Scotus Academicus, Tomus secundus: De Deo Intelligente et Volente

Neminem Theologorum latere arbitror Pelagium una cum suis asseclis circa praesentis Quaestionis veritatem gravius exorbitasse, utpote qui divinae Praedestinationis coronidem, nempe gloriam aeternam, solius liberi arbitrii foetum et fructum esse dixerit: unde quotquot haeretici hunc in lapidem impegerunt, illius fuerunt aut antecessores, aut sequaces. Quod ut re comprobemus, sequentes subiicimus quaestiunculas, in quibus apparebit 1. qui fuerint Pelagiani erroris Antesignani, 2. qui Disseminatores, 3. qui Sequaces.

DE PELAGIANISMI PRAECURSORIBUS ET ANTESIGNANIS. — Primarius Haeresis Pelagianae antesignanus fuit ipse perduellis Angelus Lucifer, qui beatitudinem divinam appetiit, eamque obtinere praesumpsit propriis naturae suae viribus, ut ipsemet indicat his verbis Isai. 14. In Caelum ascendam, super astra Dei exaltabo solium meum... similis ero Altissimo, hoc videlicet cupiens, ut sicut Deus per suam naturam beatus est, ita ipse natura sua beatus foret: quod equidem eleganter explicat S. Hieronymus, Epist. ad Ctesiphontem: Non audacter, inquit, (ut falso putas), sed amanter, studioseque fecisti, ut notam mihi ex vetere mitteres quaestionem, qua ante litteras tuas, plerosque in Oriente decepit, ut per simulatam humilitatem superbiam discerent et dicerent cum Diabolo in Caelum ascendam, etc.* Inde sicut Diabolus huius erroris parens extitit, illius etiam propagator et disseminator fuit; ipsum enim sparsit inter superbos illos homines, qui Deut. 32. praesumentes se ingenio, viribus et labore suo, ea quae habebant consecutos fuisse, ore superbiente proferebant: Manus nostra excelsa, et non Dominus, fecit haec omnia. Tales erant et illi de quibus ait David Ps. 11. Labia nostra a nobis sunt, quis noster Dominus est? Tales denique extiterunt veteres Gentiles Philosophi, qui libero arbitrio nimium indulgentes hominem sibi ad felicitatem assequendam sufficere docebant: unde S. Hieronymus Pelagianam haeresim affirmat ex Philosophis antiquis et maxime Pythagorae et Zenonis Principis Stoicorum fonte manasse; subdit enim laudato loco: Quae potest alia maior esse temeritas, quam Dei sibi, non dicam similitudinem, sed aequalitatem vindicare; et brevi sententia omnium haereticorum venena complecti, quae de Philosophorum et maxime Pythagorae et Zenonis Principis Stoicorum fonte manarunt. Postmodum vero anno circiter quinquagesimo ante Christum natum, Sadducaei docuerunt, in nostra esse potestate, ut tam felicitatis nobis auctores simus, quam infortunii, ut refert Ioseph lib. 13. Antiquitatum Iudaicarum cap. 9.

At post Christum natum, quatuor potissimum Pelagiani erroris prodromos et antesignanos Historia Ecclesiastica prodit, quorum primi extiterunt quidam Christiani a Gentilismo et Iudaismo ad Christi fidem in ipsis Ecclesiae ulnis assumpti: Iudaei quidem, qui ut prae caeteris fidelibus a Gentilismo traductis sibi primas arrogarent, gloriabantur suam electionem se fuisse promeritos, tum per nativam a Patriarcha Abrahamo Patre fidelium propagationem, tum per Mosaicae legis observantiam, quam utique non gratiae adiutorio, sed liberi arbitrii viribus deferebant, ut colligere licet ex Apostolo in Epistola ad Fideles Romae consistentes; in qua potissimum adlaborat, ut Fidelium tum a Iudaeis, tum a Gentilibus assumptorum, supercilium comprimat: illis quidem demonstrans suam sortem nec generi, nec legi, sed soli gratiae et divinae misericordiae esse tribuendam; his vero aperiens, quod si in vices et locum reprobatorum quorundam Iudaeorum assumpti fuerint, nullam tamen inde gloriae, aut iactantiae ansam eos habere, utpote cum haec suffectio et substitutio non eorum meritis, sed soli gratiae sit deputanda. — Primum urget, maxime cap. 3., ubi cum dixisset Iudaeis propter factas sibi repromissiones et praescriptam a Deo legem non esse superbiendum, cum omnes obnoxii fuerint peccato, a quo non per legem, sed per gratiam mundari licuit: Quia ex operibus legis, inquit vers. 20. non iustificabitur omnis caro coram illo; seu ut addit vers. 21. Iustificati gratis per gratiam ipsius, per redemptionem, quae est in Christo Iesu. Iudaeum interpellans versu 27. concludit: Ubi est ergo gloriatio tua? exclusa est. Per quam legem? factorum? Non: sed per legem fidei. Idem acrius urget cap. 4. aperiens qualiter Abrahamus iustificatus non fuerit per legem, nec per circumcisionem, sed per iustitiam fidei; nec eum tantum Iudaeorum Parentem censeri, sed et omnium qui sectantur fidem: Ut secundum gratiam, inquit vers. 16., firma sit promissio omni semini; non ei qui ex lege est solum, sed et ei qui ex fide est Abrahae, qui pater est omnium nostrum, etc. Cum autem sequentibus in capitulis aperuisset qualiter Iudaei ob assidua et perpetua peccata suam potius reprobationem quam electionem fuerint promeriti; concludit cap. 11.: Sic ergo et in hoc tempore reliquiae secundum electionem gratiae salvae sunt. Si autem gratia, iam non ex operibus, alioquin gratia iam non est gratia. — Secundum pariter ibidem evincit, nempe Gentilibus in Iudaeorum reprobatorum sortem suffectis et electis non esse gloriandum: Si enim, inquit vers. 15. amissio eorum reconciliatio est mundi, quae assumptio, nisi vita ex mortuis? et vers. 17.: Quod si aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cum oleaster esses, insertus es in illis, et socius radicis, et pinguedinis olivae factus es; noli gloriari adversus ramos, etc. Quibus aperte constat nonnullos fideles, tum ex Iudaismo cum ex Gentilismo assumptos, hac erronea sententia laborasse, ut arbitrarentur se a Deo fuisse selectos intuitu naturalium ac moralium bonorum, non a gratia, sed ab arbitrio libero manantium, in quibus apertam Pelagianis viam paraverunt.

— Manichaei inter varios errores circa Praedestinationis causam secundas obtinent: Manes enim, a quo Manichaei,

Duo principia, inquit S. Augustinus lib. de Haeresibus cap. 46. inter se diversa, atque adversa, eademque aeterna et coaeterna hoc est semper fuisse, composuit: duasque naturas, atque substantias boni scilicet et mali, sequens alios antiquos Haereticos opinatus est, quarum inter se pugnam et commixtionem, et boni a malo purgationem, et boni quod purgari non poterit, cum malo in aeternum damnationem secundum sua dogmata asseverans, multa fabulatur.

Maxime vero censebat aliquas esse animas ita mali permixtione deturpatas, ut ab eo nulla vi expurgari possent et idcirco eas fore in aeternum damnandas: alias vero, quae non ita tenaci labe inficerentur, sed facile ab omni mali concretione purgari et liberari possent per ipsam Dei virtutem et Deitatis substantiam, quam per alimenta sumebant: His quippe alimentis, sicut universo mundo Dei substantiam perhibet esse commixtam, quam purgari putant in Electis suis eo genere vitae quo vivunt electi Manichaeorum... qua occasione, vel potius execrabilis superstitionis quadam necessitate coguntur Electi eorum velut Eucharistiam conspersam cum semine humano sumere, ut etiam inde, sicut et de aliis cibis quos accipiunt, substantia illa divina purgetur... Inde non vescuntur carnibus, tamquam de mortuis, vel occisis fugerit divina substantia, tantumque, ac tale inde remanserit, quod iam dignum non sit in Electorum ventre purgari. Nec ova saltem sumunt, quasi et ipsa cum franguntur spirent, nec oporteat ullis corporibus mortuis vesci et hoc solum vivat ex carne quod in farina, ne moriatur, excipitur; sed nec alimonia lactis utuntur quamvis de corpore animantis vivente mulgeatur sive sugatur; non quia putant divinae substantiae nihil ibi esse permixtum, sed quia ipse error sibi non constat: nam et vinum non bibunt, dicentes fel esse Principum tenebrarum, cum vescantur uvis; nec musti aliquid, vel recentissimi, sorbent. Animas auditorum suorum in Electos reverti arbitrantur, aut feliciori compendio in escas Electorum suorum, ut iam inde purgatae in nulla corpora revertantur. Caeteras autem animas et in pecora redire putant et omnia quae radicibus fixa sunt, atque aluntur in terra: herbas etiam, atque arbores putant vivere, ut vitam quam illis inest et sentire credant et dolere cum laeduntur: nec aliquid inde sine cruciatu eorum quemquam posse vellere, aut carpere, propter quod agrum etiam spinis purgare nefas habent. Unde agriculturam (quae omnium artium est innocentissima) tamquam plurium homicidiorum ream dementes accusant: suisque Auditoribus ideo haec arbitrantur ignosci, quia praebent inde alimenta Electis suis, ut divina illa substantia in eorum ventre purgata, impetret eis veniam, quorum traditur oblatione purganda, etc. Haec paulo longius scripsi, ut appareat quas in nenias abeat delirantium Haereticorum ingenium, ubi semel a veritate Catholica exorbitarit. — Tertium locum inter hos deviantes usurpant Priscillianistae. Quos in Hispania Priscillianus instituit, maxime Gnosticorum et Manichaeorum dogmata permixta sectantur, inquit S. Aug. ibidem cap. 70. quamvis et ex aliis Haeresibus in eos sordes, tamquam in sentinam quamdam horribili confusione confluxerint.

Propter occultandas autem contaminationes et turpitudines suas, habent in suis dogmatibus haec verba: Iura, periura, secretum prodere noli. Hi animas dicunt eiusdem naturae, atque substantiae cuius est Deus ad agonem quemdam spontaneum interioris exercendum per septem Caelos et per quosdam gradatim descendere principatus et in malignum Principem incurrere a quo mundum factum volunt, atque ab hoc principe per diversa carnis corpora seminari. Astruunt etiam fatalibus stellis homines colligatos. Ita ut quemadmodum secundum varias ortus nostri constellationes, alii vegetiores et sani, alii vero infirmi et languentes existunt; sic iuxta easdem varias constellationes, alios dicunt nasci destinatos et aptos ad gloriam; alios vero aeternis suppliciis mancipandos.

— Denique inter Pelagiani erroris Antesignanos quartum locum obtinet Origenes: Nam, inquit S. Augustinus lib. 11. De Civit. cap. 23.

Quaedam dicunt animas a Deo quidem factas; sed a Conditore recedendo peccasse et diversis progressibus pro diversitate peccatorum a Caelis usque ad terras diversa corpora quasi vincula meruisse. Et hunc esse mundum, eamque causam mundi fuisse faciendi, non ut conderentur bona, sed ut mala cohiberentur.

Hinc Origenes iure culpatur: in his enim libris quos appellavit Περὶ ἀρχῶν, idest de principiis, hoc sensit, hoc scripsit, etc. Hunc eumdem errorem Origeni tribuit Epiphanius in Panario, et Nazianzenus Orat. 31., et Theophilus Alexandrinus, Epist. 1. Paschali contra Origenistas. Haec omnia confirmat S. Hieronymus Epist. ad Ctesiphontem non longe ab initio, ubi tacito nomine, Pelagium sic carpit:

Vis adhuc alium nosse tui erroris Principem? Doctrina tua Origenis ramusculus est: in eo enim Psalmo 15. ubi scriptum est (ut de caeteris taceamus) insuper et usque ad noctem increpuerunt me renes mei: asserit virum sanctum, de quorum videlicet et tu numero es, cum ad virtutum venerit summitatem, nec in nocte quidem ea pati, quae hominum sunt, nec cogitatione vitiorum aliqua titillari. Nec erubescas de societate talium, renuens eorum nomina, quorum blasphemiis iungeris, etc.

Et certe hic error apud Origenem in ipso libro Περὶ ἀρχῶν, legitur pluribus in locis; maxime lib. 3. cap. 1. ubi ait circa finem: Cum ergo una omnium sit natura rationabilium creaturarum, ex ipsa Deus secundum praecedentes meritorum causas sicut ex una massa figulus creavit et plasmavit, alios quidem ad honorem, alios autem ad contumeliam: et cap. 10. dicit: Providentiam Dei pro singulorum meritis et causis regere immortales Animas: et explicans ubi illa animarum merita inceperint, addit: Dum non intra huius saeculi vitam dispensatio humana concluditur. Et infra: Ex praecedentibus causis unumquodque vas, vel ad honorem, vel ad contumeliam praeparatur: et easdem causas praecedentes infra appellat antiquiores secundum quas hi ad gloriam praeparantur.

Nec refert, quod lib. 2. Periarchon c. 2. aperte doceat, Spiritum creatum non fuisse, imo nec creari potuisse sine corpore; quod quidem, licet sit erroneum, tamen indicat illum non asseruisse animas longe ante corpora creatas, nec proinde ante corporum animationem potuisse mereri, vel demereri: nam, ut recte colligit Suarez lib. 1. De Praedestinatione cap. 1. n. 6. ea fuit Origenis sententia, quod animae prius creatae fuerint in quibusdam corpusculis et inde migraverint in haec corpora humana, quasi in carceres, uti ibi vel admissi delicti poenitentiam agerent, vel sua peccata prorogantes, ob demerita poenis aeternis addicerentur.

Quod autem revera Origenis scripta summum Pelagianis patrocinium praebuerint, satis aperte colligitur ex stropha Rufini, quem Pelagii praecursorem pluribus appellat S. Hieronymus; quia Rufinus ex Oriente cum Melania Romam repetens, ut faciliorem Pelagianismo viam sterneret, secum detulit Origenis librum Periarchon, quem Latinum fecerat, rescissis variis ex eo erroribus, maxime qui mysterium Trinitatis impugnabant, ut qui in Trinitate Catholicum legeret, in aliis Haereticum non caveret, inquit S. Hieronymus Apologia 1. adversus Rufinum. Ne autem sibi esset impedimento quod apud nonnullos Origenis nomen male audiret, idem Rufinus Apologiam pro Origene ab Eusebio Caesariensi scriptam, a se vero latinitate donatam nomine Martyris Pamphilii evulgavit.

Plures alias strophas ipse Rufinus commentus est, ut idem astrueret:

Illam autem temeritatem, inquit S. Hieronymus, Epist. ad Ctesiphontem, imo insaniam eius quis digno posset explicare sermone, quod librum Sixti Pythagorici, hominis absque Christo, atque Ethnici, immutato nomine Sixti martyris et Romanae Ecclesiae Episcopi praenotavit? In quo iuxta dogma Pythagoricorum, qui hominem exaequant Deo et de eius dicunt esse substantia, multa de perfectione dicuntur; ut qui volumen Philosophi nesciunt, sub Martyris nomine bibant de aureo calice Babylonis.

Denique in ipso volumine nulla Prophetarum, nulla Patriarcharum, nulla Apostolorum, nulla Christi fit mentio, ut Episcopum et Martyrem sine Christi fide contendat. Unde et vos plurima contra Ecclesiam usurpatis testimonia, fecerat hoc et in sancti Pamphylii Martyris nomine, ut liberum defensionis Origenis, Eusebii Caesariensis (quem fuisse Arianum nemo est, qui nesciat) nomine Pamphylii Martyris praenotaret, quo scilicet illa egregia quatuor Origenis Periarchon volumina latinis infunderet auribus. Et quod mirandum magis, ne quidem ipse Rufinus erubuit iactare Romae, tum S. Hieronymum, tum etiam Theophylum Alexandrinum Episcopum eisdem Origenis erroribus assentiri, ut ipse testatur S. Hieronym. ad Pammachium, Epist. 78. ubi ait: Me et Papam Theophylum iactabat erroris, latratuque impudentissimorum canum ad inducendos simplices, nostrum mentiebatur assensum. Inde contigit, referente Baronio ad annum Christi 397. ut immenso tunc periculo Romana fluctuaret Ecclesia, cum liber Periarchon (Haeresum ille Thesaurus) manibus Clericorum circumferretur, ab imprudentibusque laudaretur et scriberetur, vipereoque fotu multiplicaretur ubique: adeo ut nisi Christi promissionibus firmissimo fundamento Ecclesia Romana Petro consolidata fuisset, eius casus iure timeri potuisset.

Verum cum iam late, longeque serperet virus ob Siricii Papae simplicitatem, quam suggillat S. Hieron. quod adduci non potuisset ut crederet in Christianis adeo fama conspicuis haeresis occultari venenum, ex probitate animi sui nesciens mala existimare de aliis; et ideo non confestim, ut par erat, damnavit igne versionem illam Periarchon Origenis veneno refertam.

Eo brevi vita functo, eius successor Anastasius, cum iam Origenis haereses in Synodo Alexandrina damnatae fuissent, idque pluribus et manifestis probationibus, atque potissimum sancti Hieronymi scriptis Romam missis, una cum genuina Origenis Periarchon translatione ab ipso facta, in qua eiusdem errores singuli aperta luce cunctis inspiciendi exponebantur: ille, inquam, Anastasius Papa Apostolica auctoritate, easdem Origenis haereses damnavit Anno Christi 400.

Inde scribuntur per orbem Catholicum ab ipso litterae, ut quae cavenda forent circa Origenis errores, omnes scirent.

Inde Episcopi invicem suis in provinciis collecti, eosdem errores damnarunt: quin etiam sanctionem Imperatorum secutam esse exinde Episcoporum iudicium sanctus Hieronymus significat Apologia prima, ubi ait, Rufini querelis respondens:

Si quid contra Origenem et sectatores eius dicitur, in te dictum putas: Ergo et Epistolae Theophyli et Epiphanii et aliorum Episcoporum, quas nuper ipsis iubentibus transtuli, te petunt, te lacerant. Imperatorum quoque scripta, quae de Alexandria et de Aegypto Origenistas pelli iubent me suggerente dictata sunt: et ut Romanae urbis Pontifex miro eos odio detestetur, meum consilium fuit, ut totus orbis post translationem tuam in Origenis odium exarserit, quem antea simpliciter lectitabat meus operatus est stylus. Si tantum possum, miror cur non me metuas, etc.

His praemissis de Pelagiani erroris praecursoribus, iam agendum est.

DE PELAGIO. § I. Quis et qualis fuerit.

Pelagius fuit natione Brito, patria Scotus, habet enim progeniem Scoticae gentis de Britannorum vicinia, inquit Hieron. praefat. lib. 2. in Ierem. Fuit etiam professione Monachus, simulata pietate Paulino et Augustino charus quondam, ac venerandus. Quod ut servum Dei dilexeris, novimus: Nunc autem quemadmodum diligas ignoramus. Nam et non solum dileximus, verum etiam diligemus eum, sed aliter diligemus, aliter aliquando dileximus: tunc enim quia rectae fidei videbatur: nunc autem ut ab iis, quae inimica et adversa gratiae sentire dicitur, inquit Augustinus Epist. 105.

Moribus denique fuit vitiatus, ac voluptati et ventri omnino deditus, si fidem facimus Isidoro Pelusiotae; qui eum Epist. 314. ita carpit:

Tibi ingens annorum turba caniciem invexit; et tamen rigidum, atque inflexum animum habes, ex alio Monasterio ad aliud subinde migrans, atque omnium mensas perscrutans et explorans. Quamobrem si tibi carnium nidor, atque opsoniorum condimentum curae est, iis qui magistratus gerunt potius blandire, atque urbium caminos vestiga; neque enim homines Eremitici facultates eas habent, ut te quemadmodum tibi gratum est, excipere valeant.

At vagationis Pelagii non eam puto tantum causam fuisse popinas assumendi, sed potius pateram venenatae haeresis propinandi ipsis Eremi incolis, ut a viris pietate clarissimis haustus et potatus error, facilius ab aliis ebiberetur.

§ II. Qualiter et quando Haereticus innotuerit.

Hic autem astutus et versipellis homo ne qualis esset impius deprehendi posset, cum se diu vere Catholicum simulasset; tandem innotuit, imprimis nonnullis Aegypti Monachis, penes quos diutius versatus fuerat.

Inde haec erroris scintilla brevi grande in incendium exarsit, nimirum circa annum, non quidem 415. ut ait Bellarminus in suo Chronico, nec circa annum quidem 413. ut suspicatur Prosper in Chronico: sed verius circa annum 405. ut colligere licet ex Epistola quam S. Chrysostomus adhuc exul scripsit ad Olimpiadem, ubi ad finem haec de Pelagio recens emergente Haeresiarcha:

De Pelagio Monacho, inquit, magno dolore affectus sum: cogita igitur quot, quantisque coronis digni sint, qui forti animo in acie steterunt; cum viros tum pie, ac sancte, tantaque cum tolerantia viventes, abripi, atque in fraudem impelli videamus.

Constat autem Chrysostomum obiisse anno 407. ut refert Socrates, lib. 6. cap. 19., adeoque ante annum 413. Pelagius ut haeresiarcha innotuit.

Censent nihilominus aliqui Pelagium illum, de quo loquitur Chrysostomus, non fuisse hunc haeresiarcham cuius errores describimus: quia, inquiunt, haec Epistola Chrysostomi scripta fuit anno Christi 401. quando in exilio versabatur, ut patet ex eius lectione: Pelagius vero adhuc fama sanctitatis florebat anno 413. quo anno libros de peccatorum meritis scripsit S. Augustinus, postquam anno superiori 412. Coelestius apud Carthaginem in Episcopali Iudicio excommunicationem meruisset, ut ipse ait lib. 2. Retractationum c. 33. ut sic, credibile est Pelagium (postquam in Oriente tamquam lupus sub ovina pelle delitescens detectus fuisset) Romam profectum esse; atque ibi Rufini sermonibus, necnon et eorum omnium qui Rufino favebant, tamquam astro aliquo percitum de fonte Origenis depromptos errores propalare coepisse: idque primum tacito et suppresso suo nomine, ne scilicet haeresis prius argueretur quam illa vires coepisset eundo et longe, lateque disseminata fuisset, ut colligitur ex S. Hieronymo praefatione lib. 4. in Ieremiam:

Commentarios, inquit, per intervalla dictabam, ut quod deerat otio superesset industriae, cum subito haeresis Pythagorae et Zenonis, scilicet impassibilitatis et impeccantiae, quae olim in Origene et dudum in discipulis eius Grunnio (Rufinum intelligit) Evagrioque Pontico et Ioviniano iugulata est, coepit reviviscere; et non solum in Occidentis, sed et in Orientis partibus sibilare et in quibusdam insulis, praecipueque Siciliae et Rhodi maculare plerosque, et crescere per dies singulos, dum secreto docent et publice negant.

Quibus verbis, S. Hieronymus Pelagianismi ortum et successum pandit. Primo, docens qualiter Pelagius ex Origene asseruerit posse hominem eo perfectionis pervenire in hac vita, ut affectibus vacuus omni careat peccato. Secundo, ipsum in hoc errore docendo praecursorem et praeceptorem habuisse Rufinum Evagrii et Ioviniani sequacem: quod iterum confirmat idem Hieronymus in principio libri secundi contra Pelagium: Non erubescis, inquit, explosam atque damnatam Ioviniani sententiam sequi? Etenim his testimoniis, tuisque nititur argumentis: imo tu illius inventa sectaris, in Oriente disseminans, quae olim Romae dudum in Africa condemnata sunt.

