Scotus Academicus, Tomus secundus: De Deo Intelligente et Volente

Declaratis et elucidatis divinae Praedestinationis causis, iam illius effectus detegendi sunt; quos omnes triplicem in ordinem censeo distinguendos: aliqui namque sunt effectus principes et directi, et alii subsidiarii et auxiliantes; caeteri denique occasionales et indirecti. Principes et Directos effectus Praedestinationis appello, qui directe a Deo ipso praedestinante intenduntur, et ad ipsum praedestinationis decretum immediate consequuntur: subsidiarii sunt illa sensibilia et temporalia bona, quae quidem per se generaliter non intenduntur a Deo, nec conferuntur omnibus omnino praedestinatis, sed tantum quibusdam, quatenus facilius gloriam assequi valeant: occasionales denique dicuntur illa praedestinatorum peccata, quae ipsis ansam et occasionem praebent paenitentiam agendi et ferventius suae saluti invigilandi. Quocirca praesens articulus tribus Quaestionibus est absolvendus.

Notandum 1. Quatuor desiderari conditiones, ut aliquid directus sit Praedestinationis effectus. Primo, quod causetur a Deo immediate: cum enim Praedestinatio active sumpta sit ipsamet divina voluntas

Dei eligentis creaturas ad beatitudinem, necesse est, ut ab ipso immediate fiat; qua ratione peccata et quilibet defectus Praedestinatorum non possunt effectus Praedestinationis censeri, licet ad eam stabiliendam interdum conferant; siquidem ab ipso Deo sanctitatis oceano et gratiae seaturigine oriri nequeunt. Secundo, quod causetur ex intentione efficaci conferendi et tribuendi gloriam, haec namque intentio est radix et causa, ac motivum electionis, necnon et collationis et applicationis mediorum omnium, quae ad negotium Praedestinationis concurrunt. Tertio, quod de facto illi effectus per se conducant ad ipsius gloriae consecutionem; cum enim ex intentione efficaci dandi gloriam praedestinatis, omnes alii Praedestinationis effectus intendantur, consequens est, quod ipsi effectus revera ad illam assecutionem per se conferre debeant; voluntas enim Dei efficax irrita et cassa esse non potest. Quarto denique, quod illi effectus Praedestinationis pendeant a meritis Christi, Non enim est aliud nomen sub caelo datum hominibus, in quo oporteat nos salvos fieri.

Notandum 2. Tres vulgo Praedestinationis directos effectus a Theologis numerari, nimirum gratiam vocationis, iustificationis et glorificationis; seu incipiens, continuans et consummans negotium Praedestinationis. Quos enumerat S. Paulus ad Romanos 8. his verbis: Quos praedestinavit, hos et vocavit, et quos vocavit, hos et iustificavit, quos autem iustificavit, illos et glorificavit: nihilominus in hac stabilienda veritate, non omnes conveniunt: siquidem Durandus in 1. dist. 41. q. 2. vult solam gratiam: Ochamus autem e contra ibidem contendit solam gloriam: sanctus autem Bonaventura existimat gloriam et primam gratiam iustificantem: caeteri vero Theologi, nedum gloriam ipsam, nec solam iustificationem, sed et omnes gratias vocantes, cooperantes et ad iustificationem et perseverantiam disponentes, censent inter directos effectus Praedestinationis esse computandas.

Notandum 3. Duplicem distingui posse Vocationem et Iustificationem. Alia enim est Vocatio efficax, quae adiunctum habet consensum liberi arbitrii, humanae voluntatis cooperationem assequitur, et finem ad quem ordinatur obtinet, de qua Iob: Vocabis me et ego respondebo tibi. Altera vero dicitur Vocatio inefficax, quae per Vocati malitiam, adhaesionem, aut negligentiam effectu suo ac fine frustratur, repulsamque patitur: triplex enim genus hominum gratiam respuit, nimirum negotiis dediti, voluptatibus irretiti et malitia obcaecati, qui omnes exprimuntur in Parabola invitantis ad nuptias; alius enim abiit in villam ad recreandum animum: alius ad negotiationem suam: reliqui vero tenuerunt servos et occiderunt. De quibus conqueritur Deus: vocari eos et renuistis. Rursus Vocatio efficax iterum duplex; aliqua enim habet tantum effectum temporalem, ut contingit in reprobis, qui interdum vocanti Deo obtemperant, pieque vivunt; at cum finaliter a gratia excidant, illa omnia quae gesserunt bona opera non proficiunt ad beatitudinem aeternam obtinendam. Alia vero habet effectum in vitam aeternam; idque vel proxime, ut contingit in iis qui perseverant finaliter; vel remote, ut fit in iis, qui cum a gratia ceciderint, per paenitentiam resurgunt. Similiter Iustificatio est duplex; alia enim habet effectum tantum temporalem, ut fit in reprobis, qui interdum Sacramenta frequentant et iustificantur, sed rursus praecipites in peccatum dati, pereunt in aeternum, nihilque eis praemissa iustificatio prodest: alia vero habet effectum in vitam aeternam; idque, vel immediate, qualis est iustificatio perseverans finaliter, vel mediate, dum scilicet praedestinati a iustitia deviantes, sed iterum per paenitentiam cautiores et ferventiores resurgentes, eorum pariter mortificata opera reviviscunt et prius adeptum ius ad gloriam, quod per peccatum amissum fuerat, iterum sibi vindicant. Quaeritur itaque, an hae omnes vocationis et iustificationis species, inter directos Praedestinationis effectus sint computandae.

Conclusio prima. — Omnis praedestinatorum gratia vocationis, qua habet effectum in vitam aeternam, est revera directus praedestinationis effectus.

Probatur primo. Ex illo Ioannis 16. Omnis qui audit a Patre et didicit, venit ad me: Quod omnes sancti Patres et sacri Interpretes intelligunt de gratia vocationis: sed nullus ad Christum pervenit, nec cum eo permanet nisi Praedestinatus: ergo cum vocatus ad illum perveniat et cum eo subsistat, consequens est, quod gratia vocationis intendatur a Deo praedestinante et inter Praedestinationis effectus numeretur. Idem firmatur ex illo ad Rom. 8. Quos praedestinavit, hos et vocavit. Quem textum egregie sic expendit sanctus Augustinus lib. De Praedestinatione Sanctorum capite 17.

Quos enim Praedestinavit ipsos et vocavit; illa scilicet vocatione secundum propositum. Non ergo alios, sed quos praedestinavit, ipsos vocavit: nec alios, sed quos ita vocavit, ipsos et glorificavit; nec alios, sed quos praedestinavit, vocavit, iustificavit, ipsos et glorificavit: illo utique fine, qui non habet finem.

Ipsi concinit sanctus Fulgentius lib. 1. Ad Monimum cap. 11., ubi diserte affirmat omnes gratias vocationis, iustificationis et glorificationis ad Praedestinationem spectare; cum enim expendisset hunc locum Psalm. 22. Misericordia tua subsequetur me: dixissetque:

Praevenit igitur impium, ut fiat iustus; subsequitur iustum, ne fiat impius; praevenit caecum, ut lumen, quod non invenit, donet; subsequitur videntem, ut lumen, quod contulit, servet; praevenit elisum ut surgat; subsequitur elevatum, ne cadat: praevenit donans homini bonam voluntatem, subsequitur benevolentem, operando in illo boni operis facultatem:

tandem concludit:

Hoc igitur ista misericordia Dei in homine subsequitur, quod praeveniens ipsa largitur, et ideo non solum errantem iustificando ad viam revocat, sed etiam bene ambulantem custodit et adiuvat, ut ad donum glorificationis aeternae perducat. Haec autem omnia, idest et vocationis nostrae initia et iustificationis augmenta et glorificationis praemia, in Praedestinatione semper Deus habuit, quia et in vocatione et in iustificatione et in glorificatione Sanctorum gratiae suae opera futura praescivit.

Probatur etiam ratione. Primo, quidquid confertur praedestinato ratione decreti Praedestinationis, est illius effectus: sed omnes vocationes efficaces, omniaque auxilia praeparantia ad iustificationem conferuntur ratione decreti Praedestinationis: ergo, etc. Maior patet: nihil enim habet effectum Praedestinationis, nisi ratione illius decreti, quo statuitur Praedestinatio et quod a praedestinante intenditur tamquam medium conducens ad finem. Minor vero probatur ex illo Apostoli 2. ad Timoth. 1. Vocavit nos vocatione sua sancta, non secundum merita nostra, sed secundum propositum suum et gratiam suam: ubi diserte affirmat gratiam vocationis esse ex proposito et decreto Praedestinationis. Idipsum firmatur ex illo ad Rom. 8. Diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum his qui secundum propositum vocati sunt sancti: ubi praedestinatos, ex proposito et decreto, vocatos dicit, ut significet vocationis gratiam ratione et vi decreti conferri. Adde quod, si ex hac sententia S. Pauli nonnulli inferant bona temporalia inter effectus Praedestinationis esse computanda, multo magis omnia divina auxilia, quales sunt gratiae vocationis, inter effectus directos debent censeri. — Deinde, ex S. August. Praedestinatio est praeparatio mediorum, quibus certissime liberantur quicumque liberantur, sed vocatio est unum ex illis mediis, et quidem simpliciter necessarium; quippe initium est, sine quo homo nequit credere nec iustificari: ergo revera est effectus Praedestinationis. — Denique, Praedestinatio ex Doctore est ordinatio creaturae intellectualis in vitam aeternam, adeoque requirit consensum ex parte creaturae, sicut et auxilium ex parte Dei: sed ille consensus, illudque auxilium non subministratur nisi per gratiam vocationis, qua Deus creaturam intellectualem advocat et ordinat in illum finem: ergo illa vocationis gratia a Deo praedestinante intenditur et ratione decreti Praedestinationis confertur.

Dices 1. Effectus Praedestinationis nequeunt esse communes Praedestinatis et reprobis: sed gratiae vocationis, etiam efficacis, utrisque communes sunt, multoties enim his, sicut et eis conceduntur; unde multi sunt vocati, pauci vero electi: ergo nequeunt esse effectus Praedestinationis.

Nego minorem. Licet enim vocatio et iustificatio possint in reprobis inveniri, non tamen eodem modo quo in Praedestinatis; quia in his inveniuntur cum ordinatione efficaci et perseverantia usque ad consecutionem gloriae; in reprobis vero sine illa; unde non eodem modo se habent.

Instabis. Omnes praedestinati non habent gratiam vocationis: ergo illa non est censenda directus Praedestinationis effectus. Consequentia patet: effectus enim directus necessario sequitur ad positionem causae, siquidem ex eo arguitur causae existentia, sicut ignis ex calore et ex illuminatione conspicitur. Probatur antecedens exemplo parvulorum decedentium post susceptum baptisma; cum enim rationis et libertatis non sint compotes, etiam sunt incapaces consensus et cooperationis; adeoque et gratiae vocationis.

Distinguo antecedens. Omnes praedestinati non habent gratiam vocationis immediate, concedo: mediate saltem, nego: licet enim parvuli per se et immediate non vocentur ad Baptismum; vocantur tamen mediantibus iis qui eorum curam gerunt et illos ad Baptismum deferunt. Adde quod de ratione effectus Praedestinationis non sit, quod omnibus et solis praedestinatis conveniat, sed sufficit, quod quando confertur, tantum tribuatur vi et ratione decreti praedestinantis.

Dices 2. Plures sunt vocationes quae ad praedestinationem non conferunt: ergo non sunt illius effectus. Patet antecedens in iis omnibus vocationibus, quae per subsequens peccatum fiunt irritae.

Nego antecedens. Etsi enim illae vocationes per peccatum mortificentur, nihilominus per subsequentem gratiam iustificationis reviviscunt et ad gloriam consequendam ordinantur et conferunt.

Quaeres. An etiam vocatio inefficax in Praedestinatis inter Praedestinationis effectus sit computanda?

Respondeo. Equidem illam, saltem remote et mediate, esse effectum Praedestinationis: tum quia, ut dictum est, Diligentibus Deum, idest, Praedestinatis, ut explicat sanctus Augustinus lib. 1. contra duas Epistolas Pelagii, omnia cooperantur in bonum: ergo etiam vocationes inefficaces, quae saltem remote disponunt ad conversionem, efficiendo ut praedestinatus suam negligentiam et obdurationem tandem aliquando mente revolvens, Deo vocanti prompte respondeat: tum quia illae vocationes sunt incentivum et motivum ad humilitatem, gratitudinem et poenitentiam; quippe praedestinatus semel, iterum et tertio vocatus, tandem aliquando has vocationes in memoriam revocans, ex animo dolet se illis non consensisse; dolor autem iste conducit ad poenitentiam acrius exequendam, necnon ad maiorem curam et vigilantiam salutis; adeoque etiam confert ad gloriam consequendam.

Dices. Hae vocationes non conferunt ad gloriam nisi occasionaliter: ergo non sunt inter directos Praedestinationis effectus computandae. Patet antecedens, ex allatis rationibus; consequentia etiam est evidens; alias etiam peccatum, cum sit occasio humilitatis et maioris poenitentiae incentivum, diceretur etiam directus Praedestinationis effectus.

