Scotus Academicus, Tomus secundus: De Deo Intelligente et Volente

Ex praecedenti Quaestione liquet, omnes Theologos invicem consentire, in asserenda certa Dei notitia de contingentibus absolute futuris; at non eadem est eorum sententia de contingentibus conditionate tantum futuris, seu quorum existentia pendet ab aliqua conditione, quae si poneretur revera existerent; quia vero nusquam ponetur talis conditio, sic nulla umquam erit eorum contingentium existentia. Tres enim in sententias maxime scinduntur diversa Theologorum Modernorum placita, sunt enim aliqui hanc de conditionate futuris certam Deo notitiam denegantes: quidam vero Deum certo quidem nosse contingentia conditionate futura affirmant, sed praesupposito prius conditionato decreto: ceteri denique contendunt illam de conditionate futuris certam notitiam Deum habere antecedenter ad omne decretum conditionatum, et independenter a qualibet hypothetica divinae voluntatis determinatione. Quid autem in tanta controversia verius asserendum sit, resolvetur tribus in sequentibus Quaestionibus: in quarum Prima probandum est Deum certo scire contingentia determinate futura; in Secunda, admittenda esse in Deo decreta conditionata; in Tertia vero resolvendum Deum haec conditionate futura nosse tantum dependenter a conditionato decreto, adeoque explodendam esse scientiam mediam, quam tantopere nonnulli Moderni Theologi iactitant.

Notandum 1. Futura conditionata esse triplicis generis, quorum prima necessariam habent connexionem cum conditione ponenda v. g. Si Petrus currat, movebitur. Si Deus producat Ioannem, erit animal rationale. Secunda habent quidem connexionem cum conditione, non tamen necessariam, sed contingentem, nihilominus ita convenientem, ut consequens inferatur ex antecedenti, saltem probabiliter, ratione talis conditionis v. gr. Si Petrus vocetur a Deo, consentiet: Si diu steterit in peccato mortali, in alia mortalia decidet. Tertia denique futura sunt, in quibus nulla est apparens connexio antecedentis cum consequente, omninoque disparata sunt, quales sunt hae propositiones: Si Iudas Christum prodiderit, Nero matrem suam occidet. Si Turca sederit Constantinopoli, Petrus convertetur Parisiis. Difficultas autem praesens non movetur de prioribus futuris, quia licet conditionata appareant, et per particulam conditionalem (Si) explicentur, nihilominus revera absoluta sunt et necessaria. Solum ergo restat discutiendum, an Deus certo noverit conditionate futura secundi et tertii generis.

Notandum 2. Hoc maxime discrimen esse inter creatam et divinam cognitionem, quod haec cum infinita sit et omnimode comprehensiva, nedum res noverit priusquam existant, videatque necessariam et naturalem connexionem, quam nonnulla habent cum aliis, puta risibilitatem cum rationalitate, effectum cum sua causa; sed ultra intuitive etiam conspiciat connexionem liberam, quam res aliqua, licet omnimode disparatae, habent ad invicem, non quidem ex natura sua, sed ex libera ordinatione Dei pro nutu statuentis ac decernentis quarumdam rerum eventus ex aliarum existentia, puta victoriam integram quam Ioas Rex Israel de Syris erat reportaturus, si sexies iaculo terram percussisset, ita dicente Propheta Eliseo: si percussisset quinquies, aut sexies, sive septies, percussisset Syriam usque ad consumptionem. Ita namque Deus statuerat generalem fore Syriae devastationem a Rege Ioas, si terram pluries iaculo percussisset quam tribus vicibus. Secus autem est de limitata ac coecutienti creata notitia, quae cum illam conditionem a Deo praescriptam inter res disparatas non percipiat, etiam iudicat nullam inter eas esse connexionem, adeoque propositiones conditionaliter ex rebus disparatis illatas esse omnino falsas. Quod diserte exprimit Nemesius Christianus Philosophus, 44. cap. lib. De Natura hominis, nos enim, inquit, futurorum nihil omnino scientes, et in praescientia dumtaxat intuentes perperam eventa diiudicamus; Deo vero etiam futura perinde sunt atque praesentia.

Notandum 3. Circa praesentis Quaestionis resolutionem maxime triplicem Auctorum esse sententiam. Curiel. lib. 1. controversiarum, controv. 7., Corneio hic art. 13. disp. 3. dubio 2. et Claudius Typhanius novissimus Societatis scriptor, libro De Ordine deque priori et posteriori cap. 25., docent futura contingentia conditionate non cognosci a Deo certo, sed tantum coniecturaliter. Aliam autem sententiam finxit Navarret. controv. 56. § 2.; affirmat enim non solum in Deo non esse scientiam coniecturalem talium conditionatorum, sed neque formalem, at tantum virtualem et eminentialem, co quod, inquit, nullum de talibus conditionate futuris in Deo sit decretum formale et actuale, sed solum eminentiale et virtuale. Ceteri vero Theologi unanimi consensu docent Deum certo et actu talia conditionate futura cognoscere, quibuscum ut sentiamus, sit

Conclusio unica. — Deus certo cognovit contingentia conditionate futura.

Probatur 1. pluribus, sed maxime tribus Scripturae testibus, quibus certa et infallibilis de his conditionate futuris notitia Deo tribuitur. Primus textus ex illustrioribus legitur 1. Reg. cap. 23.¹ ubi David cum Deum interrogasset et consuluisset his verbis, Domine Deus Israel, audivit famam servus tuus quod disponat Saul venire in Ceilam ut evertat urbem propter me: si tradent me viri Ceilae in manus eius. Respondens Dominus, ait, descendet. Rursus David, si tradent me viri Ceilae et viri qui mecum sunt in manus Saulis? Et dixit Dominus, tradent. Quibus verbis constat primo Davidem interrogasse, non de praesenti solum affectu Saulis et Ceilanorum, sed de eventu futuro, dicit enim si tradent. 2. Eventus ille fuit tantum futurus conditionate, siquidem de facto David non remansit Ceilae, nec ibi expectavit adventum Saulis. Unde haec traditio a Ceilanis non erat absolute, sed tantum conditionate futura. 3. Deus absolute et sine ulla modificatione suae assertionis respondit de Saule, descendet, et Ceilanis tradent: ergo utrumque praesciebat certo et infallibiliter, alioquin suam assertionem periculo falsitatis exposuisset, quod asserere impium esset.

Adde. Quod Deus respondet de futuro eventu qualiter illum cognoscebat, affirmat autem traditionem illam futuram, si David remaneret Ceilae: ergo determinate et certo illam traditionem ex conditione cognoverat, ut exponit S. Hier. ad illa verba, si tradent me viri et si descendet Saul, descendet, inquit, quasi diceret, si hic steteris descendet; et quod ait, si tradent me viri Ceilae et Dominus ait tradent, iste est sensus, si descenderit Saul et hic te invenerit, tradent. — Alter textus deducitur ex Sapientia 4. cap. ubi de iusto praecipiti morte ex hac vita adempto dicitur: raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius, aut ne fictio deciperet animam illius. Quibus verbis significatur: Primo futuram illam mutationem et deceptionem tantum sub conditione non ponenda, nempe si talis diutius vixisset. Secundo Deum ad cuius nutum vita et mors hominum solvitur, certo novisse illam futuram mutationem et deceptionem, si iustus ille diutius vixisset, alioquin inconsulto ipsum morte praecipiti rapuisset e vivis, ne malitia mutaret intellectum eius. — Tertius textus legitur Matth. 11. et Luca 10. ubi Christus duabus civitatibus Israel propter earum civium obdurationem exprobans, ait: Vae tibi Corrozain, Vae tibi Bethsaida, quia si in Tyro et Sidone factae essent virtutes, quae factae sunt in vobis, olim in cilicio et cinere paenitentiam egissent. Verumtamen dico vobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die iudicii quam vobis. Quibus verbis constat primo Christum loqui solum de eventu conditionate futuro, nempe de paenitentia Tyriorum et Sidoniorum, si Christus apud eos illa miracula fuisset operatus, quae in civitatibus

Corrozain et Bethsaida ediderat: quae paenitentia reipsa non extitit, nec futura fuit absolute, eo quod posita non fuerit conditio, nempe miraculorum patratio. Secundo Christus certo noverat futuram illam paenitentiam, si talis conditio fuisset posita, alioquin nec ita acriter exprobrasset, nec ita certo asseruisset Tyrios et Sidonios in cinere et cilicio paenitentiam acturos, alias suam assertionem falsitati exposuisset. Si autem Christus ut homo illam paenitentiam conditionate futuram noverat, multo magis id noverat ut Deus, cumque omnis Dei cognitio certa sit et infallibilis, etiam certo et infallibiliter illam paenitentiam conditionate futuram noverat. — Quartus denique locus illustris deducitur ex 3. Regum cap. 11. et Exodi 34. ubi prohibet Deus filiis Israel, ne connubia iungant cum alienigenis uxoribus sibi vicinis. Non ingrediemini, inquit, ad eas, neque de illis ingredientur ad vestras, certissime enim avertent corda vestra ut sequamini Deos earum; cuius praedictionis eventus etsi revera extiterit in Salomone, qui cum iam esset senex, ut ibidem sacer textus eloquitur, depravatum est cor eius per mulieres ut sequeretur Deos alienos; nihilominus talis eventus a Deo praedictus, erat tantum conditionate futurus respectu eorum omnium qui poterant connubia ducere cum alienigenis nec tamen duxerunt. — His omnibus textibus plures alii subiici possunt, maxime vero illud Ezechielis 3. cap.: Non ad populum profundi sermonis et ignotae linguae tu mitteris, etc. Et si ad illos mittereris, ipsi audirent te. Item illud Ieremiae 38. Propheta Regi Sedeciae ait: si exieris ad principes Regis Babylonis, vivet anima tua et civitas haec non succendetur igni et salvus eris tu et domus tua. Quod tamen reipsa non contigit; Sedecias enim iuxta consilium Prophetae non exivit. Item Matthaei 24. Nisi breviati fuissent dies illi, non fuisset salva omnis caro, sed propter Electos breviabuntur. Videt ergo Deus plures potuisse perire, si diu staret Antichristi persecutio, qui tamen non peribunt propter breviatos illius persecutionis dies. Denique prima ad Cor. 2: Loquimur Dei sapientiam in mysterio, quae abscondita est et quam nemo principum huius saeculi cognovit. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent. Idest tam infandum scelus non commisissent crucifigendo Christum, si novissent illum. Qua notitia cum reipsa non extiterit, nec pariter defuit crucifixio.

Probatur. haec eadem veritas sanctorum Patrum auctoritatibus, quorum aliqui passim supponunt Deum habere scientiam conditionatam in suae providentiae et Electorum praedestinationis administratione, qua fit ut nonnullos e vita substrahat in statu gratiae, ne si diutius viverent in peccata laberentur et sic aeternam damnationem incurrerent. Sic in primis Gregorius Nyssenus, Oratione de infantibus, qui praematura morte substrahuntur e vivis, ait: Divinae esse providentiae eiusque perfectae sapientiae non solum contractos sanare morbos, sed etiam ne omnino quispiam in illicitis versetur prospicere. Cuius rationem sic reddit, ut asserat Deum certissime scire, quid futurum esset de illo infante si longius aetatem duceret: est enim consentaneum, ab illo, qui peraeque futurum novit ac praeteritum, prohiberi parvuli progressum ad perfectam aetatem, ne malum illud, quod praesciens illa vis et facultas cognoverit in eo qui victurus esset, ita perficiatur, atque si quis ea voluntate arbitrioque victurus fuisset, materia nequitiae vita fiat. Quibus verbis S. Greg. ostendit non probabilem, nec incerto velut exitu suspensam ac dubiam in Dei notitia versari illationem, non modo quae potuit esse, sed quae reipsa fuisset si diutius infans vixisset. Ipsi concinit Cyrillus Alexand. libr. 3. contra Iulianum, ubi de Adami lapsu et mox subiecta poena disserens, laudat Porphyrii sententiam, Porphyrius, inquit, sic in lib. ad Nemertium scribit: Deus autem qui futura novit, alios propter pietatem adhuc Iuvenes e vita praeripit, alios ob detrimenta quae per illos erant necessariis suis importanda, alios item ob ingentes quae futurae erant calamitates, ante substrahit. His adstipulatur sanctus Chrysostomus libr. 1. ad Stagyrium, ubi solvens quae contra divinam providentiam solent opponi, maxime vero cur aliqui antequam ad eam pervenerint aetatem, in qua bona discernere possint a malis, tamquam magna scelera commiserint, puniuntur; respondet, multos illorum nosse Deum malos alioqui futuros, atque ideo velut pedicis quibusdam, sic eos poenis istis coercere.

Eadem veritas ratione probatur. Quidquid est verum, scitur a Deo: sed futura conditionata sunt vera: ergo Deus scit illa esse vera. Maior constat; Deus enim cum infinita intelligendi virtute sit praeditus, evidentissime conspicit et cognoscit quidquid est scibile; quod autem verum est, scibile est, adeoque si contingentia conditionate futura sint vera, sunt scibilia, et consequenter a Deo sciuntur. Itaque probatur minor. Primo quidem, conditionate futura non minus vera sunt, quam quae sunt absolute futura: sed absolute futura, sunt determinate vera, ut probatum est: ergo etiam conditionate futura sunt vera.

Probatur maior. Non minus est contradictio praecisa et immediata inter contingentia conditionate futura et contradictorie enuntiata, quam sit inter absolute futura: v. g. non minor est harum propositionum contradictio: si Saulus tali modo vocetur a Christo, convertetur et fiet vas electionis, et si tali modo vocetur non convertetur, quam sit inter has duas propositiones: Saulus tali modo vocatus a Christo convertetur, et eodem modo vocatus non convertetur: ergo cum ratione huius contradictionis, una propositio enuntians absolute futurum, sit determinate vera et alia determinate falsa, ita pariter duarum propositionum contradictoriarum de futuro contingenti conditionate, una erit determinate vera et alia determinate falsa, et consequenter illud quod enuntiant, erit determinate verum, aut falsum.

Confirmatur. Propositio conditionata non differt ab absoluta de eodem obiecto, nisi penes conditionem, quae si ponatur, propositio erit absoluta: ergo sicut absoluta est determinate vera vel falsa, sic eadem conditionalis de eodem obiecto conditionate futuro, est distincte et determinate vera vel falsa. Patet haec consequentia, quia conditio penes quam solam differt propositio conditionalis ab absoluta, non impedit quominus sit aeque conformis suo obiecto, et consequenter sit aeque vera. — Secundo, illa cognitio est certa et infallibilis, quae fundatur in medio certo et infallibili: sed cognitio, quam habet Deus de contingentibus conditionate futuris, fundatur in medio certo et infallibili, nimirum in decreto conditionato ex parte decreti, sed absoluto ex parte subiecti: ergo pariter cognitio debet esse certa et infallibilis. Maior constat. Minor vero probabitur in sequenti Quaestione. — Tertio, omnis cognitio possibilis, quae nullam imperfectionem involvit, non est Deo deneganda: sed haec contingentium conditionate futurorum notitia certa, nec est impossibilis, nec Deo indigna: ergo est ipsi tribuenda. Maior constat: Deus enim cum sit praestantissimum omnium entium, omnes perfectiones possibiles nullam imperfectionem in suo conceptu involventes necessario debet includere. Minor probatur; Primo quidem quod haec cognitio sit possibilis; quod enim verum est, est etiam scibile a Deo: sed illa futura sunt vera, ut probatum est: ergo pariter a Deo sunt scibilia. Secundo, quod etiam non sit Deo indigna; summa enim perfectio est scire quidquid est scibile, imo imperfectio esset istud ignorare: ergo cum illa contingentia sint scibilia, non est imperfectio, sed summa perfectio illa cognoscere.

Obiiciunt 1. Contra sentientes, replicantque, nihil ex allatis Scripturae textibus inferri posse in confirmationem nostrae Conclusionis, siquidem haec a Scriptura proferuntur, vel tantum per exaggerationem humanam, vel secundum probabilem tantum cognitionem quam Deus habet de huiusmodi futuris, considerando scilicet inclinationem causarum secundarum, qua positis illis conditionibus, de se magis erant inclinatae ad hos effectus praenuntiatos quam ad oppositos. Idque confirmant ex verbis sequentibus Matth. 11., ubi cum Christus obiurgasset Corrozain et Bethsaida, subiungit: Et tu Capharnaum, numquid usque in Caelum exaltaberis? Usque in Infernum descendes, quia, si in Sodomis factae fuissent virtutes, quae factae sunt in te, forte mansissent usque in hanc diem, ubi particula forte solam coniecturalem et probabilem notitiam, non autem infallibilem et certam denotare videtur.

Respondeo 1. Hanc replicam nullius esse momenti, et impugnari ab ipsomet S. Augustino, qui in libro de bono perseverantiae cap. 9. agens de Tyriis et Sydoniis ait, sed nunquid possumus dicere, etiam Tyrios et Sidonios talibus apud se virtutibus factis credere noluisse, aut credituros non fuisse si fierent? Cum eis ipse Dominus attestetur quod acturi essent magno humilitatis paenitentiam, si in eis facta essent divinarum illa signa virtutum. Quibus S. Augustinus fatetur certo Tyrios fuisse credituros, si talia signa vidissent. Deinde, si tantum coniecturalis fuisset Christi cognitio de futura Tyriorum et Sidoniorum paenitentia, nullam causam habuisset tam acriter obiurgandi Iudaeorum obdurationem, nec Christo conveniens erat, ut ad exprobrandum Iudaeis infidelibus gravia ipsorum peccata, assumeret dubia, et falsitati exposita.

Adde. Quod iam dixerimus, particulam forte non significare dubitationem Dei asserentis, sed assumi ad aperiendam contingentiam eventus et arbitrii libertatem. Denique, illorum contingentium certa veritas, etiam exinde patet, quod interdum praedicentur et praenuntientur a Prophetis; praedictio autem prophetica, quae non est comminatoria, est omnimode certa et infallibilis, alias nullo modo foret prophetica certitudo.

Obiic. 2. S. Augustinum lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 14. ubi explicans illud Sapientiae 4: Raptus est ne malitia mutaret intellectum eius, ait: Dictum est secundum pericula vitae huius, non secundum praescientiam Dei, qui hoc praescivit quod futurum erat, non quod futurum non erat. Quibus verbis S. Augustinus significare videtur Deum non certo et infallibiliter cognoscere hoc futurum conditionatum, scilicet hominem peccaturum, si diutius vixisset; sed de illo habuisse tantum cognitionem coniecturalem fundatam in periculo, nec mutaretur propter vehementes occasiones quas absolute praevidebat. Item saepe affirmat figmentum esse praesciri a Deo quae non sunt futura; sic lib. 2. contra duas Epistolas Pelagii, quomodo, inquit, praescivit ea futura, nimirum opera parvulorum ante adultam aetatem morientium quae fecissent si adolevissent.... quia praescientia eius falli non potest, non praescivit non futura. Item libr. De Praedestinatione Sanctorum cap. 12. Unde talibus viris, idest Semipelagianis, in mentem venerit, ut futura quae non sunt futura puniantur, vel honorentur merita parvulorum. Ipsi concinunt S. Prosper Epist. ad sanctum Augustinum, ubi de eisdem Semipelagianis loquens, ait: futura quae non sunt futura confingunt. Et S. Damascenus in Dialogo adversus Manichaeos refutans errorem eorum qui dicebant Deum non debuisse creare Homines aut Angelos quos ante praescivit peccaturos, ait: quonam autem modo praescire queat quod futurum non est? Nam si aliquem peccaturum praescivisset, neque eum condidisset, praescientia haec non esset, sed impostura; quemadmodum etiam cognitio est earum rerum quae sunt, sic praenotio eorum est quae certo futura sunt: ergo ex mente SS. Augustini, Damasceni et Prosperi non datur in Deo certa, sed tantum coniecturalis conditionate futurorum notitia.

Nego consequentiam. S. enim Augustinus locis citatis loquitur tantum de praescientia non conditionata sed absoluta, quam admittebant Pelagiani et Semipelagiani independentem a divino decreto, eoque anteriorem, ut refert S. Prosper in eadem Epistola, et secundum quam praescientiam volebant Deum moveri per opera praevisa ad concedendam primam gratiam et primam vocationem ad fidem; quam praescientiam absolutam merito fictitiam appellant Augustinus et Prosper; non autem loquuntur de praescientia conditionata quae supponat conditionatum decretum, quale nos propugnamus; alioquin sibi ipsis aperte contradicerent. S. Augustinus quidem, nam in lib. De Correptione et Gratia cap. 8, loquens de his qui non sunt rapti a Deo, ne malitia mutaret eorum intellectum:

Respondeant, inquit, si possunt, scilicet Pelagiani, cur illos Deus, cum fideliter et pie viverent, non tunc de vitae huius periculis rapuit, ne malitia mutaret intellectum eorum et ne fictio deciperet animas eorum? Utrum hoc in potestate non habuit, an eorum mala futura nescivit? Nempe nihil horum nisi perversissime et insanissime dicitur.

Quibus S. Augustinus affirmat Deum potuisse per talem praescientiam impedire ne illa mutatio in peius foret reipsa: sed non potuit impedire per praescientiam absolutam, nam haec supponit rem absolute futuram: ergo per praescientiam conditionatam, quae nisi perversissime et insanissime, inquit, Deo non potest denegari. Ipsi concinit S. Prosper in Responsione 8. ad excerpta Genuensium:

Cum aliqui pereunt, inquit, non dubitemus ipsorum meritis deputari quod pereunt; quos utique posset Deus iuste damnare si vellet. Et cum aliqui liberantur, non audeamus definire quod digni fuerint liberari: quos utique posset Deus iuste damnare si vellet, etc. De Tyriis autem et Sidoniis quid aliud possumus dicere quam non esse eis datum, ut crederent; quos etiam credituros fuisse ipsa veritas dicit, si talia qualia apud non credentes facta sunt, signa vidissent?

Ac mox dicit non solum Tyrios et Sidonios, sed etiam Corrozain et

Bethsaida potuisse converti, et fideles ex infidelibus fieri, si hoc in eis Dominus voluisset operari. Simili modo interpretandus est S. Damascenus, loquitur enim solum de praescientia absoluta, ut constat ex ipsis verbis, Praescientia haec non esset, sed impostura; non autem loquitur de conditionate futuris, de quibus hic tantum agimus.

Obiiciunt 3. Si futura conditionata aliquam certam in Deo notitiam supponerent, maxime quia ab eo praedicuntur et a Prophetis praenuntiantur: sed exinde non constat illam notitiam esse certam. Probatur: Deus plura in Scriptura per se vel per Prophetas praedixit solum per coniecturam desumptam ex dispositione causarum secundarum, v. g. Isai. 38.²: Dispone domui tuae quia morieris tu, et non vives: et Ionae 3. Adhuc quadraginta dies et Ninive subvertetur: quorum tamen neutrum contigit: ergo ex praedictionibus non colligitur certitudo et infallibilitas divinae cognitionis.

Nego minorem. Omnes enim divinae praedictiones verae sunt et infallibiles, secundum sensum a Deo praedicente intentum, licet in quibusdam non exprimatur, sed subintelligatur aliqua conditio, maxime vero in praedictionibus comminatoriis. Nam, ut docet S. Thomas 2. 2. q. 174. art. 1.³ triplex est Prophetia, scilicet Praescientiae, Praedestinationis et Comminationis; inter quas hoc ponit discrimen quod prima et secunda terminantur ad futura in seipsis; unde ex illis veritas futurorum ex se evidenter colligitur. Tertia vero non respicit futura ut in se, sed dispositionem et ordinationem causarum ad ipsa; supponitque conditionem, puta si peccatores resipiscant et convertantur ad Deum, ipsumque studeant placare per paenitentiam, iuxta illud Ieremiae 18. Si egerit paenitentiam gens illa a malo suo quod locutus sum adversus eam, agam et Ego paenitentiam super malo quod cogitavi ut facerem ei. Non enim fiunt illae comminationes nisi ut homines praeveniant divinam vindictam per eorum resipiscentiam, iuxta illud Ezechielis 18. Nunquid voluntas mea est mors impii, dicit Dominus, et non ut convertatur a viis suis et vivat? Posita autem resipiscentia non sequitur poena quam Deus infligendam praenuntiaverat sub tacita conditione, si peccator non resipisceret.

Obiiciunt 4. Futura conditionata non habent determinatam veritatem: ergo distincte et determinate non possunt a Deo cognosci. Consequentia patet, Deus enim res cognoscit ut sunt, et consequenter quae non sunt determinate vera, non possunt determinate a Deo cognosci. Probatur antecedens, si haberent determinatam veritatem, maxime vel in se, vel in suis causis: sed neutrum dici potest. Non quidem primum: eo modo enim habent veritatem, quomodo habent esse, sed non habent esse determinatum, quia numquam erunt: ergo nec determinatam veritatem in se. Neque etiam secundum, posita etiam conditione adhuc eorum causae productivae sunt indifferentes et indeterminatae ad illa producenda, vel non producenda: ergo non habent determinatam veritatem, nec consequenter determinatam scibilitatem.

Distinguo antecedens. Non habent determinatam veritatem absolutam, concedo: conditionatam, nego: posita enim conditione, voluntas creata sese determinatura erat: cum decreto ponendo, absolute quidem ex parte Dei decernentis, sed conditionate tantum ex parte rei decretae; quod decretum non officit libertati, nec eam praedeterminat, sed tantum condeterminat. Adeoque illa futura contingentia habent determinatam veritatem conditionatam, in suis causis, nimirum in voluntate creata et in divino decreto.

Urgent. Determinata veritas supponit determinatum esse, veritas enim est proprietas entis: sed illorum conditionate futurorum esse non est determinatum: ergo nec etiam determinata est eorum veritas. Probatur Minor: illorum esse non est determinatum, quae nunquam habitura sunt determinatam existentiam, sed erunt mere possibilia et purum nihil: atqui talia sunt ut plurimum futura conditionata; eorum enim plurima nusquam existent, ergo, etc.

Distinguo minorem. Illorum esse non est determinatum absolute: concedo: conditionate, nego: nec exinde sequitur illa esse purum nihil, habent enim verum esse reale obiectivum in mente divina, ex praesupposito decreto conditionato, de conditionata eorum futuritione; unde sicut absolute futura habent absolutum esse repraesentatum in Essentia divina; ita pariter futura conditionata habent esse conditionatum in eadem Essentia divina repraesentatum virtute decreti conditionati.

Instant. Si futura conditionata haberent determinatam veritatem, essent aeternae et perpetuae veritatis: sed hoc dici nequit: ergo, etc. — Minor patet: nam ideo propositiones sunt aeternae veritatis, quia formantur de entibus determinate veris, etiam quatenus abstrahunt ab omni existentia; sed tales essent propositiones de conditionate futuris, si determinatam haberent veritatem, ergo, etc.

Distinguo antecedens. Essent aeternae veritatis per necessariam illationem consequentis ab antecedente, qualia sunt futura absoluta, quae habebunt verum esse, ratione praesuppositi absoluti decreti, nego: essent aeternae veritatis conditionate et ratione praevisionis, qua Deus videt illa de facto esse futura vel non futura, propter scilicet ponendam, vel non ponendam conditionem, concedo: nec hoc ullam implicantiam involvit.

Urgent iterum. Si propositiones de futuris conditionate, essent determinate verae, essent pariter necessario verae: sed falsum consequens: ergo et antecedens. Probatur sequela maioris: Particula enim conditionata (Si) vel significat necessariam connexionem consequentis cum antecedente, vel non: si primum, illa propositio est necessario vera: si secundum, sequeretur dari antecedens verum et consequens falsum; adeoque omnis propositio conditionalis esset falsa, quia inferret consequens ex antecedente legitime sequens, cum tamen sic ex eo non sequeretur. Patet etiam minor; propositiones enim de conditionate futuris non sunt necessario verae, sed contingentes, quia res contingenter futuras enuntiant.

Distinguo maiorem. Essent necessario verae ratione necessariae illationis consequentis ab antecedente, si particula conditionalis (Si) sumatur illative et significet necessariam connexionem consequentis cum antecedente, concedo: si sumatur tantum conditionate, vel promissive, nego: itaque particula conditionalis (Si) triplicem habere potest significationem: potest enim sumi: primo Illative, quando consequens dicit necessariam connexionem cum antecedente v. g. Si Petrus currit, movetur: secundo Promissive, quando consequens habet connexionem cum antecedente ratione voluntatis promittentis v. g. Si viceris, dabo tibi coronam vitae: tertio sumitur Conditionate, quando revera ponitur consequens cum antecedente, quamvis ex natura sua sine eo stare antecedens posset; eo quod consequens non habeat necessariam connexionem cum illo antecedente, sed tantum contingentem ratione conditionis contingentis; quae tamen conditio certo a Deo cognoscitur ponenda, vel non ponenda. Ideoque haec connexio antecedentis cum consequente certo quidem a Deo noscitur, etsi necessaria non sit.

Notandum 1. Divinum decretum esse illam Dei volitionem, qua decernit rerum futuritionem; idque vel absolute, ita quod infallibiliter res decretae evenient; vel tantum conditionate, quando nimirum rerum eventus pendet ab aliqua conditione, quae si ponatur, revera res illa existet; si vero non ponatur talis conditio, etiam res non erit. Rursus hoc conditionatum decretum considerari potest vel ex parte decernentis, vel ex parte rei decretae, seu ex parte subiecti volentis, vel ex parte Obiecti voliti. Priori modo significat non tam firmam ac stabilem voluntatem, quam velleitatem quamdam de habenda hac stabili firmaque voluntate circa aliquod obiectum si conditio aliqua poneretur; talis est haec propositio, Vellem gerere bellum adversus Turcas si id Viro Religioso liceret: in qua propositione non significatur directe voluntas efficax gerendi bellum, sed directe solum exprimitur velleitas et desiderium quoddam formandae talis volitionis efficacis ex hypothesi, quod illa volitio efficax et sincera virum religiosum non dedeceret. Posteriori modo decretum dicitur conditionatum ex parte rei decretae, seu obiecti voliti, quando videlicet actu quidem formatur volitio determinata ex parte volentis; eventus vero suspenditur donec ponatur conditio; v. g. Si Petrus cras audierit Sacrum, dabo illi librum: volitio enim efficax est et sincera dandi librum, dependet nihilominus illa donatio a conditione ponenda, nimirum ab auditione Sacri.

Notandum 2. Hoc esse discrimen inter utrumque illud decretum conditionatum quod Primum summam imperfectionem involvat, eo quod significet inefficacem volitionem et quamdam potentialitatem importet; qua veluti decernens suspensus haeret, videturque impotens ad formandam volitionem efficacem de rerum eventu: quae videlicet volitionis inefficacitas et indeterminatio, Deum omnimode potentem et ens summe necessarium et actuale cum omnino dedeceant, etiam nec in illo reperiri potest tale decretum conditionatum ex parte subiecti decernentis et volentis. Secundum vero non sic; tota namque potentialitas et indeterminatio refunditur non in ipsum volentem, sed in rem volitam, cuius futuritio et existentia pendet ab aliqua conditione, quae si ponatur revera res illa erit futura, si vero non ponatur, eventura non est. De conditionatis posteriori modo solum loquimur, non vero de conditionatis priori modo.

Notandum 3. Praesentem Quaestionem moveri solum de conditionatis, tam consequentibus, quam disparatis, quae in Scriptura sacra declarantur, aut per aliquam revelationem innotescunt. De ceteris vero, quae neutro modo patent, cum omnino incertum sit an invicem habeant aliquam connexionem, vel ex parte rei consequentis ab alia, vel ex parte Dei decernentis illam consecutionem unius rei ab alia cum qua nullam habet ex se connexionem, absurdum esset aliquid statuere: cum talis illatio consequentis ex antecedente, nullatenus innotescat in conditionate futuris non relatis, v. g. in his propositionibus: Si Turca aliquis dormiat Constantinopoli, Petrus convertetur Parisiis: si Socrates ad bellum fuerit profectus, Philosophiae operam dabo. Itaque solum habemus resolvendum an conditionate futura, quae per revelationem innotescunt, puta Tyriorum et Sidoniorum conversio si Christum praedicantem audiissent, etc., supponant in Deo aliquod decretum conditionatum.

Conclusio unica. — Admittenda sunt in Deo decreta, absoluta quidem subiective et ex parte Dei decernentis et volentis, sed conditionata obiective et ex parte rei decretae, ac obiecti voliti.

Probatur primo. Ex illis omnibus Scripturae textibus quibus Deus significat suam voluntatem de rebus conditionate futuris, si conditio fuisset posita, maxime vero 4. Regum 13: Si percussisses terram quinquies, aut sexies, sive septies, percussisses Syriam usque ad consumptionem: quibus verbis Propheta Elisaeus Regi Ioas denuntiat Deum decrevisse generalem Syriae devastationem et statuisse cum ipso Rege Ioas se concursurum ad Syros exturbandos, si quinque, aut sex, aut septem vicibus ipse Rex Ioas terram iaculo percussisset: ergo supponit decretum de illo conditionate futuro, quod tamen non evenit defectu conditionis non positae. Item 3. Regum cap. 9. Deus Salomoni praenuntiat:

Si ambulaveris coram me sicut ambulavit pater tuus, in simplicitate cordis et in aequitate, et feceris omnia quae praecepi tibi, et legitima mea et iudicia mea servaveris; ponam thronum regni tui super Israel in sempiternum, sicut locutus sum David Patri tuo dicens: non auferetur vir de genere tuo de solio Israel. Si autem aversione aversi fueritis vos et filii vestri, non sequentes me, nec custodientes mandata mea, et caeremonias meas quas proposui vobis, sed abieritis et colueritis Deos alienos et adoraveritis eos, auferam Israel de superficie terrae, etc.

Quibus patet Deum sub conditione decrevisse servaturum Thronum Israeliticum penes Salomonis familiam ex praesupposita conditione, quod eius divina mandata tam ipse Salomon, quam eius posteri servarent: quae conditio cum non fuerit completa, ipseque Salomon Deos alienos coluerit, idcirco cap. 11. rursus ei Dominus apparens, ait: Quia habuisti hoc apud te et non custodisti pactum meum et praecepta mea quae mandavi tibi, disrumpens scindam regnum tuum et dabo istud servo tuo. Quibus constat decretum fuisse a Deo servandum Imperium Israeliticum in familia Davidis et Salomonis ex conditione; adeoque constat apud Deum esse aliqua decreta conditionata.

Probatur 2. haec eadem veritas ex sententia omnium sanctorum Patrum priori Quaestione laudatorum, qui divinas praedictiones de rebus conditionate futuris, nusquam tamen implendis, a Deo sincere ordinatas esse affirmant. Quibus accedit unanimis pene veterum Scholasticorum sententia, qui varias movent quaestiones de contingentibus conditionate futuris; et alii pro una parte contradictionis, alii vero pro altera diserte pugnant; adeoque censent alterutram partem in his contingentibus esse determinate veram, proindeque a Deo volitam. Tales sunt illae quaestiones, an si Adamus non peccasset Dei Filius fuisset incarnatus: an si perseverasset originalis innocentiae status, in eo instituta fuissent Sacramenta, ordinata sacrificia, praescripta rerum dominia: et alia id genus, quae, sublata conditione, non evenerunt: quarum quaestionum resolutio certo certius supponit decretum divinae voluntatis de eventu, vel de non eventu talium effectuum in statu innocentiae. Qualiter enim haec extare potuissent nisi Deus voluisset, maxime cum ex iis pleraque pendeant a sola Dei voluntate, ut Verbi Incarnatio, Sacramentorum institutio? etc.

Nec dicas. Doctores Scholasticos his in quaestionibus solum inquirere et resolvere, non quid revera futurum fuisset, si talis posita fuisset conditio, sed tantum quid magis expediret, quidque congruentius foret hac supposita conditione.

Respondeo. Enim non ab eis solum agitari quid in hac hypothesi magis fuisset congruum, sed etiam quid revera evenisset, ut constat ex allatis ab ipsis rationibus, quae non solum eruuntur ex voluntate Dei suaviter et congrue cuncta disponentis, sed etiam ex argumentis theologicis deductis, nimirum ex Scriptura sacra et sanctorum Patrum auctoritatibus, necnon et ratiocinatione et discursu, ut videre est in eorum scriptis, maxime vero apud Doctorem Subtilem.

Probatur tertio ratione. Illorum eventuum futuritio divinum supponit decretum, qui non possunt habere rationem futuri, nisi ab ipso divino decreto: sed conditionate futura nullatenus possunt habere rationem futuri nisi ab ipso divino decreto: ergo illud praesupponunt. Maior per se constat.

Probatur minor. Primo quidem ex iis quae iam diximus ad probandam rerum futuritionem formari et pendere solum a divino decreto. Eodem modo namque ratiocinandum est de futuritione contingentium conditionatorum, ac de futuritione contingentium absolutorum: sed horum futuritio pendet a decreto divino absoluto, tam ex parte Dei decernentis, quam ex parte obiecti decreti: ergo pariter contingentium futuritio conditionata pendebit a decreto conditionato ex parte rei decretae, licet absoluto ex parte decernentis.

— Secundo: Illorum futuritio supponit decretum Dei conditionatum, quorum consequens non sequitur ex antecedente nisi dependenter a voluntate Dei ita statuentis et decernentis: sed devastatio Syriae, v. g. non erat sequenda ex sex aut septem vicibus iaculo percussa terra a Rege Ioas, nisi quia Deus ita ordinaverat, cum nulla inter utramque esset connexio ex natura sua: ergo haec devastatio generalis supponebat decretum divinum; non quidem absolutum cum revera haec devastatio non extiterit: ergo supponebat decretum conditionatum, proindeque datur. — Tertio: Omnis divina promissio, divinumque pactum exprimunt sinceram voluntatem Dei promittentis et paciscentis, qui revera vult implere, quae promittit, si nimirum adsit conditio praesupposita: sed Deus plura de facto promisit et pacta statuit de rebus sub conditione, numquam tamen implendis: ergo Deus habet volitiones et decreta, absoluta quidem quoad actum, sed conditionata quoad obiectum et ratione conditionis non apponendae. Maior per se patet: si enim Deus non vellet sincere implere quae promittit, sequeretur eum hominibus illudere, et falsitatis ac mendacii posset argui in suis promissionibus et pactis: Minor vero probatur ex iam citatis promissionibus de perseverantia Imperii Israelitici penes familiam Salomonis, si custodirent eius mandata, quod cum impletum non fuerit, etiam Salomonis posteri deiecti sunt ab Imperio Israelitico: divisum enim fuit Imperium tempore Roboam filii Salomonis, stetitque tantum super Iudam et Beniamin usque ad Sedeciam, qui ultimus fuit Regum Iuda. — Confirmantur hae omnes rationes ex verbis Christi Matth. 26. ubi obiurgans Petrum, quod gladio percussisset servum Principis Sacerdotum, ait: An putas quia non possum rogare Patrem meum et exhibebit mihi modo, plusquam duodecim legiones Angelorum? Ex quibus verbis sic argumentor: Christus asserit Patrem divinum sibi ministraturum angelicum auxilium si ab ipso rogetur: sed talis subministratio et exhibitio angelici auxilii non ita constanter a Christo assereretur, nisi certo sciret Patrem Aeternum illud auxilium decrevisse, si divinus eius Filius ita exorasset et optasset, alioquin assereret Patrem Aeternum velle, quod revera non volebat: ergo revera positum fuerat decretum conditionatum de ministrando tali angelico auxilio si Christus exorasset: ergo et consequenter tale decretum admittitur.

Dices 1. Si darentur in Deo decreta conditionata, deberent esse libera; sed non possunt illa decreta esse libera: ergo non dantur. Maior patet, decretum enim est illa libera divinae voluntatis determinatio, qua Deus vult aliquid extra se producere, vel non producere. Minor probatur: decretum divinum non censetur liberum, nisi ratione liberae terminationis ad aliquid extrinsecum, quod ex se potest esse et non esse: sed decreta conditionata nihil habent extrinsecum ad quod possint terminari, vel non terminari: ergo non possunt esse libera. Maior constat: cum enim Deus sit ens summe necessarium, sitque immutabilis, non potest esse liber libertate ad actus oppositos, sed tantum ad opposita obiecta, vel ad eiusdem obiecti positionem, aut non positionem; adeoque sic censetur liber ratione liberae terminationis. Minor etiam est evidens; cum enim futurum conditionatum interdum habeat conditionem non ponendam; etiam est de re non futura; et sic plerumque non habet aliquid extrinsecum, ad quod terminetur.

Nego minorem. Sicut enim decreta absoluta dicuntur libera, quia effectus absolute decretus potuit decerni vel non decerni absolute; ita pariter decreta conditionata dici debent libera, quia effectus conditionate decretus potuit a Deo decerni vel non decerni conditionate. Ad probationem distinguo minorem: decreta conditionata non possunt habere liberam terminationem ad effectus, qui numquam erunt, idest, qui sunt omnino impossibiles et repugnantes, concedo: idest qui non sunt futuri, quia non ponetur conditio, quae est specificativa illius decreti, nego: itaque sicut decretum absolutum dicitur, quod terminatur ad effectum absolute venturum; ita pariter decretum conditionatum appellatur, quod terminatur ad effectum futurum sub conditione, ad quem respectum haberet et liberam terminationem.

Dices 2. Illud asseri non debet esse in Deo, quod nec ex revelatione, nec ex Scripturis colligitur: sed talia decreta conditionata, nec ex Scriptura, nec ex revelatione colliguntur esse in Deo: ergo non sunt asserenda. Minor patet: siquidem nullus est Scripturae textus, qui talia decreta significet, imo Scriptura sacra diserte affirmat omnia divinae voluntatis decreta esse impleta vel implenda: Omnia enim quaecumque voluit fecit Dominus, Psalm. 113. Quae autem conditionate diceretur voluisse, non fecisset, adeoque non potest dici illa voluisse.

Nego minorem. Nihil enim frequentius in Scriptura sacra insinuatur, quam vel promissiones sub conditione factae, vel pacta sub conditione expressa quae sinceram Dei voluntatem praeseferunt, non quidem absolutam, sed conditionatam, adeoque etiam decretum conditionatum important.

Adde. Quod qualis est voluntas Dei conferendi posteris Adae iustitiam originalem, si Adamus ipse inditam sibi innocentiam servasset, divinoque mandato de non manducando cibo vetito obtemperasset; tale etiam fuit pactum initum cum Davide et repetitum cum ipsius filio Salomone de Sceptro Israelitico apud eorum posteros in perpetuum salvando, si divinis praeceptis parerent, ut ipsemet David indicat Psal. 131. Iuravit Dominus David veritatem et non frustrabitur eam (Quae verba apertum Dei decretum sinceramque eius volitionem indicant) de fructu ventris tui ponam super sedem tuam, si custodierint filii tui testamentum meum et testimonia mea haec quae docebo eos, et filii eorum usque in saeculum, sedebunt super Sedem tuam. Quod tamen decretum non fuit impletum, quia defuit ponenda conditio, nempe divinorum mandatorum observantia, ut supra diximus.

Dices 3. Decreta illa conditionata ridicula sunt et nugatoria: ergo a Deo arcenda. Probatur antecedens: irrisoria et nugatoria esset promissio, quae pendeat a libero sponsoris arbitrio, quam cum posset ponere, tamen non vellet: v. g. si quis sponderet se daturum aliquid alteri ex hypothesi, quod ad illum tali hora accedat, et ipse in mente haberet talem accessum non expectare, ipsum irrideret: similiter si quis formaret hoc decretum: Dabo tibi centum nummos, si per horam Parisiis Romam adieris et redieris: hoc decretum foret imprudens et illusorium. Sed talia essent decreta conditionata, v. g. decretum de conversione futura Tyriorum et Sidoniorum ex supposita conditione, quod Christus apud illos praedicaret, quae conditio esset impossibilis, cum Deus aliunde statuisset Christum apud Tyrios non esse praedicaturum: ergo talia decreta illusoria essent.

Distinguo antecedens. Decreta essent illusoria et ridicula, si forent de re vana et inutili, et ex conditione omnino repugnante et impossibili, concedo; secus, nego: talia autem non sunt decreta conditionata divina; illa enim omnia vel significant divinae providentiae administrationem, vel divinae misericordiae propensionem ad sublevandam hominis miseriam, vel divinae benignitatis affectum, quo Deus nostrae libertati et voluntati sese accommodat. Non sunt etiam de conditione impossibili aut repugnante: quia illa conditio non repugnat ex natura rei, sed tantum ratione alicuius extrinseci et ex aliqua suppositione accidentali, quae licet non impleatur, nihilominus censeri non debet ridicula promissio, irrisoriumque decretum sub conditione factum; quia ad rationem summi et generalis Provisoris spectat plura decernere sub conditione, quae tamen absolute non vult exequi, propter occultas suae providentiae rationes.

Dices 4. Omne divinum decretum importat et efficit aliquam mutationem physicam et realem in creatura; illam enim deducit de statu possibili ad esse futurum et existens: sed decreta conditionata, quorum conditio nusquam implebitur, non possunt efficere in rebus decretis aliquam physicam mutationem, cum talis creatura decreta nusquam erit: ergo talia decreta sunt impossibilia.

Nego maiorem. Non enim necesse est quod divina voluntas, divinumque decretum inferat aliquam realem et physicam mutationem in creatura ut ad ipsam dicatur libere determinari, ad id enim sufficit mutatio moralis. Deus enim potuit ab aeterno velle, quod homo pro aliquo tempore sit obligatus alicui voto aut praecepto, et irretitus aliquo reatu poenae; sequenti autem tempore solutus existat ab his omnibus vinculis, nempe dispensando ipsum a voto et ab observantia praecepti et solvendo reatum, vel per sufficientem contritionem et satisfactionem iam exhibitam, vel per misericordem indulgentiam et delicti gratuitam remissionem; quae omnia solam moralem mutationem in homine efficiunt; nihilominus sufficiunt ad terminandam Dei liberam volitionem: adeoque ad id non requiritur realis et physica mutatio. Ad minorem dico, decreta conditionata non efficere quidem in rebus futuris sub conditione ponenda aliquam mutationem physicam, sed solum moralem, eo quod causent in obiecto quamdam mutationem obiectivam, illud transferendo ab esse pure possibili ad esse futurum sub conditione, et ordinando illud ad existentiam conditionate habendam.

Dices 5. Si darentur in Deo decreta conditionata, sequeretur Deum habere affectus contrarios et oppositos: sed falsum consequens: ergo et antecedens. Probatur sequela maioris: si Deus decrevisset, v. g. conditionate futuram conversionem Tyriorum ad praedicationem Christi, illam conversionem voluisset, et cum aliunde absolute decrevisset, quod Christus apud eos nusquam praedicaret, idem simul voluisset et noluisset; et consequenter simul habuisset oppositos affectus.

Nego sequelam maioris. Illi enim affectus non censentur oppositi, qui non versantur circa idem obiectum eodem modo consideratum; at tales sunt divinae volitiones, una enim est efficax respectu effectus absolute venturi, v. g. volitio quod Christus nusquam praedicet apud Tyrios: alia autem est tantum inefficax, v. g. conversio Tyriorum ex supposita Christi apud eos praedicatione. Deus autem potest simul et semel idem velle voluntate efficaci, et nolle voluntate inefficaci, diversa ratione; vult enim inefficaciter salvare etiam omnes damnandos, quia sunt ipsius imagines divinae; nihilominus vult eos etiam, redemptos pretioso Sanguine Filii sui et in impaenitentia finali e vivis excessuros, damnare, quia peccatores sunt; quae duae volitiones, licet oppositae videantur, tales nihilominus non sunt, quia diverso medio idem obiectum respiciunt.

Dices 6. Illa decreta conditionata nec probari possunt a priori, quia sunt libera, et nihil praecedit in voluntate divina cum quo habeant necessariam connexionem; nec etiam probari possunt a posteriori, quia nullum revera habent effectum, cum versentur circa res quae simpliciter sunt possibiles: nec etiam idipsum inferri potest ex revelatione, illa namque decreta conditionata neque inferuntur ex Scriptura, nec ex sanctis Patribus: ergo revera nulla sunt.

Nego antecedens. Primo namque decreta illa probari possunt a posteriori, licet enim nullum habeant effectum absolute futurum, illum tamen haberent virtute decreti conditionati in Deo praeexistentis, si conditio, qua posita enuntiatur futurum, esset impleta: unde futura conditionata non sunt in statu merae possibilitatis, sicut alter mundus quem Deus producere posset si vellet; sed aliquatenus participant rationem futuri, non quidem absolute, sed ex hypothesi; colliguntur pariter illa decreta ex Scriptura sacra, ut constat ex prima probatione Conclusionis.

Dices 7. Illa decreta conditionata magnam inferunt absurditatem: ergo nullatenus sunt admittenda. Probatur antecedens: ex eis namque sequitur Deum fore causam peccatorum per duplex decretum: primo quidem per conditionatum, quo Deus decrevit peccata fieri, si certae adsint conditiones: secundo, per absolutum, quod resultat ex priori, positis nempe ac praevisis illis conditionibus extituris, quo fit ut hoc duplici decreto veluti praedeterminetur voluntas, ex se indifferens, ad omnia patranda crimina: unde sequitur Deum non solum permittere, sed etiam revera causare peccatum.

Nego antecedens. Nullus enim Catholicorum affirmat esse in Deo aliquod decretum sive absolutum, sive conditionatum quo decreverit peccata fieri, nec ullus pariter asserit ipsum praedeterminare voluntatem ad peccatum: sed Theologi constituunt in Deo decretum absolutum vel conditionatum, quo Deus vult permittere absolute, vel ex hypothesi futurum, et concurrere ad entitatem actus peccaminosi inquantum actus physici et entia sunt, secundum nempe omnem rationem entitatis et bonitatis quam habent, non autem secundum rationem deformitatis et malitiae qua, propter deviationem creatae voluntatis, moraliter afficiuntur.

Instabis. Revera ex illis decretis conditionatis Deus censeretur esse auctor peccati, non solum secundum entitatem, sed etiam secundum deformitatem: ergo, etc. Probatur antecedens: Ille censendus esset peccati auctor, qui mente revolvens omnes ordines rerum, omnesque temporum et locorum circumstantias, statueret opem ferre ad omnia patranda crimina sub certa conditione, nempe si ab illo opem patrandi crimina peterent: sed hoc ipsum sequitur ex decreto conditionato, quo scilicet Deus decernit se concursurum cum omnibus causis liberis ad omnia etiam crimina, si nempe ad illa patranda crimina sese determinent et eius ad id concursum exigant: ergo, etc.

Nego antecedens. Et ad eius probationem dico, Deum non decernere se concursurum ad actum peccaminosum praecise quatenus peccaminosus est, sed tantum quatenus actus entitativus est, ad quem eliciendum sese libere determinat creata voluntas, cui Deus ut causa generalis et universalis suum negare non debet concursum, ut fusius docebimus in Tractatu de Providentia.

Dices 8. Ex hac sententia sequeretur constituenda esse in Deo innumerabilia decreta, imo imprudentia, ridicula et absona circa res singulares; appositis nempe inutilibus et ridiculis conditionibus sub quibus infinitae pene propositiones possunt fieri, v. g.: Si accepero librum, moriar; si Turca sedeat Constantinopoli, ero Religiosus Parisiis; et alia similia, quae cum omnino Deum dedeceant, etiam ab eo longe removenda sunt illa decreta conditionata.

Nego antecedens. Non enim admittimus in Deo decreta conditionata circa omnes combinationes rerum possibilium, sed solum circa illa conditionata quae in Scripturis sacris exarantur, vel ex illa colliguntur. Unde hoc argumentum potius militat in defensores scientiae mediae, qui nempe asserunt Deum ante omne decretum liberum suae voluntatis, certo scire, quid esset determinaturus, positis quibuscumque combinationibus etiam possibilibus cuiuslibet futuri conditionati.

Dices denique. Eadem est ratio de futuris conditionatis, ac absolutis: sed praescindendo a quocumque divino decreto, saltem antecedente, salvatur in Deo certa scientia futurorum contingentium absolutorum: ergo simili ratione praescindendo a quolibet decreto conditionato salvatur in Deo scientia futurorum conditionatorum; sicque nulla est necessitas illa decreta admittendi.

Nego minorem. Cum enim omnia contingentia, quae absolute sunt futura, pendeant intrinsece ex decreto voluntatis divinae, quod aeternum est; inde fieri non potest, ut praeciso quocumque divino decreto, aliquid sit de facto futurum; adeoque nec fieri potest ut cognoscatur sub ratione futuri, siquidem Apocalypsis 4.: Tua sunt omnia et propter tuam voluntatem erant, et creata sunt. Unde supponere aliquid futurum independenter a decreto divino, est omnino negare Deum esse Primam rerum omnium causam.

Notandum 1. Nomine Scientiae mediae (de qua celebris controversia extitit coram Clemente VIII. et Paulo V. in Congregatione de auxiliis inter Patrem Thomam de Lemos Dominicanum, et Patres Gregorium de Valentia ac Ferdinandum de Vastida Societatis Iesu,) Recentiores Theologos intelligere cognitionem certam et infallibilem, quam Deus habet de rebus conditionate futuris ante decretum actuale et exercitum, quo decernit et praedeterminat illarum futuritionem. Vocatur autem scientia media: vel primo quia (inquiunt) mediat inter scientiam simplicis intelligentiae et visionis, et de utraque aliquid participat; est enim necessaria ex parte subiecti, sicut scientia simplicis intelligentiae, scilicet ex parte Dei, eo quod antecedat omne actuale decretum liberum de rerum futuritione, eo fere modo, quo primae nostrae cogitationes dicuntur necessariae, quia praecedunt omnem nostrae voluntatis deliberationem et electionem; est etiam libera ex parte obiecti, sicut scientia visionis, quia terminatur ad obiecta libera, scilicet ad contingentia conditionata, quae per illam scientiam mediam cognoscuntur. Vel secundo haec scientia vocatur Media, quia per illam Deus cognoscit futura conditionata, quae veluti medium tenent inter mere possibilia, quae per scientiam simplicis intelligentiae cognoscuntur, et absolute futura quae attinguntur per scientiam visionis. Vel denique, ut fatentur aliqui, haec scientia dicitur Media, eo quod videatur medium divinitus inspiratum, ad convellendos omnes Pelagianorum, Semipelagianorum, Lutheranorum et Calvinistarum errores circa divinam praedestinationem, gratiae necessitatem et efficaciam, ac hominis cum divina praescientia et efficaci gratia libertatis conciliationem; quatenus nimirum haec scientia statuit electionem et determinationem humanae voluntatis prius a Deo sub conditione praevisam, quam aliquid praedefiniat et determinet circa eiusdem voluntatis actus liberos absolute futuros.

Notandum 2. Huius mediae scientiae Assertores omnes in eo pene convenire, quod affirment illam esse recenter excogitatam et sanctis Patribus ac antiquioribus Theologis incognitam. Molina enim in Concordia ad quest. 23. art. 4. et 5. scribere non dubitat, in iis quae ipse tradiderat de scientia media futurorum sub conditione, sitam esse totam rationem conciliandi libertatem arbitrii cum divina gratia et praedestinatione; quae si data explanataque semper fuisset, forte neque Pelagianam haeresim fuisse orituram, neque Lutheranos tam impudenter arbitrii nostri libertatem fuisse negaturos, obtendentes cum divina gratia, praescientia et praedestinatione cohaerere non posse. Addit: Haec nostra ratio conciliandae libertatis arbitrii cum Divina praedestinatione, a nemine quem vidimus, fuit hucusque tradita; ideo paulo fusius est exponenda. Subdit: Si ab Augustino ea data et explanata fuisset, Pelagiana haeresis numquam fuisset exorta, neque ex Augustini opinione concertationibusque eius cum Pelagianis tot fideles fuissent turbati, nec ad Pelagianos defecissent. Similia habet Fonseca quaest. 6. metaphys. sect. 8. ubi iactitat se primum in Deo quamdam excogitasse scientiam, quam dicit esse mediam inter scientiam Dei naturalem et liberam de actibus liberis sub conditione futuris. Et Vasquez, prima parte disputatione 67, cap. 7.: Quid mirantur Scholastici Theologi, inquit, si praeter scientiam simplicis intelligentiae et visionis, nos aliam ponamus, cuius ipsi mentionem non fecerunt? Denique Valentinus Herice 1. part. disputatione 7. cap. 10. ait: Quis nesciat hanc scientiam mediam latuisse Scholasticos, et a nostris Patribus e tenebris, in quibus latebat, erutam diligenti Patrum assiduaque lectione. Suarez vero aliis prudentior et humilior, non affirmat eam esse novum inventum, sed contendit ab Augustino ad nos perenniter fluxisse, quamquam non semper ita perspicue Theologis innotuerit. — Licet autem omnes fere Patres Societatis Iesu illam scientiam mediam propugnent, non tamen invicem consentiunt in illa explicanda et probanda: Primo namque discrepant in assignando medio, in quo illa fundetur. Nonnulli enim, ut supra dictum est, concedunt cum Molina et Becano Deum cognoscere futura contingentia conditionata in supercomprehensione causarum secundarum, et eminentissima cognitione liberi arbitrii. Aliqui cum Suarez in decreto ut futuro in sequenti signo rationis. Alii denique in veritate obiectiva, quam futura conditionata habent antecedenter ad decretum conditionatum. Secundo dissentiunt invicem in astruenda huius scientiae speciali ratione; quidam enim volunt illam esse vere mediam inter utramque scientiam simplicis intelligentiae et visionis. Nonnulli existimant illam ad scientiam simplicis intelligentiae esse revocandam. Ceteri demum contendunt illam cum scientia visionis connectendam esse.

Notandum 3. Ex Didaco Alvares Archiepiscopo Tranensi disput. 7. De Auxiliis, n. 10, olim extitisse quosdam haereticos Arianos, qui tamquam fundamentum potissimum sui erroris hanc scientiam mediam constituerunt in Deo, ut videlicet ex parte praescientiae boni usus liberi arbitrii futuri assignarent causam, propter quam solus Christus, quem per gratiam, non per naturam esse Filium Dei asserebant, solus inquam, inter homines ad ipsam divinae filiationis dignitatem fuerit evectus. Ita refert Alexander Alexandrinus Episcopus in Epistola ad Alexandrum Episcopum Constantinopolitanum, quae inseritur inter acta

Concilii Ephesini, cuius verba sunt:

Cum illis obiicitur sententia, quae deinceps sequitur, et ipsi spreverunt me, quod plane naturae Servatoris, qui est natura immutabilis, repugnat: tunc omni exuta erga Deum pietate, ac reverentia aiunt: Deum, cum praescientia et praesensione praenoscisset neutiquam ipsum aspernaturum, idcirco ex omnibus elegisse: Non enim natura aut quidquam praeter ceteros Filios habuisse prorogativae (nullum namque natura Filium Dei esse affirmant, neque quemquam esse, qui ulla cum eo proprietate coniunctus sit), sed cum esset natura mutabili et propter singularem in vita et moribus rite instituendis diligentiam ac studium, non ad vitia deflecteret, Deum eum elegisse, adeo ut si vel Paulus, vel Petrus in hac obnixe incubuisset, eodem modo fuissent Filii Dei, quo ille fuit. Ac quo insanam et pestiferam suam doctrinam confirment, etiam in ipsas Scripturas vim faciunt, et sententiam in Psalmis de Christo traditam, quae ita se habet, Ps. 44: Dilexisti iustitiam et odisti iniquitatem: propterea unxit te Deus Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis, ad suum institutum detorquent.

Eamdem scientiam mediam, ad stabiliendam praedestinationem ex praevisis meritis orientibus ex primario bono usu liberi arbitrii absque beneficio gratiae, admiserunt Semipelagiani, ut infra constabit. Adeoque certum est scientiam mediam non esse recens, sed vetustissimum dogma, ab haereticis primitus excogitatum, quo facilius suis erroribus patrocinarentur.

Notandum 4. Quod etsi nonnulli mediae scientiae Assertores affirmant nostram sententiam cum sua de scientia media facile conciliari posse: nihilominus sententiae illae toto caelo dissident, nec solum pugnant in modo loquendi, sed etiam reipsa. Primo, quod nostra sententia constituit in Deo actualiter decretum conditionatum producendi per causas secundas liberas eventum qui praenuntiatur futurus, si conditio adimpleatur: opposita vero sententia nullum decretum constituit actualiter in Deo etiam conditionatum, in quo fundetur infallibilitas eventus qui praenuntiatur futurus, si verificetur conditio. Secundo differunt, nam decretum conditionatum ex parte actus volendi inclusum in ipsa conditione, quod ponit sententia contraria, solum est decretum creandi causas liberas et constituendi eas in talibus circumstantiis et cum talibus auxiliis sufficientibus, quibus possint operari si velint, et offerendi ex parte sua simultaneum concursum, quoties ipsi voluerint operari, ut ex dictis patet: nos autem censemus, quod ut eventus conditionatus sit infallibiliter futurus ex hypothesi, non sufficit decretum illud creandi causas secundas liberas et constituendi in talibus circumstantiis, cum sufficienti virtute ad operandum si velint, offerendo illis concursum simultaneum, sicut illi ponunt; sed ultra haec omnia, ut eventus contingens sit infallibiliter futurus sub conditione, necessario requiritur quod praecedat in Deo decretum actuale, quo voluit ut talis eventus sit infallibiliter futurus, sub conditione tamen, si conditio, sub qua praedicitur futurus, impleretur.

Conclusio unica. — Non est ulla admittenda scientia media qua Deus futura conditionata cognoscat antecedenter ad suum decretum de illorum conditionata futuritione. Haec est communis inter Thomistas et Scotistas fideliores suorum Doctorum

Interpretes et Discipulos: et colligitur primo ex Doctrina Doctoris Subtilis, qui in 1. dist. 38. n. 2, resolvens scientiam Dei de contingentibus non esse practicam, ait: Si ante actum voluntatis divinae posset intellectus divinus aliquam talem cognitionem habere, haberet eam mere naturaliter et necessario, quia omnis cognitio praecedens ibi actum voluntatis est mere naturalis et per essentiam, ut ipsa est ratio mere naturalis intelligendi. Quibus Doctor affirmat omnem scientiam divinam praecedentem decretum, esse necessariam, mere naturalem, et per essentiam, qualis est scientia simplicis intelligentiae: sed talis non esset illa scientia media, et consequenter illam respuit Doctor. Deinde dist. 41. n. 10. impugnans sententiam Henrici, dicentis rationem cur Deus aliquem praedestinet, alium vero reprobet, esse bonum usum liberi arbitrii praevisum ex parte praedestinati, et malum usum ex parte reprobi, ait:

Sed contra istud arguitur; Primo quia Deus non praevidet ipsum bene usurum libero arbitrio, nisi quia vult, vel praeordinat istum bene usurum illo, quia sicut dictum est dist. 39. certa praevisio futurorum contingentium est ex determinatione voluntatis divinae: Si ergo offerantur voluntati divinae duo aequales in naturalibus, quaero quare istum praeordinat bene usurum libero arbitrio et illum non? Non est huius, ut videtur, assignare rationem, nisi voluntatem divinam: et haec est prima distinctio inter eos, quam per te sequitur electio, vel reprobatio. Ergo in prima distinctione pertinente ad praedestinationem et reprobationem, sola ratio est divina voluntas.

Quibus verbis Doctor diserte affirmat divinam scientiam supponere decretum, et res non habere rationem futuri nisi dependenter a decreto: adeoque explodit illam scientiam, qua res futurae dicuntur cognosci antecedenter ad divinum decretum de illorum futuritione.

PRIMA IMPUGNATIO SCIENTIAE MEDIAE EX S. AUGUSTINO.

Probatur itaque conclusio. Primo quidem auctoritate sancti Augustini, qui hanc scientiam mediam improbat et respuit, ut evinco hoc argumento: Illam scientiam sanctus Augustinus respuit et reprobat, quam Massilienses, Semipelagiani dicti, propugnabant ad conciliandam humanam libertatem cum Dei decretis: sed illi ad id propugnabant scientiam mediam praecedentem divina decreta esse necessariam: ergo eam reprobat sanctus Augustinus. Ut maior clarius innotescat, prius minorem probo ex Epistolis sanctorum Prosperi Episcopi Rhegiensis et Hilarii Episcopi Arelatensis, in quibus Semipelagianorum errores et sententiae referuntur et deferuntur ad ipsum S. Augustinum, ut adversus eos scriberet, uti fecit in Lib. De Praedestinatione Sanctorum et de Bono perseverantiae. Scribit itaque S. Prosper, Semipelagianos unanimiter docuisse divinam praedestinationem praescientiae esse innixam, et Deum neminem praedestinare nisi supposita praescientia, qua praevidet quid actura sit eius voluntas cum ipso gratiae adiutorio in tali vel tali circumstantia posita: ait enim initio Epistolae:

Haec ipsorum definitio ac professio est, omnem quidem hominem Adam peccante peccasse, et neminem per opera sua, sed per Dei gratiam regeneratione salvari: universis tamen hominibus propitiationem, quae est in Sacramento Sanguinis Christi, sine exceptione esse propositam, ut quicumque ad fidem et ad Baptismum accedere voluerint, salvi esse possint. Qui autem credituri sunt, quive in ea fide quae deinceps per

Dei gratiam sit iuvanda mansuri sunt, praescivisse ante mundi constitutionem Deum: et eos praedestinasse in regnum suum quos gratis vocatos dignos futuros electione, et de hac vita bono fine excessuros esse praeviderit.

Quod autem hanc divinam praescientiam divino decreto anteriorem esse profiteretur, indicat subiciens:

Hoc autem propositum vocationis Dei, quo vel ante mundi initium, vel in ipsa conditione generis humani, eligendorum et reiciendorum dicitur facta discretio, ut secundum quod placuit Creatori, alii vasa honoris, alii vasa contumeliae sint creati, et lapsis curam resurgendi adimere et Sanctis occasionem temporis afferre; eo quod utraque parte superfluus labor sit, si neque reiectus ulla industria possit intrare, neque electus ulla negligentia possit excidere: quoquo enim modo se egerint, non posse aliud erga eos quam Deus definivit accidere, et sub incerta spe cursum non posse esse constantem, cum si aliud habeat praedestinantis electio, cassa sit adnitentis intentio.

Unde concludebant: Removeri itaque omnem industriam tollique virtutes, si Dei constitutio (hoc est decretum) humanas praeveniat voluntates: et sub hoc praedestinationis nomine, fatalem quamdam induci necessitatem. Unde idem S. Prosper inter alia S. Augus. rogat ut edoceat:

Utrum praescientia Dei ita secundum propositum maneat, ut ea ipsa quae sunt proposita, sint accipienda praescita: an per genera causarum, et species personarum ista varientur; ut quia diversae sunt vocationes, in his qui nihil operaturi salvantur quasi solum Dei propositum, videatur existere: in his autem qui aliquid boni acturi sint, per praescientiam possit stare propositum: an vero uniformiter, licet divina praescientia a proposito temporali distingui non possit, praescientia tamen quodam ordinis sit submissa proposito.

Idest, an futurorum praescientia sit anterior divino decreto, an vero sit eo posterior, et in eo fundetur. Quibus patet sermonem institui a S. Prospero de scientia media, quatenus etiam nunc asseritur a Recentioribus Theologis. — Confirmatur ex Epistola S. Hilarii eadem de re ad ipsum sanctum Augustinum scripta, in qua referens pariter eorumdem Semipelagianorum errores, maxime quod assererent Deum non concedere dona gratiae, nisi supponendo initium aliquod bonae voluntatis: cumque urgerentur exemplo adultorum quibus praedicatum fuit Evangelium, aliis vero non fuit; quod refundi non poterat in initium bonae voluntatis, cum omnes essent sub peccato infidelitatis conclusi:

Cum autem dicitur eis, inquit, quare aliis, vel alicubi praedicetur, vel non praedicetur, vel nunc praedicetur quod aliquando pene omnibus, sicut nunc aliquibus gentibus non praedicatum sit: dicunt, id praescientiae esse divinae, ut eo tempore, et ibi, et illis veritas annuntiaretur, vel annuntietur: quando et ubi praenoscebatur esse credenda.

Addit:

Et hoc non solum aliorum Catholicorum testimoniis, sed etiam Sanctitatis tuae disputatione antiquiore, se probare testantur, ubi tamen eamdem gratiam non minore veritatis perspicuitate docueris: ut illud quod dicit Sanctitas tua in quaestione contra Porphyrium de tempore Christianae Religionis: tunc voluisse hominibus apparere Christum et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse qui in eum erant credituri.

Quibus constat Semipelagianos asseruisse illam divinam praescientiam divinis decretis anteriorem de qua hic sermo est. Probatur itaque maior, nimirum quod S. Augustinus illam scientiam mediam respuerit: hic enim cap. 9. lib. De Praedestinatione Sanctorum, respondens ad id quod Semipelagiani ex ipsius scriptis, tum adversus Porphyrium, tum in Commentario in Epistolam ad Romanos, usurpabant ad asserendam praescientiam esse divinis decretis anteriorem; cum retulisset ea omnia quae contra Porphyrium dixerat, concludit Semipelagianos perperam asserere quod voluerit praescientiam divinam divinis decretis esse anteriorem; imo illam ipsis decretis esse subnixam ibidem se docuisse affirmat;

Cernitis, inquit, me sine praeiudicio latentis consilii Dei aliarumque causarum, hoc de praescientia Christi dicere voluisse, quod convincendae Paganorum infidelitati, qui hanc obiecerant quaestionem, sufficere videretur? Quid enim est verius quam praesciisse Christum, qui, et quando, et quibus locis in eum fuerant credituri? Sed utrum praedicato sibi Christo a seipsis habituri essent fidem, an Deo donante sumpturi, idest, utrum tantummodo eos praescierit, an etiam praedestinaverit Deus, quaerere ac disserere tunc necessarium non putavi. Proinde quod dixi, tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse qui in eum fuerant credituri, posset etiam sic dici tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari Doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse qui electi fuerant in ipso ante mundi constitutionem.

Quibus verbis S. Augustinus ad decretum divinae voluntatis et eius electionem revocat scientiam, qua Deus praescivit, praedicato Evangelio his vel illis temporibus, quinam essent in illum credituri. Sentit ergo scientiam illorum conditionatorum praesupponere in Deo decretum aliquod suae divinae voluntatis.

Confirmatur. ibidem sanctus Augustinus, cap. 10. ait:

Praedestinatio sine praescientia non potest esse, potest autem sine praedestinatione praescientia: praedestinatione quippe Deus ea praescivit, quae fuerat ipse facturus. Unde dictum est: fecit quae futura sunt: Praescire autem potens est, etiam quae ipse non facit, sicuti quaecumque peccata.

Unde sic argumentor: quae Deus est facturus, praenoscit ex praedestinatione, idest ex decreto suo: ergo non datur in eo praescientia futurorum independenter a suo decreto. Patet antecedens ex verbis ipsius Augustini hoc solum statuentis discrimen inter praescientiam et praedestinationem, quod praedestinatio sit tantum eorum, quae Deus facturus est, praescientia vero sit etiam eorum quae non est facturus, qualia sunt peccata; ideoque ex eius mente praescientia futurorum quae facturus est, posterior est decretis, non vero anterior.

Confirmatur 2. ex eodem sancto Augustino lib. De Bono Perseverantiae, c. 9. exponens illud quod dicit S. Ioannes 1:

Si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum; ubi respondens: Non erant ex eis, quia non erant secundum propositum vocati, non erant in Christo electi ante constitutionem mundi, non erant in eo sortem consecuti, non erant praedestinati secundum propositum eius, qui universa operatur: sibi obiiciens ex parte Pelagianorum; Certe poterat illos Deus praesciens esse lapsuros, antequam id fieret, auferre de hac vita; respondet: An eo redituri sumus, ut adhuc disputemus quanta absurditate dicatur iudicare homines mortuos etiam de his peccatis quae praescivit eos Deus perpetraturos fuisse, si viverent? Quod ita abhorret a sensibus christianis aut prorsus humanis, ut id etiam refellere pudeat.

Quibus verbis diserte improbat praescientiam eorum quae decreta antecedunt. Deinde ibidem confirmat illa quae dixerat cap. 9. De Praedest. Sanctorum, nimirum quod quando dixit Christum tunc hominibus apparuisse, et apud eos praedicasse suam Doctrinam, quando et ubi sciebat qui erant in eum credituri, illud intellexit sine praeiudicio latentis consilii Dei, et sine exclusione divini decreti: ergo semper supponit decretum divinum antecedere divinam praescientiam.

Replicant. scientiae mediae assertores S. Augustinum in his textibus loqui de futuris absolutis, non autem de conditionatis.

Contra. De illis futuris loquitur sanctus Augustinus, de quibus interrogatus fuerat a sanctis Prospero et Hilario, et de quibus agebant Semipelagiani, alioquin ad rem non responderet; de quibus tandem ipse mentionem fecerat in libro De sex quaestionibus Paganorum: sed illa futura de quibus sermo est, sunt conditionata. Probatur 1. ex Epistola sancti Prosperi, qui cum distinxisset duo genera Semipelagianorum, quorum aliqui magis ad Pelagianos deflectebant, concludit:

Pene omnium par invenitur, et una sententia, qua propositum et praedestinationem Dei secundum praescientiam receperunt, ut ob hoc Deus alios vasa honoris, alios contumeliae fecerit, quia finem uniuscuiusque providerit, et sub ipso gratiae adiutorio in qua futurus esset voluntate et actione, praescivit.

Quibus patet Semipelagianos sensisse Deum utique aliquos reprobare, quod praeviderit eos etiam non consensuros gratiae, si illam haberent; non ergo loquitur de futuris absolute. Deinde ipsemet sanctus Augustinus sufficienter indicat se loqui de futuris conditionatis: tum quia explicat quaestionem, Si Christus pari tempore et loco apud Gentiles praedicasset, an illi credidissent vel non: quod certe non est futurum absolute, sed conditionate. Denique, cap. 10. De Praedestinatione Sanctorum, ait: Praedestinatione quippe Deus ea praescivit, quae fuerat ipse facturus: sed quae Deus fuerat facturus, non sunt absolute, sed conditionate futura; absolute enim futura, absolute facturus est, non vero facturus erat: ergo ibi agit de futuris conditionate. Adde quod ibidem sanctus Augustinus affirmat divinam praescientiam praesupponere divinum decretum, et consequenter, etiam dato et concesso quod de futuris absolutis ageret, semper scientiam mediam et antecedentem decretum excluderet.

Replicant alii. sanctum Augustinum respuere quidem scientiam mediam et independentem a decreto, non quidem quantum ad substantiam et bonum usum, sed quantum ad abusum et modum erroneum, quo illam Semipelagiani admittebant, quatenus scilicet dicebant ex illa Deo exhiberi motiva praedestinationis et gratiae.

Contra. Primo, Sanctus Augustinus eo modo reiicit praescientiam independentem a decreto, quo illam tradiderat in libro De sex quaestionibus Paganorum: sed illam tradiderat ibidem quantum ad substantiam; ibi enim dixerat quod Christus tunc hominibus voluit apparere, quando et ubi sciebat qui in eum fuerant credituri: ergo illam reprobat non solum quantum ad abusum, sed etiam quantum ad substantiam. Secundo illam negat praescientiam ante decretum ut asserebatur a Semipelagianis: sed illi astruebant praescientiam non solum quantum ad motivum gratiae et praedestinationis, sed etiam ad salvandam libertatem arbitrii, ut constat ex verbis sancti Prosperi: ergo non solum quantum ad abusum, sed etiam quantum ad substantiam illam respuit.

Replicant caeteri. quod etsi S. Augustinus loquatur de scientia media quoad substantiam, tamen non asserit eam supponere decretum absolutum ex parte subiecti, seu decernentis, sed tantum conditionatum ex parte actus, quod consistit cum ipsamet scientia media quae decretum absolutum antecedit.

Contra. haec replica directe militat in ipsummet S. Augustinum iam laudatum et dicentem, Quod Deus praedestinatione praescivit quae ipse fuerat facturus: ac proinde praescientia illa supponit decretum absolutum ex parte subiecti. Deinde, ipsemet S. Augustinus, lib. De Bono Perseverantiae, cap. 17, loquens de donis quae Deus gratuito concedit ad perseverandum, ait: Haec Dei dona, si nulla est praedestinatio quam defendimus, non praesciuntur a Deo; praesciuntur autem: haec est igitur praedestinatio quam defendimus. Quibus verbis S. Augustinus concludit praescientiam ex praedestinatione, ac proinde ex praesupposito decreto absoluto ex parte Dei decernentis. Constat ergo S. August. scientiam mediam explodere, ac proinde illam non admittit.

SCIENTIA MEDIA IMPUGNATUR SECUNDO RATIONE THEOLOGICA.

Probatur 2. Conclusio ratione Theologica. Scientia media dicitur cognitio certa et evidens futurorum conditionatorum antecedenter ad decretum divinum et praedestinationem divinae voluntatis: sed talis cognitio Deo repugnat: ergo non est asserenda.

Maior patet, quamquam enim scientiae mediae Assertores invicem pugnent in asserendo medio in quo Deus cognoscat futura contingentia conditionata antecedenter ad decretum, omnes tamen in hoc conveniunt quod illa divina cognitio certa sit et evidens et anterior ipsis divinis decretis.

Probatur itaque minor. illa Scientia Deo repugnat quae implicat in terminis: sed scientia Dei de conditionate futuris ante decretum implicat in terminis: ergo Deo repugnat. Maior constat: nihil enim contradictorium et sibi ipsi repugnans Deo attribui debet. Minor vero probatur ex iis quae diximus, rerum futuritionem pendere a divino decreto, vel absoluto, si absoluta sit futuritio; vel conditionato, si fuerit conditionata: ergo requirit causam externam, quae illam de esse possibili ad esse futurum deducat: sed praecipua causa rerum futuritionis est ipsamet divina voluntas, res aliquas extrahens ab esse possibili ad esse futurum; adeoque rerum futuritio a decreto divino pendet.

Confirmatur 1. Ita se habet decretum Dei absolutum in ordine ad futurum absolute, sicut decretum conditionatum in ordine ad futurum conditionate: sed implicat quod aliquid sit futurum absolute, nisi praecedat decretum absolutum Dei decernentis, quod illud fiat: ergo pariter implicat quod aliquid sit futurum conditionate, nisi praecedat decretum Dei statuentis, ut futurum illud fiat, si adsit et impleatur conditio.

Confirmatur 2. Futurum conditionatum, adimpleta conditione, transit in futurum absolute: ergo si ante decretum suae voluntatis cognoscit Deus certo et infallibiliter, quod si Petrus, v. g. ponatur in talibus circumstantiis, consentiet tali obiecto sibi proposito, adimpleta illa conditione, antequam Deus aliquid decernat de actu futuro, cognoscet illud esse futurum absolute; et ita in hac hypothesi aliquid poterit esse futurum absolute independenter a decreto divinae voluntatis, quod nullus Theologorum admittet.

Replicant scientiae mediae assertores. equidem res non habere futuritionem nisi a decreto divino; sed hoc esse discrimen inter absolute et conditionate futura, quod absoluta dependent quidem a decreto actuali et exercito et actu elicito a Deo: conditionata vero non requirunt decretum actu positum et existens in voluntate divina; sed tantum decretum, quod esset et poneretur si poneretur conditio. Existentia enim causae, inquiunt, debet habere proportionem cum existentia effectus: ergo quemadmodum necessarium est ut effectus, qui est, habeat causam quae sit actu; et effectui qui erit, assignetur causa quae futura est; ita pariter necessarium est ut effectui qui esset, etiam assignetur causa quae esset. Cum ergo effectus futuri conditionate nec de facto sint actu existentes, nec sint revera et absolute futuri, sed solum essent si poneretur conditio; idcirco non requirunt aliquod decretum actu formatum, sed tantum ponendum et formandum, si talis conditio poneretur.

Contra. Primo haec replica directe militat in sanctum Augustinum, qui ut iam pluries diximus, asserit Deum praescire conditionate futura, idque dependenter a decreto suo: ergo sicut de facto praescit illa conditionate futura, etiam de facto illa decrevit et praedefinivit, alioquin non de facto et actu ea sciret et cognosceret, sed tantum cognovisset et scivisset, si ipsius divina Scientia divinumve decretum penderet a conditione ponenda, nec ipsa ponenda conditione fuisset anterius.

— Deinde, decretum illud ponendum si ponatur conditio, vel cognoscitur actu a Deo, vel non: asserere non possunt illud actu non cognosci; affirmant enim res conditionate futuras cognosci dependenter ab illo decreto conditionate ponendo. Si cognoscatur autem, vel cognoscitur ut actu existens, vel ut futurum. Si primum, habeo intentum: si secundum, sequitur aliqua Dei decreta esse futura, quod prius contra Suarez falsum esse probavimus.

— Deinde, si daretur aliquod decretum conditionate futurum, sequeretur divinam voluntatem esse mutandam, et ab aliquo extrinseco dependere: siquidem decretum formabitur, si talis adsit conditio de re conditionate futura; non formabitur autem, si talis conditio desit: sed implicat divinam voluntatem esse mutabilem, et ab aliquo extrinseco dependere: ergo pariter implicat decretum divinum de conditionatis esse futurum.

— Denique, si verum esset quod replicant Adversarii, nimirum causam esse proportionandam effectui, eo modo quo dictum est, sequeretur decreta de rebus absolute futuris non esse etiam actu in Deo; sicque nedum conditionate, sed etiam absolute futura non praesupponerent decretum exercitum et actu formatum, sed tantum formandum. At falsum consequens: ergo et antecedens. Patet sequela maioris, futura enim absoluta non sunt actu ab aeterno, sed solum revera existent in aliqua temporis differentia: ergo si verum sit, quod effectui qui erit, assignari tantum debeat causa quae erit, non causa quae de facto est; aperte sequitur, quod etiam id quod est absolute futurum, non debeat praesupponere decretum actu formatum sed tantum decretum in futuro formandum; quod cum scientiae mediae Assertores verum non censeant, nec sentire debent effectui, qui esset si talis poneretur conditio, etiam assignari debere decretum, non quod actu sit, sed quod esset si talis conditio poneretur.

Probatur 2. Scientia media est inutilis ad eos fines ad quos necessaria affirmatur a suis Assertoribus: ergo non est admittenda. Probatur antecedens: Necessitas, et utilitas scientiae mediae, si qua esset, maxime ad conciliandam humanam libertatem cum praedestinatione et gratia efficaci, necnon ad dirigendum Deum in suis decretis absolutis, seu ad fundandam certam, et infallibilem futurorum absolutorum notitiam: sed ad utrumque est inutilis: ergo, etc. Maior patet ex sententia Adversariorum, qui arbitrantur quod nisi Deus per scientiam mediam creatae voluntatis affectus omnes exploraret, videretque quid homo in his vel illis occasionibus et circumstantiis positus ex innata libertate voliturus sit, non possit certo et infallibiliter aliquid statuere circa salutem et conversionem hominum, seseque exponeret periculo id non implendi, quod efficaciter intendit. Arbitrantur pariter certitudinem praedestinationis cum nostra libertate non posse aliter conciliari, quam per illam scientiam, qua Deus praevidet consensum futurum antecedenter ad decretum; ita quod si divinum decretum et gratia ex illo proveniens nostrae voluntatis consensum et determinationem prioritate naturae antecederet, inferret necessitatem antecedentem, adeoque libertatem violaret.

Probatur itaque minor. Primo quidem, quia Deus in formandis suis decretis absolutis circa salutem hominum sufficienter dirigitur per scientiam simplicis intelligentiae: ergo non indiget scientia media directrice et humanae voluntatis exploratrice. Patet antecedens: Deus enim per scientiam simplicis intelligentiae comprehendit suam essentiam et omnipotentiam, videtque in thesauris suae misericordiae illa infinita media et auxilia efficacissima, quibus fortiter et suaviter praevenire potest et allicere humanam voluntatem, ut consentiat, et quando et ubi voluerit: Quis enim tam impie desipiat, inquit sanctus Augustinus in Enchiridio, cap. 98, ut dicat Deum malas hominum voluntates, quas voluerit, quando voluerit, ubi voluerit in bonum non posse convertere?

Quod ipsemet Augustinus fusius explicat, nec minus eleganter Homilia 23. ex quinquaginta,

Adulter non fuisti, inquit, in illa tua vita praeterita plena ignorantia nondum illuminatus, nondum bonum malumque discernens, nondum credens in illum qui te nescientem regebat: hoc tibi dicit Deus tuus: regebam te mihi, servabam te mihi: Ut adulterium non committeres, suasor defuit; ut suasor deesset, ego feci. Locus et tempus defuit, et ut hoc deesset, ego feci. Adfuit suasor, non defuit locus, non defuit tempus: ut non consentires, ego feci. Agnosce ergo gratiam eius cui debes quod non admisisti, etc.

Quibus verbis sanctus Augustinus aperte docet tempus, locum, aliasque circumstantias a Deo decerni sua infinita providentia: ergo non opus est ut per scientiam mediam exploret opportunas circumstantias temporis et loci, necnon et affectus humanae voluntatis.

Maxime cum, ut cecinit S. Prosper carmine De ingratis cap. 5,

At vero Omnipotens hominem cum gratia salvat, Ipsa suum consummat opus, cui tempus agendi Semper adest, quae gesta velit; non moribus illi Fit mora, nec causis anceps suspenditur ullis: Nec quod sola potest, cura officioque ministri Exequitur, famulisque vicem committit agendi.

Confirmatur. Deus per scientiam simplicis intelligentiae novit omnia possibilia: ergo pariter per illam novit modum congruum alliciendae humanae voluntatis, et eam conciliandi cum suis decretis: ergo ad id non est necessaria scientia media. Patet consequentia: si enim hic modus innotescat per scientiam simplicis intelligentiae, ad illum detegendum non est necessaria alia scientia. Antecedens etiam constat, modus enim ille quicumque excogitabilis, prius possibilis est, quam futurus; ac proinde prius videretur per scientiam simplicis intelligentiae, quae versatur circa omnia possibilia.

Probatur etiam secunda pars minoris. nempe quod illa scientia media sit inutilis ad conciliandam humanam libertatem cum praedestinatione et gratia efficaci: Tum quia primo sancti Patres diserte affirmant, hanc conciliationem esse difficillimam: unde sanctus August. Epist. 105. ad Sixtum: Cur ille credat, ille non credat, et cum ambo idem audiunt, si miraculum in eorum conspectu fiat, ambo idem vident; altitudo est divitiarum sapientiae et scientiae Dei, cuius inscrutabilia sunt iudicia. Et infra: Cur illum potius quam illum liberet, aut non liberet, scrutetur qui potest iudiciorum eius tam magnum profundum: verumtamen caveat praecipitium. Et lib. De Praedestinatione Sanctorum, cap. 9: Cur istum potius quam illum liberet, inscrutabilia sunt iudicia eius et investigabiles viae eius: melius enim et hic audimus et dicimus: O homo tu quis es, qui respondeas Deo! quam dicere audeamus quasi noverimus, quod occultum esse voluit. Et lib. 4. Contra Iulianum, cap. 8: Ista quaestio ubi de arbitrio libertatis et Dei gratia disputatur, (et idem de praedestinatione) ita est ad discernendum difficilis, ut quando defenditur liberum arbitrium, negari Dei gratia videatur: quando autem asseritur Dei gratia, liberum arbitrium putetur auferri.

Quibus constat S. Augustinum longe dissentire a Recentioribus Theologis, qui arbitrantur facilem esse conciliationem efficacis gratiae cum libertate creata.

Secundo: tantum abest ut modus ille conciliationis per scientiam mediam videatur facilis, imo non immerito a pluribus Theologis ut impossibilis respuitur. Illud enim in quo fundatur haec conciliatio per scientiam mediam, est quod creatum arbitrium prius a Deo videatur se determinare ad actum liberum, quam Deus concurrat ad illum actum; adeo ut voluntas concurrendi ex parte Dei supponat praescientiam conditionatam concursus ipsius arbitrii creati; et tamen inter utriusque divinae et humanae voluntatis concursum nulla sit distinctio, nullus ordo prioris nisi prioritate rationis.

Quis autem potest intelligere distinctionem rationis, quae simpliciter est nihil, esse fundamentum conciliandi efficacis gratiae cum libertate creata? Quomodo Deus, qui hominum instar, non concipit distincta, quae ex natura rei sunt indistincta, talis concordiae mysterium deteget? An forte nos veram talis concordiae rationem exploramus, quam Deus capere non potest?

IMPUGNATUR TERTIO AB INCONVENIENTIBUS ET ABSURDIS EX EA ORIUNDIS.

Primo quidem, quia illa videtur detrahere divinae omnipotentiae: supposita enim scientia media de aliquo conditionato, v. g. de conversione Petri futura si ponatur in illis vel illis circumstantiis et conditionibus, vel potest divina voluntas stantibus illis circumstantiis velle Petrum non converti, vel non potest illud velle. Si primum, illa scientia non erit infallibilis, quia veritas obiectiva huius futuri conditionati per repugnantem divinam volitionem evacuabitur. Si secundum, tunc infirma censetur divina omnipotentia, et libertas divinae voluntatis infirmior erit, quam libertas voluntatis creatae; voluntas enim creata sub illis occasionibus et circumstantiis praevidetur se determinatura ad unam partem cum possibilitate et libertate sese determinandi ad aliam, quod ipsi divinae libertati et voluntati non competeret:

Ita ne vero, inquit sanctus Fulgentius lib. De Incarnatione et Gratia, cap. 29, rerum ordo credi putarique permittitur, ut Deus qui Creator est hominis valeat hominem facere, non mutare? Et qui nullius eget adiutorio ut hominem faciat operari, tamen quod vult in hominis voluntate non possit, priusquam in homine ipsum velle repererit? hanc amentiam et a fidelibus suis arceat, et ab infidelibus auferat Deus.

Secundo, ex scientia media sequitur error Semipelagianorum, qui asserebant praedestinationem ad gratiam fieri ex praevisione meritorum: illa enim praedestinatio fit ex praevisis meritis naturalibus, si in signo rationis antecedente divinum decretum, quo eliguntur et praedestinantur homines ad gratiam, Deus praevideat ipsorum futura merita: atqui ex admissa scientia media Deus futura illa merita praevidet in signo antecedente decretum praedestinationis ad gratiam: ergo ex scientia media sequitur fieri praedestinationem ad gratiam ex praevisis meritis naturalibus. Patet maior: Deus enim in illo priori signo rationis, si priusquam statuat conferre gratiam homini, videat illius merita futura, non potest non moveri intuitu illorum ad conferendam homini gratiam. Minor vero probatur, nam in quocumque signo rationis aliquid verum est, a Deo praevidetur, et consequenter si in illo priori signo Petri merita naturalia sint vera obiective, a Deo praevidentur: sicque ab illis praevisis meritis Deus movebitur ad conferendam homini gratiam, quod manifestum errorem Semipelagianorum involvit.

Tertio, ex illa scientia media sequeretur hominem seipsum discernere ex puris naturalibus: ex hypothesi enim quod Deus praevideat Petrum et Paulum, illum quidem consensurum gratiae, si ipsi detur in tali circumstantia; alterum vero non consensurum: vel Petrus sese determinabit ad consentiendum ex solis viribus liberi arbitrii, vel talis determinatio causanda est a gratia excitante, aut a gratia coagente et coefficiente: sed haec determinatio dici non potest in sententia Adversariorum fieri a gratia, vel excitante, vel coefficiente: ergo oportet ut fateantur illam determinationem fieri solis viribus liberi arbitrii.

Probatur minor. in primis enim talis determinatio voluntatis non potest praevideri a Deo ut causanda per gratiam moraliter excitantem, quia scientiae mediae Assertores censent talem gratiam subiici libero arbitrio et ab illo determinari et applicari ad agendum; et consequenter sentire non possunt illam determinationem fieri a gratia excitante, sed a libero arbitrio. Patet eadem Minor quantum ad secundam partem: gratia enim operans et coefficiens, seu concursus simultaneus ordinis supernaturalis est ex se, inquiunt, indifferens et modo indifferenti offertur voluntati, et ab illa determinatur ad speciem actus: sed concursus indifferens et determinabilis a voluntate humana non potest causare eius determinationem, imo potius ab ea determinatur: ergo determinatio voluntatis ad consentiendum gratiae non potest praevideri a Deo per scientiam mediam ut causata per gratiam coefficientem.

Et consequenter, si Deus videat Petrum antecedenter decretum sese determinaturum, videt illam determinationem futuram ex solis liberi arbitrii viribus, quod Semipelagianorum, imo et Pelagianorum haeresim sapit.

Plures alias implicantias proferunt scientiae mediae Expugnatores: nimirum. 1. Quod haec auferat a Deo rationem Primae causae, quia supponit creaturam sese primo determinaturam et independenter a decreto. 2. Quod a Deo tollat rationem primi liberi, quia primum liberum debet esse primum determinans et primum eligens; eligere enim et determinare est proprius actus libertatis; et scientia media tollit a Deo rationem primi eligentis et primi determinantis, quia supponit electionem et determinationem voluntatis humanae conditionate futuram ante omnem electionem, seu ante omne decretum actuale et exercitum. 3. Quod scientia media officiat supremo Dei in hominum voluntates dominio, cum scientiae mediae Assertores affirment hominum voluntates sese determinare et applicare ad agendum antecedenter ad decretum divinum, quo Deus illas determinare censetur. 4. Quod tribuat Deo modum concurrendi cum causis liberis caecum et ignorantem, vagum et indeterminatum, quia supponit concursum indifferentem et sine intentione et volitione alicuius actus et effectus particularis, cum sola intentione generali faciendi, quod volet creatura, sive bonum, sive malum: hoc autem est concurrere caeco et ignoranti modo, et agere confuse et in incertum; eo fere modo quo quis sagittam eiaculari et eiicere vellet in tenebris, dubius quo tendat quove attingat, nisi per subsequentem lucem: sicut enim visio sequens, non impedit quominus illa sagittae eiaculatio facta fuerit modo quodam caeco et ignoranti, ita cognitio et exploratio scientiae mediae non impedit, quin modus agendi et concurrendi cum causis liberis caecus et ignarus, vagus et indeterminatus Deo attribuatur.

PROPONUNTUR OBIECTIONES EX SCRIPTURA SACRA ET SOLVUNTUR.

Obiiciunt 1. Scientiae mediae Assertores varios Scripturae sacrae textus quibus nituntur suam sententiam firmare. In primis vero proferunt illam Christi obiurgationem, Matthaei 11.: Vae tibi Bethsaida, vae tibi Corozaim, etc., ex qua sic argumentantur: Deus cognoscit certo et infallibiliter Tyriorum et Sidoniorum conversionem futuram, ea conditione quod Christus Dominus apud eos praedicasset: sed illam non cognovit in decreto aliquo: ergo illam cognovit antecedenter ad tale decretum, et consequenter per scientiam mediam. Maior patet ex prima Quaestione praesentis Sectionis, in qua determinavimus Deum habere certam et infallibilem cognitionem de futuris conditionatis. Minorem probant: Christus non solum praedixit, sed etiam obiurgat incredulitatem Iudaeorum comparative ad Gentiles, qui si vidissent miracula, quae viderant Iudaei, poenitentiam egissent: sed illa obiurgatio, saltem ut comparativa, non foret iusta, si poenitentia Gentilium cognita fuisset futura conditionate in decreto divino: ergo ita non fuit cognita. Minor probatur: ut comparativa increpatio iusta videatur, debet esse aequalitas inter extrema illius comparationis; non enim iuste increpatus fuisset servus, cui Paterfamilias duo talenta tradiderat, quod decem non fuisset lucratus, sicut ille qui quinque acceperat: sed supposito decreto conditionato circa poenitentiam Gentilium et eodem decreto negato erga Iudaeos, non salvaretur aequalitas inter illos, possentque iuste respondere Iudaei, Ideo visis miraculis Christi, poenitentiam non egimus, sicut egissent Tyrii et Sidonii; quia non habuisti illud decretum erga nos de poenitentia futura, sicut habuisti illud erga Gentiles: ergo si talis praevisio futurae poenitentiae fiat in decreto, sequitur non esse iustam Christi obiurgationem; quod consequens cum sit falsum, etiam falsum est illud unde sequitur.

Respondeo 1. Sanctum Augustinum hoc Tyriorum et Sidoniorum principio scientiam mediam convellere: cum enim Capitul. 9. libri de Bono Perseverantiae retulisset responsionem quam fecerat uni ex sex quaestionibus Paganorum, Christum scilicet, venisse tali tempore, quia praesciebat, quod in eum non essent credituri homines, si ante venisset, quae est sententia Assertorum scientiae mediae, subdit:

Haec certe de Tyro et Sidone non possumus dicere: et in eis cognoscimus ad eas causas praedestinationis haec divina iudicia pertinere, sine quarum causarum latentium praeiudicio tunc ista respondere me dixi. Facile est quippe ut infidelitatem accusemus Iudaeorum de libera voluntate venientem, qui factis apud se tam magnis virtutibus credere noluerunt, quod et Dominus increpans arguit et dixit: vae tibi Corozaim;

quibus verbis S. Augustinus duo dicit: primum quidem, illam Tyriorum conditionate futuram poenitentiam non in congruitatem eorum vocationis esse refundendam, ac proinde illam ex decreto solum conditionato praevideri. secundum, quod merito accusentur Iudaei quod sufficiens habuerint auxilium ad agendam poenitentiam, quam tamen ex voluntate agere noluerunt: ergo longe distat S. Augustini sententia a scientiae mediae Assertoribus.

Respondeo 2. Idem argumentum retorqueri posse in ipsos scientiae mediae Defensores: licet enim nobiscum fateantur Iudaeos et Tyrios fuisse pares et aequales in gratia considerata secundum entitatem physicam; non tamen negant illos fuisse inaequales in gratia spectata secundum illius esse morale et quatenus est allicitiva voluntatis hoc aut illo modo. Vel enim censent illam allectionem moralem fieri conformiter ad complexionem et genium, ut docet Vasquez; vel in ea congruitate temporis et in illis occasionibus, in quibus praevidebantur Gentiles per scientiam mediam consensuri: Iudaeis vero eadem quidem gratia exhibita fuit, sed non secundum eamdem efficaciam moralem, seu non attenta inclinatione illa illisque circumstantiis. Cum ergo Iudaei non habuerint illam aequalem gratiam secundum esse morale, aeque iuste conqueri possent, ac conquererentur de non posito erga ipsos decreto conditionato futurae poenitentiae.

Respondeo 3. Negando minorem, et ad omnes illius probationes dico, ad illam iustam increpationem Iudaeorum sufficere, quod tenebantur converti, ad idque sufficiens habebant auxilium. Ut quis enim iuste arguatur prae alio, sufficit quod eadem sit utriusque obligatio, quam tamen unus transgreditur, et alter adimplet: obligatio autem haec fundatur super posse aliquid efficere, non autem super ipsum actum et applicationem potentiae. Unde cum decretum conditionatum non conferat posse, sed illud supponat, et potentiam conditionate applicet ad actum, hinc est quod non tollat aequalitatem obligationis, nec obstet iustae increpationi etiam comparativae. Unde licet positum fuerit decretum conditionatum de futura conditionate poenitentia Tyriorum visis Christi miraculis, quod non fuit positum erga Iudaeos: nihilominus Iudaei iuste increpantur, quia habebant sufficiens auxilium ad suam conversionem.

Urgent Adversarii. S. August. lib. De Bono Pers. cap. 10. tractans quaestionem cur Deus noluerit apud Tyrios et Sidonios fieri illa signa, quibus visis, essent in Deum credituri, ait:

Quidam Disputator Catholicus non ignobilis hunc Evangelii locum sic exposuit, ut diceret praescivisse Dominum Tyrios et Sidonios a fide fuisse postea recessuros, cum factis apud se miraculis credidissent, et misericordia potius non eum illis ista fecisse: quoniam graviori poenae obnoxii fierent, si fidem quam tenuerant reliquissent, quam si eam nullo tempore tenuissent.

Quam utique sententiam cum de facto S. August. approbaverit, sequitur ipsum approbasse scientiam mediam futurorum conditionatorum ante quodlibet decretum. Non enim verisimile est Deum decrevisse illos praedeterminasse ad actum fidei, et apostasiae quam praevidebat secuturam, ex hypothesi quod visis illis signis essent in eum credituri.

Confirmatur 1. Haec duo aperte repugnant, Deum absolute decrevisse, ut non fierent coram illis ea signa, ne credentes et postea a fide recedentes gravius forent puniendi: et Deum decrevisse illos determinare ad actum fidei.

Confirmatur 2. Cum illa suppositio, nempe faciendi coram eis illa signa ex sola Dei voluntate penderet, insulse diceretur Deum decrevisse determinare Tyrios et Sidonios ad actum fidei, si fierent coram eis illa signa: hoc enim nihil aliud esset dicere, quam quod Deus decrevisset eis dare fidem, si decrevisset coram eis facere miracula.

Respondeo 1. Sanctum Augustinum non approbasse simpliciter sententiam illius Doctoris, subdit enim: Sed si sententia illa vera est: ex qua deducit argumentum ad confirmandum id quod adversus Semipelagianos docuerat, videlicet non salvari hominem, nec damnari propter bona vel mala opera quae praevidebat Deus ipsum facturum, si diutius vixisset; sed tantum propter ea opera quae revera facturus est in vita sua.

Respondeo 2. Deum in decreto conditionato quo statuerat movere Tyrios et Sidonios ad fidem et poenitentiam agendam, ex hypothesi quod apud eos facta fuissent illa signa, certo cognovisse futuram eorum conversionem: sicut enim scientia futurorum absolute praesupponit in Deo decretum absolutum, quo decernit se concursum cum voluntate creata ad actus suos; ita pariter scientia futurorum conditionate praesupponit in eo decretum conditionatum, quo statuit ut essent futura si impleretur conditio, nihil enim potest esse futurum nisi Deo volente et determinante.

Ad primam confirmationem. respondeo non esse repugnantiam inter haec duo, quod scilicet Deus absoluto decreto statuerit ut non fierent coram illis illa signa, ne credentes et postmodum a fide recedentes gravius punirentur: et quod decreto conditionato statuerit eos movere et determinare ad actum fidei si apud eos facta fuissent illa signa: duo namque illa decreta non opponuntur invicem, quia unum est absolutum, aliud vero conditionatum.

Ad secundam confirmationem. dico exinde nihil adversum nos colligi, sicut enim recte infertur quod Deus decrevisset regere et administrare alterum mundum si revera statuisset illum creare; ita pariter recte dicitur quod Deus decrevit dare Tyriis et Sidoniis fidem, si decrevisset ut coram eis illa signa fierent.

Urgent iterum. ex eodem sancto Augustino ibidem cap. 14, ubi eumdem Scripturae textum expendens, affirmat quod Tyrii et Sidonii acturi essent magnam humilitatis poenitentiam, si in eos facta essent divinarum illa signa virtutum. Hanc autem certitudinem agendae poenitentiae non refundit in decretum divinum, sed in propensionem et dispositionem voluntatis Tyriorum et Sidoniorum, de quibus locutus fuerat c. 9, sic enim ait: ex quo apparet habere quosdam in ingenio ipso divinum munus intelligentiae naturaliter, quo moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus vel audiant verba, vel signa conspiciant. Loquebatur autem de Tyriis et Sidoniis de quibus infert: non erant ergo sic excaecati oculi, nec sic induratum cor Tyriorum, quoniam credidissent si qualia viderunt ipsi (Iudaei) signa, (Tyrii) vidissent.

Nego. Sanctum Augustinum hanc de agenda poenitentia certam cognitionem in aliud refundere quam in decretum divinum; nam statim sensum suum aperiens, indicat illam praescientiam praesupponere divinum aliquod decretum divinae voluntatis; subiungit namque: Audiunt enim et faciunt, quibus datum est: non autem faciunt, sive audiant, sive non audiant quibus datum non est. Et iterum: sed quia ut crederent non erat eis datum, etiam unde crederent est negatum. Quibus verbis sanctus Augustinus poenitentiam Tyriorum in decretum voluntatis Dei, quo gratiam suam distribuit, quibus vult, et quando vult, refundit. Nec enim eam agendae poenitentiae certitudinem reducere poterat in ipsam dispositionem naturalem et munus intelligentiae, quo moverentur ad fidem, si facta fuissent coram eis signa. Loquitur enim S. Augustinus solum de signis externis, quae ad fidem non sufficiunt, sed praeterea requiritur gratia interius movens: alioquin sanctus Augustinus consensisset Pelagianis, qui ad fidem non aliam necessariam esse gratiam quam Evangelii praedicationem asserebant.

Obiiciunt iterum. plures alios Scripturae textus, quibus probare nituntur Deum nosse plura conditionate futura per scientiam mediam et antecedenter ad quodlibet decretum. Primum testimonium proferunt ex illo Genesis 11. de illis primis hominibus qui dixerunt: Venite, faciamus nobis civitatem et turrim cuius culmen pertingat ad caelum et celebremus nomen nostrum: de quibus ibidem Deus ait: Coeperunt hoc facere, nec desistent a cogitationibus suis, donec opere eas compleant. Quibus praedicit Deus aedificationem illam complendam, nisi ab ea illi homines fuissent avocati per confusionem linguarum. Secundum proferunt ex cap. 34. Exodi et 3. Regum cap. 11, ubi prohibetur Iudaeis accipere uxores filias Gentilium, Certissime enim, inquit, avertent corda vestra ut sequamini Deos earum; ubi vox illa, certissime, praedictionem eventus ex certa atque infallibili scientia profectam significat. Tertium proferunt ex 4. Regum cap. 2, ubi cum Elias dixisset ad Elisaeum, ut quodcumque vellet postularet, antequam tolleretur ab eo: dixissetque Elisaeus: Obsecro ut fiat in me duplex spiritus tuus, respondit Elias: rem difficilem postulasti: attamen si videris me quando tollar a te, erit tibi quod petisti: si autem non videris, non erit. Quo loco duplex revelatur eventus conditionatus, scilicet infusio duplicis spiritus apposita conditione, si videret Eliam, et negatio infusionis si non videret. Quartum proferunt ex Ioannis 5. ubi Christus ait:

Ego veni in nomine Patris mei et non accepistis me: si alius venerit in nomine suo, illum accipietis et ibi est qui accusat vos Moyses, in quo vos speratis: si enim crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi; de me enim ille scripsit.

Quibus verbis duplex futurum conditionatum praedicitur. Quintum sumitur ex prima Epistola ad Corinth. cap. 2. Si enim cognovissent (inquit sanctus Paulus de Crucifixoribus Christi) numquam Dominum gloriae crucifixissent; ubi manifeste enunciatur conditionatum futurum, ex hypothesi quod Pilatus et principes Iudaeorum cognovissent Christum esse Dominum gloriae. Missos facio alios similes Scripturae textus, quos acervatim congerunt scientiae mediae Assertores: illi enim ex praedictorum explicatione facile solventur.

Itaque Respondeo ad primum. revera Deum praevidisse, quod illorum hominum voluntates erant de facto determinatae ad perficiendam civitatem et turrim, nisi ab ipsa per divisionem linguarum fuissent praepediti: at id noverat in decreto conditionato, quo statuerat permittere consummationem illius civitatis iuxta dispositionem voluntatis illorum hominum, nisi rationabili de causa eos ab illo opere avocasset. Pluries enim in Scriptura sacra revelantur effectus futuri secundum dispositionem et determinationem causarum, qui tamen reipsa non fuerunt impleti, quoniam Deus ne sequerentur impedivit. Sic sequenda erat Ninive subversio intra quadraginta dies, sicut praedixerat Ionas cap. 3., nempe secundum demerita illius civitatis, nisi Deus ob eorum poenitentiam, sententiam in eos animadvertendi revocasset.

Ad secundum. dico vocem illam certissime significare quidem non infallibilem certitudinem, sed tantum moralem, quae interdum deficit: unde secluso idololatrandi periculo Deus permisit Iudaeis accipere uxores alienigenas, sicut patet de Ruth, quam Booz duxit in uxorem.

Ad tertium. respondeo quod in decreto, quo Deus statuit ut fieret in Elisaeo duplex spiritus, ex hypothesi quod Eliam videret quando substrahendus erat ab eo, certo cognovit Deus illum duplicem eventum conditionatum: unde non per scientiam mediam antecedenter ad decretum, sed in ipso decreto utrumque illud conditionatum cognovit.

Ad quartum. dico quod illa propositio: Si alius venerit in nomine suo, illum accipietis, non est de futuro pure conditionato, quod nusquam habiturum erat esse: sed de futuro absolute, illa enim praedictio concernit Antichristi adventum qui veniet in nomine suo et plures seducet.

Ad alteram conditionalem propositionem eiusdem textus. nempe si crederetis Moysi, etc., dico illud futurum conditionatum fuisse Christo cognitum, non per scientiam mediam, sed per scientiam simplicis intelligentiae propter necessariam connexionem quam habent illae duae propositiones: si non crediderunt Christo, etiam non crediderunt Moysi; Moyses enim de Christo testimonium protulit. Sicut a simili, hoc conditionatum: si Petrus currat, movebitur, cognoscitur per scientiam simplicis intelligentiae, propter necessariam connexionem cum conditione, etiamsi nusquam de facto ponenda sit illa conditio.

Ad ultimum. dico quod Deus voluit iustis de causis occultare mysterium Incarnationis Diabolo et ministris eius, ne scilicet impediretur hominum redemptio per Christi mortem. Unde illi per ignorantiam crucifixerunt Christum, sicut testatur sanctus Petrus, Actorum 3: Et nunc fratres scio quod per ignorantiam fecistis. Haec autem omnia non contigerunt nisi ex decreto divinae voluntatis, saltem permittente, adeoque illud conditionatum cognitum fuit in illo decreto.

PROFERUNTUR ET SOLVUNTUR OBIECTIONES EX SANCTIS PATRIBUS.

Obiiciunt 1. varios sancti Augustini contextus, quibus contendunt ipsum agnovisse et approbasse scientiam mediam futurorum conditionatorum existentem in Deo ante omne liberum decretum illius voluntatis. Sed quoniam plura iam a nobis soluta fuerunt illius sancti Doctoris testimonia, solum profero illud quod habetur De Bono Perseverantiae c. 9. ubi sanctus Augustinus, ait: Certe poterat illos Deus praesciens esse lapsuros, antequam id fieret ex hac vita auferre. Et lib. De corrept. et grat. cap. 8.

Respondeant, inquit, si possunt, cur illos Deus, cum fideliter et pie viverent, non tunc de vitae huius periculis rapuit, ne malitia mutaret intellectum eorum, aut ne fictio deciperet animam eorum? Utrum hoc in potestate non habuit, an eorum futura mala nescivit? Nempe nihil horum, nisi perversissime et insanissime dicitur.

Respondeo ad primum. ibi S. Augustinum non agere de conditionatis, quae non sunt futura; sed de praescientia peccatorum, quae reipsa erant futura et quae Deus iusto iudicio noluit impedire rapiendo scilicet hominem in aetate immatura, antequam fierent.

Ad alterum contextum. respondeo, quod veritas illorum futurorum contingentium conditionatorum fundatur in decreto Dei conditionato, quo statuit Deus illa permittere, ex hypothesi quod illa conditio adesset; unde per scientiam liberam, quae sequitur decretum divinae voluntatis, cognoscit Deus eiusmodi futura conditionata, non autem per scientiam mediam, quae decretum antecedit.

Obiiciunt 2. Alios sanctos Patres, primo quidem sanctum Gregorium Nyssenum, Oratione de iis qui praemature arripiuntur, ubi sic ait: Verisimile est Deum, qui id quod futurum est aeque ut praeteritum cognovit, progressum vitae infantis ad perfectionem prohibere; ne quod vi praescia malum animadvertendum est in eo qui ita victurus fuisset, perficiatur. Item sanctum Cyrillum supra laudatum quaest. 1. n. 5. ubi probans quoddam dictum Porphyrii ait, quod Deus sciens futurum saepe numero praevenit, hos quidem adolescentes prius e vita eripiens, illos vero reliquens. Insuper sanctum Chrysostomum Homil. 65. in Matthaeum, ubi agens de vocatione sanctorum Pauli et Matthaei docet, tunc Deum ipsos vocasse quando noverat consensuros. Et S. Bernardum Sermone 54. in Cantica, ubi ait: Deus interdum substrahit gratiam, non pro superbia, quae iam sit, sed qua futura esset, nisi gratia substraheretur: ergo videt Deus futuram superbiam nisi substraheretur gratia: sed illud non videt in decreto, quia Deus superbiae futuritionem non decernit: ergo eam videt ante decretum quodcumque, adeoque videt per scientiam mediam.

Respondeo ad SS. Gregorium et Cyrillum. eos illo modo explicandos esse, quo sanctus Augustinus lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 14. explicat illud Sapientiae 4. Raptus est ne malitia, etc. ubi ait:

Dictum est illud secundum pericula huius vitae, non secundum praescientiam Dei, qui hoc praescivit quod futurum erat, non quod futurum non erat: idest, quod ei mortem immaturam fuerat largiturus, ut tentationi substraheretur: non quod peccaturus esset, qui mansurus in tentatione non esset.

Vel dicendum, quod Deus peccata illorum iuvenum futura ex hypothesi praescivit in decreto conditionato, quo statuit ea permittere si diutius viverent, et concurrere ad entitatem peccati; sed quoniam voluntate absoluta decrevit eiusmodi peccata impedire, rapuit eos in aetate immatura. Decretum enim Dei actuale impediendi peccatum, quod praescitur futurum ex hypothesi, non repugnat, sed potius valde consonat cum decreto conditionato, quo statuit permittere illa peccata, nisi per immaturam mortem fuissent impedita.

Ad sanctum Chrysostomum. dico eum ita esse intelligendum, quod Deus illos Apostolos vocaverit, quando praescivit se per gratiam in illis operaturum et effecturum, ut libenter et ex animo obtemperarent: quae responsio conformis est Doctrinae S. Augustini cap. 18. De Bono Perseverantiae, ubi hanc tradit regulam: quando apud aliquos verbi Dei Tractatores reperitur nomen praescientiae et agitur de vocatione Electorum, nomine Praescientiae intelligi debet praedestinatio, idest praescientia in decreto et praedestinatione fundata.

Ad sanctum Bernardum. dico Deum substrahendo gratiam praescire superbiam per scientiam simplicis intelligentiae, qua videt omnia possibilia; et etiam per scientiam visionis, quatenus praecessit decretum de praebendo concursu ad actum physicum et materialem illius superbiae.

PROPONUNTUR, AC SOLVUNTUR OBIECTIONES PETITAE A RATIONE.

Obiiciunt 1. Deus cognoscit veritatem huius futuri conditionati: Si dederim Petro gratiam efficacem, convertetur: sed non potest illam veritatem cognoscere nisi per scientiam mediam: ergo illa in Deo est admittenda. Maior patet ex dictis. Minorem sic probant: haec veritas cum sit libera et contingens, non potest a Deo cognosci per scientiam simplicis intelligentiae, qua versatur solum circa res naturales et necessarias: et cum sit de futuro conditionato, non attingitur per scientiam visionis, quae solum fertur circa res absolute futuras: ergo illa veritas solum cognoscitur per scientiam mediam.

Nego minorem. Illa namque veritas agnoscitur per scientiam simplicis intelligentiae, quia licet extrema sint libera et contingentia, tamen significatio, quae in ea exprimitur, infallibilis est et necessaria, ac proinde ad scientiam Dei naturalem pertinet. Fieri enim potest, quod conditionalis propositio necessaria sit ex vi consequentiae et illationis, licet inferatur ex libero et contingenti, imo ex falso et impossibili. Haec enim est necessaria, Si Petrus loquitur, movet linguam, et tamen utrumque extremum secundum se sumptum, idest locutio Petri et motus linguae, liberum est et contingens: similiter haec est necessaria, Si homo est equus, est hinnibilis, et tamen utrumque est falsum et impossibile, nempe quod homo sit equus et hinnibilis. Unde cum in hac conditionali, Si dederim Petro gratiam efficacem, convertetur, exprimatur bonitas illationis et consequentiae, quae est necessaria, utpote deducta ex hoc principio omnino necessario, quidquid Deus efficaciter vult, infallibiliter eveniet, ideo veritas illius consequentiae cognoscitur per scientiam simplicis intelligentiae.

Obiiciunt 2. Futura conditionata secluso divino decreto habent veritatem, aut falsitatem: ergo ante decretum cognoscuntur a Deo: sed non cognoscuntur per scientiam simplicis intelligentiae, quia contingentia et conditionata sunt, ac proinde attingi non possunt ab illa scientia, quae versatur solum circa necessaria: neque per scientiam visionis, quia haec sequitur tantum ad decretum: ergo cognoscuntur per scientiam mediam. Probatur antecedens. congruitas vocationis non dependet a decreto Dei; ideo namque vocatio est congrua, non quia eligitur a Deo, sed e contra idcirco eligitur a Deo quia est congrua: ergo ante liberam electionem cognoscit Deus congruitatem vocationis, et consequenter cognoscit etiam futuram conversionem, quae ex tali vocatione orietur.

Respondent aliqui cum Didaco Alvarez. negando maiorem: tum quia, ut docet Aristoteles lib. 1. De Interpret. c. 8. propositiones de futuro contingenti, secundum se non habent determinatam veritatem, aut falsitatem, quia contingens, in quantum contingens, se habet omnino indifferenter ad utrumlibet: ergo ante decretum divinae voluntatis determinantis ad alterutram partem contradictionis, nihil est determinate futurum in rebus creatis; adeoque dici potest, quod ante illud decretum res non habent determinatam veritatem, aut falsitatem. Tum quia dici potest, quod quando propositiones sunt in materia contingenti, non semper opus est, quod una sit determinate vera et altera determinate falsa: sed sufficit, quod si una est vera, altera sit falsa; ita ut repugnet ambas simul esse falsas, aut simul veras. Tum denique, quia licet pro quolibet instanti temporis necesse sit, quod ex duabus propositionibus de futuro contingenti, altera sit determinate vera et altera falsa: non tamen oportet, quod pro quolibet signo rationis, altera concipiatur determinate vera et altera falsa. Unde ante decretum neutra illarum propositionum dicenda est determinate vera, aut falsa, sed indifferens ad utrumque. Si enim Deus in secundo signo rationis decernat, ut posito in esse antecedenti, ponatur similiter et consequens, propositio conditionalis affirmativa de futuro contingenti erit vera, et opposita erit falsa: si autem decernat, ut posito in esse antecedenti, non sequatur consequens, propositio conditionalis negativa de futuro contingenti erit vera et affirmativa erit falsa.

Verum quoniam hae solutiones difficultatem patiuntur, idcirco nego minorem: illam enim congruitatem vocationis cognoscit Deus per scientiam simplicis intelligentiae et videt illam per scientiam visionis, ubi formavit decretum efficax convertendi hominem per illam congruam vocationem, quam ad eum finem, ad quem illam Deus eligit, usurpat.

Obiiciunt 3. Haereticum est asserere Deum cognoscere futura conditionata in decreto suo: ergo illa cognoscit antecedenter ad suum decretum, adeoque per scientiam mediam. Probatur antecedens. ex Doctrina Calvini lib. 3. Institutionum cap. 23. § 7. Decretum quidem horribile fateor: inficiari tamen nemo potest quin praesciverit Deus quem exitum esset habiturus homo, antequam ipsum conderet: et ideo praesciverit, quia decreto suo id ordinaverit. Censet ergo Calvinus Deum futura praescire in suo decreto, adeoque divinum decretum suam praescientiam antecedere.

Respondeo. negando antecedens: et ad eius probationem, dico Calvinum non idcirco damnatum, quod assereret decretum divinum antecedere divinam scientiam de rebus absolute, vel conditionate futuris: sed tantum quod ex antecedente decreto inferret omnia fieri necessario, et nihil contingenter evenire: proindeque nullam esse hominum libertatem; ait enim Calvinus 1. 2. instit. c. 3. § 5. Voluntatem necessitate in malum trahi, quamvis libertas abdicata offendit eos, qui inter necessitatem et coactionem distinguere nesciunt, etc. Quibus patet Calvinum sensisse decretum divinum nostram evertere libertatem, nec relinquere in voluntate nostra ullam indifferentiam ad actus oppositos, sed solam spontaneitatem et immunitatem a coactione.

Obiiciunt 4. Deus certo novit peccata futura sub conditione: sed illa non novit in decreto: ergo antecedenter ad illud ea cognoscit, ac proinde per scientiam mediam. Probatur minor. si Deus haberet decretum circa peccata futura absolute, vel conditionate, esset illorum causa, et ipsi peccati malitia tribueretur; non enim alia ratione homini peccanti malitia tribuitur, nisi quia voluntarie sese determinat et ex se decernit actum peccaminosum. Deinde, si peccatum esset a Deo decretum, iam peccatum non esset; in tantum enim peccatum est, in quantum est contrarium divinae voluntati; sed si ab illo decerneretur, non esset contrarium, imo conforme divinae voluntati: ergo non esset peccatum.

Nego minorem. et ad primam probationem dico: Deus esset causa peccati quantum ad entitatem physicam actus, concedo: quantum ad deformitatem et carentiam rectitudinis moralis, nego: non enim idcirco malitia peccati homini peccanti proprie tribuitur, quia decernit et concurrit ad actum peccaminosum entitative consideratum, sed eo quod operetur ut agens morale, ac difformiter ad regulas morum, et sese substrahat a rectitudine divini concursus et divinae motionis. Deus autem ita non concurrit, nec decernit, quia non operatur ut agens morale et cum dependentia ad regulas morum, sed ut Prima causa et ut Provisor universalis, praebens omnibus causis secundis media necessaria ad agendum.

Ad secundam probationem. dico: Peccatum si esset conforme divinae voluntati iam non esset peccatum, sub ea ratione sub qua esset illi conforme, concedo: sub alia, nego: esset autem conforme divinae voluntati secundum entitatem physicam actus, qua a Deo decernitur, et ut sic non esset peccatum: non esset autem conforme secundum moralitatem et deformitatem ipsius actus, quae nec a Deo decernitur, nec producitur, imo prohibetur: sed tantum voluntate creata libere deflectente a rectitudine, quae debebat inesse tali actui. Quomodo autem moralitas, seu carentia rectitudinis actus peccaminosi ab entitate eiusdem actus distinguatur, resolvetur in Disputatione sequenti.