Coepit itaque suum errorem disseminare Pelagius circiter anno 405. scriptis aliquot Epistolis et Opusculis fermento suo conspersis: adeo tamen callide et tot, tantisque verborum ambagibus, argutiisque, ut vel oculatissimos falleret. Etenim verebatur aperte dicere publice, quod secreto Discipulis tradebat, ut ait Hieronymus in Epistola ad Ctesiphontem: et perversis instructus verborum argutiis, sub imagine fidei catholicae disputans, veluti pestiferum exhalans virus, totam veri dogmatis quaerebat evertere disciplinam, inquit S. Aug. lib. De Natura et Gratia, cap. 10.

Dum haec Romae a Pelagio gererentur, contigit eam ab Alarico Gothorum Rege capi, atque vastari, anno circiter 410. Tumque diffugientibus huc et illuc plurimis eius incolis, Pelagius quoque cum Coelestio fugit in Africam et Hipponem appulit absente S. Augustino huius urbis Episcopo: brevique inde Carthaginem se recepit, ubi semel, iterumque visus est obiter ab Augustino, cura collationis mox habendae cum Donatistis tunc temporis occupatissimo, et non diu post in Palaestinam properavit, ut omnia haec testatur sanctus ille Doctor lib. De Gestis Pelagii, cap. 22.

— Cum autem Coelestius Princeps eius discipulorum in Africa substitisset, ibique et praecipue Carthagine doceret apertius, quae Pelagius occulte tantum et ambigue spargebat apud Palaestinos: atque ut maiori auctoritate in suis erroribus propagandis incumberet, ad Presbyterii gradum clandestina calliditate promoveri niteretur; pravis eius conatibus obsistentes Paulinus Diaconus Carthaginensis et nonnulli alii viri Ecclesiastici, ad Episcopale iudicium eum Carthagine detulerunt; ubi accusatus, atque damnatus excommunicationis sententia, ab Ecclesia Carthaginensi expulsus est, ut reportaret dignam sua perversitate sententiam, inquit S. August. lib. De Gestis Pelagii, cap. 22.

Haec autem contigerunt circa annum 412. Coelestius vero Carthagine pulsus, magis convictus, quam correptus recessit, ut ait sanctus Augustinus Epist. 89. ad Hilarium; indeque migravit in Siciliam, Rhodique substitit, ubi plurimos suis erroribus coepit inficere, ut hic Occidentales macularet, dum Pelagius Orientales perversis suis dogmatibus clanculum labefactabat.

§ III. A quibus primum impugnata et in apertum latens Pelagii haeresis deducta fuerit.

Primus omnium Pelagianam haeresim palam impugnasse videtur sanctus Augustinus: nam anno 413. paulo post condemnationem Coelestii, scripsit primum suum opus contra Pelagianos, tres libros scilicet De peccatorum meritis et remissione ad Marcellinum, ut ipsemet affirmat lib. 2. Retractationum cap. 33. Subindeque alium ad eumdem, De Spiritu et littera, ut ibidem ait cap. 37. Iam enim Pelagius circa idem tempus suam scriptis vulgaverat haeresim, praesertim in illa Epistola, quam scripsit ad Demetriadem, ut eam ad vitae christianae perfectionem institueret; aliquotve aliis libris, quorum unus traditus fuit sancto Augustino a Timasio et Iacobo nobilibus Adolescentibus, primum quidem a Pelagio errore infectis, posteaque sancti Augustini opera ad rectam fidem reductis, ut ipse testatur lib. De Gestis Pelagii, cap. 6.

— Eodem ipso tempore stylum contra eosdem stringebat S. Hieron. in Oriente rogatu Ctesiphontis, ad quem longam Epistolam et tres libros Dialogi adversus Pelagianos misit; quos ante Synodum Diospolitanam scriptos fuisse colligunt ex eo quod nullam illius mentionem faciat: imo etiam nondum rescivisse videatur quaenam doctrinae pelagianae capita fuissent in Coelestio damnata Carthagine; alioquin non adeo laborasset in exquirendis et detegendis dogmatibus de quibus Pelagius iam erat aperte in suo discipulo damnatus.

Alii tamen cum Baronio ad annum 415. censent scriptos fuisse, postquam Hieronymus vidit Pelagium malis artibus, fraudulentisque responsis et abiurationibus Synodum illam decepisse. Tunc enim ad detegendas illius versutias prudenter excogitavit dialogum illum describere, in quo Catholicus sub nomine Attici cogeret acutis interrogationibus Critobulum idest Pelagium expromere quidquid occultasset, suppresso nempe Pelagii et suo nomine, ut ipsemet indicat in praefatione libri 4. in Ieremiam, ubi de Pelagio ait:

Cui respondere diu tacens et dolorem silentio devorans, crebra fratrum expostulatione compulsus sum nec tamen hucusque prorupi, ut auctorum nomina ponerem, malens eos corrigi, quam infamari: non enim hominum sed erroris inimicus sum.

Et paulo post:

Quibus loquar compendio; aut bona sunt quae docetis, aut mala. Si bona, defendite libere: si mala, quid occulte miseros iugulatis errore, rectaque fide ad decipiendos simplices quosque iactatis expositionem? Quae si vera est, cur absconditur? Si falsa, cur scribitur? etc.

Et ad Ctesiphontem: Sola haec haeresis est, quae publice erubescit loqui, quod secreto docere non metuit.

Huiusmodi stimulatione, hoc tandem consecutus Hieronymus fuit, ut in lucem, oculosque omnium protraheret e vepretis suis nitedulam, quae occulte antea Ecclesiam arrodebat. Nam ex eo tempore Pelagius suam haeresim disseminare coepit aperte.

Et consulto quidem, prudenterque sanctus Hieronymus studuit, inquit Baronius ad annum 411. ut viscera Ecclesiae depascens morbus, foris quo curari posset, appareret in cute: sed et consultius scripta haec ad Ctesiphontem praemittens, sic paravit antidotum. Pestem enim monstrare, hoc ipsum est curare, ne alii eadem lue et morbi contagione laedantur.

Unde subdit Hieronymus:

Ecclesiae victoria est vos aperte dicere, quod sentitis. Aut enim idem responsuri estis, quod et nos loquimur, et nequaquam eritis adversarii, sed amici: aut si contraria nostro dogmati dixeritis, in eo vincemus, quod omnes cognoscent Ecclesiae quid sentiatis. Sententias vestras prodidisse, superasse est.

Patet prima fronte blasphemia: non necesse habet convinci, quod sua statim professione blasphemum est.

Haec et alia sanctus Hieronymus in publicum deducens, latentem et sibilantem in angulo bicipitem anguem, Pelagii scilicet et Coelestii faucibus in Ecclesiam haeresim inhiantem, ut de eodem sancto Hieronymo illud Iob merito dici possit: Obstetricante manu eius eductus est de caverna coluber tortuosus. Quem semel progressum in medium, horrendum visu sui deformitate serpentem, mox quique Apostolici viri Apostolicae Doctrinae iaculis penitus confecere.

§ IV. Quae scripserit Pelagius.

Varia quidem, ut colligere licet, tam ex Scriptoribus Ecclesiasticis, quam ex sanctis Augustino, Hieronymo, etc. Primo namque scripsit librum De fide Trinitatis, ut affirmat Gennadius Massiliensis in Catalogo Scriptorum Ecclesiasticorum: Pelagius, inquit, haeresiarcha, antequam proderetur haereticus, scripsit studiosis tres necessarios de fide Trinitatis libros. Secundo ab eodem scriptus est liber De actuali conversatione capitulorum indiciis in modum sancti Cypriani Martyris praesignatus, inquit idem Gennadius; hoc est, in quo ad S. Cypriani exemplum e Scripturis sententiarum capitula complectebatur. Tertio edidit 14. Expositionum libros in Epistolas S. Pauli, de quibus S. Augustinus lib. 3. De peccatorum meritis et remissione cap. 1. scribit in hunc modum: Post paucissimos dies legi Pelagii quaedam scripta, quae in Pauli Apostoli Epistolas expositiones brevissimas continerent: hos libros non immerito quidam suspicantur eos esse, qui Commentariis Hieronymi in Epistolas aliquot sancti Pauli, subiungi vulgo solent.

Cui suspicioni non minimum locum praebet, quod hic Auctor passim scribat neminem per Adamum peccati reum esse nisi quatenus eius imitetur exemplum; affirmetque liberum arbitrium citra ullam Spiritus sancti gratiam posse quodlibet operari, prout libuerit, quae certe Pelagianos errores haud obscure sapiunt.

Quarto etiam ab eodem Pelagio scripta est Epistola de Virginitate ad Demetriadem, de qua Epistola haec habet sanctus Augustinus Epist. 143. ad Iulianam:

In quadam vero, inquit, Epistola sua idem Pelagius, ubi et nomen suum apertissime ponit, nec nomen sacrae Virginis tacet, dicit ad eam se scripsisse et eiusdem sui operis testimonio probare nititur, se gratiam Dei, quam vel tacere, vel negare asseritur, apertissime confiteri.

Huius autem ad Iulianam ipsius Demetriadis Matrem scribendae Epistolae Augustino causa fuit, ne scilicet tam filia, quam mater, quae ab ipsius Augustini ore pendebant, sparsis in Pelagii Epistola erroribus inficerentur.

Quod autem revera ipsa Iuliana procul abfuerit ab omni haeresis suspicione, qua videri poterat ex Pelagii litteris acceptis aspersa fuisse, ipsa testatur Epist. ad Augustinum apud eumdem num. 149. his verbis:

Noverit, inquit, Sacerdotium vestrum longe me, ac domunculam meam, ab huiusmodi personis esse discretam, omnisque familia nostra adeo catholicam sequitur fidem, ut in nullam haeresim aliquando deviaverit, nec unquam lapsa sit: non dico eas sectas, quae vix expiantur: sed nec in eas, quae parvos videntur habere errores.

Quibus significat caruisse penitus domum suam haeresibus illis, quibus Dei labefactaretur natura, atque potentia, ut Arianorum, Macedonianorum, Manichaeorum et horum similium, quorum comparatione Pelagii errores parvos appellat quos tamen maximos esse ipsam postmodum docuit sanctus Augustinus; ad quam etiam direxit varios tractatus, maxime De orando Deo et de bono viduitatis.

Scripsit ad eamdem Innocentius Pontifex, qui ipsius mulieris sanctitatem ita commendat:

Singulare membrum Ecclesiae tuae Religionis amplitudinem existere et a nobis reverentissime coli, satis est omnibus manifestum. In ipso enim apice nobilitatis multo nobiliorem Ecclesiae devotionem impendis. Et magis laeta Christi agnitione, praeceptis eius obtemperas et de fide potius exultas, quam tanti generis flore iacteris. Summae virtutis est vicisse gloriam carnis et magnae est Christi gratiae nobilitatem moribus superasse, domina filia merito illustris.

Quibus Innocentius tamquam in pharetra sagittam abscondit ad feriendum Pelagium et avocandam ab eo Iulianae mentem, quam Pelagius ipse praefata Epistola ad Demetriadem inficere tentaverat, eam laudibus extollens et adulatione demulcens, ut illam in suas partes traheret.

Nam ex illa Pelagii Epistola, haec S. Hieronymus lib. 3. contra Pelagium recitat, atque subsannat, ubi de Iuliana loquens ait:

Fidem adulans Viduae, non erubescis dicere Pietatem, quae nusquam reperitur in terra, et veritatem, quae ubique peregrina sit, in illa potissimum commorari: et paulo post: Docere est hoc an occidere? Levare de terra, an praecipitare de coelo? id mulierculae tribuere, quod Angeli non audeant usurpare? si autem pietas, veritas, atque iustitia non inveniuntur in terris, nisi in una muliere, ubi erunt iusti tui, quos absque peccato in terris esse iactabas?

Ad hanc itaque refellendam Pelagii Epistolam variae, tum ad Iulianam, tum ad Demetriadem scriptae sunt Epistolae, non solum a sancto Augustino, Innocentio Pontifice et Hieronymo, sed etiam a S. Prospero, quae sic orditur: Cum splendidissimae sanctimoniae, etc.

Denique scripsit librum De Natura Pelagius, de quo S. August. lib. 2. Retractat. cap. 21. scribit:

Venit tunc in manus meas quidam Pelagii liber, ubi hominis naturam contra Dei gratiam, qua iustificatur impius et qua Christiani sumus, quanto potuit argumentatione defendit. Librum ergo, quo huic respondi defendens gratiam, non contra naturam, sed per quam natura liberatur et regitur, de Natura et gratia nuncupavi.

Editus pariter a Pelagio liber De libero arbitrio, de quo sanctus Augustinus lib. De Gratia Christi pluribus maxime vero cap. 11. 18. etc.

— Quibus omnibus patet Pelagium eruditum prorsus fuisse, quamquam Orosius Presbyter in Apologia De arbitrii libertate, quam adversus Pelagium scripsit, Hominem inflatum, sed vacuum appellaverit, quemadmodum nec exprobrare omittit, quod esset Mutilus, levis in fronte; item quod balneis, epulisque nutritus latos humeros gestaret, robustam cervicem praeferens in fronte pinguedinem.

Constat etiam eum ante evulgatam suam haeresim simulata pietate apud omnes fuisse celebrem; quamquam enim Isidorus Pelusiota mores eius perstrinxerit, ut supra diximus; tamen praeclarum de Pelagio aliorum iudicium erat, ipsi namque S. Augustinus lib. 2. De Peccatorum meritis et remissione cap. 16. tribuit, vitam castam, moresque laudabiles: additque, eum non dubitasse facere, quod illi divini pro consequenda vita aeterna consilia quaerenti, cum se respondisset iam omnia implevisse mandata, praecepit Dominus, si vellet esse perfectus, venderet omnia quae haberet, thesaurumque transferret in coelum.

Item lib. 3. cap. 1. Pelagii, inquit, viri, ut audio, sancti et non parvo profectu Christiani: et cap. 9. Eum qui noverunt loquuntur bonum, ac praedicandum virum: et ibidem: Vir ille tam egregie Christianus: quod confirmatur ex Beato Chrysostomo, qui ut supra diximus eius casum luget, tamquam pii viri, sancti et gravia quaeque pro Christo perpessi; si tamen is fuerit Pelagius de quo loquimur: nam de altero sanctum Chrysostomum sermonem fecisse, non abs re censent aliqui, ut § 2. notavimus.

§ V. Quot et qui fuerint Pelagii, ac Coelestii errores.

Varii quidem: nam S. Augustinus lib. 1. De Peccato originali refert quod in Synodo Carthaginensi, duodecim errores a Patribus Coelestio obiecti fuerint. Primo quod dixerat Adam mortalem factum, qui sive peccasset, sive non, mortuus esset. Secundo quod peccatum ipsius ipsum solum laeserit et non genus humanum. Tertio quod infantes nuper nati in illo statu sint, in quo fuit Adam ante praevaricationem. Quarto quod per mortem, vel praevaricationem Adae, non omne genus humanum moriatur, et quod non per Resurrectionem Christi omne genus humanum resurgat. Quinto, infantes, etiamsi non baptizentur, vitam aeternam habere possunt. Sexto, divites baptizatos, nisi omnibus abrenuntient, si quid boni visi fuerint facere, non reputari illis, nec eos habere posse Regnum Dei. Septimo, gratiam Dei atque adiutorium, non ad singulos actus donari, sed de libero arbitrio esse, vel in lege, atque doctrina. Octavo, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Nono, Filios Dei non posse vocari, nisi omnimodo absque omni peccato fuerint effecti. Decimo, non esse liberum arbitrium, si Dei indigeat auxilio; quoniam in propria voluntate habet unusquisque facere aliquid, vel non facere. Undecimo, victoriam nostram non esse ex Dei adiutorio, sed ex libero arbitrio. Duodecimo, quod petentibus veniam non detur secundum gratiam et misericordiam Dei, sed secundum merita et laborem eorum, qui per poenitentiam digni fuerint misericordia.

— Porro sicut Coelestius in Africa postquam coepit aperte suos errores spargere, ad Episcopale iudicium Carthagine delatus fuit: ita Pelagius in Palaestina, accusantibus Erote Arelatensi et Lazaro Aquensi Episcopis, haeresis postulatus est in Concilio Diospolitano: ubi, ut scribit S. Augustinus, lib. De Gestis Pelagii, haec capita fuerunt illi obiecta; Primo, non posse esse sine peccato, nisi qui legis scientiam habuerit: Secundo, omnes voluntate propria regi, tamquam si Deus neminem regat, et frustra scriptum sit: Salvum fac populum tuum Domine, et benedic haereditati tuae, et rege eos et extolle illos usque in seculum, inquit S. Augustinus cap. 3. libri citati. Tertio, in die iudicii impiis et peccatoribus non esse parcendum, sed aeternis eos ignibus exurendos, quasi non essent excipiendi, qui fundamentum habent Christum, quamvis superaedificent ligna, foenum et stipulam, inquit S. Augustinus cap. 3. eiusdem libri. Quarto malum nec in cogitationem Iustorum venire, quasi non veniat in cogitationem Iustorum quod malum est, neque propterea desinant esse iusti; dummodo absit consensus, ut ait idem Doctor cap. 4. libri citati. Quinto, Regnum Caelorum etiam in veteri Testamento promissum fuisse, nimirum ut obtinendum vi solius Legis veteris, sine gratia quae ad novum Testamentum pertinet, et intuitu Christi eius auctoris fuit antea communicata: Sexto, posse hominem si velit esse sine peccato, omniaque Dei mandata custodire et nimirum ad hoc non indigere gratia, sed vires naturales sufficere: Septimo, Adam mortalem factum, qui sive peccaret, sive non peccaret, mortuus esset. Octavo, peccatum Adae ipsum solum laesisse et non genus humanum. Nono, Legem sic mittere ad Regnum, quemadmodum Evangelium: Decimo, ante adventum Christi non fuisse homines sine peccato; Undecimo, infantes recenter natos in illo statu esse, in quo Adam fuit ante praevaricationem: Duodecimo, quod per mortem, vel praevaricationem Adae omne genus hominum non moriatur, neque per resurrectionem Christi omne genus humanum resurgat. Decimo tertio, quod infantes etiamsi non baptizentur habeant vitam aeternam. Decimo quarto, quod divites baptizati, nisi omnibus abrenuntiaverint, si quid boni visi fuerint facere, nec illis reputetur, neque Regni Dei possint habere.

Quae octo postrema dogmata dicit S. Augustinus cap. 8. libri citati fuisse a Synodo damnata et ab ipso Pelagio negata et anathematizata, cum omnia praecedentia verbis ambiguis in sensum Catholicum interpretatus esset. Decimo quinto, Ecclesiam hic esse sine macula et ruga, quasi vellet cum Donatistis in solis Bonis intelligi, quos nullum asserebat habere peccatum. Decimo sexto, plus facere nos, quam in Lege et in Evangelio iussum est, idest, ut exponit S. Augustinus cap. 10. tantam nos habere per naturam liberi arbitrii non peccandi possibilitatem, ut plus etiam, quam praeceptum est, faciamus. Decimo septimo, gratiam Dei et adiutorium non ad singulos actus dari, sed in libero arbitrio esse, vel in lege, atque doctrina. Decimo octavo, Dei gratiam secundum merita nostra dari, qui si peccatoribus illam det, videtur esse iniquus; proptereaque ipsam gratiam in nostra voluntate positam esse et si per gratiam omnia facimus, quando vincimur a peccato, non nos vinci, sed Dei gratiam, qua voluit nos adiuvare omni modo et non potuit; et si gratia Dei est, quando vincimus peccata: ergo ipse est in culpa, quando a peccato vincimur, quia omnino custodire nos, aut non potuit, aut non voluit. Ad quae respondit Pelagius negando haec sua esse dogmata, et anathematizando qui sic tenet. Decimo nono, filios Dei non posse vocari; nisi omni modo absque peccato fuerint effecti. Vigesimo, oblivionem et ignorantiam non subiacere peccato, quoniam non secundum voluntatem eveniunt, sed secundum necessitatem. Vigesimo primo, non esse liberum arbitrium, si Dei indigeat auxilio: quoniam in sua voluntate habet unusquisque, aut facere aliquid, aut non facere. Vigesimo secundo, victoriam nostram non ex Dei esse adiutorio, sed ex libero arbitrio. Vigesimo tertio, poenitentibus veniam non dari secundum gratiam et misericordiam Dei; sed secundum merita et laborem eorum, qui per poenitentiam digni fuerint misericordia.

— Quae omnia Pelagius sua esse negavit et secundum iudicium sanctae Ecclesiae reprobare se dixit, addito anathemate in omnes contravenientes et contradicentes sanctae Catholicae Ecclesiae doctrinis. Quibus omnibus auditis, Synodus eum absolvit et Catholicae Communionis esse professa est, favente Ioanne Hierosolymitano Episcopo et aliis tredecim, qui cum illo convenerant ad Synodum, attendentibus solum ad id, quod Pelagii verba sonabant, neque subtilius et curiosius inquirentibus ab illo, quid mali sensus occultaret, ambiguisque suis responsionibus involveret.

Haec inquam omnia cum Pelagio a quatuordecim Episcopis in Synodo congregatis proposita fuissent ex libello contra eum dato ab Erote et Lazaro Gallis Episcopis, illis quidem absentibus, utpote qui propter unius aegritudinem ad Synodum pervenire non potuerant, ut refert S. Augustinus De Gestis Pelagii cap. 35. Ipse Pelagius anathematizavit his verbis:

Secundum ipsorum testimonium a me dicta non sunt, pro quibus ego satisfacere non debeo, sed tamen ad satisfactionem sanctae Synodi anathematizo eos, qui sic tenent aut aliquando tenuerunt. Subdit pariter: Iterum dico quoniam ista et secundum eorum testimonium non sunt mea: pro quibus, ut dixi, satisfactionem non debeo: quae autem mea esse confessus sum. Haec vera me dicere affirmo, quae autem dixi mea non esse, secundum iudicium sanctae Ecclesiae reprobo, anathema dicens omni contravenienti sanctae et Catholicae Ecclesiae doctrinis.

haec refert ibidem cap. 34. S. Augustinus ex actis ipsius Synodi. Sic versipellis homo fefellit Synodum, quam idcirco miserabilem appellat S. Hieronymus Epistola 79. non quod in doctrina erraverit; nam revera omnes illas praefatas haereses damnarunt Diospolitani Patres; lectis enim illis articulis, dixerunt: Quid ad haec, quae lecta sunt, capitula, dicit praesens Pelagius Monachus? Hoc enim reprobat S. Synodus et S. Dei Catholica Ecclesia, ut refert ibidem S. Augustinus: sed quod non adverterint Pelagium subdole tantum suam doctrinam eiurasse, ne ipse damnaretur; unde S. Augustinus De peccatorum meritis et remissione lib. 2. cap. 9. Fefellit, inquit, iudicium Palaestinum ipse Pelagius: propterea videtur ibi esse purgatus. Romanam vero Ecclesiam, ubi eum notissimum esse scitis, fallere usquequaque non potuit, quamquam et hoc fuerit utrumque conatus.

§ VI. Quanam arte Pelagius Concilii Diospolitani Patres luserit.

Varia quidem ac multiplici, sicut ipsemet Sanctus August. pluribus commemorat in ipso libro De Gestis Pelagii, ubi inter caetera advertit, quod ipse Pelagius tribus maxime strophis Patres Concilii Diospolitani luserit. Primo, dicendo plura ex sibi obiectis articulis non a se, sed ab aliis dicta, maxime a Coelestio suo discipulo, quamquam revera idem ipse Pelagius scripsisset et edocuisset. Secundo in iis, quae ipse scripsisse convictus erat, aliqua astute verba addidit, ut Catholicam doctrinam simulando suam haereticam servaret: sic increpatus a Patribus Concilii, quod nihil tribueret gratiae Dei ad eius mandata servanda (inquit Augus. De Haeresibus cap. 88.) Correctioni eorum eatenus cessit, ut non eam libero arbitrio proponeret, sed infideli calliditate supponeret dicens, ad hoc eam dari hominibus; ut quae facere per liberum iubentur arbitrium, facilius possint implere per gratiam: dicendo utique ut facilius possint; voluit credi etiamsi difficilius, tamen posse homines sine divina gratia facere iussa divina, etc. Tertio callida interpretatione sua scripta explicavit, ut diserte indicat Sanctus Augustinus cap. 1. De Gestis Pelagii, ubi alias etiam deceptionis causas aperit, nempe quod Episcopi Graeci, Pelagii verba per interpretem audientes, ea discutere non curarunt:

In his, inquit, quae libello quem dederunt sancti fratres et Coepiscopi nostri Galli, Eros et Lazarus, qui propter gravem (sicut postea probabilius comperimus) unius eorum aegritudinem, praesentes esse minime potuerunt; recitata sunt obiecta Pelagio; illud est primum, quod in libro suo quodam scribit, non posse esse sine peccato, nisi qui legis scientiam habuerit, quo recitato Synodus dixit; tu hoc edidisti, Pelagi? At ille respondit, ego quidem dixi, sed non sicut illi intelligunt, non dixi non posse peccare qui scientiam legis habuerit, sed adiuvari per legis scientiam ad non peccandum, sicut scriptum est, legem in adiutorium dedit illis. Hoc audito Synodus dixit, non sunt aliena ab Ecclesia quae dicta sunt a Pelagio: subdit Sanctus August. Plane aliena non sunt, quae respondit, illud vero quod de libro eius probatum est, aliud sonat.

Sed hoc Episcopi Graeci homines et ea verba per interpretem audientes, discutere non curarunt: hoc tantum intuentes quid ille, qui interrogabatur, sensisse se diceret, non quibus verbis eadem sententia in eius libro scripta diceretur.

§ VII. Quibus in Conciliis damnatus fuit Pelagius.

Sanctus Prosper affirmat primitus Pelagianam haeresim Romae fuisse damnatam; ita enim cecinit carminibus de ingratis:

Pestem subeuntem prima recidit Sedes Roma Petri, quae pastoralis honoris Facta caput mundo, quidquid non possidet armis, Religione tenet.

More igitur maiorum factum est, ut nova emergens haeresis, primum omnium a prima sede examinaretur, atque pariter damnaretur; non quidem in Pelagio, qui adhuc sub pallio latebat Catholico, sub quo diu Romae delituerat; detectus vero et Roma capta abierat in Palaestinam; sed damnata in Ioviniano Pelagii antesignano et praecursore, ut testatur Sanctus Hieronymus contra Pelagium lib. 2. in principio: ubi alloquens Pelagium sub simulato nomine Critobuli, ait:

Non erubescis explosam atque damnatam Ioviniani sententiam sequi? Etenim ille his testimoniis, tuisque nititur argumentis, imo tu illius documenta sectaris; in Oriente docere desiderans, quae olim Romae dudum in Africa condemnata sunt.

Quod autem revera Pelagius Ioviniani dogmata sectaretur, idem aperit Hieronymus Epistola ad Ctesiphontem, ubi cum praemisisset secundam propositionem Ioviniani damnatam, illam esse, Eos qui fuerint baptizati a Diabolo, non posse tentari, subdit: Ioviniani secunda quaestio tui ingenii disciplina est. Quidquid illi responsum est, tibi responsum credito; nec fieri potest ut diversus sit eorum exitus, quorum una est sententia.

— Testatur nihilominus Facundus Hermianensis, ab Innocentio primo omnium damnatam esse Pelagianam haeresim. Cuius verba quia nonnulla scitu digna continent, hic adscribam.

Invenient etiam, inquit, Pelagium haeresiarcham, a quo Pelagiani dicuntur, in iudicio Palaestinorum Episcoporum, qui contra Christi gratiam sentiebat operientem, pravasque sententias suas versutia interpretantem per eamdem ignorantiam absolutum. Invenient postremo B. quoque Zosimum, Apostolicae sedis Antistitem, contra sancti Innocentii decessoris sui sententiam (qui primus Pelagianam haeresim condemnavit) fidem ipsius Pelagii, eiusque complicis Coelestii, quem in Ecclesia Carthaginensi convictum, atque appellantem Apostolicam sedem, ex ipsis gestis discusserat, tamquam veram et Catholicam laudantem: Insuper etiam Africanos culpantem Episcopos, quod ab illis haeretici crederentur, cum nec dum ipsi, (Africanis Episcopis dolos eorum multo manifestius detegentibus) memoratos Pelagium et Coelestium putarent orthodoxos. Et tamen nec Athanasium, nec Damasum, nec illos Episcopos et Zosimum, haereticos credit Ecclesia quia de haereticis bene senserunt: sed potius pro merito suae fidei Catholicos indicat et honorat: quoniam non debet crimini deputari simplicium, non intellecta versutia malignorum.

Rursus Prosper in libro contra Collatorem De condemnatione Pelagianae haeresis scribens, prius ab Innocentio quam a Palaestinis Episcopis de Pelagio iudicatum esse significat: Quando, inquit, beatae memoriae Innocentius nefandi erroris capita Apostolico mucrone percussit: quando Pelagium ad proferendam in se, suosque sententiam, Palaestinorum Episcoporum Synodus coarctavit, etc. Ubi etiam refert Coelestium (quasi non discusso negotio) audientiam postulantem, totius Italiae finibus extrudi iussisse.

Non est tamen dubitandum quin Diospolitanum iudicium, Innocentii decretum, ac Pelagii et Coelestii damnationem antecesserit: quod si quidpiam adversari potest ei quod dictum est, primam haeresis illius damnationem a Romana sede profectam esse; quod quinto ante anno Coelestiana dogmata (quae eadem erant, ac Pelagiana) Carthagine ab Africanis Episcopis damnata sunt; et Coelestius ipse excommunicatus; ut cum S. Aug. supra meminimus: primum illud occurrat, Prosperum, aliosque qui ab Innocentio primo omnium damnatam esse Pelagianam haeresim scribunt, de propria loqui et primaria haeresi Pelagii, quae in eo versabatur, quod affirmabat, gratiam ex merito dari arbitrii: nam de hac Prosper diserte loquitur: de Pelagio, inquam, ipso et illo huius dogmate quo asserebat, Quemque mereri Libertate sua, ut capiat promissa vocantis At Coelestius non ob hanc haeresim excommunicatus est, sed ob alia quaedam quae ab eo vulgata fuerant, a Paulino accusatus et damnatus est, quae ex Augustino colliguntur: maxime quod diceret parvulis non obfuisse peccatum Adami, nec eos ideo baptizari, ut a peccato liberentur. Deinde, quod (ut Facundus refert) cum Coelestius post damnationem appellasset Sedem Apostolicam, ita nondum pro damnato se gerebat, sed adhuc tamquam suspensum tenebatur de illo iudicium.

— Secundo damnati sunt in Concilio Carthaginensi, celebrato anno Domini 412. sub Innocentio I. cuius quidem Concilii acta perierunt, ex eisque tantum superest fragmentum recitatum a S. Augustino contra Pelagium et Coelestium lib. 2. De Peccato originali cap. 2. ubi ait:

Coelestius quidem in hoc extitit errore liberior usque adeo, ut neque in Episcopali iudicio, apud Carthaginem, damnare voluerit eos qui dicunt, quod peccatum Adae ipsum solum laeserit et non genus humanum; et quod infantes qui nascuntur in eo statu sint in quo Adam fuit ante praevaricationem.

Deinde refert et describit acta iudicii Carthagine habiti, in quo damnatus fuit ipse Coelestius et una cum eo Pelagiana subnascens haeresis. Damnatus autem eo iudicio Coelestius, subterfugia captans, appellandum putavit Innocentium Romanum Pontificem: sed haec specie tenus, ne scilicet illo iudicio stringeretur; quippe cum sciret Innocentium aeque sibi adversantem fore experturum. Unde appellationem minime prosecutus est, sed defuncto Innocentio, ad eius successorem Zosimum Romam se contulit, suam causam coram eo acturus, suosque accusatores ad Sedis Apostolicae iudicium, quasi calumniis exagitatus, provocaturus, quo declararet se non aliter credere quam quod Catholica teneret Ecclesia. Idcirco ut facilius Pontificem luderet, tanta arte concinnavit scriptum a se libellum, ut non posset, etiamsi Zosimus vellet, ab ipso reici, sed suscipi cogeretur; utpote qui post enarrata, quae de fide sentiret, eiusmodi ad finem apposuit verba: Si forte ut hominibus quispiam ignorantiae error obrepserit, vestra sententia corrigatur; ut refert sanctus Augustinus lib. De Peccato originali cap. 67. Pontifex autem Zosimus ad explorandum exactissime, si assentiretur Epistolae Innocentii adversus errores Pelagii ad universam Ecclesiam datae: cui se idem consentire Coelestius professus est, ut testatur Sanctus Augustinus lib. 2. Contra Epistolas Pelagii cap. 3.

Hinc Zosimus spem concipiens Coelestium Ecclesiae et fidei Catholicae restituendi, lenius cum ipso agere coepit, scripsitque ad Episcopos Africanos, Coelestii libellum esse catholicum, ipsumque cum universa Ecclesia sentire.

In quibus tamen Zosimum non errasse demonstrat sanctus Augustinus adversus Iulianum pelagianum lib. 2. cap. 3. probans Zosimi factum, quippe Coelestium lucrari cupiens cum eo benigne se gessit, eumque ad audientiam admisit. Ne tamen ab eo deciperetur, ex abundanti cautela scripsit ad Africanos Episcopos, ut si quid contra Coelestium haberent ad ipsum Romam transmitterent. Qui Patres Carthagine convenientes infenso tulere animo quod Zosimus Coelestium ab ipsis excommunicatum et tamquam haereticum damnatum, ad audientiam admisisset: quibus inter alia respondit Zosimus: Cum tantum nobis esset auctoritatis ut nullus de nostra possit retractari sententia, nihil egimus quod non ad vestram notitiam nostris ultro litteris referremus. Et post plura concludit: Idcirco noverit vestra Fraternitas nihil nos post illas, quas superius litteras vestras accepimus, immutasse, sed in eodem cuncta reliquisse statu in quo dudum fuerunt, etc. Quibus significat se Coelestium non absolvisse: sed omni cum deliberatione, non autem praecipiti gressu in tanto negotio agere voluisse, ut nempe exactius rem discuteret, ne Coelestius versipellis haeresiarcha eum ludere posset: unde evidentiorem de illius sententia damnata ab illis Patribus notitiam expectabat.

Illi autem Africani Patres non solum litteras ad Zosimum Papam dedere adversus Coelestium, verum et libellum inter alia miserunt Paulini Diaconi Carthaginensis adversus Coelestium scriptum, in quo capita omnia continebantur de quibus foret interrogandus ille Coelestius; quo apparere liquidius posset, haereticus ne an catholicus (quod profitebatur) omnino esset.

Cum autem Coelestius, quae a Paulino Diacono fuerant obiecta damnare recusasset, a Zosimo Pontifice et sacro Collegio Clericorum Romae damnatus est una cum Pelagio et ab eodem Zosimo ad universos Catholicae Ecclesiae Episcopos de ipsorum condemnatione litterae conscriptae sunt; mox eas consecutum est Honorii Imperatoris rescriptum adversus eosdem haereticos, ut refert Sanctus Augustinus lib. 3. Contra Iulianum cap. 1. necnon et S. Prosper contra Collatorem cap. 10. ubi inter alia haec scribit per ironiam:

Erravit Sacrosancta Beati Petri sedes, quae ad universum Orbem Papae Zosimi sic voce loquitur: Nos tamen instinctu Dei (omnia bona enim ad auctorem suum referenda sunt unde nascuntur) ad fratrum et Coepiscoporum nostrorum conscientiam universa retulimus: Erraverunt Africani Episcopi ad eumdem Papam Zosimum describentes, eumque in sententiae huius salubritate laudantes cum aiunt: illud vero quod in litteris tuis quas ad universos curasti esse mittendas posuisti dicens, nos tamen, etc.

Quod autem revera in ipso Carthaginensi Concilio damnati fuerint Pelagius et Coelestius, nedum ex dictis apparet, sed rursus confirmatur ex alia sequenti Carthaginensi Synodo ex septuaginta septem Praesulibus adunata, et quatuor post annos a prima celebrata nempe anno 416. in qua rursus damnati fuere Pelagius et Coelestius, ut constat ex Epistola a Patribus ad Innocentium scripta, in qua de Pelagii articulis haec habentur:

His ergo lectis, inquiunt, Pelagium et Coelestium auctores nefarii prorsus et ab omnibus nobis anathematizandi erroris advertimus, unde factum est ut recursum peteremus quid ante ferme quinquennium super Coelestii nomine hic apud Ecclesiam Carthaginensem fuerit agitatum.

Et paulo post subdunt quid statutum sit:

Nisi haec, inquiunt, apertissime anathematizaverint, ipsos anathematizare oportere: ut si ipsorum non potuerit, saltem eorum qui decepti sunt ab eis, vel decipi possunt, cognita sententia quae in eos lata est, sanitas procuretur.

Insuper eodem anno 416. convenerunt Milevi in Numidia sexaginta et unus Episcopi, tot enim numerati habentur in ipsorum Epistola ad Innocentium Papam, ut ibidem damnarent Pelagianam haeresim, quam iam in Concilio Carthaginensi damnatam sciebant; sic enim Innocentium compellunt: Haec ad sanctitatem tuam de Concilio Numidiae scripta direximus, imitantes Carthaginensis Provinciae Coepiscopos nostros, quos ad sedem Apostolicam, quam Beatus illustras, de hac causa scripsisse comperimus.

Praeterea sub Zosimi Pontificatu celebrata sunt duo praecipue Concilia Africana quorum meminit S. Augustinus Epistola ad Valentinum et fratres his verbis:

Quod scriptum est ad Papam Innocentium Romanae urbis Episcopum de Concilio Provinciae Carthaginensis et de Concilio Numidiae: et aliquanto diligentius a quinque Episcopis, et quae iste ad tria ista descripsit: Item quod Papae Zosimo de Africano Concilio scriptum est, eiusque rescriptum ad universos totius orbis Episcopos, et quod posteriori Concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breviter constituimus.

Quibus verbis S. August. memoratis prioribus a nobis relatis Conciliis, insuper asserit duo Concilia in Africa adversus Pelagium celebrata; unum quidem particulare, aliud vero universale, quod ni fallor fuit Carthaginense, tertium in causa Pelagii ab Episcopis 214. adunatum, ut asserit S. Prosper adversus Collatorem c. 10. ubi ait: Errarunt igitur ducenti quatuordecim Sacerdotes, qui in Epistola quam suis constitutionibus protulerunt in Apostolicae Sedis Antistitem beatum Zosimum sunt allocuti?

Septimum Concilium in quo damnata fuit Pelagianorum haeresis, fuit Gallicanum, in quo agentibus sanctis Germano Antisiodorensi et Lupo Trecensi Episcopis, a numeroso Patrum coetu praescripti sunt Pelagiani tunc temporis per universam Angliam grassantes, ut narrat Beda lib. 1. Historiae Anglicae cap. 17., ubi loquens de SS. Germano et Lupo a Coelestino Pontifice in Britanniam missis, ut inde haereticos exturbarent, ait:

Ante paucos sane adventus eorum annos haeresis Pelagiana per Agricolam illata Severiani Episcopi Pelagiani filium, fidem Britannorum foeda peste commaculaverat: verum Britanni cum neque suscipere dogma perversum gratiam Christi blasphemando ullatenus vellent, neque versutiam nefariae persuasionis refutare verbi certitudine sufficerent; inveniunt salubre consilium ut a Gallicanis Antistibus auxilium belli spiritualis inquirant. Quam ob causam collecta magna Synodo quaerebatur in commune, qui illuc ad succurrendum fidei mitti deberent, atque omnium iudicio eligebantur Apostolici Sacerdotes Germanus Antisiodorensis, Lupus Tricassinae civitatis Episcopus.

Plura alia Concilia Pelagii errorem damnarunt, maxime vero Ephesinum generale, in quo cum Pelagiani Nestorium damnare refugerent, cum ipso Nestorio damnandos esse censuit, ut constat ex Canone 1. et 4. Item in Synodo Arelatensi anathema dictum est illi, qui inter reliquas Pelagii impietates hominem sine peccato nasci, et per solum laborem posse salvari damnata praesumptione contenderit, et qui eum sine gratia Dei liberari posse crediderit. Similiter in Concilio Lugdunensi in quo Arelatensis Synodi decreta comprobantur. Insuper in Concilio Sardiniensi, Arausicano 2. necnon Valentino et caeteris quae vel Pelagianam doctrinam expresse condemnarunt, vel sanctorum Patrum contra Pelagianos dicta et scripta probaverunt.

§ VIII. Quos habuerit Asseclas et Patronos.

Duos maxime; in primis vero Coelestium, quem S. Augustinus lib. 2. contra duas Epistolas Pelagii cap. 3. Virum acerrimi ingenii appellat. De quo pariter Gennadius in Catalogo virorum illustrium ait:

Coelestius antequam ad Pelagium concurreret, imo adhuc adolescens scripsit ad parentes suos de monasterio Epistolas in modum libellorum tres omni Deum desideranti necessarias: moralis siquidem in eis dictio nihil ibi vitii postmodum prodidit; sed totum ad virtutis incitamentum tenuit.

Plura scripsit quibus Pelagii errores tueretur et disseminaret. Inter caetera vero eius scripta S. Augustinus lib. De perfectione iustitiae contra Coelestium, reponit definitiones, seu potius ratiocinationes et quaestiones quasi ab aliis formatas, ut eo modo per cuniculos in Ecclesiam haeresim intromitteret. In lib. vero De peccato originali cap. 11. meminit etiam Augustinus Epistolae, seu libelli quem ipse Coelestius Papae Zosimo obtulit, in quo expresse asseverat, quod parvulorum neminem obstringat originale peccatum.

Plures pariter scripsit Epistolas et libellos quibus Pelagium magistrum extolleret et defenderet, eius autem adversarios insectaretur. Unde S. Hieronymus Epist. ad Ctesiphontem De Pelagio sermonem faciens ait:

Unus discipulorum eius (nempe Coelestius) imo iam Magister et totius ductor exercitus et contra Apostolum vas perditionis per soloecismorum, et non ut sui iactant, syllogismorum spineta decurrens, sic philosophatur et disputat: Si nihil ago absque Dei auxilio: et per singula opera eius est quod gessero: ergo non ego qui laboro, sed Dei in me coronabitur auxilium: frustraque dedit arbitrio potestatem quam implere non possum, nisi me semper adiuverit: destruitur enim voluntas quae alterius ope indiget: sed liberum dedit Deus arbitrium; quod aliter liber non ero, nisi fecero quod voluero, ac per hoc ait: aut utor semel potestate quae mihi data est, ut liberum servetur arbitrium, aut si alterius ope indigeo, libertas arbitrii in me destruitur. Qui haec dicis, quam non excedis blasphemiam? Quae haereticorum venena non superas, etc.

Aperit autem infra qualiter Coelestius ipsum fuerit insectatus: Necdum scripsi et comminaris mihi scriptorum tuorum fulmina, ut scilicet hoc timore perterritus, non audeam ora reserare: et non animadvertis idcirco nos scribere, ut vos respondere cogamini, etc.

Secundo habuit Iulianum, Episcopum Campanum quidem, sed cuius civitatis in Campania, an Celanensis, vel Celenensis, vel Eclanensis, adhuc sub iudice lis est, de quo Gennadius supra laudatus ait: Iulianus Episcopus Capuanus, vir acer ingenio, in scripturis doctus, Graeca et Latina lingua scholasticus. Prius ergo quam impietatem Pelagii in se aperiret, clarus in Doctoribus Ecclesiae fuit: postea vero haeresim Pelagii defendere visus, scripsit adversus Augustinum impugnatorem illius libros quatuor et iterum libros octo. Est et liber altercationis amborum partes suas defendentium. Subdit: Eleemosynis tempore famis et angustiae indigentibus omnibus suis prorogatis, multos miserationis specie nobilium, praecipue Religiosorum, illiciens, haeresi suae sociavit. De eo pariter Beda in Cantica sic scribit: Iulianus ut Rethor peritissimus, ita gratiae Dei post Pelagium impugnator acerrimus, ut apertius eius scripta, quibus contra strenuissimum etiam gratiae propugnatorem Augustinum insanivit, ostendunt, cuius causa duelli primum de amore libellum composuit, sub obtentu quasi hunc a foedissima foret voluptate secreturus; re autem vera suam confirmaturus haeresim. Subdit: Dicit sanctum nobis, ac generosum amorem ab ipso lucis exordio natura conciliante insitum, et ad ultimam usque senectutem solis viribus animi innixum, sine ullo damno suo persistere vigoris. Hinc ibidem monet lectorem, ut opuscula Cellanensis Episcopi a Campania, quae in eumdem librum Canticorum confecit, cautissime legat, ne per copiam eloquentiae blandientis in caenum incidat doctrinae nocentis.

§ IX. Quinam praecipui fuerint illius Impugnatores et Expugnatores?

Duo maxime, imprimis sanctus Hieronymus, qui Pelagii errores primus omnium in apertum deduxit et mirum in modum exagitavit, ut testatur sanctus Prosper carmine De ingratis:

Tunc etiam Bethleem praeclari nominis hospes Hebraeo simul et Graio, latioque venustus Eloquio, morum exemplum, mundique magister Hieronymus, libris valde excellentibus hostem Dissecuit, noscique dedit, quo turbine veram Vellent exortae lucem obscurare tenebrae.

Quibus aperit mirum ipsius S. Hieronymi in scribendo consilium. Etenim cum vidisset S. Hieron. versutum Pelagium Synodum Palaestinam decepisse et Catholicam veritatem offusis suorum errorum tenebris obscurasse; prudens illud, ut iam diximus, excogitavit inventum, ut tres dialogos scriberet adversus Pelagium sub larvatis nominibus, se quidem Atticum, Pelagium vero Critobolum appellans; ne scilicet si propria expressisset nomina, invidiam sibi concitaret, insurgendo in hominem eumque haeresis insimulando, quem Diospolitana Synodus absolverat; nullam pariter in eis dialogis Synodi Diospolitanae mentionem fecit; ne si ea quae ab ea gesta sunt approbasset, videretur etiam Pelagii absolutionem probare: si vero damnasset, ipse potius esset damnandus qui Synodum argueret. In his autem dialogis, exquisitissimis interrogationibus cogit latens intus venenum in medium proferri, omnibusque demonstrari qualis esset, qui errores damnans, videri voluisset in Synodo probatus omnino catholicus: unde inter alia praefatur: Adversus eos autem qui me dicunt hoc opus inflammatum invidiae facibus scribere, breviter respondebo, nunquam me haereticis pepercisse, et omni egisse studio ut hostes Ecclesiae mei quoque hostes fierent.

Hunc omni quo potest studio et labore fovit et iuvit sanctus Augustinus, qui ut ait Possidius, decem annos adversus Pelagianam haeresim infatigabili studio laboravit: una cum Aurelio qui praefuit Concilio Carthaginensi; de quibus S. Prosper:

An alium in finem posset procedere sanctum Concilium, cui dux Aurelius; ingeniumque Augustinus erat: quem Christi gratia cornu Uberiore rigans, nostro lumen dedit aevo, Accensum vero de lumine: Nam cibus illi, Et vita et requies Deus est: omnisque voluptas Unus amor Christi est: unus Christi est honor illi. Et dum nulla sibi tribuit bona, fit Deus illi Omnia, et in sancto regnat sapientia templo.

Non opus est enumerare, nec huius loci referre ea omnia quae vir sanctissimus et omnium haeresum impugnator invictissimus scripserit adversus Pelagium, Coelestium et Iulianum; haec enim satis in 7. tomo illius Operum aperte patent.

Plures alii e sanctis Patribus, puta Orosius, Hilarius Arelatensis, Fulgentius, Prosper et caeteri Pelagianos dictis et scriptis exagitarunt: verum quoniam potissimum ipsis res fuit cum Semipelagianis, idcirco de eis infra.

§ X. Utrum Pelagius aliquando suum errorem temperaverit, et tandem aliquod internum, ac necessarium gratiae auxilium admiserit.

Suam equidem sententiam Pelagium verbis saltem exterius sonantibus mutasse, ac temperasse pluribus constat. Primo namque asseruit naturam hominis sufficere ad quaecumque opera virtutis exercenda, ad servanda omnia Dei mandata, et vivendum sine ullo peccato, ac denique ad veram et aeternam felicitatem consequendam: unde Pelagius Epist. ad Demetriadem nobilissimam Virginem cap. 2. sic ait:

Quoties mihi de institutione morum et sanctae vitae conversatione dicendum est, soleo primo humanae naturae vim qualitatemque monstrare, et quid effici possit ostendere; ac iam inde audientis animum ad species incitare virtutum etc. Optima enim animi incitamenta sunt cum docetur aliquid posse.

Hunc Pelagii errorem variis in locis reprehendit, ac insectatur S. Augustinus; nam lib. 3. contra Iulianum c. 3. haec scribit: Natura ista in tantas et tam manifestas collapsa miserias, liberatorem, mundatorem, redemptorem Christum habet necessarium: Iulianum, non Caelestium laudatorem.

Et lib. 3. contra duas Epistolas Pelagianas cap. 14. Non sic, inquit, debemus laudare Creatorem, ut cogamur dicere, imo vero convincamur dicere superfluum Salvatorem. Naturam hominis dignis laudibus honoremus, easque laudes ad Creatoris gloriam referamus; sed quia nos creavit, ita sumus grati, ut non sumus, quia sanat, ingrati.

Verum cum Pelagius male audiret apud Catholicos quod gratiam divinam negaret, ad declinandam invidiam et fucum Catholicis faciendum, coepit nomine gratiae liberum arbitrium intelligere; ita enim de eo refert S. Augustinus De verbis Apostoli cap. 7. Non, inquit Pelagius, contra gratiam Dei disputo. Unde probas? Eo ipso, inquit, non contra gratiam Dei disputo, quod liberum arbitrium defendo. Unde exclamat sanctus Augustinus: Videte acumen, sed vitreum! quasi lucet vanitate, sed frangitur veritate.

Hanc autem stropham maxime commentus in Synodo Diospolitana, in qua ne damnaretur a Patribus, gratiae auxiliantis necessitatem admisit; verum subdole per gratiam intelligendo Liberum arbitrium et Naturam, in qua conditi sumus, ut cum aliis Patribus Africanis conqueritur S. Augustinus Epist. ad Innocentium Papam et Epist. 105. ad Sixtum, in qua sic ait:

Cum huic gratiae inimici, infestique sint isti: Pelagius tamen in Ecclesiastico Iudicio Palaestino, non enim aliter inde impunitus evasisset, anathematizavit eos qui dicunt gratiam Dei secundum merita dari. Sed cum ab istis quaeritur, quam gratiam Pelagius cogitaret sine ullis praecedentibus meritis dari, quando anathematizabat eos qui dicunt gratiam Dei secundum merita dari? Respondent, sine ullis praecedentibus meritis gratiam ipsam humanam esse naturam, in qua conditi sumus: neque enim antequam essemus, mereri aliquid potuimus ut essemus.

Subdit sanctus Augustinus: Abiiciatur a

Christianorum cordibus ista fallacia: nam omnino non istam gratiam commendat Apostolus, qua creati sumus ut homines essemus, sed qua iustificati sumus ut homines iusti essemus: ista est enim gratia per Iesum Christum Dominum nostrum; etenim Christus non pro nullis ut homines conderentur, sed pro impiis mortuus est ut iustificarentur.

Hoc autem suum commentum sic adstruebant, ut refert idem sanctus Augustinus serm. 11. De verbis Apostoli, ubi personam interrogantis et respondentis agens,

Expose ergo nobis, inquit, O Doctor, quam dicas gratiam? Cum dico, inquit liberum hominis arbitrium, vide quia hominis dico. Quid deinde? homo est, quis creavit? Deus. Quis ei liberum arbitrium dedit? Deus? Si ergo hominem Deus creavit et homini Deus liberum donavit arbitrium, quidquid potest homo de libero arbitrio, cuius gratiae debetur, nisi eius qui eum condidit cum libero arbitrio?

Et hoc quasi acute ab ipsis dictum. Videte tamen, fratres, quomodo illam generalem gratiam praedicans qua creatus est homo, qua homines sumus et utique et cum impiis homines sumus: sed non cum impiis Christiani sumus.

Secundo cum animadverteret Pelagius offendi piorum animos eo quod gratiam omnem in natura constitueret; nec commode posset satisfacere tot Scripturarum textibus quibus gratia naturae opponitur, et a Christo emanare et conferri dicitur, libero arbitrio adiunxit gratiam doctrinae et legis, ut indicat sanctus Augustinus lib. De Gratia Christi cap. 3.

Gratiam Dei, inquit, et adiutorium quo adiuvamur ad non peccandum, aut in natura et libero ponit arbitrio; aut in lege, atque doctrina: ut videlicet cum adiuvat Deus hominem ut declinet a malo et faciat bonum, revelando et ostendendo quid fieri debeat, adiuvare credatur.

Hinc Prosper, De Ingratis, cap. 2. Aliud non est vobiscum gratia, quam Lex, Quamque Propheta monens, et quam doctrina ministri.

Omnem itaque et solam institutionem externam ab Evangelica lege et doctrina promanantem, Christi gratiam asserebant, ut ibidem affirmat sanctus Augustinus capit. 10:

Ad doctrinam, inquit, pertinet, etiam quod sapientia revelatur: ad doctrinam pertinet cum suadetur omne quod bonum est. Et si inter docere et suadere, vel potius exhortari, distare aliquid videtur, etiam hoc tamen doctrinae generalitate concluditur, quae quibuscumque sermonibus, vel litteris continetur. Nam et sacrae Scripturae docent et exhortantur; et potest esse in docendo et exhortando etiam hominis operatio.

Quibus duplicem doctrinae modum adstruebant; unum e libris, per lectionem; alterum e sermone, per hominis alterius operationem. Verum cum urgerentur a Catholicis hanc legis et doctrinae gratiam non sufficere ad hominum salutem, ut multis probat S. August. laudato loco,

Tertium gratiae genus excogitaverunt, nempe Christi Domini exemplum et imitationem, dicentes quod quemadmodum Adamus primus obfuit nobis exemplo malo; ita Christus Adamus secundus profuit nobis exemplo bono, ut refert ibidem sanctus Augustinus cap. 2. Solent, inquit, dicere nobis in eo Christum ad non peccandum praebuisse adiutorium, quia pie ipse, iusteque vivendo reliquit exemplum: et c. 14.: Gratiam Christi constituit Pelagius, non in virtutis eius auxilio, sed imitationis exemplo. Quod ibidem falsum pluribus demonstrat S. Augustinus; unde lib. 2. contra posteriorem responsionem Iuliani c. 15. concludit: Hoc est occultum et horrendum virus haeresis vestrae, ut reliquistis gratiam Christi in exemplo eius esse, non in dono eius; dicentes quia per eius imitationem fiunt iusti, non per subministrationem Spiritus sancti.

Cum autem hanc etiam suam sententiam, sicut et praecedentes, damnatam viderent, maxime in Concilio Carthaginensi, canone 5. his verbis:

Quisquis dixerit eandem gratiam Dei per Iesum Christum Dominum nostrum, propter hoc tantum nos adiuvare ad non peccandum, quia per ipsam nobis revelatur et aperitur intelligentia mandatorum, ut sciamus quid appetere, quid vitare debeamus: non autem per illam nobis praestari, ut quod faciendum cognoverimus, etiam facere diligamus, atque valeamus, anathema sit.

cum inquam ita se stringi animadverterent,

Quarto commenti sunt aliud gratiae genus, nempe gratiam remissionis peccatorum, qua Deus peccata ignosceret et condonaret, ut idem refert S. Augustinus lib. De Gestis in Synodo Palaestina c. 33.

Dicunt, inquit, ut non peccemus, impleamusque iustitiam, posse sufficere naturam humanam, quae condita est cum libero arbitrio, eamque esse Dei gratiam; quia sic conditi sumus ut hoc voluntate possimus, et quod adiutorium legis, mandatorumque suorum dedit, et quod ad se conversis peccata praeterita ignoscit, in his solis esse Dei gratiam deputandum, non in adiutorio nostrorum actuum singulorum.

unde lib. 2. contra posteriorem Iuliani responsionem, ita eum carpit:

Tu vestro more, qui de vestro descendit errore, non agnoscis gratiam nisi in dimissione peccatorum, ut iam de caetero per liberum arbitrium ipse homo seipsum fabricet iustum: sed non hoc dicit Ecclesia, quae clamat tota quod didicit a Magistro bono, ne nos inferas in tentationem, etc.

Hanc autem remissionem peccatorum solam Dei condonationem externam intelligebant: unde nullam tunc internam gratiam admittebant, quod utique cum pariter damnatum fuisset in Concilio Carthaginensi canone 3. his verbis:

Item placuit ut quicumque dixerit gratiam Dei, in qua iustificamur per Iesum Christum Dominum nostrum, ad solam remissionem peccatorum valere, quae iam commissa sunt: non etiam ad adiutorium ut non committantur, anathema sit.

His tandem perspectis et auditis,

Quinto Pelagius fateri utcumque coepit virtutis divinae auxilium internum Spiritus sancti in homine operantis; sed illud tantum in sola illuminatione intellectus collocabat: nolebat autem gratiam voluntati praeberi, vel excitantem quae evigilaret, vel actualem quae adiuvaret, vel habitualem quae sanctificaret, ut refert S. Augustinus lib. 1. De Gratia Christi cap. 7. ex Pelagio dicente:

Adiuvat nos Deus per doctrinam et revelationem suam dum cordis nostri oculos aperit, dum nobis ne praesentibus occupemur futura demonstrat; dum Diaboli pandit insidias, dum nos multiformi et ineffabili dono gratiae coelestis illuminat.

Quibus verbis Pelagius non solum exteriorem verbi Praedicationem aut Lectionem necessariam fatebatur, sed ultro requirebat interiorem Spiritus sancti per verbi illuminationem et suasionem; ita quod homo quidem, vel Angelus, exterius operando, hominem docet et voluntatem eius illuminat: at Spiritus sanctus hoc peculiare habet, quod interius animum instruat.

Non tamen idcirco volebat Pelagius per illud internum auxilium voluntatem iuvari, viresque accipere quibus vellet et posset bonum sectari, ut affirmat S. August. haeresi 78.

Dicunt, inquit, ad hoc tantum adiuvare per suam legem, atque doctrinam, ut discamus, quae facere et quae sperare debeamus; nos autem ad hoc per donum Spiritus sancti, ut quae didicerimus esse facienda, faciamus: ac per hoc divinitus nobis dari scientiam confitentur, qua ignorantia pellitur; charitatem autem dari negant, qua pie vivitur: scilicet cum sit donum Dei scientia, quae sine Charitate inflat, non sit Dei donum ipsa Charitas, quae ut scientia non inflet aedificat.

Item Epist. 95., quam una cum Alipio, Evodio et Possidio Episcopis scripsit ad Innocentium, ne Pelagium in Synodo Palaestina per fraudem absolutum etiam absolveret, et ne ab eo deciperetur sicut Diospolitani Patres, monet: Sive gratiam dixerit esse liberum arbitrium, sive gratiam esse remissionem peccatorum, sive gratiam esse legis praeceptum: nihil eorum dicit, quo per subministrationem Spiritus sancti pertinent ad concupiscentias, tentationesque vincendas.

Itaque affirmabat quidem Pelagius Spiritum sanctum nostrum illustrare intellectum, qua posita illustratione voluntas propriis viribus et virtute liberi arbitrii poterat bonum sectari: quod longe alienum erat a veritate Catholica, ut aperit S. Augustinus lib. De Gratia Christi, quem librum post damnatam haeresim Pelagii primum ab Innocentio I. deinde a Zosimo, S. Doctor scripsit, ut ipse testatur lib. 2. Retract. cap. 50. illo inquam libro De Gratia Christi cap. 28. ubi haec Pelagii verba citat ex eius libro pro libero arbitrio:

Cum autem tam forte, inquit Pelagius, tam firmum ad non peccandum liberum in nobis habeamus arbitrium, quod generaliter naturae humanae Creator inseruit, rursus pro eius inaestimabili benignitate quotidiano ipsius munimur auxilio: nempe externa, vel interna illuminatione, qua posita, voluntas ex arbitrii liberi viribus poterat bonum exequi.

Sexto, non desunt viri Theologi, qui fateantur Pelagium, ubi suam haeresim damnatam ab Innocentio et Zosimo audivit, ex tunc coepisse agnoscere et fateri gratiam internam et auxilium supernaturale, per quod voluntas sufficientes accipiat vires ad actus quoslibet salutares eliciendos. Idque firmant ex eo, quod Pelagius tria haec distinguat, posse, velle, agere; affirmetque posse voluntatis divinitus adiuvari: eius verba refert S. August. lib. De Gratia Christi cap. 4.

Nos sic tria ista distinguimus, inquit Pelagius lib. 3. pro libero arbitrio, et certum velut in ordinem digesta partimur. Primo loco posse statuimus: secundo velle: tertio esse. Posse in natura, velle in arbitrio, esse in affectu locamus. Primum illud, idest posse ad Deum proprie pertinet; qui illud creaturae suae contulit: Duo vero reliqua, velle et esse, ad hominem referenda sunt, quia de arbitrii fonte descendunt: ergo in voluntate et opere bono laus hominis est; imo et hominis et Dei, qui ipsius voluntatis et operis possibilitatem dedit, ipsam possibilitatem gratiae suae adiuvat semper auxilio.

Quibus verbis quamquam Pelagius videatur admittere gratiam interius excitantem et adiuvantem voluntatem ad opus bonum, nihilominus revera ipsam non admisit, ut affirmat S. August. ibidem cap. 5. Scire quippe debemus, inquit, quod nec voluntatem nostram, nec actionem divino adiuvari credit auxilio, sed solam possibilitatem voluntatis, atque operis, quam solam in his tribus (nempe possibilitate, voluntate et actione) nos habere affirmat ex Deo: tamquam hoc sit infirmum, quod ipse Deus potuit in natura: caetera vero duo, quae nostra esse voluit, ita sint firma et fortia et sibi sufficientia, ut nullo indigeant eius auxilio, et ideo non adiuvet ut velimus, non adiuvet ut agamus: sed tantummodo adiuvet ut velle et agere valeamus. Unde colligit cap. 8.: Hinc itaque apparet hanc eum gratiam confiteri, qua demonstrat, et revelat Deus quid agere debeamus; non qua donat, atque adiuvat, ut agamus.

Confirmatur ex cap. 25. eiusdem libri, ubi sic ait:

Desinat Pelagius et seipsum et alios fallere contra Dei gratiam disputando: desinat dicere quod possumus omne bonum facere, dicere, cogitare; illius est qui hoc posse donavit, qui hoc posse adiuvat, quod vero bene vel agimus, vel loquimur, vel cogitamus nostrum est; desinat, inquam ista dicere; non solum enim Deus posse nostrum donavit atque adiuvat, sed etiam velle et operari operatur in nobis.

Et infra:

Quomodo dicit Pelagius quod bene loqui possumus Dei est, quod bene loquimur nostrum est; cum dicat Dominus: Spiritus Patris vestri est, qui loquitur in vobis? Neque enim ait, non vos estis, qui dedistis vobis bene posse loqui, sed ait, qui loquitur in vobis; non significans possibilitatis profectum, sed exprimens cooperationis effectum; quomodo dicit liberi arbitrii elatus Assertor quod possumus bene cogitare Dei est, quod autem bene cogitamus nostrum est? Cui respondet humilis gratiae Praedicator: non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est; non enim ait posse cogitare, sed cogitare.

Septimo tandem censent nonnulli, quod Pelagius coactus aliquam admittere gratiam supernaturalem, qua voluntas bonum sectaretur, eam tantum admiserit, non utique necessariam, sed solum utilem, qua nimirum facilius bonum opus voluntas exerceret, ut indicat S. August. libro De Gratia Christi cap. 22. et 23., ubi cum retulisset verba Pelagii scribentis in Epistola ad Demetriadem: Auxilium supernaturale nobis concedi, ut divinam mereamur gratiam et facilius nequam spiritui, auxilio sancti Spiritus resistamus, subiungit S. Augustinus:

Significat profecto quid sapiat: ut quid enim hoc verbum interposuit facilius? An non erat integer sensus, ut nequam spiritui, sancti Spiritus auxilio, resistamus? Sed quantum detrimentum hoc additamento fecerit, quis non intelligat? Volens utique credi tantas esse naturae vires, quas extollendo praecipitat, ut etiam sine auxilio Spiritus sancti, etsi minus facile, tamen aliquo modo nequam spiritui resistatur.

Et lib. 2. contra duas Epistolas Pelagianorum cap. 2. ait:

Pelagius facilius dicit impleri quod bonum est, si adiuvet gratia: quo additamento, idest addendo facilius, utique significat hoc se sapere, quod etiamsi gratiae defuerit adiutorium, potest, quamvis difficilius, impleri bonum per liberum arbitrium.

itaque non immerito Alvarez lib. 1. De auxiliis Disp. 1. n. 1. colligit Coelestium quidem admisisse necessitatem auxilii sufficientis; non autem auxilii efficacis ad operandum: Iulianum vero agnovisse necessitatem auxilii adiuvantis, non tamen auxilii praevenientis et excitantis: Pelagium vero solum admisisse gratiae utilitatem, non vero necessitatem.

Paragraphus XI.

Praecipua causa, qua Pelagium, virum aliunde doctum et alias pietatis nomine celebrem, hunc in faedum errorem impulerunt, videntur primo quod magnam videret Christianorum in bonis operibus faciendis socordiam, quam utique corrigi posse sperabat, si grande quid de propriis suis viribus cogitarent, ne omnem suam in bono virtutem in solam Dei gratiam refunderent. Secundo, quod Manichaeorum vitare vellet errorem, qui naturam omnimode vitiatam et ad bonum quodlibet inutilem affirmabant. Tertio, quod moveretur dictis quorumdam sanctorum Patrum, qui cum Manichaeos insectarentur, plura in favorem liberi arbitrii protulerunt; non distinguentes quid homo per naturam, quid per gratiam posset; quia needum hac de re controversiam moverat nemo; quod dum ipsemet non attendit Pelagius, sic Manichaeis coepit adversari, ut ipse in diversum declinans, oppositam in haeresim inciderit. Quarto denique ad id sentiendum forte ipsi stomachum moverunt quaedam S. Augustini verba, ut ipse refert lib. 2. De bono Perseverantiae cap. 20. dicens: In meis libris Confessionum certe dixi Deo nostro, et saepe dixi: da quod iubes et iube quod vis, quae mox verba Pelagius, cum a quodam fratre Coepiscopo meo fuissent eo praesente commemorata, ferre non potuit, et contradicens aliquanto commotius, pene cum eo, qui illa commemoraverat, litigavit: siquidem ferre non potuit, quod arbitrii libertati detraheretur quidpiam ut gratiae Dei tribueretur.

DE SEQUACIBUS PELAGII.

Debellato et maxime per sanctum Augustinum expugnato Pelagii errore, occasione eorum, quae idem S. Augustinus de gratia divina necessitate et efficacia, deque gratuita electione scripserat, duo alii non minus intensi errores suborti sunt. Quidam enim viri graves et de scientiis bene meriti, ipsius sancti Doctoris scripta sic intelligentes quasi totum salutis nostrae negotium soli gratiae, et gratuitae electioni tribueret, totam pariter aliquorum perditionis causam in reprobationem divinam et in gratiae substractionem, non autem in libertatem humanam a recto tramite deviantem refunderet, persuasum habuerunt et asseruerunt quod non Electi salutem suam libere operentur, nec Reprobi suam perditionem ipsimet texerent; sed quadam necessitate fatali ad suum quisque finem a Deo praedestinatum duceretur et traheretur; quocirca praedestinati, seu praedestinatiani appellati sunt, ut refert Sigebertus in Chronico circa annum 415.

Inter hunc vero Praedestinatorum et illum Pelagianorum extreme oppositos errores, media quasi securiori via nonnulli viri docti et Catholici in Gallia, maxime vero in civitate Massiliensi commorantes, alium texuerunt errorem; nihil quidem cum praedestinatorum doctrina commune habentes, a Pelagio vero diversi, non solum quod faterentur peccatum originale, sed etiam quod necessitatem gratiae interioris ad quodlibet opus bonum agnoscerent: necnon a Iuliano; ille namque credebat hominem in opere bono adiuvari, item ad bene operandum divina gratia praeveniri; affirmabatque hominem bene semper incipere absque gratiae auxilio et isto praeclaro conatu divinam gratiam promereri; quod utrumque ipsi respuebant. In hoc tamen cum Pelagio et Iuliano errabant, quod dicerent salutis initium esse ex nobis, idest consistere in aliquo naturali desiderio, petitione, conatu et labore, quo gratiae auxilia ad salutem necessaria impetremus. Inde dicti sunt a S. Prospero Epistola ad S. August. Pelagianae pravitatis reliquiae, necnon Massilienses Presbyteri, et demum Semipelagiani: quorum Auctores viros claros et egregios in omni virtutum studio, imo et sanctos, quibus Augustinianae doctrinae defensores nulli essent secundi, ipsemet S. Prosper diserte pronuntiat. Qui autem praecipui fuerint illorum errores, quique errorum Magistri et sectae praecipui Defensores et Impugnatores, aperiendum est.

Paragraphus I.

In quibus Semipelagiani a Pelagio et Iuliano discreparint, iam dictum est: concedebant namque nos gratia praeveniri ad omne opus bonum incipiendum et perficiendum, ut affirmat S. Hilarius, Epistola ad S. Augustinum: Ad nullum opus, inquit, vel incipiendum, vel perficiendum quemquam sibi sufficere posse consentiunt: quod idipsum docet S. Augustinus lib. 1. De Praedestinatione cap. 1. Pervenerunt etiam, inquit, ut praeveniri voluntates hominum Dei gratia fateantur, atque ut ad nullum opus bonum, vel incipiendum, vel perficiendum sibi quemquam sufficere posse consentiant: et cap. 16. lib. De bono Perseverantiae: A Pelagianorum porro haeretica perversitate tantum isti remoti sunt, propter quos haec agimus, ut licet nondum velint fateri praedestinatos esse, qui per Dei gratiam fiant obedientes, atque permanentes, iam tamen fateuntur quod eorum proveniat voluntatem, quibus datur haec gratia.

Nihilominus cum Pelagio in quinque maxime capitibus videntur exorbitasse. Primo namque cum ipso affirmabant in nobis esse quoddam fidei initium, seu credendi affectum et conversionis desiderium, quibus fidem ipsam, necnon et inde auxilia omnia ad salutem necessaria possemus promereri. De fidei quidem initio hanc ipsorum fuisse sententiam luculenter aperit S. Prosper Epist. ad S. Aug. ubi ait: Inquiunt vitam aeternam iis appendi, qui Deo sponte crediderint et auxilium gratiae merito credulitatis acceperint. De conversionis desiderio idem affirmat:

Cum in his qui tempus acceperunt liberae voluntatis duo sint, quae humanam operentur salutem, Dei scilicet gratia et hominis obedientia; priorem volunt obedientiam esse, quam gratiam, ut initium sanctis ex eo, qui salvatur, non ex eo credendum sit stare, qui salvat; et voluntas hominis divinae gratiae sibi pariat opem, non gratia sibi humanam subiciat voluntatem.

Similiter S. Hilarius, Epistola ad Augustinum, Semipelagianos et fidei initium et sanationis desiderium natura tribuisse docet his verbis:

Id conveniens asserunt veritati, et congruum praedicationi, ut cum prostratis et numquam suis viribus surrecturis annuntiatur obtinendae salutis occasio, eo merito quo voluerint et crediderint a suo se morbo posse sanari, et ipsius fidei augmentum et totius sanitatis consequantur effectum.

Idem ipsemet docet S. Augustinus lib. De Praedestinatione Sanctorum; cum enim cap. 1. dixisset Massilienses agnoscere et fateri tum generis humani in Adamo corruptionem, tum gratiae ad opus bonum tam incipiendum, quam consummandum necessitatem, adeoque in his a Pelagio dissentire; statum quaestionis et controversiae cum ipsis Massiliensibus disceptandum aperit cap. sequenti dicens:

Sed nunc eis respondendum esse video, qui divina testimonia, quae de hac re adhibuimus (nempe de fide, qua Christiani sumus, quaeque donum Dei est) ad hoc dicunt valere, ut noverimus ex nobis quidem nos habere ipsam fidem, sed incrementum eius ex Deo, tamquam fides non ab ipso donetur nobis, augeatur in nobis eo merito quo coepit in nobis.

Qualiter autem hunc ipsum errorem adstruerint, aperit S. Prosper Ep. laudata, ubi iuxta Semipelagianorum sententiam ait:

Hominem nihil prius merentem, quia nec existentem liberi arbitrii rationalis gratia Creatoris instituit, ut per discretionem boni et mali et ad cognitionem Dei et ad obedientiam mandatorum eius possit suam dirigere voluntatem, atque ad hanc gratiam qua in Christo renascimur pervenire per naturalem scilicet facultatem petendo, quaerendo, pulsando, et ideo accipiat, idem introeat, quia bono naturae bene usus, ut ad istam salvantem gratiam initialis gratiae opem meruit pervenire.

Quibus verbis indicat Semipelagianos duplicem agnovisse gratiam, nempe naturalem qua Dei beneficio et gratuita liberalitate conditi sumus, quamque appellabant rationalem gratiam Creatoris, naturalem facultatem, naturae bonum, gratiam initialem; alteram vero gratiam supernaturalem, seu salvantem, qua in Christo renascimur, ita quod ab initiali gratia per ipsius bonum usum ad salutem perveniri assererent; iuxta illam Christi Domini promissionem: Petite et accipietis, quaerite et invenietis, pulsate et aperietur vobis.

Secundus Semipelagianorum error erat, quod non solum fidei, sed etiam omnium operum salutis initium adscriberent libero arbitrio et bonae voluntati humanae, ita ut existimarent nos omnes opus bonum prius incipere, desiderando, petendo, conando per vires liberi arbitrii, et tunc ad perficiendum bonum, quod desideramus, nos Dei gratia adiuvari: revera enim negabant omne verum praevenientis gratiae auxilium, sive ad fidem, sive ad bona opera, non solum efficax, sed etiam sufficiens. Quod si eorum quidam interdum faterentur nos ad bona opera Dei gratia praeveniri, ut infra constabit de Fausto et Cassiano, praecipuis Semipelagianorum Patriarchis, illud intelligebant de gratia legis, atque doctrinae et externae Dei protectionis.

Quod autem assererent initium cuiuslibet boni operis ex libero arbitrio pendere, colligitur ex S. Augustino lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 2., ubi de Semipelagiana opinione sermonem faciens ait:

Non ergo receditur ab ea sententia quam Pelagius ipse in Episcopali iudicio Palaestino, sicut eadem gesta testantur, damnare compulsus est, gratiam Dei secundum merita nostra dari, si non pertinet ad Dei gratiam quod credere coepimus; sed illius potius quod propter hoc nobis additur ut plenius, perfectiusque credamus: ac per hoc initium fidei nostrae priores damus Deo, ut retribuatur nobis, et supplementum eius, et si quid aliud fideliter poscimus.

Idipsum aperte indicat S. Prosper adversus Collatorem, hoc est Cassianum collationum, seu conferentiarum scriptorem, ubi eum sic interpellat cap. 5.:

Satis te Pelagianorum calumnias praecavere existimas, si quid in universitate vocatorum sentiendum est, id nobis in portione concedas? sed nec cum haereticis tibi, nec cum Catholicis plena concordia est. Illi in omnibus iustis hominum operibus liberae voluntatis tuentur exordia; nos bonarum cogitationum ex Deo semper credimus prodire principia. Tu informe nescio quid tertium et utrique parti inconveniens reperisti, quo nec inimicorum consensum acquireres, nec in nostrorum intelligentia permaneres. Quomodo autem non advertis te in illud damnatum incidere, quod velis nolis, convinceris dicere gratiam Dei secundum merita nostra dari, cum aliquid procedere boni operis ex ipsis hominibus propter quod gratiam consequantur affirmas? etc.

Idem docet S. Hilarius, Epistola ad S. Augustinum, ubi postquam asseruit Semipelagianos sentire in nobis esse initium aliquid fidei, subdit:

Inde consequens putant, exhibendam ab eo fidem, cuius naturae id voluntate Conditoris concessum est, et nullam ita depravatam vel extinctam putant, ut non debeat, vel possit se velle sanari, propter quod vel sanetur quis a sua, vel si noluerit cum sua aegritudine puniatur. Nec negari gratiam, si praecedere dicatur talis voluntas, quae tantum medicum quaerat, non autem quidquam ipsa iam valeat: nam illa testimonia, ut est illud, sicut unicuique partitus est mensuram fidei, et similia ad id volunt valere, ut adiuvetur, qui coepit velle, non ut donetur ut velit, reiectis ab hoc dono aliis pariter reis et possent similiter liberari, si ea qua pariter indignis praestatur credendi voluntas, etiam ipsis similiter praestaretur.

Tertius Semipelagianorum error erat, ad gratiam sanctificantem conservandam non alio nos indigere auxilio quam quod a natura et libero arbitrio inditum erat, vel una cum gratia regenerante fuerat adeptum, ut aperit S. Prosper carminibus De ingratis, ubi inter caetera:

Esse autem edoctis istam communiter aequam Libertatem animis, ut cursum explere beatum Persistendo queant finem, effectumque petitum Dante Deo ingeniis, qui numquam desit honestis.

Idipsum patet ex sententia Cassiani Collat. 13. cap. 14., ubi cum dixisset Diabolum a Iobo esse victum, non Dei, sed Iobi viribus: subdit: licet etiam gratia Dei non in toto illi defuisse credenda sit; et explicans quae fuerit illa gratia: hoc totum, inquit, procuravit Deus ne violentissimus inimicus animam eius amentem faciens et impotentem, sensu impari eum, atque iniquo certaminis pondere praegravaret: et collatione 7. cap. 14. explicans illud Apostoli: Fidelis autem Deus qui non permittet vos tentari supra id quod potestis, ait: Non utique obstat ne eos Dominus tentari permitteret; sed ne supra id quod sustinere poterant tentarentur. Illud enim indicat humani arbitrii facultatem, hoc vero Domini gratiam tentationum luctamina moderantis ostendit.

In hoc autem Massilienses cum Pelagio concordabant; Pelagium enim existimasse unumquemque propriis viribus perseverare docet nos S. Hieronymus lib. 11. Contra Pelagianos, et S. Augustinus lib. De perfectione iustitiae; item haeresi 88, ubi ait: Ut augeatur fides et perseverent in ea homines, non ab ipso accipere, sed a seipsis habere contendunt. Iuliani quoque verba sunt lib. De Bono constantiae: Haec namque est constantia, quae maxime asserit arbitrii potestatem ad bonum, eiusque naturae et humani animi motum.

Quod autem idem aut quid simile docuerint Semipelagiani, non obscure indicat S. Prosper Epist. ad S. August., circa medium, ubi ait:

Iam hic proferunt testimonia, quibus divinarum Scripturarum cohortatio ad obediendum incitat hominum voluntates, qui ex libero arbitrio aut faciant quae iubentur, aut negligunt et consequens putant, ut quia praevaricator ideo dicitur non obedisse quia noluit; fidelis quoque non dubitetur ob hoc devotus fuisse quia voluit, et quantum quisque ad malum, tantum habeat facultatis ad bonum, parique momento animum se vel ad vitia, vel ad virtutes movere, quem bona appetentem gratia Dei foveat, mala sectantem damnatio iusta suscipiat.

Inde Quartus eorum error erat, quod opera bona, quorum initium viribus liberi arbitrii tribuebant, Praedestinationis causam motivam assererent; alioquin, inquiebant, ut refert S. Prosper eadem Epistola: Removeri omnem industriam, tollique virtutes, et sub hoc praedestinationis nomine fatalem quamdam induci necessitatem, aut diversarum naturarum dici Dominum conditorem, si nemo aliud possit esse, quam factus est. Et paulo ante dixerat eos asserere, universis hominibus propitiationem sine exceptione esse propositam, ut quicumque voluerint salvi esse possint.

Idem affirmat sanctus Hilarius, Epistola pariter ad S. Augustinum, ubi ait eos dixisse, talem omnibus remansisse voluntatem, qua vel contemnere quis valeat, vel obedire, et sic de compendio rationem reddi Electorum, vel Reiectorum, in eo quod unicuique meritum propriae voluntatis adiungitur.

Cum autem, inquit S. Prosper ibidem, innumerabilium illis multitudo obiicitur parvulorum, qui utique excepto originali peccato, sub quo omnes homines similiter in primi hominis damnatione nascuntur, nullas adhuc habentes voluntates, nullas proprias actiones non sine Dei iudicio secernuntur, ut ante discretionem boni et mali de usu vitae istius auferantur, alii per regenerationem inter coelestis regni assumantur haeredes, alii sine baptismo inter mortis perpetuae transeant debitores; huic argumento ut responderent, Quintum texuerunt errorem: nempe quod quidam parvuli consequerentur gratiam baptismatis, quia Deus praevideret eos per liberum arbitrium gratiam esse promerituros, si ad adultam pervenirent aetatem; alios vero idcirco baptismum non fuisse consecutos, quod Deus praeviderat tale meritum eos non habituros, si vixissent.

Seu, ut loquitur ibidem S. Prosper: Tales aiunt perdi, talesque salvari, quales futuros illos in annis maioribus, si ad adultam servarentur aetatem, scientia divina praeviderit. Nec considerant se gratiam Dei, quam communem, non praeviam humanorum volunt esse meritorum, etiam illis voluntatibus subdere quas ab ea secundum suam phantasiam non negant esse praeventas: sed in tantum, quibuscumque commentitiis meritis Electionem Dei subiciunt, ut quia praeterita, quae non extant, futura quae non sunt futura confingant, novoque apud illos absurditatis genere, et non agenda praescita sint et praescita non acta sint.

Paragraphus II.

Inter eos primas obtinuisse videtur Cassianus prius S. Ioannis Chrysostomi discipulus, demum eo vita functo, Massiliensis Ecclesiae Presbyter, quem a scriptis Patrum collationibus Collatoris nomine designat et impugnat Sanctus Prosper cap. 2. ubi ait: Vir quidam Sacerdotalis ordinis (Cassianum intelligens) qui disputandi usu inter eos, quibuscum degit, excellit, abbatem quendam introducit de gratia Dei et libero arbitrio disserentem, cuius se ostendit per omnia probasse, ac suscepisse sententiam: unde cap. 3. Cassianum veluti Semipelagiani dogmatis inventorem et propugnatorem praecipuum ita interpellat:

Sed nec cum haereticis tibi, nec cum Catholicis plena concordia est. Illi in omnibus iustis hominum operibus liberae voluntatis tuentur exordia, nos bonarum cogitationum ex Deo semper credimus prodire principia: Tu informe nescio quid tertium et utrique parti inconveniens reperisti, quo nec inimicorum consensum acquireres, nec in nostrorum intelligentia permaneres.

Cassiani autem quae fuerit erronea sententia aperte satis indicat ipse S. Prosper toto libro adversus Collatorem, ubi inter caetera eum sic interpellat:

Doctor Catholice, cur professionem tuam deseris? Cur ad famosam falsitatis caliginem, relicta serenissimae veritatis luce, devolveris? Quid in petentibus, quaerentibus, pulsantibusque miraris, cur non eidem gratiae quae desideratur adscribis? Vides bonos conatus, pia studia, et dubitas esse Dei bona? Latuit opus gratiae, donec fides insita cogitationibus clauderetur arcano, ut ubi supplex oratio, ubi diligens inquisitio, ubi apparet crebra pulsatio? Quare non ex qualitate operis subministrationem intelligis incitantis?

Quibus verbis S. Prosper aperte designat Cassianum asseruisse in nobis reperiri bonorum operum naturalia semina, necnon et fidei initium, quae erat illa ipsa Semipelagianorum sententia. Quoniam autem ipsius scripta pluribus ad virtutem sectandam documentis egregiis referta erant, idcirco ut a fidelibus securo pede tenerentur et legerentur, plures utique viri graves et Catholici, eius scripta repurgare et ad Catholicam veritatem aptare studuerunt: imprimis fuit Eucherius Lugdunensis Presbyter, de quo Gennadius ait: Sed et Cassiani quaedam opuscula lato tersa sermone idem Eucherius angusto verborum resolvens tramite, in unum collegit volumen: sed Eucherium non tam repurgasse errores Cassiani quam ipsius librorum Epitomen scripsisse ab erroribus liberam verius existimo; si enim Eucherius iam repurgarat Cassianum integrum, quid opus erat denuo hunc laborem suscipi a Victore, qui eum ab erroribus vindicare aggressus fuit? ut indicat his verbis Cassiodorus lib. Institutionum divinarum cap. 22. Cassiani dicta, inquit, Victor Martiritanus Episcopus Afer ita Domino iuvante purgavit, et quae minus erant addidit, ut ei rerum istarum palma merito conferatur: quem inter alios de Africae partibus cito nobis credimus esse dirigendum.

Coniici autem hunc repurgatum Cassianum tunc non habuisse Cassiodorum quando ipse postea hunc laborem suscepisse videtur, sic enim de eo scribit Ado ad annum 425.: Opera illius (inquit de Cassiano) a Catholicis cautissime legenda, maxime de libero arbitrio et gratia; sed et Encratitarum haeresi incautius favit: errores illius Cassiodorus Ravennatum Senator purgare volens, non ad plenum omni ex parte potuit.

Quod etiam facile colligitur ex illo ipso Cassiani libro, qui etiam nunc extat; quidquid enim tamquam erroneum in Cassiano exagitat S. Prosper, hoc ipsum etiam in illo reperiri; quem doctissimus Ciacconius integritati restitutum et notis illustratum Romae in lucem prodire iussit, pluribus demonstrat et colligit Vossius lib. 4. Historiae Pelagianae parte prima, ubi diserte demonstrat quidquid a Massiliensibus assertum fuit et a sanctis Patribus impugnatum, illud ipsum in Cassiani scriptis reperiri.

FAUSTUS RHEGIENSIS.

Faustus ex Abbate Lirinensis Monasterii apud Rhegium Galliae Episcopus factus, inquit Gennadius, vir in divinis Scripturis satis intentus, ex traditione Symboli occasione accepta composuit librum de Spiritu sancto, in quo ostendit eum iuxta fidem Patrum et consubstantialem et coeternum esse Patri et Filio, ac plenitudinem Trinitatis obtinentem; edidit quoque opus egregium de gratia Dei, qua salvamur, et humanae mentis arbitrio, in quo opere docet gratiam Dei semper invitare et adiuvare voluntatem nostram, et quidquid ipsa libertas arbitrii pro labore piae mercedis acquisierit, non esse proprium meritum, sed gratiae donum.

Quibus verbis significare videtur Gennadius Faustum a Semipelagianorum errore fuisse liberum: nihilominus illum eiusdem erroris esse assertorem praecipuum testantur illius scripta, maxime De gratia et libero arbitrio, ubi Praedestinatos refellens videtur in contrarium lapsus errorem et Semipelagianam doctrinam aperte tueri, ut testatur Ado Episcopus Ecclesiae Viennensis in Chronico anno Domini 492. cum de Fausto agit his verbis:

Faustus ex Abbate Lerinensis Monasterii apud Rhegium Galliae Episcopus factus Pelagianum dogma destruere conatus in errorem labitur: unde qui eius sensus in hac parte catholicos praedicant (sicut Gennadius de illustribus viris scribens) omnino errant; ita enim liberum arbitrium tam Augustinus, quam ceteri Catholici in Ecclesia Dei docent, ut illuminatio, virtus et salus illi a Christo et per Christum et cum Christo sit: Faustus vero iste ita liberum arbitrium docere conatur, ut illuminatio eius, virtus et salus non a Christo, sed a natura sit.

Contra hunc scribit lucidissima fide Avitus Viennensis Episcopus eius redarguens errorem, similiter et Ioannes vir eruditus Antiochenus Presbyter.

Qua autem occasione ipsos libros ediderit, colligimus ex eius Epistola ad Lucidum Presbyterum Lugdunensem: cum enim Lucidus ille sequeretur et propugnaret sententiam Monachorum Adrumetinorum, ita gratiae omnia tribuentium ut arbitrii libertatem tollerent, et docerent ratione praedestinationis homines necessario fines sibi a Deo destinatos agi, unde dicti sunt Praedestinatiani: hunc Lucidum ut ab hac sententia abduceret Faustus, Epistolam ad eum misit, in qua Praedestinatianorum dogmata funditus convellit; cui Epistolae subscripsit Synodus Episcoporum Arelate congregatorum, ut coniicere licet ex ipso Fausto; necnon et alia Synodus Lugduni celebrata, cui Lucidus ipse suum anathematizans errorem subscripsit, ut ex eius ad hanc Synodum Epistola cognoscitur.

Significat autem Faustus se eiusdem Concilii postulato librum suum de gratia, ac libero arbitrio scripsisse; sic enim inter caetera scribit ad Leontium:

Quod pro sollicitudine Pastorali beatae Papae Leonti in condemnando Praedestinationis errore, Concilium summorum Antistitum congregatis universis Galliarum Ecclesiis praestitistis. Quod vero ad ordinanda ea quae collatione publica doctissime protulistis, operam infirmis humeris, curamque mandastis, parum, ut reor, tanto negotio, parum sanctae existimationi vestrae consuluistis, et me iudicio Charitatis non periculo electionis meruistis. Qui ergo et vestram laborare personam sub imposito nobis fasce cognoscitis, etc.

Nempe quia strenue se gesserat, ut elegantis et acris ingenii vir, in Praedestinatorum errores refellendo, idem maxime idoneus visus est qui Synodi sententiam scripto consignaret. Verum mandati limites excedens, ea in libello suo inseruit quibus Claudianus Mammertus et alii praestantissimi viri qui Synodo isti interfuerunt nusquam subscripsissent, inquit Vossius lib. 1. cap. 8. Et revera quidem; quamquam enim Faustus gratiam in omnibus necessariam esse tueri videretur, nihilominus cum Semipelagianis sentiebat, ut notat Ioannes Maxentius in responsione ad Epistolam Hormisdae, cum de Fausto ait:

Reputans namque callide eiusdem Pelagii sensum et quasi exprobrans quod nomine Christi negaverit gratiam; nec non et illos qui nullis praecedentibus meritis iuxta Apostolum gratiam Dei hominibus dari fatentur: ipse quasi sapientissimus et prudentissimus, novus novae pravitatis Apostolus, gratiam Dei secundum meritum fidei et laboris dari nititur edocere, ut iam sic Dei gratia non sit gratia.

Adverte tamen, his non obstantibus, ipsum in album Sanctorum esse receptum; quamquam enim Cardinalis Baronius ad annum 490. de ipso scripserit:

Porro Faustus ipse cum eius fallaciae detectae essent quibus conatus est revellere Pelagianas scrobes in lapsum simplicium, abalienavit a se animos Episcoporum, atque decessit inglorius: quem miramur ab aliquibus imprudenter sane scribi sanctum: sed multo magis obstupescimus eumdem ab aliis redigi in classem Monachorum Ordinis sancti Benedicti, cum antequam idem Sanctus auspicaretur vitam monasticam, iam Faustus senex ex hac vita decessisset, iam longe antequam idem Benedictus nasceretur creatus Episcopus.

Re tamen maturius perpensa scripsit in Appendice ad Tomum 6.:

Ista quidem priori editione ex adductis diversorum scriptis affirmasse non indecens quidem fuit; at vero ex postea cognitis et adductis, rursus ad iudicium ipsum revocandum, haud existimamus indignum; cum tamen de eius scriptis immotae maneant sententiae, Patrum. Quod enim usque ad haec tempora nostra eumdem Faustum continuit inter sanctos Martyrologium Gallicanum, a quo ipsum Molanus primum expunxit; quod etiam (ut accepimus) Ecclesia Rhegiensis in Gallia, ubi ipse sedit Antistes, semper eum ut Sanctum coluerit, celebrans eiusdem natalem decima septima Ianuarii, ibique in eius memoriam antiquitus erecta Basilica eius nominis titulo insignita, hactenus eius cultu a fidelibus frequenter, quodque tot saeculis, Christiano orbe spectante, Ecclesia Romana tacente, nemine penitus (quod sciatur) contradicente, ista eidem Fausto exhibita intelligantur. Opinari non prohibemur de eodem Fausto accidere potuisse, quod de multis viris sanctis asseritur, quod delinquens erraverit: cum autem quaestio illa fuerit auctoritate Sedis Apostolicae definita, et eius opinio aliorum Patrum sententia condemnata, ipse suum errorem fuerit scriptis contrariis detestatus quae potuerint, ut alia quamplurima, periisse: vel ipsum ante suorum scriptorum factam ab Ecclesia damnationem diem obiisse (incertus enim eius obitus annus) habentem in animo in his sequi quod sequendum doceret Ecclesia. Ita quidem ipsum animo fuisse, aliisque innotuisse, inde facile potest intelligi, quod semper, ut indicant acta Conciliorum Arelatensis et Lugdunensis superius recitata, communicationem habuit cum sanctissimis Orthodoxis Galliarum Episcopis. Maneant igitur Fausto integra iura sua, nec ex nostris scriptis sentiat praeiudicium, neque iudicii novitate liceat convellere antiquitatem.

Unde Andreas du Saussay in Martyrologio Gallicano 28. Septembris subdit: Sancto fine hodie decessit Faustus Episcopus Rhegiensis, multis doctrinae et piae conversationis titulis gloriosus, quem ipsa Rhegiensis Ecclesia, ex antiquo more, cultu sanctitatis honorat; cuique integra manere sanctitatis suae iura Cardinalis Baronius, re tamen maturius perpensa, confessus est.

VINCENTIUS LIRINENSIS.

Vincentius Lirinensis videtur etiam adhaesisse et favisse Semipelagianis, censeturque ab aliquibus scriptor obiectionum Vincentianarum, quibus S. Prosper respondit. Quod etsi caetera taceant, hoc sufficienter evincit quod eodem modo Coelestini Papae Epistolam, qua se Catholici tuebantur adversus Semipelagianos, in suas partes sicut et alii Semipelagiani adversus Catholicos usurpare non dubitaverit: quoniam enim Coelestinus in sua Epistola, quam Gallorum Sacerdotibus misit, arguens eorum conniventiam, quod antiquam fidem silentio destituentes, profanas vanitates exurgere paterentur; Merito, inquit, causa nos respicit si silentio foveamus errorem: ergo corripiantur huiusmodi; non sit iis liberum habere pro voluntate sermonem.

Ex quibus verbis S. Prosper et qui eius causae favebant, colligebant S. Augustini adversariis, nempe Semipelagianis, imponi silentium. Semipelagiani vero adversus Catholicos cum Vincentio Lirinensi inferebant per haec Coelestini Papae verba proscribi posteriora S. Aug. Opuscula Semipelagianis infensa. Ita namque scribit Vincentius in Opusculo contra profanas vocum novitates:

Hic aliquis forte adhuc dubitet quinam sint illi quos habere prohibeat liberum pro voluntate sermonem: Vetustatis Praedicatores, aut Novitatis adinventores; ipse dicat et dubitationem legentium ipse dissolvat: Desinat, inquit, si ita res est, idest si ita est, ut apud me quidem Urbes et Provinciae vestrae criminantur, periculosas quibusdam novitatibus consentire noxia dissimulatione faciatis: Desinat, inquit, si ita res est, incessere novitas vetustatem.

Urgendo tantopere illud (si) non obscure indicat se criminationem Prosperi et Hilarii pro falsa habere. Sanctus Prosper e contra cap. 43. lib. contra Collatorem, cum ex Epistola Coelestini Papae hoc Augustini elogium retulisset:

Augustinum, inquiens, sanctae recordationis virum pro vita sua, atque pro meritis, in nostra semper communione habuimus, nec unquam hunc sinistrae suspicionis saltem rumor aspersit, quem tantae scientiae olim fuisse meminimus, ut inter Magistros optimos etiam a meis semper praedecessoribus haberetur.

Bene ergo de eo omnes in commune senserant, utpote qui ubique cunctis et amori fuerit et honori; subiungit:

Contra istam clarissimae laudationis tubam, contra istam sacratissimi testimonii dignitatem audet quisquam malignae interpretationis murmur emittere; et perspicuae, sincerissimaeque sententiae, nubem obliquae ambiguitatis obtendere; ut scilicet quia in Epistola Papae librorum, pro quibus actum est, non expressus est titulus; hinc eos appareat non probatos et istam in S. Augustinum laudationem pro anteriorum scriptorum meritis fuisse collatam.

Inde commemoratis libris quos adversus Pelagianos scripsit Augustinus, subiicit ista:

Agnoscant calumniatores superflue se obiicere quod his libris non speciale, neque decretum testimonium sit prohibitum quorum in cunctis voluminibus norma laudatur. Apostolica enim Sedes, quod a praecognitis sibi non discrepat, cum praecognitis probat, et quod iudicium iungit laude non dividit. Qui ergo hos proxime libros refutant, anterioribus acquiescant et iis quae pro gratia christiana prius sunt scripta, consentiant; sed non faciunt, etc.

Quibus liquet quam diversimode Coelestini Epistolam Vincentius et Prosper in suas partes deducerent. Nam Vincentius, vel saltem Adversarii Augustini, ex ea Epistola urgebant illud, quod antiquitati novitas cedere debeat. Unde colligebant si Augustinus in prioribus scriptis consentiat antiquitati, in posterioribus non item, Coelestini elogia ad priora tantum Augustini scripta pertinere. Contra, Prosper ex eadem Epistola urgebat laudationem Augustini, quae cum indistinctim a Coelestino proferatur, non minus de posterioribus, quam de anterioribus scriptis intelligendam affirmabat, maxime cum eadem in utriusque libris doceantur.

Verum quamquam Vincentius Cassiano collationum scriptori, in quem S. Prosper pugnabat, adhaeserit, eum tamen non male Catholicum esse iudicatum indicat S. Eucherius lib. De Eremi laude, ubi de viris sanctissimis Insulae Lirinensis agens, ita loquitur:

Haec habuit reverendi nominis Lupum, qui illum nobis ex tribu Beniamin lupum retulit. Haec habuit germanum eius Vincentium interno gemmarum splendore perspicuum. Haec nunc possidet venerabilem gravitate Caprasium veteribus Sanctis parem. Haec nunc habet sanctos Senes illos qui divisis cellulis Aegyptios Patres Gallis nostris intulerunt.

GENNADIUS MASSILIENSIS.

Gennadius Massiliensis Presbyter, qui vixit tempore Gelasii Papae, ad annum 490., Semipelagianis adhaesisse non immerito creditur, siquidem lib. De viris illustribus, Cassianum et Faustum laudat, eorumque de gratia sententiam Prosperi doctrinae anteponit, et adeo frigide sanctum Augustinum celebrat, ut etiam multiloquio non evitasse peccatum dicat et vix ab haeresi ipsum eximat. Idcirco Gelasius Papa eius opera inter Apocryphos libros reicit, et Baronius ad annum 433. num. 28.¹ affirmat Gennadium eiusdem esse farinae cum Cassiano. Et anno 440. num. 25.² dicit eum fuisse unum e Presbyteris Gallicanis, de quibus S. Prosper et S. Hilarius apud Coelestinum Papam conquesti sunt, quod Augustini doctrinae adversarentur. Addit tamen ipsum, Gelasii opera, resipuisse et in Episcopum Massiliensem assumptum, revera Orthodoxum ac Catholicum e vivis abiisse. Idque Adriani Papae in Epistola ad Carolum Magnum de eodem Gennadio elogium persuadet, quod sic se habet:

Sanctissimorum Pontificum haec oblata sunt testimonia, idest S. Gennadii Massiliensis Episcopi, qualiter veneranda sunt corpora et reliquiae sanctorum cap. 40., ubi ait Sanctorum corpora et praecipue Beatorum reliquias, ac si Christi membra sincerissime honoranda, et Basilicas eorum nomine appellatas, veluti loca divino cultui mancipata, affectu purissimo et devotione fidelissima adeundas. Si quis contra hanc sententiam venit, non Christianus credatur, sed Eunomianus.

Paragraphus III.

Varii quidem pietate et doctrina viri percelebres: imprimis vero S. Augustinus, qui adversus eos maxime scripsit libros De Praedestinatione Sanctorum, et De Bono perseverantiae. Cui manus dederunt S. Hilarius Arelatensis et S. Prosper, qui omnium optime et acerrime Semipelagianos impugnavit et omnia illorum argumenta subtilissime dissolvit, ut liquet ex eius scriptis.

Pugnatum similiter in eos a Coelestino summo Pontifice, et Gelasio, qui libros Cassiani et Fausti inter Apocryphos retulit, quod praevenientem gratiam negarent. Nec aliud fuit iudicium Felicis IV.

Damnati sunt pariter Semipelagiani errores variis in Conciliis, maxime vero in Arausicano, cuius praecipuum videtur propositum fuisse Fausti doctrinam condemnare. Nam primus Fausti error erat, quod negaret necessitatem gratiae praevenientis. At ea statuitur Canone 3. 1. 6. 11. 17. et 22. Alter error fuit de efficacia hominis cum Deo, non ex potentia superaddita naturae, sed potentia naturali, quae sententia damnatur Can. 7. 16. et 22. Tertius error erat de iustificatione veterum per legem naturae, aut Moysis, quod improbatur Can. 19. et 25., ubi praesertim negatur Abelem, Noe et Abraham salvatos per Legem naturae. Quartus fuit de ortu fidei ex principiis naturae, qui error reicitur Can. 6. et potissimum 20.

DE HAERESI PRAEDESTINATIANORUM.

Ut est monstrorum foecunda parens haeresis, inde non mirum si illa quae occasione divinae gratiae suborta est diu non steterit in solis Pelagianis ipsius gratiae infensissimis hostibus. In eis namque, ubi se sensit impugnatam et profligatam a Catholica veritatis propugnatoribus, maxime vero a S. Augustino, illico contrariam viam subiens, regerminavit in Praedestinatianis, qui ex ipsius sancti Augustini scriptis prave conceptis, De divina gratia et Praedestinatione disputantes, asserebant nec pie viventibus prodesse bonorum operum laborem, si a Deo ad damnationem praesciti essent, nec impiis obesse, etiamsi improbe viverent, si nempe a Deo praedestinati fuissent ad vitam. Atque ita existimabant totum salutis nostrae negotium in divinam Electionem et Praedestinationem solum esse refundendum. Indeque censebant liberum arbitrium deprimi, aut extingui per necessitatem gratiae, qua praesente non posset humana voluntas non bene agere, ea vero absente non posset non male operari.

Quam utique haereticam assertionem cum toto pectore ebibissent Calvinistae, ne pridem sepultae haeresis excitatores et recoctores viderentur, statuerunt historicorum omnium fidem accusare, qui aliquam Praedestinatianorum haeresim extitisse scripserunt, pugnaveruntque non alios fuisse Praedestinatianos, quam sancti Augustini doctrinae, atque adeo Catholicae opinioni impensius addictos, qui a Semipelagianis vexati sunt. Quod prae caeteris audax consilium inivit Iacobus Usserius Hibernorum Calvinistarum antesignanus, in libro quem inscripsit Gothescalci et de Praedestinatione controversiae ab eo motae historia, ubi acriter contendit non alios fuisse Praedestinatianos, quam qui sancti Augustini sententiam adversus Semipelagianos propugnarunt. Inde Catholicis scriptoribus insultat, quod Praedestinatianorum opinionem e graveolentibus priscorum Haereticorum bustis ab hodiernis effossam Calvinistis scribant. Hoc ipsum suffugium arripuit novae opinionis Artifex; scribit enim libr. 8. De Haeresi Pelagiana cap. ultimo, nullam umquam fuisse Praedestinatianam haeresim:

Existimo, inquit, numquam in rerum natura fuisse Haeresim Praedestinatianam, vel Haereticos Praedestinatianos; sed e contrario doctrinam Catholicam, quam S. Augustinus et Prosper docuerunt, sub nomine istius haeresis, calumniose a Massiliensibus traductam esse. Itaque Haeretici illi Praedestinatiani non fuerunt alii, quam S. Augustinus, S. Prosper, S. Hilarius et quotquot eorum doctrinam sequebantur, quos eo nomine indigitarunt Semipelagiani, atque inter Haereticos, nominibus eorum suppressis, collocarunt, quibus credula posteritas, quosdam tamquam Haereticos Praedestinatianos aversata est. Quae quantum a veritate aliena sint, patebit in sequentibus Paragraphis.

Paragraphus I.

Affirmo, idque imprimis suadeo ex S. Augustino, qui lib. 2. Retract. cap. penult. refert Monachos Adrumetinos in Africa consistentes, lecta eius Epistola 105. ad Sixtum, duas in partes et sententias divisos fuisse, quarum una, duce Floro, credebat gratiam ab ipso S. Augustino ita praedicari ut tolleret liberum arbitrium. Altera vero pro liberi arbitrii defensione ita pugnabat, ut in Pelagianorum haeresim declinaret. Quam dissensionem S. ille Doctor ut e medio tolleret, duas scripsit Epistolas ad Valentinum Adrumetini Monasterii praefectum, eiusdemque Monachos, quae inter ipsius S. Doctoris Epistolas n. 16. et 17. occupant; totidem libros ad eos direxit, unum De Gratia et libero arbitrio, alterum De Correctione et Gratia. Quibus monet utrumque errorem vitandum esse, et declinatis extremitatibus, media via, quam Fides Catholica tenet, incedendum. Ita ut neque liberum arbitrium per peccatum Adae extinctum esse credatur, sed infirmatum, ac debilitatum; neque per gratiam impediri aut perimi; sed iuvari et sanari; et sic liberum arbitrium, sive ad bonum, sive ad malum nobis inesse non negetur, nec tamen ei tantum tribuatur ut sine Dei gratia ad bonum agendum, vel malum vitandum sufficiat. Ideo, inquit Epist. 47., vobis dixit Apostolus Romanorum 3.:

Non declinetis in dexteram, neque in sinistram, hoc est, non sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera sine Dei gratia tribuatis, nec sic defendatis gratiam, ut quasi de illa securi, mala opera diligatis, quasi ipsa gratia Dei avertat a nobis.

Quibus cavet non sic esse propugnandum pro libero arbitrio, ut in ipsum salutis nostrae negotium refundatur iuxta errorem Pelagianorum, nec sic defendatur divinae gratiae necessitas, ut neglectis bonis operibus, Deus solus nostrae salutis artifex existimetur, iuxta opinionem Praedestinatianorum, qui nempe praedestinatis nec prodesse bona opera, nec mala obesse praedicabant.

Confirmatur haec eadem veritas ex S. Prospero Epist. ad S. Augustinum praefixa libro De Praedestinatione Sanctorum, ubi ipsum monet nonnullos in Africa (Adrumetinos Monachos haud dubie intelligit) iam antea turbatos fuisse iis quae scripserat de Praedestinatione; sicut multi coeperant iisdem ipsius scriptis hac de re turbari in Gallia. Refert pariter quae contra illius doctrinam de Praedestinatione obiiciebantur, maxime a Presbyteris Massiliensibus, observatque eos ex illa referre:

Hoc propositum coactionis Dei, quo ante mundi initium, vel in ipsa conditione generis humani eligendorum et reiciendorum dicitur facta discretio, et secundum eam placuit Creatori alios vasa honoris, alios vasa contumeliae esse creati, et lapsis curam resurgendi adimere et sanctis necessitatem temporis afferre, eo quod in utramque partem superfluus labor sit, si neque reiectus ulla industria possit intrare, neque electus ulla negligentia possit excidere, quocumque enim modo se egerint, non posse aliud quam Deus definivit accidere, et sub incerta spe cursum non posse esse constantem; cum si aliud habeat praedestinatis Electio, cassa sit adnitentis intentio. Removeri itaque omnem industriam, tolli virtutes et sub hoc Praedestinationis nomine fatalem quamdam induci necessitatem.

Quibus patet quam verum sit, aliquos extitisse fatalis Praedestinationis Assertores ex S. Augustini scriptis male conceptis. Unde idem S. Prosper epistolam concludens rogat ipsum S. Augustinum ut explicet, quomodo tantis difficultatibus circa eius doctrinam excitatis satisfieri possit, ipsumque a suspicione tam sinistrae opinionis vindicare.

Tribue, inquit, Pater optime, ut quae in istis quaestionibus obscuriora sunt digneris aperire. Quomodo per istam praeoperantem et cooperantem gratiam liberum non impediatur arbitrium, quemadmodum per hanc praedicationem propositi Dei nemo eorum qui cohortandi sunt impediatur, nec occasionem negligentiae habeant, si se praedestinatos esse desperent.

Quibus constat quantum a mente SS. Augustini et Prosperi et a rei veritate aberrent, qui errorem ab Augustino refutatum, et quem S. Prosper ipsi tribui aegre ferebat, et quomodo illam calumniam refelleret, explicari postulabat, utriusque tamen doctrinam esse persuadere nituntur.

Secundo, idipsum probatur ex Gennadio Massiliensi in appendice ad librum sancti Augustini De haeresibus, ubi ad octoginta novem ab ipso sancto Doctore enumeratas haereses, quatuor postea exortas addidit, Praedestinatianam videlicet, Nestorianam, Eutychianam et Timotheanam, ut habetur in codice Bibliothecae S. Victoris, testaturque Hincmarus lib. De Praedest. cap. 1.:

Sed de haeresibus 88., inquit, idem Doctor mirificus Augustinus librum composuit quibus novissime haeresim Pelagianorum subiunxit. Inde Gennadius Massiliensis Sacerdos valde doctus hanc Praedestinatianam nonagesimam haeresim sectae Pelagianae supponit. Deinde nonagesimam primam Nestorianam ponit, sicque Eutychianam et post hanc Timotheanam.

Confirmatur ex Epistola Hincmari ad Nicolaum summum Pontificem, qua eum informans de erroribus Gothescalci ait:

Si vestra sapientia catholicos articulos scire velit quos contra fidem Ecclesiae docere videtur et quos ex vetere haeresi Praedestinatorum hausit (quae primum fuit in Africa impugnata et postea in Francia, eodem tempore quo haeresis Nestoriana sub Coelestino Papa, tam huius auctoritate quam cura et vigilantia S. Prosperi convicta fuit), vobis ordine exponam, non omnes articulos quos tuetur, sed tantum quosdam eorum, qui tamen maximi momenti sunt. Dicit igitur id quod antiqui Praedestinatiani etiam dicebant, quod sicut Deus quosdam praedestinavit ad vitam aeternam, sic etiam alios ad mortem aeternam praedestinavit.

Constat igitur aliquos extitisse Praedestinatianos a SS. Augustino et Prospero convictos et impugnatos.

Tertio denique idipsum evincitur ex Conciliis in quibus damnata fuit Praedestinatiana haeresis. Primo namque ad eam haeresim respexit Arausicana Synodus secunda Can. 25. dum dixit:

Hoc etiam secundum fidem Catholicam credimus quod accepta per baptismum gratia omnes baptizati, Christo auxiliante et cooperante, quae ad salutem pertinent, possint et debeant, si fideliter laborare voluerint, adimplere. Aliquos vero ad malum divina potestate praedestinatos esse, non solum non credimus sed etiamsi sunt qui tantum malum credere velint, cum omni detestatione illis anathema dicimus.

Expresse vero damnata fuit haec haeresis in Concilio Arelatensi anno, ut vult Baronius, 490., in quo Epistola Fausti ad Lucidum approbata fuit et Episcoporum subscriptione munita, qua Epistola exprimuntur et anathematizantur Praedestinatianorum errores, quos innovaverat et tuebatur ipse Lucidus. Nam ut refert Baronius ad annum Christi 490, et ex eo Alvarez, De origine Pelagianae haeresis c. 23.:

Post sancti Augustini obitum prodierunt quidam qui ex eius scriptis male perceptis complures invexerunt errores, quos sancti Augustini nomine et auctoritate defendere conabantur. Sed eos, pro defensione ipsius sancti Augustini agens S. Prosper, valide confutavit. Dicebantur isti (ut Sigebertus notavit ad annum Domini 415) haeresis Praedestinatorum sectatores. Quorum errores ubi perstrinxit, ita narrationem prosequitur: His autem detentus erroribus fuit Lucidus quidam magni nominis Presbyter, ad quem Faustus epistolam illam scripsit, quam ut vere Catholicam ab Episcopis Concilii Arelatensis probatam et subscriptione munitam diximus. In qua epistola Faustus Lucidum admonet, Summos Antistites meditari eum a communitate suspendere, nisi errores detestetur, atque ubi ipsa verba ille praescripsit quibus impia dogmata exsecrari debet, ita minatur: Quod si eam epistolam subscriptam, ut dixi, transmittere nolueris, aperte adhuc te in errore persistere ipso silentio comprobabis, ac proinde iam necessitate mihi facies ad personam tuam publicis conventibus exponendam. Hanc autem epistolam ubi Lucidus excepisset, statim Patribus obtemperans et ab errore resipiscens, hanc fidei suae confessionem continentem Epistolam direxit ad Concilium, in qua eiurat omnes articulos erroneos iuxta formam in epistola Fausti praescriptam.

Notandum porro Lucidi Epistolae initium, quo Episcopos sic alloquitur: Correctio vestra salus publica, et sententia vestra medicina est. Unde et ego summum remedium duco ut praeteritos errores accusando excusem et salutifera confusione mea diluam.

Proindeque iuxta praedicta recentia statuta Concilii damno vobiscum sensum illum, qui dicit, humanae obedientiae laborem divinae gratiae non esse iungendum: qui dicit, post primi hominis lapsum ex toto arbitrium voluntatis extinctum: qui dicit, quod Christus et Salvator noster mortem non pro omnium salute susceperit: qui dicit, quod praescientia Dei hominem violenter compellat ad mortem, vel quod cum Dei voluntate pereant, qui pereunt, etc.

Ubi autem integram Lucidi Epistolam Baronius retulit, sic monet:

Hactenus professio Lucidi, secundum ea quae a nominatis Episcopis in Synodo definita fuerunt, in hoc incumbentibus Patribus ut errores exploderent illorum potissimum, qui ex doctrina sancti Augustini male ab ipsis percepta, sive in pravum sensum calumniose detorta, pravas deduxissent conclusiones.

Damnata fuit pariter haec haeresis in Synodo Moguntina coacta ex Episcopis Germaniae, praeside Rabano Moguntiae Archiepiscopo, in qua condemnatus fuit Gothescalcus Praedestinatianorum haeresim renovans; necnon et in Synodo Carisiacensi, in qua iterum Gothescalcus damnatus fuit ab Hincmaro et aliis Episcopis, et retrusus in Monasterium, ubi tamdiu virgis caesus est, donec librum suum in ignem prope accensum coniiceret, ut plenius dicemus infra: sed prius solvendae sunt obiectiones Novatorum, qui Praedestinatianae haeresis existentiam impugnant.

Paragraphus II.

Obiiciunt 1. Si quae fuisset Praedestinatiana haeresis, eam haud dubie inter haereses annumerasset sanctus Augustinus, illamque aperte impugnasset, aut saltem aliquam istius mentionem fecisset: sed nullum ipsius haeresis vestigium apud S. August. extat, cum tamen Sigebertus asserat, ipsam cum Pelagiana originem habuisse circa annum 415.: argumentum ergo est ipsam haeresim fictitiam esse et imaginariam.

Nego minorem. nam ut ex paragrapho praecedenti constat, erroris praecipui sectae Praedestinatianorum mentionem fecit sanctus Augustinus in Epistolis 46 et 47. ad Valentinum et Monachos Adrumetinos scriptis, et in libris De gratia et libero arbitrio, deque Correctione et gratia, quos ad eumdem errorem in ipso eius ortu extinguendum conscripsit. Nec refert, quod opinionem illam de praedestinatione, nec Haeresim, nec Praedestinatianam appellet, cum enim nondum longe serperet huius haereticae opinionis virus, etiam nondum Praedestinatianorum appellationem obtinuerat; sicut a simili haeresis Semipelagiana, quae licet a sanctis Augustino, Prospero, Hilario acerrime fuerit impugnata, tamen Semipelagiana haeresis ab ipsis non appellatur: sed hoc nomen post eorum sanctorum Patrum obitum, maxime a Scholasticis, sortita est.

Obiiciunt 2. Primus omnium qui dogmata Praedestinatianorum texuit et recensuit fuit Gennadius Massiliensis Presbyter: sed illi nulla fides, siquidem Semipelagiana haeresi infectus, Augustino et Prospero gratiae propugnatoribus integerrimis summe fuit infensus; unde Augustinum multiloquio peccantem et errantem taxat; Prosperum vero dicteriis impetit quod Cassiani opuscula salutaria (inquit ipse) hoc est errores de gratia, impugnaverit. Insuper in texendo haereticorum catalogo Praedestinatianos quidem inter haereticos computat, nullam autem facit mentionem de Pelagianis et Semipelagianis, utpote suis amicis. Qua de causa sanctus Isidorus Hispalensis Episcopus, cum librum istum Gennadii vidisset, atque inde plures haereses iisdem omnino verbis descripsisset, Pelagianos a Gennadio praetermissos addidit et Praedestinatianos ab eo positos praetermittit: ergo signum est hos haereticos revera non extitisse.

Respondeo 1. negando maiorem, falsum enim est Gennadium primum omnium Praedestinatianos in haereticorum album reposuisse. Eos namque antea ut haereticos habuerunt S. Augustinus et S. Prosper, necnon et antiquus auctor Anonymus libri inscripti Praedestinatus, in eius praefatione, ubi refert Coelestinum Pontificem librum ab ipsis Praedestinatianis vulgatum ementito nomine Augustini, sibique oblatum, ita execratum esse, ut eum perpetuo damnari iuberet silentio. Idem Auctor primus ex professo eiusdem haeresis refutationem aggressus est, quam et in haeresum Catalogo nonagesimam collocavit, insigni nomine Praedestinatorum, ut fecit etiam Prosper Tyro, non quidem ille Aquitanus Episcopus Augustini discipulus, sed alter eiusdem nominis et aetatis, ut constat ex Chronico Pithoeano, seu Pithoei cura edito ex codice Bibliothecae S. Victoris Parisiensis.

Respondeo 2. Falsum esse Pelagianos a Gennadio amicitiae et foederationis causa praetermissos: Primo namque Gennadius nullum ex professo librum de haeresibus conscripsit, sed tantum haeresum appendicem, ad sancti Augustini librum adiecit, ut probavimus §. superiori testimonio Hincmari. Insuper in codice Victorino Parisiensi post finem libri S. Augustini De haeresibus iungitur illa appendix Gennadii et refertur in hunc modum:

Finit relatio sancti Augustini Episcopi de haeresibus. Haec vero, quae sequuntur a sancto Gennadio Massiliensi

Presbytero sunt posita. Nonagesima Praedestinatiani sunt qui dicunt quod Deus, etc. Nonagesima prima Nestoriani dicunt S. Virginem, etc. Nonagesima secunda Eutychiani dicunt Dominum Iesum, etc. Nonagesima tertia Timotheani dicunt Filium Dei verum quidem hominem ex Virgine Maria natum, etc. tum deinde subditur: explicit liber de haeresibus.

Quibus constat Gennadium non ulterius progressum fuisse, sed tantum has quatuor haereses S. Augustini catalogo attexuisse. Secundo, perperam affirmant Pelagianos a Gennadio praetermissos, cum nec illos ab Augustino, octogesimo nono loco inter haereticos enumeratos praetermiserit, nec tamquam illorum erroribus favens praetermittere debuerit Gennadius, quandoquidem in Catalogo Illustrium Ecclesiae Scriptorum Pelagium haeresiarcham aperte nominaverat. Tertio denique, falsum est Praedestinatianos ab Isidoro praetermissos, quod eos apud Gennadium expressos repererat, quia nec Gennadius Haereticorum catalogum, sed tantum appendicem texuit, quem legere posset Isidorus, ut modo diximus. Nec forte illam appendicem Gennadii legerat, siquidem ubi sermonem habet de Nestorianis et Eutychianis, ne unum quidem apicem a Gennadio mutuatus Isidorus videtur. Quocirca potius asserendum est Praedestinatianos ab Isidoro praetermissos, quod illam Gennadii appendicem non legerat.

Obiiciunt 3. Si quod argumentum evincat Praedestinatianam haeresim aliquando extitisse, maxime quia (ut diximus supra) illa damnata videtur a Patribus Concilii Arelatensis, et eiurata a Lucido, qui ipsam prius propugnaverat: sed hoc argumentum leve prorsus, ac futile est. Primo, namque nulla esse debet huius Concilii apud nos auctoritas, nihil enim aliud fuit, nisi conventus Semipelagianorum, vel Antistitum a Semipelagianis, nempe Fausto, deceptorum. Confirmatur, quia Fausti libri De libero arbitrio, erroribus scatentes, ab illius Concilii Arelatensis Episcopis approbati fuerunt, quod argumentum est, vel illos Antistites Semipelagiana haeresi fuisse contaminatos, vel Fausti Semipelagianorum vaferrimi artibus, ac praestigiis delusos. Secundo Faustus ipse (qui illius Concilii decreta, quibus proscribi dicitur Praedestinatiana haeresis in Epistola sua ad Lucidum concinnavit) non solum Semipelagianorum Antesignanus extitit, sed et acerrimus eorum propugnator: quae ergo fides haereticorum primario et catholicae veritatis adversario? Tertio, illa Fausti ad Lucidum Epistola, qua damnatur Praedestinatiana haeresis, Semipelagiana doctrina scatet. Lucidi vero Epistola, qua Praedestinatianam haeresim dicitur eiurare, Pelagianismum aperte sapit, adeoque neutri danda est fides: ergo nec ex iis asserenda videtur Praedestinatianorum haeresis existentia.

Nego minorem. constat enim illos Antistites qui Arelatensi Concilio adfuerunt, si unum Faustum excipias, pietate et doctrina fuisse percelebres, quod ut evincatur, placet audire Baronium ad annum 490. n. 25., ubi cum recensuisset eorum nomina qui Fausti Epistolae ad Lucidum subscripserant, subdit:

Voluimus hic Episcoporum recensuisse nomina, quod omnes ferme magnae famae Antistites fuerint quorum apud Sidonium mentio habeatur; nam Auxianus primo loco positus, et Pragmatius item qui habetur ordine quintus, idemque sanctus, ad quem stant litterae Sidonii, fuit iste Episcopus Augustodunensis, idemque notus in Concilio Epaunensi. Patiens, qui sequitur ordine sextus, et ipse inter sanctos relatus, fuit Episcopus Lugdunensis. Eufronii pariter, qui numeratur septimus, memoria apud Sidonium viget quem sanctum nominat, sicut et Megetii loco octavo scripti, ad quem eiusdem Sidonii extat Epistola. Claudius, qui ordine sequitur nonus, Episcopus fuit Bisontinus, idemque inter sanctos memoria celebris, etc.

En quos Novatores Semipelagianos appellant, quibus an sit danda fides potius, quam tot sanctissimis viris, iudicet lector.

Reponunt Novatores. illas Antistitum subscriptiones esse supposititias et falsas: Tum quia Henricus Canisius asserit se vetustissimum manuscriptum codicem illius Epistolae Fausti ad Lucidum reperisse in Monasterio S. Galli, cui subscriptiones illae Episcoporum non erant annexae: Tum quia, si quis ex patribus Arelatensibus huic Epistolae subscribere debuisset, maxime Leontius Arelatensis Archiepiscopus et totius Synodi praeses: sed ipsius nomen cum aliis subscriptis non legitur. Itaque non videntur illae subscriptiones legitimae.

Nego antecedens. et ad eius probationem dico Canisium loqui de unico manuscripto S. Galli, eoque perturbatissimo, quippe qui Fausti Epistolae nec ipsius quidem Fausti subscriptionem annexam habet: sed alia quaedam inserit prorsus ab instituto aliena, ac tandem post paginas circiter centum et viginti refert Fausti subscriptionem his verbis conceptam: Item alia manu, Faustus exemplar Epistolae meae relegi et subscripsi. Nulli ergo ipsi inordinato codici habenda fides.

Dico 2. quod etsi Leontius et alii quidam Praesules non legantur subscripsisse Epistolae Fausti, non minus propterea certum est eam fuisse subscriptam ab illis undecim qui in vulgatis illius Epistolae editionibus nominantur. Nec dubitari potest, quin Epistola Fausti et doctrina in illa contenta, ac Lucido proposita, fuerit a Concilio approbata: id enim manifeste constat ex verbis illius Lucidi Epistolae, quibus Patres Concilii sic alloquitur:

Correctio vestra salus publica, et sententia vestra medicina est. Unde et ego summum remedium duco, ut praeteritos errores accusando excusem, et salutifera confusione mea diluam. Proinde iuxta praedicta recentia statuta Concilii, damno vobiscum sensum illum, qui dicit humanae obedientiae laborem divinae gratiae non esse iungendum, etc.

Adde. quod in tomo 2. Conciliorum Gallic. pag. 147. Synodus illa Arelatensis hoc titulo muniatur: Concilium Arelatense a Leontio Arelatensi Episcopo ad condemnandum Praedestinationis errorem congregatum etc. Constat ergo hoc Concilium adversus Praedestinatianos fuisse convocatum, et Leontium una cum aliis ibidem congregatis Episcopis, Praedestinatianorum errores a Lucido renovatos et propugnatos damnasse.

Ad confirmationem. fateor equidem Faustum in Epistola nuncupatoria, qua suum illud de gratia et libero arbitrio opusculum Leontio dicavit et obtulit, haec verba scripsisse: In quo quidem opusculo post Arelatensis Concilii subscriptionem, novis erroribus deprehensis, adici aliquid Synodus Lugdunensis exegit.

Verum, ut perite observat Baronius ad annum Christi 490. n. 10., illa Arelatensis Concilii subscriptio, de qua loquitur Faustus, non ad suum opusculum De gratia et libero arbitrio pertinet, sed tantum ad Epistolam quam dedit ad Lucidum Presbyterum nomine Concilii Arelatensis, ut hominem in errores lapsum revocaret ad Catholicam fidem. Et sane ex illa ipsa Fausti epistola ad Leontium, unde haec verba sumpta sunt, liquido constat opusculum istud De gratia et libero arbitrio, post Arelatensem Synodum elaboratum fuisse, adeoque non potuisse eius subscriptione comprobari: Ecce tibi, inquit, Epistolae initium:

Quod pro sollicitudine pastorali Beatae Papae Leonti in condemnando praedestinationis errore Concilium summorum Antistitum congregatis universis Galliarum Ecclesiis praestitistis. Quod vero de ordinanda ea quae collatione publica doctissime protulistis, operam infirmis humeris, curamque mandastis, parum ut reor tanto negotio, parum sanctae existimationi vestrae consuluistis.

Quibus patet Faustum libros suos De gratia et libero arbitrio post Arelatensem Synodum elucubrasse, postulante Leontio, ut quae in illa sanctia fuerant, uberius exponeret. Ut autem operi suo (quod praesentiebat Catholicis ingratum fore, propterea quod Pelagianismum redoleret et Semipelagianismi semina funderet) auctoritatem aliquam conciliaret, duorum, Arelatensis nimirum et Lugdunensis Conciliorum monumenta libris suis affixit. Insuper etiam Epistolae ad Leontium ambigua illa verba attexuit, quibus incauti adducerentur, ut crederent eius libros ab Arelatensi Concilio fuisse comprobatos.

Liceat igitur cum Severino Binio concludere Libellum Pelagianis erroribus plenissimum, quem de gratia et libero arbitrio inscripsit et toti orbi vulgavit, quemque Caesarius Arelatensis, Avitus Viennensis Episcopi, Ioannes Presbyter Antiochenus contrario scripto refutarunt, quem denique Gelasius Pontifex merito inter apocrypha retulit, hunc, inquam, libellum sacer Episcoporum conventus nequaquam approbavit.

Ad secundam probationem. dico, revera quidem Faustum tunc Semipelagianorum Antesignanum extitisse; nihilominus, quoniam sub ovina et catholica specie erroneum animum celans, summam fidem apud Patres Concilii Arelatensis invenerat, inquit Baronius laudatus n. 30., quod Lucidum magni nominis virum ad poenitentiam perduxisset, meruissetque laudem apud sacros Synodales conventus, quibus interfuerunt viri sanctissimi, atque doctissimi.

Videre namque erat, addit Baronius n. 36., eumdem Faustum in conventibus sanctorum Patrum (Arelatensi nimirum et Lugdunensi) ut Saul inter Prophetas, Prophetam et ipsum apparuisse, eadem cum illis sentientem: sed privatis postea scriptis dolosa arte totam de iustificatione hominis destruxisse sententiam, dum captiose videri volens pugnare contra Pelagium, Pelagio favisse compertus est. Nihilominus dum illam ad Lucidum epistolam scripsit, Catholicum animum adhuc praeferre visus est, siquidem nil nisi Catholicam doctrinam redolens ipsi Epistolae inseruit.

Ad tertium probationem. dico, illas tam Fausti ad Lucidum, quam Lucidi ad Patres Arelatensis Concilii Epistolas, vere Catholicas appellari, non solum a Cardinali Baronio et Didaco Alvarez Episcopo Tranensi, sed etiam a Ioanne Maldero Doctore Lovaniensi et Antuerpiensi Episcopo, necnon a Ioanne Brasichellana Magistro sacri Palatii in ea ipsius censura quae iam Fausti opusculo praefixa est, ubi asseruit Fausti et Lucidi Epistolas, iudicio duarum Synodorum fuisse confirmatas, easque sanas, atque Catholicas revera existere.

Adde. quod ea quae Novatores in illis Epistolis criminantur, nonnisi specie tenus Semipelagianismum redolent, ut late prosequitur Antonius Deschamps, Lib. 2. in Iansenium disp. 7. cap. 1. n. 12. et sequentibus; quod enim maxime vellicant in Epistola Lucidi dicentis: Damno sensum illum qui dicit ab Adam usque ad Christum nullum ex gentibus per primam Dei gratiam, idest per legem naturae, in adventum Christi fuisse salvatos, eo quod liberum arbitrium in primo Parente perdiderint.

Nonnisi putida nimis calumniandi ratione id praestant, ut enim accusationi suae faciant fidem, post has voces Legem naturae, virgulam inserunt, ut significent Faustum et Lucidum per primam Dei gratiam intelligere naturae legem praecise sumptam et ab omni Christi Salvatoris gratia separatam, quae certe summa cavillatio est, longe enim alia mens fuit Cardinalis Baronii, Didaci Alvaris, Severini Binii et Margarini de la Bigne, qui cum intelligerent per primam Dei gratiam hic designari legem naturae cum ea gratia, qua ex futuro Christi adventu in eam redundabat, ut id clarius pateret uno contextu, ac sine ulla distinctione, haec verba iunxerunt per legem naturae in adventum Christi fuisse salvatos.

Eadem (inquit Antonius Deschamps) inconsulta calumniandi libido eos impulit, ut haec pariter Lucidi verba in ius vocarent: Damno sensum illum, qui dicit alios deputatos ad mortem, alios praedestinatos ad vitam. Quibus certe subscribere debent omnes Catholici, neque enim hic alia praescientiae aut praedestinationis ratio proscribitur, quam quae a Calvinianis modo defenditur, et ab eodem Lucido, antequam errores eiuraret, propugnabatur; sic enim paulo ante illam descripserat. Faustus: Damno sensum illum qui dicit, quod praescientia Dei hominem violenter compellat ad mortem, vel quod cum Dei pereant voluntate qui pereunt. Quae damnatio vere est hominis Catholici.

Obiiciunt 4. Omnia quae Gennadius, Sigebertus et Hincmarus Praedestinatianis adscribunt, sunt ipsissima sancti Augustini dogmata, quae Semipelagiani tamquam ab eo S. Doctore tradita, atque in eius libris expressa, carpebant et criminabantur: ergo revera nulli umquam extiterunt Praedestinatiani haeretici. Probant antecedens primo, quia Gennadius ait Praedestinatianos suis dogmatibus docere, quod Deus personas hominum accipiat, quodque Deus alios etiam invitos post multa mala opera attrahat ad salutem, alios vero post bona reiciat. Quae sunt ipsissimae Semipelagianorum querelae contra distributionem et operationem gratiae, sanamque de praedestinatione doctrinam, quam hoc nomine Praedestinatiano invidiose traducebant, nempe quod alii, post multa mala opera interdum evocentur ad salutem, alii vero post multa bona opera aliquando reiciantur. Secundo, ex eo quod inter dogmata adscripta Praedestinatianis, nonnulla sunt aperte Catholica, ut quod Deus non det omnibus iustis perseverantiam, illis scilicet qui non sunt praedestinati, quodque illi qui praedestinati sunt ad vitam aeternam, etiamsi in perfidia, vel in omni genere peccati longo tempore, imo ad finem vitae usque volutentur, accepturi sint gratiam, adeoque occasionem qua et credant in Deum et pie, sancteque vivant, quae doctrina omnino Catholica est: Ergo, etc.

Respondeo. revera quidem plura dogmata a Semipelagianis fuisse sancto Augustino afficta, quae tamen longe ab eius mente aliena erant, ut testatur S. Prosper in praefatione responsionis ad capitula Gallorum, et libro contra Collatorem cap. 1. dicit Massilienses suis contra Divi Augustini doctrinam obiectionibus trahere ad se multos ineruditos, et non habentia spiritum discretionis corda turbare. Itaque dogmata illa quae tribuuntur Praedestinatianis, non esse doctrinam sancti Augustini, docet S. Prosper in libris Responsionum ad capitula Gallorum et ad obiectiones Vincentianas, necnon et ad excerpta Genuensium.

Ad secundum. dico, Gennadium inter dogmata Praedestinatianis ascripta merito recensere quod dicerent, non dari omnibus iustis perseverantiam, non enim loquitur nec intelligit de perseverantia in actu secundo, seu in facto esse, quo sensu id verissimum est; sed de perseverantia in actu primo, idest de potentia perseverandi, quam Praedestinatiani solis praedestinatis dari volebant; contra quem errorem pronuntiavit Synodus Arausicana secunda Can. 25. Credendum esse secundum fidem Catholicam quod accepta per baptismum gratia omnes baptizati, Christo auxiliante et cooperante, quae ad salutem pertinent, possint et debeant, si fideliter laborare voluerint, adimplere, et consequenter quod perseverandi potestatem habeant.

Quod autem rursus asserit Praedestinatianos docere, quod qui praedestinati sunt ad vitam aeternam accepturi sint gratiam, etc. id intelligit iuxta sensum Praedestinatianorum, qui volebant illud fieri ex antecedente necessitate, inducta per ipsam praedestinationem et reprobationem: quia scilicet, inquiebant, Deus pro suo mero beneplacito, selegit aliquos ex massa perditionis, quos per media necessitantia salvare decreverit: quique vi talis electionis sint necessario salvandi, neque possint pessime mori, quidquid antea mali perpetraverint: alios e contra in massa perditionis reliquit, et idcirco destituit gratia necessaria, ut sancte, pieque moriantur; licet toto anteacto vitae tempore laudabiliter vixerint: quam utique sententiam, ut haereticam omnes Catholici execrantur. Ideo nullum dogma Catholicum Gennadius Praedestinatianis affingit.

Eodem modo accipiendum est quod dicit Gennadius Praedestinatianos suis dogmatibus facere Deum acceptorem personarum, in hoc nempe quod censebant Deum quos salvare statuerat, invitos licet et diu resistentes, tandem necessitare ad conversionem; atque post quaecumque mala opera, ad salutem pertrahere: alios vero post diuturna bona opera tandem abicere, idque vi solius praedestinationis eorum, aut reprobationis, quae sententia prorsus est haeretica: quid ergo hac de re in Gennadio culpandum?

Paragraphus III.

Extinctam pridem Praedestinatianorum haeresim, circa annum octingentesimum quingentesimum ab inferis excitavit Gothescalcus, genere Belga, ut Aventino lib. 4. Annalium placet, aut Gallus, ut Trithemio lib. 3. Vitae Rabani visum est, qui cum in Orbacensi apud Suessiones Monasterio religiosae vitae se addixisset, talem se in eo loco exhibuit ut videretur habitu Monachus, mente ferinus, quietis impatiens et vocum novitate delectans, ac inter suos mobilitate noxia singularis. Tandem, de omnibus quae in his regionibus perversa tunc temporis semina cognoverat, quaedam sibi elegit capitula, ut novitate vocum innotescere valeret, atque e Monasterio irregulariter exiens, peragratis regionibus plurimis, exitiosa semina sator pessimus seminavit: ut refert Hincmarus Epist. ad Nicolaum Papam, qui idipsum audierat ab Abbate et Monachis quibuscum Gothescalcus ille vixerat.

Hoc ipsum testatur Rabanus Moguntiae Archiepisc. et Praeses Concilii, in quo damnatus fuit Gothescalcus.

Notum sit, inquit, dilectioni vestrae, quod quidam gyrovagus Monachus nomine Gothescale, qui se asserit Sacerdotem in vestra Parochia ordinatum, de Italia venit ad nos Moguntiam novas superstitiosas et noxiam doctrinam de Praedestinatione Dei introducens et populos in errorem mittens; dicens quod Praedestinatio Dei sicut in bono sit ita et in malo; et tales sint in hoc mundo quidam, qui propter Praedestinationem Dei, qua eos cogat in mortem ire, non possint ab errore et peccato corrigere: quasi Deus eos fecisset ab initio incorrigibiles esse, et poenae obnoxios in interitum ire. Hanc ergo opinionem nuper in Synodo apud Moguntiam habita ab eo audientes et eum incorrigibilem reperientes, annuente atque iubente piissimo Rege nostro Ludovico, decrevimus eum cum perniciosa sua doctrina damnatum mittere ad vos; quatenus eum recludatis in vestra Parochia, unde primum inordinate recessit et non sinatis eum amplius errorem docere et seducere populum christianum, quia iam multos, ut audivi, seductos habet.

Ut autem de Gothescalco, solito mota controversia enucleate, ac dilucide pertractetur, placet eam tres in particulas distribuere cum Antonio Deschamps: Prima contentionis illius exordia complectetur et Gothescalcum in Moguntino Concilio damnatum exhibebit. Secunda grassantem latius controversiam persequetur et eumdem in Carisiaca Synodo rursus condemnatum fuisse, atque arcto carceri addictum ostendet. Tertia conciliabit Valentini Concilii canones, qui Gothescalco favere videntur, et Carisiensi Concilio adversari.

GOTHESCALCUS DAMNATUS IN CONCILIO MOGUNTINO.

Gothescalcum in Synodo Moguntina damnatum fuisse liquet nedum testimonio praedicto Rabani Mauri Moguntini Archiepiscopi, sed etiam ex variis Scriptoribus et Annalibus, qui eius meminere, quique summo consensu non extremum inter Haereticos Praedestinatianos locum illi tribuunt. Ita maxime Annales Fuldenses et Bertiniani, Flodoardus, lib. 3. Historiae Remens., Aventinus, lib. 4. Annalium: Trithemius lib. 3. Vitae Rabani, qua de re sic a Pithoeo editus Francicorum annalium scriptor, qui isdem temporibus vixit:

Circa Kalendas Octobris, inquit: Generale placitum (Rex Ludovicus) habuit apud Moguntiacum, in quo Legatos fratrum suorum et Normanorum, Sclavorumque suscepit, audivit et absolvit: homines etiam Rabani Episcopi adversus Dominum suum conspirantes publice convictos cum eo pacificavit. Gothescalcus quoque quidam Presbyter de Praedestinatione Dei prave sentiens, et tam bonos ad vitam, quam malos ad mortem perpetuam, inevitabiliter a Deo praedestinatos esse affirmans, in conventu rationabiliter, ut plurimis visum est, convictus et ad proprium Episcopum Hincmarum, Remis transmissus est, prius tamen iuramento confirmans, ne in regnum Ludovici ultra rediret.

Testatur et Hincmarus, epistola ad Nicolaum Papam, ubi de Gothescalco sic ait:

Peragratis regionibus plurimis et exitiosa semina Sator pessimus seminans; tandem in Moguntina civitate habita Synodo et Rabano Archiepiscopo libellum sui erroris porrigens, damnatus ab omnibus Germaniae Episcopis cum litteris Synodalibus ad Metropolim Remorum, cui iam, auctore Domino, praeeram, est remissus.

Quantae autem auctoritatis esse debeat huius Synodi in Gothescalcum animadversio, testatur in primis insignis Moguntini Archiepiscopi illius Synodi praesidis pietas et eruditio. Hic enim est magnus ille Rabanus Maurus, quem sanctus Odilo Abbas Cluniacensis vocat fide Catholicum et spirituali scientia ad plenum edoctum: Hermannus Contractus divinorum librorum tractatorem egregium: Ioannes Trithemius virum in divinis litteris eruditissimum, cui nec Italia similem, nec Germania peperit aequalem: Sixtus Senensis virum omnium disciplinarum cognitione absolutissimum, cui nullum parem eo saeculo Germania tulit: Cardinalis Baronius fulgens temporibus istis Germaniae sidus, verticem huius temporis Theologorum et non imparem magnis Doctorem. In tanti igitur nominis viri decreta et sancita quid mussitare poterunt Novatores? Testantur idipsum qui isti Synodo adfuerunt Antistites, idque tanto numero, ut Hincmarus ad Nicolaum Summum Pontificem scribat, Gothescalcum in hac Synodo ab omnibus Germaniae Episcopis damnatum fuisse. Quales vero et quanta doctrina, ac pietate celebres fuerint illi Pontifices, Trithemius in Chronico Hirsaugiensi ad annum 848. docet his verbis:

Fuerunt inter alios praesentes ibi celeberrimi viri Episcopi, Helti Archiepiscopus Trevirensis, Hildeboldus Archiepiscopus Coloniensis, Altefridus Episcopus Hildesheimensis, Haimo Episcopus Alberstatensis, Ludericus Episcopus Brennensis, etc.; et multi alii Episcopi et Abbates et Monachi, inter quos complures erant vita et doctrina famosissimi.

Quantum autem haec in Gothescalcum lata prima sententia eius animum exulceraverit, inde patet, quod deinceps adversus Rabanum Synodi Praesidem furere, ac bacchari non cessarit: neque eum dumtaxat atrocissimis laceravit iniuriis, sed etiam quos adversantes, atque repugnantes expertus est, a Rabani nomine Rabaniticos haereticos appellavit, ut testatur Amolo Lugdunensis Archiepiscopus in ea quam ad ipsum Gothescalcum scripsit Epistola.

Septimo loco, inquit, duo prorsus gravia mala in tuis nobis moribus plurimum displicuerunt; unum quod Sacerdotes Dei et Rectores Ecclesiarum tantis iniuriis et convitiis et maledictis laceras, tanto despectu et contumacia conculcas, utique spiritu erroris et superbiae miserabiliter deceptus; ut omnino nihil Christianae patientiae, nihil Christianae reverentiae habere videaris. Nam inter cetera, omnes qui insano sensuum tuorum zelo fidei resistunt, haereticos appellare non metuis, eosque a bono et erudito viro, atque Catholico Episcopo Rabaniticos nuncupare praesumis.

GOTHESCALCUS IN CARISIACO CONCILIO DAMNATUS.

Ea est perniciosae et haereticae doctrinae lues, ut nullo etiam igne, nulloque coelitus immisso fulmine purganda videatur. Quod utique Gothescalcus ipse demonstrat; damnatus enim a Patribus Synodi Moguntinae, non tamen emendatus, a Germania in Galliam profectus est, ut refert Hincmarus Epistola ad Nicolaum summum Pontificem:

Damnatus, inquit, Gothescalcus ab omnibus Episcopis Germaniae, cum litteris Synodalibus ad Metropolim Remorum, cui iam auctore Domino praeeram, est remissus. Quid autem exinde contigerit, continuo subiicit: Postea, inquit, a Remorum, ac Galliae, Belgicae et aliarum Provinciarum Episcopis auditus et inventus haereticus, quia resipiscere a sua pravitate non voluit; ne aliis noceret, quia sibi prodesse nolebat, iudicio praefatarum Provinciarum Episcoporum, in nostra Parochia, (quoniam Rothaldus Suessionensis Episcopus de cuius Parochia erat, illi nesciebat resistere, et novitatis amans timebatur a nobis, ne disceret prava sentire, qui noluit sentire recta et docere:) neve idem Gothescalcus, cum aliis communem vitam ducens, errori suo faceret esse communes, Monasteriali custodiae mancipatus est, etc.

Seu ut loquitur lib. De Praedest. cap. 2. Inde in Synodali conventu in Carisiaco Palatio iterum auditur Gothescalcus ab Episcopis et ceteris quamplurimis viris Ecclesiasticis, atque Religiosis, qui eidem Synodo interfuerunt. Aderant autem Archiepiscopi duo, Wenilo et Hincmarus, ille Senonensium, hic Remorum: Episcopi vero complures, Fulconius Morinensium; Teudericus Cameracensium, Rothaldus Suessionum, Ragenarius Ambianensium, Imo Noviomagensium, Erpoinus Silvanectensium, Lupus Catalonensium, Irminfridus Belvacensium, Pardulus Laudunensium, Teutbordus Lingonensium, et Gernobrius Turonensis in Provincia Episcopus. Chorepiscopi quoque duo, Rigboldus et Wiruus, ille Remorum, hic Cameracensium: alii denique doctrina et pietate spectabiles viri aderant; quos inter eminebant Wenilo, postea Rothomagensium Archiepiscopus, Aeneas, atque Isaac, deinde Parisiorum et Lingonensium Episcopi, atque ipse Bavo Orbacensis Monasterii, adeoque Gothescalci Abbas.

Subdit autem Hincmarus ibidem:

In quorum praesentia sicut et in Moguntina civitate inventus haereticus, atque incorrigibilis, honore Presbyterali, quem per Rigboldum Remorum Chorepiscopum, cum esset Suessionensis Parochiae Monachus, inscio Civitatis suae Episcopo usurpaverat potius quam acceperat, abiectus et pro sua irrevocabili contumacia secundum leges et Agathenses Canones, ac Regulam sancti Benedicti, ut improbus virgis caesus, sicut decreverant Germaniae Provinciarum Episcopi; ne aliis noceret qui sibi prodesse nolebat, ergastulo est retrusus.

Omnem tamen navavit operam Hincmarus ut Evangelicae Charitatis via Gothescalcum meliorem in frugem reduceret priusquam eum ad tribunal evocaret: refert enim Flodoardus lib. 3. cap. 28. quod scripsit Hincmarus Gothescalco, Monacho, qui erat prolapsus in haeresim, de quibusdam sententiis Auctorum, quas ille non bene intelligebat, vel exponebat, maxime Prosperi, quarum sensum Hincmarus per sententias praecipue Beati Augustini exponit et ceteros idoneos proponit testes Apostolicae fidei Doctores, quorum sequendam in omnibus admonet esse doctrinam, ostenditque testimoniis manifestis Deum et bona praescire et mala: sed mala tantum praescire, bona vero et praescire et praedestinare: unde praescientia esse potest sine praedestinatione: praedestinatio autem non potest esse sine praescientia: et quia bonos praescivit et praedestinavit ad Regnum; malos autem praescivit tantum, non praedestinavit, nec ut perirent sua praescientia compulit. Cui definitioni subscribere idem Gothescalcus pertinacissime recusavit. Damnatus autem Synodi Carisiensis decreto Gothescalcus et in Altivillari Monasterio inclusus, geminam fidei suae professionem edidit, breviorem unam, alteram prolixiorem, in quibus suum dogma de Praedestinatione flagitiose dissimulat, nam id docet unum, reprobos ad poenam praedestinari: non tamen negat, eos etiam praedestinari ad culpam, ut prius docuerat; quo opinionem suam callide, ac fraudulenter texuit. Nam certum est eum asseruisse reprobos praedestinari a Deo non tantum ad poenam, sed etiam ad culpam; id enim affirmat Rabanus in Epistola ad Heberardum Comitem, apud quem conqueritur, quod secum manere patiatur quemdam sciolum nomine Gothescalcum, qui ita Praedestinationem exponat, quasi Deus praedestinatione sua cogat hominem interire: necnon et Amolo Lugdunensis Archiepiscopus in Epistola ad ipsum Gothescalcum, ubi ita scribit:

Quarto loco displicet nobis valde, quia tam dure et indisciplinate et in> muniter de divina Praedestinatione sentis et loqueris in damnatione reproborum, ut omnes illos qui ad sinistram ponendi sunt in die iudicii et cum Diabolo atque Angelis eius pro malis meritis suis aeterno igni damnandi, ita sunt divinitus ad interitum praedestinati, ut eorum prorsus nullus aliquando potuerit, nullus possit salvus esse. Quod sentire et dicere, quid est aliud quam in Deum graviter et horribiliter blasphemare? sic illis eius praedestinatio hanc necessitatem irrevocabiliter imposuit, ut omnino quod ad salutem suam proficeret operari non possint.

Ut autem luculentius appareat quae fuerint pestifera ipsius Gothescalci dogmata, haec subiicere lubet sub sequenti titulo.

QUINAM FUERINT PRAECIPUI ERRORES GOTHESCALCI.

Eos omnes scribit et recenset Hincmarus Epist. ad Nicolaum Pontificem, ubi de Gothescalco ait: Verum si vestra sapientia catholica vult scire quae contra Catholicam fidem, ex veteri haeresi Praedestinatianorum (quae primum in Africa, postea in Galliis per idem tempus quando et Nestoriana haeresis est exorta, et tempore Coelestini Papae ipsius auctoritate et instantia sancti Prosperi est revicta) dicere videatur, de multis pauca vobis numero, sed non pondere capitulatim significamus:

Dicit, quod et veteres Praedestinatiani dixerunt, quoniam sicut Deus quosdam ad vitam aeternam, ita quosdam praedestinavit ad mortem. Dicit, quod et veteres Praedestinatiani dixerunt, quoniam non vult Deus omnes homines salvos fieri, sed tantum eos qui salvantur: omnes autem salvari quoscumque ipse salvare voluerit: ac per hoc quicumque non salvantur, penitus non esse voluntatis illius ut salventur, quoniam si non omnes salvantur quos vult Deus salvos fieri, non omnia quaecumque voluit fecit; et si vult quod non potest, non omnipotens, sed infirmus est. Est autem omnipotens qui fecit quodcumque voluit, dicente Scriptura: omnia quaecumque voluit Dominus fecit in Coelo et in Terra, in mari et in omnibus abyssis, et item: in voluntate tua, Domine, cuncta sunt posita et non est qui possit resistere tuae voluntati; si decreveris salvare nos, continuo liberabimur. Dicit, quod et veteres Praedestinatiani dixerunt, quod non pro totius mundi redemptione, idest non pro omnium salute et redemptione Dominus et Salvator noster Iesus Christus sit crucifixus et mortuus, sed tantum pro his qui salvantur. Dicit dispari traditione, sed pari errore, quod et veteres Praedestinatiani dixerunt, exponens sententiam Apostoli Petri, eum qui emit eos Dominum negantes, Baptismi, inquit, Sacramento eos emit, non tamen pro eis crucem subiit, neque mortem pertulit, neque sanguinem fudit: quod autem Baptismi perceptio redemptio nuncupetur, Doctor gentium manifeste fatetur: nolite contristari, inquit, Spiritum sanctum Dei in quo signati estis in die redemptionis. At illa quae propria et specialis est solorum omnium Electorum, quam eis tantummodo Crucifixus impertivit, pius Redemptor ipsorum sicut a praeteritis, ita nimirum a praesentibus, natos et nascituros, vivos et mortuos, videlicet omnes pariter Electos redemit, eruit, abluitque peccatis. Et idem alibi idem Gothescalcus scribit: absit procul a me, ut vel illud solummodo velim somniare, nedum semel susurrare, ut illum eorum perpetualiter secum periturum antiquus rapere valeat anguis, pro quibus redimendis tam pretiosus Deo Patri Domini nostri Filii sui fusus est sanguis. Amen. Et idem > loquens ad Deum: claret itaque satis aperte quod nullus tibi perit quisquis redemptus est per sanguinem crucis tuae.

Quamquam autem pestifera haec dogmata omnibus Catholicis execranda viderentur, nonnullos tamen habuerunt propugnatores: in primis namque Lupus Servatus Moguntinus Presbyter, pro Gothescalco scripsisse videtur libellum De tribus quaestionibus: nihilominus ipsemet Gothescalcus illum suarum partium omnino esse non putavit, sic enim de eo scribit ad Ratramnum Monachum Corbeiensem:

Nempe tribus horum studui proprium indere sensum Macaudo, Ionae, atque Lupo, rutilantibus ore Poscens obnixe satagant ut vera referre, Nemo sed excepto quid adhuc mihi reddidit uno, Qui cum sit catus simul et catus et moderatus Sic iam terna sui librans responsa libelli, Ut dempto neutri pleno discrimine parti Congruat.

Fatetur itaque Gothescalcus Lupum sic scripsisse, ut in utramque partem inclinet et neutri plene congruat. Et certe dum tertiam quaestionem, quae de Christi sanguine est, pertractat (inquit Antonius Deschamps), postquam ostendit multa sacrae Scripturae testimonia quibus Christus pro omnibus mortuus dicitur, sic explicari posse ut de solis praedestinatis accipiantur, addit etiam illa Scripturae testimonia de redemptione sufficienti posse accipi et ad omnes prorsus homines extendi. — Prodierunt etiam libelli aliquot, qui pro Gothescalco scribi videntur: at ex iis duo tantum de divina homines omnes salvandi voluntate fuse pertractant, quorum alter De tribus Epistolis, alter De veritate fidei retinenda inscribitur. Quis autem eorum librorum fuerit Auctor, adhuc sub iudice lis est; quidam enim eos tribuunt Remigio Lugdunensi Archiepiscopo, alii Floro eiusdem Ecclesiae Diacono: quod utique cum fuerit incertum, usus invaluit, ut nomine Ecclesiae Lugdunensis circumferrentur: unde Tomo 4. Bibliothecae Patrum hi libelli inseruntur sub hoc titulo, Ecclesia Lugdunensis contra Ioannem Scotum: at de his libellis infra pleniorem sermonem faciemus. — Prudentius pariter Trecensis Episcopus Gothescalci defensor acerrimus extitit, ut constat ex Epistola, quam ad Wenilonem Senonensem Archiepiscopum scripsit, in qua negat se consensurum ordinationi Aeneae Parisiensis Episcopi, nisi prius capitulis quatuor subscriberet, quae ipse designat, quaeque Carisiacensibus sunt opposita. Verum quis fuerit iste Prudentius referunt annales Francorum, seu Bertiniani ad annum 461. his verbis: Galindo cognomento Prudentius, Tricassinae civitatis Episcopus, natione Hispanus, apprime litteris eruditus, qui ante aliquot annos Gothescalco Praedestinatiano restiterat: post felle commotus contra quosdam Episcopos secum haeretico resistentes, ipsius haeresis defensor acerrimus; indeque non modica inter se diversa et fidei adversa scriptitans moritur. — Hunc autem revera Carisiacensibus decretis subscripsisse, testatur Hincmarus lib. De Praedest. cap. 21.

Miramur, inquit, cum in praefata Synodo Carisiaca capitulis superius memoratis subscripserit Dominus Prudentius, et Canonicas Sanctiones, atque decreta Apostolicae sedis Pontificum sufficienter cognita de Syno> dali subscriptione, atque professione habeat, tam inconsulte et inconsuete sine probabili collatione contra regularum instituta, huiusmodi scriptum, pro ordinationis consensu Coepiscopi sui ad Archiepiscopum et Coepiscopos suos transmiserit.

Nec refert quod Prudentius ille inter Sanctos numeretur, eiusque festum celebretur Trecis et in Martyrologio Gallicano sexto Aprilis, (quod a doctissimo viro Domino Andrea du Saussay editum est), virtus eius, ac sanctitas commendetur. Idem enim dici potest de ipso, quod de Fausto Rhegiensi supra diximus, nempe quod circa vitae finem eiurata tandem haeretica doctrina et ex charitate, ac mutua concordia compositis animis, cum ceteris catholicis Praesulibus senserit, et eximias virtutes fide integra omnibus perspecta illustraverit.

Oppugnatores autem errorum Gothescalci plures extitere; inter quos non commemorabo Ioannem Erigenam, seu Scotum, qui licet omni arte et marte in Gothescalcum pugnaverit, variis nihilominus erroribus inquinatus est, ut constabit infra. Prae ceteris autem Gothescalci impugnatoribus et damnatoribus enituit Hincmarus, qui praeter Epistolas et Apologiam, quam pro fide Catholica contra errorem Gothescalci scripsit ad Nicolaum Papam, etiam plurima alia in lucem edidit, et inter cetera Collectionem sententiarum Orthodoxorum Patrum, ad confutandas blasphemias istius Gothescalci, quam filiis Ecclesiae suae dedicavit, docens Deitatem divinae Trinitatis non debere dici Triplicem, cum in summa Trinitate unitas sit. Item Poema eruditissimum Carolo Regi vovit, in quo agitur de gratia et praedestinatione Dei, de Sacramento corporis et sanguinis Christi, de modo videndi Deum, de origine animae, et de fide sanctae Trinitatis. Et hoc opus inscripsit Ferculum Salomonis. Insuper maximum volumen De Praedestinatione Dei et libero arbitrio contra quosdam Episcopos reprehensores suos, et praesertim contra dictum Gothescalcum et Ratramnum Monachum Corbeiensem collegit et composuit. — Item alium pulcherrimum librum contra eundem Gothescalcum et alios Praedestinatianos nomine Regis exaravit et suae Maiestati his verbis scripsit: Domino Carolo Regi, etc. Haec Baronius ad annum 848. n. 16., et Flodoardus, qui hanc utique controversiam apprime nosse potuit; fuit enim Canonicus Ecclesiae Rhemensis tempore Artoldi, qui quadragesimo octavo post Hincmari obitum in Archiepiscopatu Rhemensi subrogatus est Fulconi successori Seulfi, cuius praedecessor Henricus, qui paulo post successerat Hincmaro.

QUID EGERIT VALENTINA SYNODUS CIRCA GOTHESCALCI DOCTRINAM.

Dum motae a Gothescalco quaestiones tanta utrinque contentione agitantur (inquit Antonius Deschamps), Lotharii Imperatoris iussu trium Provinciarum Lugdunensis, Viennensis et Arelatensis Praesules Valentiam convenerunt, ut civitatis illius Episcopi, qui ob varia crimina pessime audiebat, causam cognoscerent: ea autem disceptata, statuendum sibi aliquid putaverunt de illis controversiis, quibus tot iam annos Gallia personabat, atque ut in eo conventu nonnulli erant Hincmaro subinfensi, Gothescalci patrocinium quoad licuit suscepere, et Carisiacae Synodi decreta, quibus condendis Hincmarus praefuerat, quantum fas fuit oppugnarunt. Sex ea de re sanciti sunt Canones. Primus universe praescribit novitates vocum omni studio vitandas esse, et Ioannem Scotum, sive Erigenam petit, qui contra genuinam Gothescalci Praedestinationem librum ediderat erroribus et profana vocum novitate scatentem. Secundus decernit, nec prorsus ulli malo praescientiam Dei imposuisse necessitatem ut aliud esse non possit: adeoque Gothescalci opinionem in Moguntina Synodo pridem detestatam condemnat. Tertius geminam Praedestinationem esse asserit, alteram Electorum ad vitam, alteram Impiorum ad mortem: ac proinde Gothescalco favet in speciem, et verbo tenus discrepat a primo Carisiacensi capitulo, quod ita conceptum erat: unam Dei Praedestinationem tantummodo dicimus, quae aut ad donum pertinet gratiae, aut ad retributionem iustitiae. Quartus de redemptione sanguinis Christi agit, nec cum decreto Carisiaco reipsa pugnat; statuit autem, quod omnes regenerati a peccatis abluti sint, non tamen omnes salvi fiant: et illum Gothescalci errorem perimit, quo asserebat solos praedestinatos in Baptismo gratiam consequi. — Huiusmodi autem decretorum praecipuus auctor extitit Ebbo, ut cognosci potest ex praefatione illius Concilii, in qua post Archiepiscopos solus ex Episcopis Ebbo nominatur cum hoc elogio: Conlaborante eis quam maxime venerabili Ebbone Gratianopolitano Episcopo. Hic porro occultas cum Hincmaro Rhemensi Archiepiscopo simultates gerebat; quod Ebbonis illius ex sorore nepos esset, qui adversus Ludovicum Pium coniuraverat, quique eam ob rem exauctoratus et Rhemensi pulsus Archiepiscopatu suam in sedem suffectum Hincmarum gravissime tulerat. Hunc avunculi sui dolorem ulturus, Ebbo Gratianopolitanus, Hincmaro et Carisiacensibus capitulis liberius obtrectabat. Cumque in Valentina Synodo plurimum posset, atque eius decreta componeret, haec illis verba inseruit: Porro capitula quatuor, quae a Concilio Fratrum nostrorum minus prospecta suscepta sunt propter inutilitatem, vel etiam noxietatem et errorem contrarium veritati: sed et alia novemdecim syllogismis ineptissime conclusa; et licet iactetur, nulla saeculari litteratura nitentia, in quibus commentum Diaboli potius quam argumentum fidei deprehenditur, a pio auditu fidelium penitus explodimus. Prima parte Carisiaca capitula designantur: secunda vero Ioannis Scoti placita, qui Gothescalci haeresim impugnare aggressus, in alias impegit nihilo tolerabiliores et Catholicorum omnium exsecratione dignissimas. Iniquum vero fuit Carisiaca decreta, quae a Valentinis in geminae tantum praedestinationis assertione, idque verbo tenus discrepant, cum impurissimis scriptoris erroribus coniungi, eademque muletari sententia: quapropter ipsi etiam Praesules, qui Valentino huic Concilio interfuerant, cum postea ad Synodum Lingonensem convenissent, haec ipsa Valentina decreta ita probaverunt, ut illam in Concilium Carisiacum notam tolli voluerint, sicut et etiam sublata est in Tullensi Synodo: quod argumento est, eam Ebbonis potius arte quam de Concilii sententia appositam fuisse. — Haec autem Valentinae Synodi decreta cum a Remigio Archiepiscopo Lugdunensi excepisset Carolus Calvus Rex, ea tradidit Hincmaro, quatenus vel ea impugnaret, vel eis subscriberet. Hincmarus autem impugnationem illorum capitulorum diu distulit, sperans forte Valentini Synodi Praesules suam sententiam mutaturos, aut Synodum a Remigio Lugdunensi cogendam, qua melius omnia componi posse arbitrabatur: tandem triennio post eadem capitula excerpta ad Carolum Regem, inquit

Flodoardus lib. 3. cap. 15. composuit volumen ingens plures continens libros de Praedestinatione Dei et libero arbitrio, contra quosdam reprehensores suos Episcopos, maximeque contra Gothescalcum, atque Ratramnum Monachum Corbeiensem. — Multa vero in hoc Valentino Concilio reprehendit Hincmarus. Primum, quod se absente et ignaro, nec admonito prius, praeter charitatis fraternae officium, quatuor capitula Synodica auctoritate damnassent, quae ab ipso et Coepiscopis in Synodo Carisiacensi scirent comprobata. Praeterea, quod dum una cum Hincmari capitulis Ioannis Erigenae capitula coniungunt, videantur Hincmarum reum agere eorum quae Erigena scripsisset; cum tamen ne fando quidem, de iis quicquam accepisset. Dehinc, quod quae scripserat, in aliam detorqueant mentem; ut videre est in eius Epistola apud Flodoardum, laudato loco. Quod autem revera Valentina Synodus Carisiaca decreta non solverit, sed benignius tantum illas propositiones Gothescalci interpretata fuerit quam haec fecerat, constat ex illiusmet decretis. Quando enim Valentina approbat Deum sicut quosdam ad vitam aeternam, sic alios ad mortem aeternam praedestinasse, intellexit quod ad mortem aeternam praedestinaverit consequenter, nempe propter ipsorum peccata praevisa: non autem quod antecedenti et efficaci voluntate ad mortem aeternam, adeoque ad peccatum, quod est ipsius causa, praedestinarit. Synodus vero Carisiacensis cum Hincmaro, et antea Synodus Moguntina cum Rabano, in hunc secundum sensum propositionem illam Gothescalci damnavit, quem veterum Praedestinatianorum sensum fuisse testatur Hincmarus c. 15. lib. De Praedest.: Veteres, inquit, Praedestinatiani reproborum Praedestinationem ad interitum confitentur: quos sicut dicunt a Deo praedestinatos ad interitum, ita etiam ad peccatum. Hoc moderni Praedestinatiani colorem mutant, sed odoris et saporis intelligentia redolent. Dicunt enim: praedestinavit Deus reprobos ad interitum, non ad peccatum: cum nonnisi per peccatum pervenire valeant ad interitum. Similiter quando Valentina Synodus approbavit quod aiebat Gothescalcus, Deum non velle salvare omnes homines, sed eos tantum qui salvantur: et Christum pro omnibus non esse mortuum etc., intellexit eum loqui de voluntate salvandi efficaci et absoluta: non autem conditionata et per modum beneplaciti: de qua Hincmarus et Synodus Carisiaca non immerito eum intellexerant: deque morte Christi et redemptione non quoad sufficientiam tantum, verum etiam quoad efficacem applicationem, ita ut reipsa illis ad salutem consequendam profuerit. Quibus constat utramque Synodum tantum specie tenus, ac diversa intelligentia verborum Gothescalci pugnasse, revera tamen utramque eius perversa dogmata damnasse.