Nego antecedens. Nam saltem remote et mediate conducunt ad gloriam consequendam, ut dictum est; non secus ac priores guttae conferunt ad cavandum et emoliendum lapidem. Ad consequentiam dico non eandem esse peccati et gratiae vocantis inefficacis rationem; quia peccatum non intenditur a Deo praedestinante, sicut ipsa vocatio, quae ex parte Dei semper est efficax, licet ex parte vocati fiat inefficax, propter negatum consensum.

Conclusio secunda. — Iustificatio tam perseverans, quam interrupta, quae habet effectum in vitam aeternam, revera est effectus praedestinationis.

Prima pars clara est, nec ullus eam in dubium revocat; quippe cum dixerit Apostolus, Quos iustificavit, hos et glorificavit: unde sanctus Augustinus lib. De Bono perseverantiae cap. 11. constanter affirmat gratiam esse Praedestinationis effectum; quod utique de gratia perseveranter iustificante dictum est, utpote cum illa subsistat in vitam aeternam usque. — Adde, quod huic ipsi iustificationi perseveranti apprime quadret illa Praedestinationis definitio per effectum ibidem a sancto Augustino laudata, Praedestinatio Sanctorum, inquit, nihil aliud est, quam praescientia et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur quicumque liberantur. Constat enim per ipsam iustificationem perseverantem praedestinatos certissime liberari a quacumque temporali, vel spirituali captivitate, utpote cum haec illos in libertatem aeternam transmittat. — Denique, vocatio efficax, etsi secundum se non perseveret ad vitam aeternam usque, revera tamen est effectus Praedestinationis: ergo multo magis ipsa iustificatio, quae est praesentis vitae felix clausula, faustumque aeternitatis initium.

Probatur secunda pars. Primo quidem ex illo sancti Pauli oraculo: Quos Praedestinavit, hos et iustificavit, quod utique SS. PP. et Interpretes de quacumque iustificatione, quae habet effectum in vitam aeternam indefinite accipiunt; ita quod vox illa iustificatio indifferenter comprehendat omnem iustificationem, sive acceptam in baptismate, sive reparatam in poenitentia, sive ad mortem usque in praedestinato perseverantem. — Deinde, iustificatio intermissa per peccatum electis tandem efficaciter conducit ad vitam aeternam: ergo revera est Praedestinationis effectus. Consequentia patet: etenim praedestinatio, ut mox dictum est, est causa et praeparatio omnium beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur quicumque liberantur. Probatur antecedens ex tribus potissimis utilitatibus quas ipsa amissa et reparata iustificatio confert ad consequendam vitam aeternam. Primo namque, illa gratia iustificans haud dubie fuit principium alicuius boni operis et vitae aeternae meritorii; cum enim sit semen bonorum operum, diu carere non potest aliquo boni operis effectu: sed meritum et bona opera in peccato mortificata, per poenitentiam reviviscunt, et tandem electis conciliant specialem gloriae gradum ipsis meritis respondentem: ergo revera illa iustificatio interrupta confert ad gloriam. — Secundo, iustificatio amissa et demum reparata ipsis electis est per poenitentiam incentivum multorum operum bonorum: tum quia illos ad vehementius poenitendum provocat: tum quia in ipsis, ratione praecedentium bonorum operum, reliquit optimos habitus morales, aut saltem intelligibiles, quibus homo promptior redditur, nedum ut resurgat a peccato, sed etiam ad bene, pieque operandum, statim ac amissam iustitiam recuperavit: tum denique, quia electi mente revolventes insignem illam et summe lugendam iacturam, quam per peccatum fecerunt, excitantur ad damnum hoc operibus poenitentiae, aliisque exercitiis pietatis compensandum et ad cautius deinceps in via salutis incedendum. Unde merito S. Augustinus lib. De corrept. et gratia cap. 9. ait:

Talibus Deus, diligentibus eum omnia cooperantur in bonum, usque adeo prorsus Omnia, ut etiam si qui eorum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum, quia humiliores redeunt, atque doctiores, discunt enim in ipsa via iusta cum tremore se exultare debere, non arrogando tamquam de sua virtute fiduciam permanendi, nec dicendo in abundantia sua: non movebimur in aeternum.

Tertia denique et potissima utilitas, quam ipsa iustificatio amissa et reparata praedestinato confert, est quod ius ei tribuat ad specialem gloriae gradum, quem non consequeretur, si de facto illam gratiam amissam et reparatam non habuisset; fatentur enim omnes Theologi per salutarem poenitentiam restitui hominem in pristinum gradum iustitiae ac meritorum; ita quod gratia praecedens, una cum operibus mortificatis, reviviscat sive in individuo, sive in altero eiusdem gradus individuo, quod perinde est ad praesens institutum, adeoque recuperat idem ius ad gloriae gradum, quod ante peccatum sibi vindicabat.

Reponunt adversarii. ipsum gloriae gradum non competere praedestinato ratione gratiae iustificantis deperditae, utpote quae amplius non subsistit, nec eadem numero redit; sed solum ipsi tribui ratione alterius gratiae, quae per succedentem poenitentiam comparatur: ergo prior gratia non est causa ipsius specialis gradus gloriae consequendae, nec consequenter est effectus Praedestinationis.

Nego antecedens. et ad eius probationem dico, non esse necesse ad Praedestinationis effectum, quod in se maneat usque ad ipsius gloriae consecutionem, sed sufficere quod in aliquo suo effectu usque ad ultimum effectum subsistat; vel saltem cum intermediis effectibus Praedestinationis connexionem habeat; alias prima vocatio efficax non esset effectus Praedestinationis, cum secundum se non maneat in gloria; similiter opera meritoria etiam ab hac ratione effectus removerentur, vix enim, imo fere nusquam ad extremum usque perseverant: tum quia homines in ipso mortis periodo aliquandiu destituuntur usu rationis: tum quia plures post mortem ipsam immediate gloriam aeternam non consequuntur, sed diu in Purgatorio culparum reliquias solvunt et diluunt.

Instant. Ille specialis gradus gloriae non tribuitur homini praedestinato propter iustificationem reparatam, sed propter poenitentiam: ergo illa iustificatio nullatenus est effectus Praedestinationis. Probatur antecedens: illud enim ius ad eum specialem gloriae gradum non extitisset amplius, nisi poenitentia successisset: ergo ipsi poenitentiae tribuendum est. Adde quod causare supponat esse: sed gratia iustificans per peccatum omnino extincta est: ergo non potest esse causa illius iuris ad specialem gloriae gradum.

Distinguo antecedens. illud ius tribuitur Praedestinato propter poenitentiam, tamquam causam per accidens et removentem id quod amovebat illud ius, concedo: tamquam causam per se motivam et moralem, nego: restituitur enim illud ius propter ipsammet iustitiam pristinam, quae revera est causa motiva et moralis, cuius intuitu, ablato per poenitentiam impedimento, Deus vel priorem gratiam in individuo, vel aliam similem infundit et restituit; in qua gratia ius illud ad specialem gloriae gradum fundatur. Unde quamquam illa gratia per peccatum physice extincta fuerit, nihilominus mansit moraliter in acceptatione et aestimatione divina, ita quod Deus ex mira sua erga iustos et amicos benignitate et misericordia velit eos priorem in gloriam restituere, statim ac per poenitentiam sublatum fuerit peccati impedimentum.

Urgent. Etiam gratia quam reprobus amisit manet in Dei acceptatione, et tamen illa non est effectus Praedestinationis, sed generalis Providentiae: ergo neque gratia amissa Praedestinati.

Nego consequentiam. disparitas enim est, quod gratia Praedestinati ius aliquando habuerit ad gloriam infallibiliter consequendam, quod utique gratia iustificans interdum reprobo concessa nusquam sibi vindicavit, tantum enim eius effectus temporalis fuit.

Conclusio tertia. — Glorificatio est revera effectus Praedestinationis. Haec sufficienter patet ex dictis, maxime ex illo ad Rom. 8. Quos vocavit et iustificavit, illos et glorificavit; Vocatio enim et Iustificatio sunt causae ipsius gloriae: sed hae sunt effectus Praedestinationis: ergo et illa, nam quod est causa causae est etiam causa causati. Nec refert, quod pro verbo Glorificavit versio Graeca habet Magnificavit, quam etiam plures sancti Patres retinent, maxime Hieronymus, Chrysostomus et Ambrosius: nam praeterquam quod vulgata Latina, auctoritate pontificia et Concilii Tridentini recognita, verbum Glorificavit, iam pridem a sanctis Augustino et Fulgentio expressum, retinendum esse censuit; etiam aperte videtur sanctus Paulus vocabulo Glorificavit designare gloriam aeternam, non vero claritatem quamdam per bonam famam et nominis celebrationem; loquitur enim de gloria quae est per se debita iustificationi, quaeque maxime intenditur a Deo praedestinante. Haec autem alia non est, quam aeterna beatitudo: ergo haec revera est effectus Praedestinationis. Adde. quod in omni deliberatione et consultatione consecutio finis est ultimus illius effectus et maxime intentus per applicationem mediorum; quod patet exemplo hominis quaerentis et intendentis sanitatem, nam ipsa sanitas, quae est ipsius finis, est etiam potissimus illius inquisitionis et intentionis effectus: sed gloria aeterna est finis ipsius Praedestinationis et omnium mediorum, quae propter ipsam applicantur: ergo etiam est ipsius effectus.

Dices 1. Praedestinatio non est de fine, sed de mediis, quibus pervenitur ad finem; est enim, inquit S. Augustinus, praeparatio mediorum, etc.: sed glorificatio est finis et non medium: ergo non est Praedestinationis effectus.

Nego maiorem. quemadmodum enim finis, licet in intentione sit causa mediorum, tamen in executione est eorum effectus, sicut sanitas est causa finalis Medicinae et tamen per Medicinam causatur: sic gloria aeterna licet in intentione sit causa praeparationis et collationis mediorum, tamen in executione est eorum effectus.

Dices 2. Omnis effectus Praedestinationis debet esse illius obiectum: sed glorificatio non est obiectum Praedestinationis: ergo nec illius effectus. Probatur minor: obiectum Praedestinationis debet esse obiectum electionis, quatenus ab intentione distinguitur; huius enim obiectum est finis, illius autem est medium: at glorificatio non est medium in Praedestinatione, sed illius finis: ergo non est obiectum electionis, nec proinde Praedestinationis effectus.

Distinguo maiorem. non est obiectum immediatum, concedo; mediatum, nego. Et similiter, distincta minore probationis, neganda est consequentia. Cum enim finis in intentione causetur a mediis in executione, ut dictum est, cumque media sint immediatum obiectum electionis, consequens est, quod glorificatio sit obiectum saltem mediatum ipsius Praedestinationis, non quidem secundum ordinem intentionis et quatenus est causa finalis, sed secundum ordinem executionis et quatenus ab ipsis mediis causatur; non enim comparatur glorificatio, nisi per vocationem efficacem et iustificationem, quae sunt media ad ipsam.

Vel distinguo aliter. Glorificatio secundum suum esse reale non est effectus, sed obiectum Praedestinationis, concedo: secundum suam collationem et possessionem, nego: ut sic enim revera causatur per alios Praedestinationis effectus, qui ad eius consecutionem ordinantur.

Notandum 1. Omnia bona naturalia ad quinque capita maxima revocari, nimirum primo ad esse naturale, sub quo comprehenditur substantia, facultates et naturales potentiae ipsius Praedestinati. Ad secundum spectant genium perspicax, temperamentum ad virtutem libratum, bona indoles et alia eiusmodi naturalia virtutis semina. Ad tertium vero reducuntur variae circumstantiae ipsius Praedestinati vitam spectantes, v. g. quod nascatur tali tempore, tali loco, a talibus parentibus, quod citius moriatur, aut diutius vivat. Sub quarto comprehenduntur omnia bona moralia propter solam virtutis honestatem edita. Ad quintum denique omnes opes et divitiae reducuntur.

Notandum 2. Illa ipsa naturalia bona tribus modis concipi posse Praedestinationis effectus, nimirum, Vel quatenus essent causae meritoriae, aut dispositivae ad gratiam et gloriam, qualiter Pelagiani et Semipelagiani illa esse praedestinationis effectus affirmabant; quod damnatum fuit a sanctis Patribus, summis Pontificibus et Conciliis: Vel prout sunt subiectum, in quo caeteri Praedestinationis effectus recipiuntur: Vel quatenus sunt materia et virtutum occasiones, quibus praedestinatus facilius exequitur ea quae salutem spectant.

Notandum 3. Dupliciter concipi posse bona naturalia hominibus a Deo concedi, nimirum, vel ratione Providentiae generalis, quae singulis quibusque media largitur, quibus destinatum finem assequantur; sive interim finis ille sit naturalis et per sola media naturalia, sive supernaturalis et per media supernaturalia obtinendus. Secundo, quod conferantur ex intentione et decreto Praedestinationis, ita quod Deus illa non tribueret, nisi praevideret fore subsidia praedestinato, quo facilius salutem operetur et gloriam aeternam obtineat. Priori modo dicuntur tantum per accidens ordinari ad Praedestinationem. Posteriori vero ad eam per se spectant et dici possunt directi et subsidiarii illius effectus.

Conclusio unica. — Bona naturalia prioris ordinis supponuntur ad Praedestinationem, caetera vero dici possunt subsidiarii illius effectus. Haec est Doctoris quoad utramque partem; quarum Probatur prima, idque auctoritate Doctoris dicentis in 1. dist. 41. quaest. unica, quod in primo instanti Petrus et Iudas aequales voliti a Deo in esse existentiae offeruntur Deo, et tunc Deus ita vult gloriam Petro, ut nihil velit Iudae, sed tantum sit ibi negatio volitionis gloriae. Sentit itaque Praedestinationem positivam, sicut et reprobationem negativam, supponere hominem iam praevisum secundum esse existentiae; adeoque esse existens non est effectus Praedestinationis, sed ad eam praesupponitur.

Confirmatur. ex eodem in 3. dist. 39. ubi dicit, hunc fuisse ordinem in praevisione divina: in primo Deum se intellexisse sub ratione summi boni; in secundo intellexisse creaturas; et in tertio praedestinasse has ad gloriam, etc.

Probatur etiam ratione. forma accidentalis supponit esse subiecti, in quo recipitur; et consequenter volitio eiusdem formae supponit volitionem subiecti: sed per decretum Praedestinationis Deus vult homini conferre gloriam tamquam accidens illi superadditum, illumque non substantialiter, sed tantum accidentario perficiens: ergo decretum Praedestinationis supponit decretum productionis subiecti illius, quod quidem subiectum est ipsa natura et esse substantiale hominis Praedestinati. Deinde, illa voluntas, qua Deus vult omnes homines salvos fieri, est prior praedestinatione, siquidem ad omnes omnino homines sese extendit, et comprehendit tam eos qui postmodum ordinantur ad beatitudinem ex praevisis eorum meritis, quam eos qui reprobantur ex praevisis demeritis: sed illa voluntas antecedens praesupponit, aut saltem est simul cum esse substantiali hominum: ergo Praedestinationis decretum supponit decretum productionis, adeoque hoc non est illius effectus. Denique, si esse naturale hominis praedestinati dici posset effectus illius Praedestinationis, etiam dici posset gratia, et dependeret a meritis Christi: sed hoc utrumque dici vetat S. Aug. Epist. 105. ad Sixtum, ubi cum pluribus impugnasset errorem Pelagii affirmantis creationem esse gratiam, quia Deus gratuito et ex pura liberalitate nobis dat esse, non autem ex nostris meritis, tandem concludit:

Abiiciatur a Christianorum cordibus ista fallacia: nam omnino non istam gratiam commendat Apostolus, qua creati sumus, ut homines essemus: sed qua iustificati sumus, ut homines iusti essemus: ista enim est gratia per Iesum Christum Dominum nostrum: etenim Christus non pro ullis, ut homines conderentur, sed pro impiis mortuus est, ut iustificarentur.

Quibus verbis aperte indicat esse naturale nullatenus inter Praedestinationis effectus computandum, nisi remote et fundamentaliter, seu quatenus est Praedestinationis subiectum.

Probatur etiam secunda pars. nempe quod caetera bona naturalia dici possint effectus subsidiarii Praedestinationis: Quidquid homini praedestinato inservit ad gloriam facilius consequendam est subsidiarius Praedestinationis effectus: sed ita est de praefatis bonis: ergo etc. Probatur minor de bonis secundi ordinis: id quod iuvat hominem, eique inservit ut promptior fiat ad amplectendam fidem, et ut facilius virtutem sectetur, est revera Praedestinationis effectus: sed ita est de bonis ad secundum caput spectantibus, ut docet S. Aug. lib. De Bono Perseverantiae cap. 14. Apparet, inquit, habere quosdam in ipso ingenio divinum naturaliter munus intelligentiae, quo moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus, vel audiant verba, vel signa conspiciant. Quibus Augustinus sentit illud intelligentiae munus, quod est per se naturale, esse Praedestinationis effectum in electis. — Patet etiam de bonis tertii capitis; siquidem Christus ipse Math. 24. dicit quod, Nisi breviati fuissent dies isti (persecutionis Anti-Christi) non fuisset salva omnis caro, sed propter Electos, quos elegit, breviabuntur dies: ergo abbreviatio illa dierum intenditur a Deo praedestinante, et est causa extrinseca vel conditio sine qua non, salutis praedestinatorum. Idipsum confirmatur ex Sapientia 4. ubi de iusto electo dicitur: Raptus est ne malitia mutaret intellectum eius. Quem textum sanctus Aug. lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 14. ita interpretatur: Dictum est secundum pericula vitae huius, non secundum praescientiam Dei, qui hoc praescivit, quod futurum erat, non quod futurum non erat, idest, quod ei mortem immaturam fuisset largiturus, ut tentationum substraheretur incerto; et ibidem laudat sanctum Cyprianum lib. De mortalitate dicentem, non solum non esse fidelibus inutilem mortem, verum etiam utilem reperiri, quoniam peccandi periculis hominem substrahit, et in non peccandi securitatem constituit. — Idipsum de caeteris circumstantiis temporum, locorum, tentationum, etc. affirmat ipsemet Aug. lib. 50. homil. 23. circa medium, ubi ait: Adulter non fuisti? hoc tibi dicit Deus tuus: Regebam te mihi, servabam te mihi, ut adulterium non committeres; et explicans qualiter servaverit, partim per gratiam paternae protectionis peccandi occasiones removendo, partim per gratiam internae motionis, subdit: Suasor defuit, et ut suasor deesset ego feci: locus et tempus defuit, et ut deessent ego feci; adfuit suasor, non defuit locus, non defuit tempus: ut non consentires, ego terrui. Agnosce ergo gratiam eius, cui debes et quod non admisisti. Constat itaque circumstantias locorum et temporum, in quibus nascuntur, vivunt et moriuntur electi, necnon conditiones parentum, ex quibus nascuntur, et hominum a quibus educantur, vel cum quibus conversantur, esse effectus Praedestinationis. — Patet eadem veritas de bonis quarti ordinis: opera namque moralia, quae sine ullo gratiae concursu fiunt a praedestinatis, ipsis sunt in subsidium ad beatitudinem consequendam: tum quia conducunt ad gaudium accidentale, quod eorum causa praedestinati percipient in statu beatitudinis: tum quia conferunt ad vitandum peccatum, si opus, quod elicitur, praeceptum sit et ordinatum ex lege: tum quia illa bona opera, menti obiecta, praedestinato subministrant occasionem laudis et gratiarum actionis: tum denique, quia bona temporalia, quatenus esse possunt et de facto futura sunt instrumenta virtutis, revera inter Praedestinationis effectus numerantur, possuntque cadere sub meritum, ut docet S. Thomas prima secundae quaest. 114. art. ultimo: ergo multo magis boni actus morales, propter solam honestatem eliciti, viam enim sternunt ad opera meritoria cum gratia elicienda et semina quaedam virtutum subiciunt. — Denique idem constat de bonis quinti capitis; opes enim et divitiae non modicam praedestinato conferunt utilitatem, ut facilius salutem operetur, ipsi namque sunt instrumenta virtutum liberalitatis, misericordiae, eleemosynae, quibus redimuntur peccata, gratiae comparantur, dicente Christo: qua mensura mensi fueritis remetietur vobis, necnon; date eleemosynam; et ecce omnia munda sunt vobis, etc. Deinde, etiam ipsi ansam praebent Deo lubentius et facilius inserviendi, necnon et opera pietatis, ac devotionis frequentandi; cum enim divites liberi sint a negotiis, quibus eorum vita sustentetur, eis per tempus licet audire sacra, conciones frequentare et caetera id genus ad salutem maxime conducentia exercere. Denique, illa ipsa bona conferunt ad opera meritoria et interdum cadunt sub meritum, ut affirmat S. Thomas mox laudatus: ergo etiam conferunt ad salutem. Unde etiam in Oratione dominica, aliisque precibus temporalia bona petimus a Deo in nomine Salvatoris: ergo possunt illa bona temporalia esse effectus Praedestinationis, reducuntur enim ad ordinem gratiae, aut sunt salutaria, et sub obiecto Spei infusae continentur, ut affirmat S. Thomas 2. 2. q. 17. art. 2.

Obiicies 1. Contra primam partem: quidquid confert efficaciter et influit in Praedestinationis effectus et intenditur in ipsa praedestinatione est illius effectus: sed substantia et esse naturale praedestinati influit efficaciter in effectus Praedestinationis, est enim causa efficiens actuum, quibus homo iustificatur et promeretur gloriam; est etiam causa efficiens ipsius gloriae et visionis beatificae, quam producit mediante intellectu per lumen gloriae elevato; insuper potest esse motivum per modum obiecti, quo scilicet stimuletur praedestinatus ad referendas Deo gratiarum actiones pro creationis et conservationis beneficio: ergo substantia praedestinati ad praedestinationem conducit, adeoque ab illa intenditur.

Nego maiorem. non enim omne quod concurrit efficienter ad effectum Providentiae alicuius est effectus talis Providentiae, ut patet exemplo: quando enim quis amico providet de equo ad equitandum, ipse amicus non censetur talis Providentiae effectus, licet efficaciter concurrat ad equitationem equum ascendendo, eumque agitando et impellendo.

Vel distinguo. quidquid confert efficaciter ad praedestinationem, per modum medii ad finem conducentis, est illius effectus, concedo: per modum subiecti ad formam accidentalem recipiendam, nego: substantia autem et facultates naturales praedestinati non ordinantur ad gloriam, ut finem; sed solum, ut subiectum ad formam accidentalem, quam recipit et a qua perficitur, adeoque Praedestinationis effectus esse nequeunt.

Obiicies 2. Bona indoles et ingenii perspicacitas sunt effectus Praedestinationis, ut dictum est: sed haec omnia identificantur substantiae et facultatibus naturalibus ipsius praedestinati: ergo si hae non sint effectus Praedestinationis, nec illae esse poterunt.

Respondeo 1. Quod quando diximus bonam indolem et alia huiusmodi esse Praedestinationis effectus, abstraximus ab illa quaestione philosophica de distinctione reali, vel formali facultatum et potentiarum rationalium a substantia animae, cuius sunt potentiae. Unde supposita sententia de reali identitate potentiarum intellectualium cum substantia intellectuali, distinguo minorem: bona indoles et animi perspicacitas non est Praedestinationis effectus, quatenus entitative considerantur, concedo: operative, seu quatenus attenduntur penes operationem et exercitium, nego: ut sic enim, cum dependeant ab organis corporeis, non identificantur cum substantia animae, adeoque possunt esse media ad glo-

Obiicies 3. Nasci tali vel tali tempore, a talibus vel talibus Parentibus, est effectus Praedestinationis, ut dictum est: ergo pariter nasci simpliciter, et habere esse naturale, inter effectus Praedestinationis debet computari. Consequentia patet: quia esse natum ex talibus parentibus involvit et significat naturam iam esse et natam esse: ergo quidquid affirmatur de primo, negari non potest de secundo, adeoque si primum sit effectus Praedestinationis, et secundum esse debet.

Nego sequelam. non enim id magis sequitur, quam si diceres: hominem esse involvit materiam et animam hominis esse: ergo sicut hominem esse est effectus generationis, ita esse materiam et animam hominis est effectus generationis; quae consequentia est erronea et sophistica; anima namque hominis non est generabilis. Dico itaque, merito negari sequelam, quia quoties in aliquo toto sunt plures partes, recte potest aliquid esse causa unius partis, absque eo, quod sit causa alterius; vel esse causa totius, absque eo quod sit causa partium seorsim; revera enim homo generans concurrit ad productionem corporis et hominis geniti, non vero ad productionem animae: hinc ut quod affirmatur de uno, etiam de altero possit affirmari, necessum est ut attributum, quod affirmatur, utrique conveniat. Unde licet natum esse ex talibus parentibus ordinetur tamquam medium ad gloriam, adeoque sit effectus Praedestinationis, non tamen sequitur, quod natum esse simpliciter debeat esse pariter effectus, quippe cum non possit habere rationem medii, sed tantum subiecti respectu gloriae consequendae.

Obiicies 4. Unius hominis nativitas potest esse effectus Praedestinationis alterius; sic v. g. Nativitas Beatissimae Virginis fuit effectus Praedestinationis Christi. Ergo a pari hominis nativitas potest esse effectus Praedestinationis eiusdem.

Nego consequentiam. et ratio disparitatis est, quod unius hominis nativitas possit esse medium ad salutem alterius hominis, atque ita fieri potest effectus Praedestinationis alterius: secus vero de nativitate alicuius hominis respectu sui ipsius; haec enim, cum non possit esse medium ad ipsius salutem, sed pertineat tantum ad constituendum subiectum, quod per certa media promoveri debeat ad salutem, inde fit, quod non possit effectus Praedestinationis dici.

Obiicies contra secundam partem. bona naturalia nullam habent proportionem cum gratia et gloria; et consequenter nullatenus ad eorum assecutionem conferunt: ergo non sunt effectus Praedestinationis.

Nego consequentiam. ex hoc enim tantum sequitur, quod non sint dispositiones et causae meritoriae respectu gratiae et gloriae, quod ultro fatemur; non vero sequitur, illa bona non posse deservire ad has obtinendas dispositiones, et gratiam promptius, ac facilius recipiendam et exercendam.

Obiicies 2. Praedestinatio est praeparatio donorum gratiae: sed ista bona sunt natura, non vero gratiae: ergo non sunt effectus Praedestinationis.

Distinguo antecedens. talia bona non sunt a Deo, ut auctore gratiae productive et elicitive, concedo: imperative et ordinative, nego: producuntur itaque a Deo, ut auctore naturae, sed ab eo ordinantur, ut auctore gratiae, ad beatitudinem.

Vel aliter distinguo. sunt bona naturae et naturalia secundum substantiam, concedo: secundum modum et operationem supernaturalem, nego: ut sic autem possunt esse effectus Praedestinationis, sicut externa praedicatio et miracula, quae licet naturalia sint quoad substantiam, et tantum supernaturalia quoad modum, nihilominus dicuntur esse effectus Praedestinationis a S. Augustino lib. De Bono Perseverantiae cap. 14.

Obiicies 3. Effectus Praedestinationis ita se habent, quod priores sint veluti causae respectu posteriorum, sic enim vocatio ad iustificationem, et haec ad glorificationem conducit: sed illa bona naturalia non conducunt ad alios effectus Praedestinationis, nempe ad gratiam et gloriam, alioquin essent dispositiones, quarum intuitu Deus gratiam largiretur, quod est error Semipelagianorum: ergo, etc.

Respondeo. maiorem esse veram de effectibus directis et per se; non vero de effectibus indirectis et per accidens, qualia sunt bona naturalia. Deinde dico non esse necessarium, ut inter omnes effectus Praedestinationis sit illa connexio, quod secundus detur propter primum, tamquam propter meritum, aut propter finem proprium; sed possunt illi duo effectus esse duo media ad unum tertium. Sicut enim lumen, v. g. et species dantur propter causandam visionem; inter se vero tantum proportionem et connexionem habent ad complendum principium visionis: ita a pari praedestinatio supponit naturam, et ipsi accommodatur per modum subiecti, aut fundamenti, cui ex liberalitate Dei additur auxilium supernaturale, quo elevatur et constituitur quasi integrum principium operis meritorii, aut dispositivi ad alios effectus Praedestinationis.

Notandum 1. Duplex solet malum distingui, nimirum naturae et moris. Malum naturae, seu naturale est, quod ipsi naturae, secundum sua principia naturalia consideratae, dissentaneum est, eamque male afficit, sive interim sit quid privativum, ut caecitas, surditas, ignorantia, mors, etc.; sive quid positivum, ut dolor, tristitia, error, etc. Malum moris dicitur, quod est dissentaneum naturae rationali, quatenus est agens liberum, seu quod est contra regulam rectae rationis; qualia sunt omnia peccata, sive commissionis, sive omissionis. Rursus hoc utrumque malum tam naturae, quam moris, est duplex: aliud enim est purum malum et absque ulla admixtione boni; ut quaevis privatio boni debiti naturae, vel rectae rationi, puta caecitas, et omissio praecepti; haec enim etsi necessario sint connexa rei bonae, nempe subiecto, quod per se bonum est, tamen per se mala sunt, quia purae sunt negationes tali subiecto disconvenientes, nec in se aliquid entitatis, nec proinde entitativae bonitatis habent. Aliud non est purum malum, sed habet in se bonitatem entitativam et perfectionem sibi debitam secundum speciem; sed est alteri malum, quatenus per illam ipsam suam entitativam perfectionem est alteri dissentaneum et repugnans et male illum afficit; sic dolor dicitur malum animantis, quia ipsi disconvenit et aegre illud afficit.

Notandum 2. Deum non esse causam efficientem mali moralis, quatenus pure malum est: tum quia hoc ipsius divinae bonitati et infinitae sanctitati repugnat: tum quia malum morale non habet causam efficientem, sed deficientem et deviantem; adeoque non est effectus, sed defectus: sed tantum est causa permissiva. Permittere autem idem est, quod non impedire, cum tamen facultas impediendi suppetat; unde, ut aliquid revera dicatur permitti, quinque desiderantur: primo ut displiceat permittenti: secundo, ut sit eventurum, nisi illius causa impediatur: tertio, ut qui permittit sciat eventurum, nisi ipsemet impediat; quarto, ut adsit facultas impediendi: quinto, ut voluntarie omittat impedire, sive ut se non opponat rei eventurae; qui enim se opponit et conatur impedire, non dicitur permittere, etiamsi res eveniat.

Notandum 3. Omnem permissionem divinam cadere sub aeternum Dei decretum, non minus quam omnes Dei operationes positivae; sicut enim Deus nihil facit in tempore, nec ullum creaturae effectum impedit, quin decreverit illud facere, vel impedire ab aeterno; ita etiam nihil omnino permittit, quin illius permissionem ab aeterno decreverit: itaque nullum committitur peccatum in mundo, quin Deus in particulari ab aeterno illud permittere statuerit. Insuper, sicut omnis permissio Dei est bona et ob eam est laudandus et benedicendus Deus; ita quoque omnes eius permissiones bonae sunt, et ipse ob eas laudibus est celebrandus, quamvis ea quae permittit detestanda sint et pessima: habet enim iustissimas et sanctissimas rationes, cur ea pormittat: unde S. Aug. in Enchiridio cap. 96. Non fit aliquid nisi Omnipotens fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel ipse faciendo: nec dubitamus Deum bene facere etiam mala fieri sinendo, non enim hoc nisi iusto iudicio sinit.

Iam dictum est in praecedenti Disputatione omnia mala tam naturae, quam morum, a divina Providentia congruos in fines ordinari; solum itaque restat in praesenti Quaestione resolvendum, an hoc utrumque malum etiam a divina Praedestinatione intendatur, tamquam quid occasionaliter conducens ad ipsius praedestinati salutem.

Conclusio prima. — Revera mala naturae a Deo praedestinante intenduntur, ut occasionaliter conducant ad hominum salutem.

Probatur primo. ex Scriptura, ad Philippenses 2.: Vobis datum est pro Christo non solum ut in eum credatis, sed etiam ut pro ipso patiamini. Quibus verbis Apostolus affirmat tribulationes fidelium nedum divinitus ordinari in eorum salutem, sed etiam intendi a Deo tamquam quid conducens ad gloriam aeternam assequendam. Unde sanctus Petrus I. Epist. cap. 2. constanter affirmat quod Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia eius. Si enim, inquit sanctus Paulus ad Rom. cap. 8., Compatimur et conglorificabimur. Et 2. ad Corinth. 1. Sicut socii passionum estis, sic eritis et consolationis. Idipsum confirmant omnes Patres in praecedenti Disputatione hac in re laudati.

Probatur secundo ratione. quidquid certissime confert ad praedestinati salutem revera est Praedestinationis effectus: sed mala naturalia et poenae huius vitae conferunt ad praedestinati salutem: ergo, etc. Maior patet ex dictis.

Minor probatur. tum quia haec mala electis ministrant medium et modum satisfaciendi divinae Iustitiae pro peccatis suis: tum quia ansam praebent exercendae fortitudinis, patientiae et alterius virtutis; tum quia occasiones sunt et incentiva ad cavenda peccata, frenandas cupiditates, passiones domandas, Deum invocandum, et alia id genus pietatis opera exercenda, quibus maxime hominis salus promovetur.

Dices. Poenae Purgatorii non sunt praedestinationis effectus, sed tantum ordinantur a Providentia supernaturali et divina Iustitia: ergo neque poenae huius vitae. Consequentia patet a paritate rationis; tam enim illae poenae sunt Deo satisfactoriae, quam quaecumque excipi et sustineri possunt in hac vita. Antecedens vero probatur: effectus Praedestinationis debet esse beneficium a Deo concessum, quo certissime salvantur electi: sed illae poenae Purgatorii non censentur esse divinum beneficium, siquidem non a Dei bonitate et liberalitate, sed tantum ex vindicativa eius iustitia ortum habent: ergo, etc.

Nego consequentiam. et ratio disparitatis est multiplex: Primo quidem, quia poena huius vitae, ratione status praesentis, se habet per modum gratiae et beneficii ordinabilis ad finem Praedestinationis, seu ad salutem Electorum; vel enim voluntarie suscipiuntur ab electis, et sic possunt esse meritoriae; vel saltem ipsis non contradicentibus inferuntur a Deo ad solvendum in hac vita id omne quod per peccatum debiti contraxerunt, ne graviores Purgatorii poenas postmodum incurrant, quod certe maximi beneficii locum habet. Purgatorii vero poenae nec possunt esse meritoriae, cum iam animae illis poenis addictae sint in termino, adeoque non amplius mereri possint, nec possunt esse media ad alias maiores poenas vitandas. Secundo, poenae huius vitae maxime conducunt ad alia Dei beneficia assequenda in ordine ad salutem, nempe ad consequendas ampliores gratias et ad exercendam virtutem patientiae, quae divinam misericordiam maxime allicit et provocat; non ita de poenis Purgatorii; siquidem animae illas subeuntes sunt in termino meriti, gratiae et virtutis.

Conclusio secunda. — Permissio peccati dici potest occasionalis Praedestinationis effectus.

Probatur. Illud dicitur effectus occasionalis divinae Praedestinationis, quod revera ansam praebet Praedestinato illa omnia sectandi et exequendi, quae conducunt ad salutem: sed talis est peccati permissio: ergo, etc. Maior patet ex dictis.

Probatur minor. ex illo ad Romanos octavo: Diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum. Ubi glossa subdit: Etiam peccata, quatenus sunt materia exercendae virtutis humilitatis, etc. Cui concinit S. Augustinus lib. De Correctione et Gratia cap. 9. dicens: Usque adeo prorsus omnia, ut si qui eorum Praedestinatorum deviant et exorbitant, hoc ipsis faciat proficere in bonum, quia humiliores et cautiores redeunt. Secundo, illa permissio maxime conducit ad manifestationem et commendationem divinae gratiae et misericordiae, in Praedestinatis et Electis, nam inquit Apostolus ad Rom. 9. Deus sustinuit in multa patientia vasa irae apta in interitum, ut ostenderet divitias gloriae suae in vasa misericordiae quae praeparavit in gloriam. Ergo revera haec permissio intenditur a Deo praedestinante. Tertio denique plerumque haec permissio peccati, praedestinatis prodest ad salutem. Nam, inquit S. Augustinus, serm. 33. de verbis Domini, Audeo dicere: superbis continentibus expedit cadere, ut in eo ipso, in quo se extollunt, humilientur et cum timore et tremore salutem suam operentur. Sic multi Sanctorum occasione sui lapsus postmodum cautiores, humiliores et ferventiores resurgunt.

Dices 1. Effectus Praedestinationis est gratiae beneficium: sed permissio peccati non est donum gratiae, imo est gratiae congruae et efficacis substractio: ergo, etc.

Distinguo minorem. non est donum gratiae secundum se, concedo; quatenus a Deo intenditur et ordinatur ad ipsius praedestinati salutem, scilicet, ut cautior, humilior et ferventior evadat, nego.

Dices 2. Christus nobis meruit effectus Praedestinationis: sed non meruit illam permissionem peccati: ergo illa non est effectus Praedestinationis.

Distinguo minorem. non meruit illam praecise, quatenus permissio peccati est, concedo; quatenus ordinabilis in praedestinati salutem, nego. Haec enim reduci potest ad aliquem ex tribus effectibus directis, siquidem confert ad vocationem, quatenus electus peccata sua mente revolvens, excitatur ad promptius et ferventius Deo vocanti consentiendum, et cum haec ipsa recordatio provocet ad poenitentiam maiorem, etiam occasionem praebet novam gratiam comparandi et consequenter acquirendi novum ius ad gloriam.

Subsumes. ergo licebit petere a Deo permissionem proprii peccati: sed hoc est absurdum: ergo etc. Patet sequela, licet enim petere id omne quod Christus meruit.

Nego sequelam. cum enim peccatum non possit esse in homine, quin fiat propria ipsius voluntate, idcirco homo non potest desiderare permissionem peccati, quin pariter desideret voluntatem et occasionem committendi peccata, quod revera malum est, quamquam conducere possit ad maius bonum, ut docet S. Paulus ad Rom. 3. Non, inquit, sicut blasphemamur, et sicut aiunt quidam nos dicere, faciamus mala, ut veniant bona. Unde ad probationem dico: licet petere quod Christus per se meruit, concedo; quod meruit tantum ex consequenti, nego. Permissionem autem illam peccati meruit tantum ex consequenti, quatenus nempe sua merita divino Patri obtulit, ut ex illa permissione eliceret gratias et virtutes praedestinato conferendas.

Dices denique. idcirco permissio peccati esset effectus occasionalis Praedestinationis, quia exinde homo resurgit humilior et ferventior: at non ex permissione, sed ex intuitu peccati, homo ita resurgit: ergo non ipsa divina permissio, sed ipsum peccatum erit effectus praedestinationis, quod est absurdum.

Nego minorem. siquidem ex ipsius divinae permissionis consideratione praecise resurgit homo cautior et ferventior per poenitentiam; exinde enim conspicit, ita fragilem et lubricam esse hominum sortem, ut sola divina permissione posita, statim a virtute exorbitet et in peccatum praeceps ruat, iuxta illud: Avertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatus.