetur decretum voluntatis: Deinde, Divina voluntas libere sese determinat ad aliquas producendas, illarumque futuritionem decernit; quo facto, Essentia ex infinita sua virtute repraesentandi quodlibet ens verum, statim exhibet, et repraesentat intellectui divino certo cognoscendam earum rerum futuritionem; adeoque ex mente Doctoris divinus intellectus non cognoscit certo et infallibiliter rerum contingentium futuritionem nisi in Essentia divina et praesupposito divino decreto. — Eamdem sententiam amplectitur et tuetur Angelicus Doctor, ut contendunt peritiores illius moderni Interpretes; remque pluribus eius Angelici Doctoris textibus et rationibus confirmat Gonetus, Disp. 1. De Scientia futurorum contingentium, art. 5. maxime vero ex lib. 1. Contra Gentes cap. 68. ratione secunda, ubi Angelicus Doctor ita discurrit:

Deus cognoscendo suam essentiam alia cognoscit, sicut per cognitionem causae cognoscuntur effectus; omnia igitur Deus cognoscit, suam essentiam cognoscendo, ad quam sua causalitas extenditur; extenditur autem ad operationes intellectus et voluntatis; cognoscit igitur Deus cogitationes et affectiones mentis. Et ratione 3. sic loquitur: Sicut esse Dei est primum, et per hoc omnis esse causa: ita suum intelligere est primum, et per hoc omnis intellectualis operationis causa. Sicut igitur Deus cognoscendo suum esse, cognoscit esse cuiuslibet rei: ita cognoscendo suum intelligere et velle, cognoscit omnem cogitationem et voluntatem, idest nolitionem. Tandem concludit: Et sic remanet causalitas in causa prima, quae Deus est respectu motuum voluntatis, ut sic Deus seipsum cognoscendo huiusmodi cognoscere possit.

Ex quibus locis istud argumentum deduci potest iuxta D. Thomam: Deus cognoscit actus liberos nostrae voluntatis in sua essentia tamquam in causa: sed divina Essentia non est causa eorum nisi ut determinata per liberum decretum suae voluntatis, cum Deus non sit agens naturale, sed liberum; ergo iuxta D. Thom. Deus cognoscit actus liberos nostrae voluntatis in suo decreto.

Probatur Conclusio. Primo quidem auctoritate sanctorum Patrum diserte affirmantium praescientiam futurorum fundari in decreto voluntatis divinae; idque primo quidem ex S. Dionysio iam saepius laudato, affirmante Deum omnia in sua essentia tamquam in causa cognoscere; sed Essentia divina non est causa futuritionis nisi, ut determinetur per liberum divinae voluntatis decretum. Deus enim non agit ex necessitate naturae, sed ex beneplacito suae voluntatis, iuxta illud Apostoli ad Ephesios 1. Operatur omnia secundum consilium voluntatis suae: ergo Deus cognoscit omnia futura contingentia in sua essentia supposito prius decreto suae voluntatis. — Confirmatur ex sancto Hilario 9. De Trinitate: Quae Deus, inquit, facere decrevit in sua voluntate cognovit. Item ex sancto Augustino, lib. 26. Contra Faustum cap. 4. ubi reddens rationem cur nesciat an aliquid sit futurum, ait: Ideo nescio quia quid habeat hac de re voluntas Dei, me latet: illud me tamen non latet, sine dubio futurum, si hoc Dei voluntas habet. Qua consequentia nulla esset, si praescientia bonorum operum non esset fundata in decreto voluntatis divinae: ergo revera ita est.

Probatur itaque ratione. Futura contingentia non possunt prius cognosci, quam habeant rationem futuri; sed eam non habent praesupposito divino decreto; ergo non possunt cognosci ante decretum divinum. Maior patet, eo modo enim res est cognoscibilis quomodo est, adeoque futura cognosci nequeunt determinate, antequam determinatam futuritionem concipiantur habere. Probatur minor; Decretum Dei est prima radix primumque principium determinatae futuritionis rerum: ergo antecedenter ad illud res nec esse, nec concipi possunt ut determinate futurae. Probatur Antecedens: illud est prima radix primumque principium determinatae futuritionis rerum, quod primo eas deducit a statu possibilitatis ad statum futuritionis: sed illud est ipsummet decretum divinum: cum enim Deus non sit agens naturale, sed liberum, non operatur nihilque producit nisi ex libera determinatione suae voluntatis; ac proinde cum res possibiles ex se sint indeterminatae ad existendum vel non existendum, non determinantur ad futuram existentiam, nisi per divinam voluntatem. — Confirmatur: creaturae considerari possunt in triplici statu, nimirum possibilitatis, futuritionis et existentiae; in quibus statibus necessario a Deo tamquam a primo Principio dependent; in statu quidem possibilitatis dependent ab intellectu divino eas primo producente in esse intelligibili et complete ab omnipotentia divina, quae potest illas producere; In statu futuritionis dependent a divino decreto, Dei potentiam determinante ad conferendam illis existentiam in tali determinato tempore: In statu vero Existentiae, dependent ab actuali influxu Dei illas producentis et conservantis in esse: ergo sicut repugnat aliquid esse possibile independenter ab intellectu et potentia Dei, et existens independenter ab actuali Dei influxu: ita pariter repugnat aliquid esse vel concipi futurum independenter a decreto divino, sive absoluto sive conditionato.

Probatur 2. Si res contingentes essent determinate futurae antecedenter ad decretum absolutum vel conditionatum Dei, talis futuritio conveniret illis, vel ex se et ex natura sua, vel ex causalitate Dei, vel ex efficacia alterius causae; sed neutrum ex his potest asseri. Non quidem primum; Tum quia sequeretur illa futura esse necessario et ex natura rei, non vero libere et contingenter; et ita Deus efficere non posset ut futura non essent; quod enim convenit alicui ex se et ex natura sua, ipsi convenit necessario, nec a Deo potest impediri. Tum quia ab eodem principio res habent futuritionem ab aeterno, a quo habent existentiam in tempore; sed futura contingentia non habent existentiam in tempore a se, nec ex natura sua; ergo nec futuritionem ab aeterno. Non etiam secundum; cum enim Deus non sit agens naturale, sed liberum ad extra, nulla potest in eo esse, nullaque concipi causalitas antecedenter ad decretum et liberam determinationem suae voluntatis. Non denique tertium, cum enim causae secundae dependeant a determinatione et concursu, si nulla esset in Deo causalitas et determinatio circa creaturas, sicut revera nulla est ante divinum decretum de illis producendis nulla pariter concipi potest in causis secundis efficacia, a qua provenire possit illa determinata rerum futuritio.

Denique; Haec eadem veritas probatur ex brevi sed efficaci eversione et refutatione aliarum sententiarum. Si futura contingentia cognosci possent a Deo ante decretum, maxime primo vel in suis Ideis, ut docet Egidius Romanus in 1. dist. 38. asserens Deum cognoscere futura contingentia ante decretum in suis ideis, vel in sua essentia praecise, ut habet rationem ideae, aut speciei impressae; vel secundo in supercomprehensione causarum secundarum et liberi arbitrii, ut asserit Molina Disputatione quarta, dicens, Deum antecedenter ad suum decretum et determinationem suae voluntatis, infinita sua intelligendi virtute penetrare et cognoscere quid unaquaeque voluntas creata, sub quocumque statu et conditione ponatur, de facto volet, et in quam partem se inclinabit; quam penetrationem et perfectissimam cognitionem de humana voluntate, idcirco supercomprehensionem appellat, ut divina cognitio ab angelica distinguatur, quae licet comprehendat hominis voluntatem, in illa tamen non cognoscit nostros actus liberos; vel tertio; illa cognosceret in decreto ut futuro et formando in sequenti signo aut instanti rationis, ut docet Suarez lib. 2. De Scientia Dei, cap. 8.; vel denique in eorum futurorum contingentium veritate obiectiva, quam Vasquez et nonnulli alii Recentiores dicunt illa habere independenter a divino decreto; sed neutrum illorum vere potest affirmari; ergo restat, ut illa futura contingentia et libera cognoscantur in Essentia divina praesupposito divino decreto.

Probatur minor quoad primam partem. Deus non potest cognoscere creaturas nec in suis ideis, nec in sua Essentia habente rationem ideae, nisi eo modo quo in illa repraesentantur; sed antecedenter ad decretum creaturae non repraesentantur in Essentia divina ut futurae, sed tantum ut mere possibiles; ergo in illa non possunt cognosci ut determinate futurae, sed tantum ut mere possibiles. Maior constat. Minor pariter; tum quia res omnes antecedenter ad divinum decretum sunt in statu merae possibilitatis, suntque indifferentes ad futuritionem vel non futuritionem; tum quia Essentia divina antecedenter ad decretum repraesentat naturaliter et necessario, talisque repraesentatio pertinet ad scientiam naturalem et simplicis intelligentiae, non vero ad scientiam liberam et visionis; adeoque talis cognitio esset necessaria, non vero libera. Nec refert, quod Essentia divina antecedenter ad decretum habeat vim infinitam in repraesentando; ex eo enim solum sequitur, quod repraesentat omnia, quae sunt repraesentabilia, et eo modo quo sunt repraesentabilia. Unde, cum antecedenter ad divinum decretum de futuritione rerum, nihil sit repraesentabile ut futurum, sed solum cursus: ergo nec in illis certo, et infallibiliter possunt cognosci. Fundamenta Molinae proponentur et solventur, expugnando scientiam mediam, quam a se excogitatam tantopere, sed vane gloriatur. — Tertia pars eiusdem praefatae minoris etiam apparet falsa: tum quia decretum Dei non potest concipi ut futurum: ergo neque Deus cognoscere potest futura contingentia in suo decreto ut futuro in sequenti signo: tum quia ut Deus praesciret suum decretum, deberet distinguere nostro more instantia rationis in indivisibili instanti aeternitatis: sed hoc repugnat perfectioni eiusdem divini intellectus, ut scilicet distinguat, quae revera a parte rei distincta non sunt: tum quia si Deus in signo rationis antecedente existentiam sui decreti, illud ut futurum cognoscat, cognoscet illud ut futurum necessario et non libere: sed hoc est absurdum et divinae libertati repugnans: Patet sequela maioris: quia quod cognoscitur ut futurum, debet cognosci ut determinatum in sua causa ad existendum in instanti sequenti: at in illo signo, in quo Deus cognosceret suum decretum ut futurum, illud decretum non esset determinatum libere sed necessario; alioquin determinari deberet per aliud decretum et sic in infinitum; omnis enim determinatio libera voluntatis divinae, est decretum: ergo, etc.; tum denique quia si divinum decretum haberet rationem futuri, vel illam haberet in sua entitate actuali, vel in sua terminatione: non primum, hoc enim repugnat immutabilitati divinae: non etiam secundum, quia in terminatione non intelligitur futuritio, nisi etiam intelligatur futuritio in termino; sed in termino divini decreti nulla intelligitur futuritio prius ratione, quam decretum sit positum: tum quia terminus, seu obiectum divini decreti est futuritio existentiae creatae: sed hanc futuritionem habet existentia creata prius ratione, quam decretum sit positum: tum quia si tale obiectum haberet esse futuritionis ante decretum, vel haberet illud esse a se, vel ab alio: sed neutrum dici potest ut supra probatum est: ergo nullatenus potest habere esse futurum antecedenter ad decretum.

— Quarto denique patet eadem minor quoad ultimam partem, nempe quod futura contingentia cognosci nequeant in eorum veritate obiectiva antecedente decretum: tum quia veritas obiectiva consistit in connexione praedicati cum subiecto; sed in signo antecedente divinum decretum nulla potest esse talis connexio, quippe cum nulla sit causa, neque divina neque creata, quae illa coniungat invicem: non quidem creata, ut patet; non etiam divina, quia haec esset, vel intellectus divinus, vel divina omnipotentia; sed non intellectus, ille enim non est causa futuritionis rerum: neque etiam omnipotentia, quae non operatur circa creaturas, nisi consequenter ad divinum decretum: ergo pariter in illo signo nulla est rerum contingenter futurarum obiectiva veritas determinata: tum quia omnis obiectiva veritas determinata necessario fundatur in aliquo esse; veritas enim est entis proprietas: sed nullum est esse in quo fundari posset illa veritas obiectiva rerum contingentium ante decretum: vel enim fundaretur in esse, quod haberent in se, vel in esse quod haberent in suis causis. Non primum, contingentia enim quamdiu futura sunt, nullum habent esse in seipsis. Non etiam secundum, cum enim causae secundae, a quibus procedere possent, sint indeterminatae et impedibiles, etiam in illis certum et determinatum esse habere nequeunt.

SOLVUNTUR FUNDAMENTA SUARESII.

Obiicit 1. Suarez: Deus prius ratione concipit suam voluntatem posse velle, quam concipiat eam volentem: ergo etiam prius ratione concipere potest illam ut volituram, quam nunc volentem. Confirmatur exemplo Angeli, quem si ab aeterno Deus creasset operantem, posset Deus cognoscere illum prius ratione ut voliturum pro alio signo, quia prius cognovisset ipsum posse velle, quam de facto velle. — Nego consequentiam: Plus enim requiritur ad concipiendum aliquid tamquam ponendum, quam ad illud concipiendum tamquam ponibile: requiritur enim ad hoc postremum aliquid determinans ipsum ponibile ad esse ponendum: respectu autem divini decreti nihil concipi potest, quod determinet ad esse ponendum, seu de non futuro ad esse futurum. — Ad confirmationem: nego paritatem; ex hypothesi enim quod Deus creasset Angelum ab aeterno operantem v. g. diligentem, de facto quidem prius cognosceret talem dilectionem ut posteriorem, et quodammodo futuram respectu naturae illius Angeli, quia in creatis prius est esse quam operari; idque maxime cum substantia Angeli, eiusque dilectio per accidens tantum mensurentur aeternitate, tamquam mensura sibi non propria et essentiali: secus autem est de Deo in quo non est prius esse, quam operari et cuius tam essentia, quam operatio et decretum mensurantur aeternitate quasi mensura sibi propria et essentiali.

Obiicit 2. Ut cognoscatur decretum divinum in futuro, sufficit quod in aliquo signo abstrahat ab actuali existentia; sic autem revera abstrahit in primo signo aeternitatis, in quo nondum concipitur ut positum: ergo in hoc primo signo prius ratione, quam positum sit, concipitur ut futurum: patet minor, in illo enim signo rationis divina voluntas non concipitur adhuc determinata ad creandum v. g. hominem; ad hanc enim creationem tantum concipitur se determinare in posteriori signo. — Respondeo 1. negando maiorem: ut enim aliquid in aliquo signo videatur ut futurum, non sufficit, quod pro illo signo abstrahat ab esse; ex eo enim praecise, quod abstrahit ab esse, non censetur magis futurum, quam non futurum; cum etiam non futura et mere possibilia abstrahant ab esse. Itaque ultra abstractionem ab esse, requiritur ad rationem futuri, ut detur aliquid a quo determinari possit de possibili ad futuritionem: nihil autem ante divinum decretum ita determinare potest: ergo nec habere potest rationem futuri. — Respondeo 2. Id quidem verum esse si illud instans esset signum reale et in quo, non autem esset signum rationis et a quo, ut de facto est. Signum enim illud in quo divina voluntas concipitur ut indifferens ad formandum decretum de homine creando, vel non creando, non est signum reale, sed rationis, proindeque non sufficit ad veram rationem futuri; alioquin Filius posset dici futurus respectu Patris, quia in signo originis et rationis concipitur prius Pater, quam Filius.

Obiicit 3. In illo priori signo, quo Deus antecedit sua decreta libera et concipitur habere scientiam simplicis intelligentiae, ista propositio, Deus non decernet in sequenti signo creare mundum, est falsa: quia suo obiecto non est conformis et consequenter eius contradictoria, nempe, Deus decernet in sequenti signo creare mundum, est vera: ergo decretum de creatione mundi in illo priori signo est determinate futurum, ac proinde cognoscibile est ut tale ab intellectu divino. — Respondeo 1. Deum sua decreta libera non antecedere aliqua prioritate et instanti in quo, sed solum a quo. Secundo falsum est ex propositionibus contradictoriis unam esse determinate veram et alteram falsam in signo praecedenti divinum decretum, quia nihil est futurum ante illud decretum. Tertio dico: equidem alterutrum contradictorium debere verificari pro quovis instanti durationis realis; non autem pro quovis instanti naturae, vel rationis; in illo enim priori signo praescindi potest ab utroque; quo constat exemplo: in priori enim signo, quo humanitas est prior risibilitate, nec est risibilitas, alias non esset ipsa natura posterior, nec non risibilitas, alias non posset humanitati competere:

Obiicit denique: Deus pro illo signo rationis in quo nondum concipitur habere liberum decretum, comprehendit suam essentiam et voluntatem: sed non potest illam comprehendere nisi in ea cognoscat sua decreta futura in sequenti signo; cum enim cognitio comprehensiva sit perfectissima, extendi debet ad id omne, quod in suo obiecto continetur: ergo cum decreta directe contineantur realiter in voluntate et essentiam Dei, Deus non potest suam essentiam, suamque voluntatem cognoscere quin pariter cognoscat sua decreta.

Respondeo 1. Illam illationem fore veram si daretur aliqua prioritas in instanti reali inter actus necessarios et liberos; essetque verum, quod Deus in instanti reali prius se cognosceret, quam formaret decreta; quae suppositio cum falsa sit, etiam falsum est, quod ex illa infertur.

Respondeo 2. Quod quamvis Deus in illo priori signo, in quo concipiuntur tantum actus naturales, et nondum concipiuntur actus liberi, suam comprehendat essentiam; non tamen dicitur cognoscere sua decreta ut futura; cum enim divina voluntas in illo signo concipiatur ut indifferens et indeterminata ad productionem rerum, non potest esse medium ad illa decreta determinate cognoscenda; in principio enim indifferenti et indeterminato, non potest cognosci certus et determinatus effectus.

PROPONUNTUR, AC SOLVUNTUR ALIORUM FUNDAMENTA.

Obiiciunt postremae sententiae Assertores: ratio et vis contradictionis necessario efficit ut una ex duabus propositionibus contradictoriis sit determinate vera et altera determinate falsa, ut istae propositiones, Si Paulus vocetur in tali tempore et occasione, revera consentiet: Et si vocetur in tali tempore et occasione non consentiet, sunt vere contradictoriae pro illo priori signo antecedente divinum decretum; ergo pro signo priori ad divinum decretum, una illarum est determinate vera et altera determinate falsa, et consequenter est cognoscibilis a Deo ante decretum.

Respondeo 1. Distinguendo maiorem: ratio contradictionis exigit ut una ex contradictoriis sit determinate vera et alia determinate falsa pro omni instanti reali, concedo: pro omni instanti rationis, nego: et concessa minore, nego consequentiam.

Respondeo 2. Negando minorem: nempe quod propositiones illae in signo antecedente divinum decretum sint contradictoriae, quia ad contradictionem, necessario debet supponi essentia propositionis. Cum autem ante decretum nihil omnino sit futurum, vel non futurum; idcirco nec tunc est essentia propositionis, quae rem enuntiaret pro illo signo futuram, vel non futuram, adeoque nec est contradictio.

Instant: Veritas et falsitas sunt proprietates propositionis, ut docetur in Logica: ergo convenire debent propositioni pro omni signo imaginabili, in quo concipi potest haec propositio: sed illae propositiones concipi possunt antecedenter ad decretum divinum: ergo in illo signo verae sunt, aut falsae.

Distinguo maiorem. veritas et falsitas sunt proprietates propositionis formalis, concedo: materialis, nego: in illo autem signo antecedente divinum decretum non sunt propositiones formaliter, sed tantum materialiter. Vel aliter, veritas et falsitas sunt proprietates propositionis respectivae, concedo: absolutae, nego: quemadmodum enim aequalitas simul et inaequalitas sunt proprietates quantitatis, non quidem absolutae, sed respectivae; quia una quantitas dicitur aequalis vel inaequalis per ordinem ad alteram quam excedit, vel a qua exceditur: ita pariter veritas aut falsitas dicuntur proprietates respectivae, quia sumuntur per ordinem ad obiectum, ita quod ex conformitate vel difformitate quam habent ad illud, sint verae vel falsae. Unde si obiectum in aliquo signo rationis non sit determinate futurum, vel non futurum, etiam propositiones non erunt determinate verae vel falsae, sed indifferentes ad veritatem et falsitatem.

Obiicies 1. Generatim contra Conclusionem: si divina Scientia de rebus contingenter futuris fundaretur in decreto divino, illudque praesupponeret, sequeretur Scientiam Visionis distingui formaliter, et esse attributum divinum distinctum a Scientia simplicis intelligentiae: sed falsum consequens: ergo et antecedens. Patet sequela maioris, distinctio namque scientiarum petitur ex parte medii et motivi; diversum autem esset motivum utriusque scientiae: illa enim res possibiles cognosceret in omnipotentia, haec vero cognosceret in decreto.

Nego sequelam maioris, et probationem eius distinguo. Scientiae distinguuntur per diversa motiva et media in quibus, concedo; a quibus, nego: hoc est, distinguuntur quidem per diversa media in quibus repraesentatur formaliter, non autem a quibus talis sit repraesentatio veluti causaliter. Illae autem scientiae sua conspiciunt obiecta in eodem medio, nimirum in Essentia divina, quae res possibiles et futuras repraesentat, illas quidem videndas per scientiam simplicis intelligentiae, has autem per scientiam visionis. Itaque licet diversa sint motiva a quibus, nimirum quia res non sunt complete possibiles nisi per omnipotentiam, nec sunt futurae nisi per decretum divinum; tamen non debent esse Scientiae distinctae, quia et Omnipotentia et Decretum Dei, sunt tantum veluti conditiones applicantes eius intellectum ad res possibiles et futuras videndas per distinctam illam Scientiam simplicis intelligentiae et visionis.

Obiicies 2. Deus cognoscit peccata futura: sed illa non cognoscit mediante suo decreto: ergo futura non cognoscit mediante decreto. Patet minor; Deus enim non decernit peccata futura, alioquin esset auctor peccati. — Distinguo minorem. Deus non decernit futura peccata decreto absoluto et positivo, concedo; decreto permissivo, nego: itaque duplex est decretum divinum, unum quidem Positivum, quod decernit positive concurrere ad entitatem physicam cuiuscumque actionis, sive bonae, sive mali: aliud autem Permissivum, quo statuit permittere malitiam peccati, non suspendendo scilicet suum concursum ad illam actionem Physicam, ex qua consequitur talis malitia; quia de ratione

Providentiae universalis est, ut aliquos defectus permittat tam in ordine naturali, quam morali, ut inde magis reluceat universi pulchritudo, et ordo iustitiae appareat. Unde S. August. in Enchiridio, c. 5. Non fit aliquid nisi Omnipotens fieri velit, vel ipse faciendo, vel fieri permittendo: priori decreto non decernit peccatum, sed tantum posteriori.

Urgebis: Ut aliquid habeat rationem medii ducentis ad cognitionem alterius, debet habere certam et infallibilem cum eo connexionem; sed decretum permissivum non habet certam connexionem cum peccatis futuris: ergo illo mediante Deus peccato certo praescire nequit. Patet maior: Minor probatur: Decretum permissivum duo importat, nimirum propositum concurrendi ad entitatem peccati, et conferendi ex parte causae primae omnia, quae sunt necessaria causae secundae ad agendum. Insuper, importat etiam suspensionem auxilii efficacis ad resistendum tentationi, vel ad faciendum actum virtutis praeceptum: sed decretum permissivum neutra hac ratione habet connexionem necessariam cum peccato futuro: non quidem propter suspensionem auxilii, alioquin sequeretur, quod voluntas humana cum solo concursu generali esset determinata ad malum, nec posset aliquod bonum morale producere; non etiam propter propositum concurrendi ad entitatem peccati, alioquin Deus esset auctor peccati, quia causaret illud a quo necessario causaretur malitia: ergo per decretum permissivum non potest cognoscere peccatum futurum.

Nego minorem. necnon et minorem illius probationis, Deus enim utroque modo videt futurum peccatum: primo quidem ratione denegati auxilii efficacis, quia ad talem denegationem infallibiliter sequitur peccatum, non consecutione Physica et causalitatis, sed consecutione veluti Logica et illationis. Cum enim illa voluntas non possit graves tentationes superare absque efficaci auxilio, consequens est ut ad ipsius denegationem voluntas superetur et consentiat peccato. Idem pariter videt Deus in proposito concurrendi ad entitatem Physicam peccati, quia cum haec entitas connexionem habeat cum actu morali peccaminoso, consequens est quod concurrendo ad hanc entitatem, Deus etiam videat illam deformitatem moralem, qua ipsi connexa est. Non tamen exinde sequitur eum esse causam peccati, quia per se non concurrit ad illam deformitatem; eo quod illa non sit effectus, sed defectus, ut fusius aperiemus in sequenti Disputatione de voluntate Divina: