Scotus Academicus, Tomus secundus: De Deo Intelligente et Volente

Sensus quaestionis est an sola creatura rationalis tam angelica, quam humana proprie praedestinari possit.

Notandum 1. Aliquid dici posse praedestinatum duobus modis, scilicet vel ad entitatem et existentiam, vel ad perfectionem consequentem suum esse. Priori modo, quaecumque decernuntur a Deo, ut aliquando existant et producantur, dici possunt praedestinata, quia prius decernuntur et destinantur a Deo, quam fiant, qua ratione S. Augustinus lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 10. ait: Praedestinatione novit Deus quae fuerat ipse facturus. Quo fit ut creaturae omnes dici possint praedestinatae, sed in latiori et impropria usurpatione nominis praedestinationis; verius enim et rectius dici possent praedeterminatae, et decretae quam praedestinatae. Posteriori modo illa dicuntur praedestinata, quae sunt praeordinata ad aliud tamquam ad aliquem terminum sui perfectivum; sic homines et Angeli dicuntur praedestinati quia ordinantur ad gratiam et gloriam, quibus maxime perficitur angelica simul et humana natura.

Notandum 2. Certum esse Praedestinationem non spectare Personas, aut Proprietates divinas: haec enim Deo non competunt libere, sed omnino necessario; nec per liberam voluntatem, sed per essentiam et naturam: quae autem praedestinantur, pendent ex libera voluntate Dei: unde egregie S. Augustinus tractatu 185. in Ioannem, declarat qualiter Filius Dei praedestinatus simul et non praedestinatus dicatur: Recte, inquit, dicitur non Praedestinatus secundum id quod est Verbum Dei Deus apud Deum; ut quid enim praedestinaretur cum iam esset quod erat, sine initio, sine termino sempiternus? Hoc est, cum ab aeterno et ex propria natura sit beatus, ad ipsam beatitudinem libera electione non potuit destinari: dicitur tamen praedestinatus quatenus est Verbum incarnatum et ratione unionis hypostaticae cum natura humana, ad quam fuit ab aeterno destinatus: unde subdit ibidem: Quisquis Dei Filium praedestinatum negat, hunc eumdem Filium hominis negat. Sola itaque superest difficultas de natura intellectuali creata Angelica et humana.

Notandum 3. Nostrum Alensem 1. p. q. 28. membr. 1. art. 1. sentire Angelos beatos, proprie dicta Praedestinatione non fuisse ad gloriam aeternam destinatos: ibidem enim distinguit duplicem Praedestinationem, communem unam, qua dicitur praescientia beneficiorum Dei et praeordinatio alicuius ad gloriam; specialem alteram, quae dicitur propositum miserendi, et praeparatio gratiae in praesenti et gloriae in futuro:

Cum autem, inquit, in Angelis beatis non fuerit miseria, ideo nec propositum miserendi dicitur respectu illorum: nec etiam in ipsis antecessit gratia ad gloriam: sed status humanus fuit duplex, scilicet ante peccatum et post peccatum, secundum quod ante peccatum dicitur praedestinatio, praeparatio gratiae in praesenti, etc., sed post peccatum dicitur propositum miserendi.

An autem haec veritati consonent, resolvet

Conclusio unica. — Sola et omnis natura intellectualis tam angelica, quam humana est obiectum proprie dictae Praedestinationis. Haec Conclusio duas habet partes; quarum

Probatur prima. Divina praedestinatio est actus liber et contingens quo aliquid ordinatur ad gratiam in praesenti et gloriam in futuro possidendam: sed hic actus nihil aliud habere potest pro obiecto suo, quam naturam creatam intellectualem: ergo haec revera est obiectum divinae praedestinationis. Maior patet ex dictis. Minor etiam constat quoad primam partem ex secundo Notabili, in quo evidens est nihil divinum habere rationem praedestinati, adeoque quidquid praedestinatum dicitur, necessario debet esse creatum. Constat etiam quantum ad secundam partem; illa namque natura sola ordinari potest ad gratiam et gloriam, quae uti potest ipsa gratia et frui gloria; sed sola natura intellectualis haec praestare potest, usus namque gratiae maxime fit per operationes intellectus et voluntatis, sicut et ipsa gloriae fruitio, quae necessario supponit visionem beatificam et in amore formaliter consistit: ergo, etc.

Dices. Illa creatura praedestinari potest, quae potest elevari ad finem aliquem supernaturalem; sed quaelibet creatura etiam rationis expers, elevari potest ad finem et effectum aliquem supernaturalem; sic aqua baptismalis ordinatur ad eluendum peccatum originale et gratiam sanctificantem conferendam, idque ab aeterno: Deus enim ab aeterno decrevit, et ordinavit Sacramenta omnia, eorumque efficacitatem et effectus destinavit: ergo non sola creatura intellectualis est obiectum praedestinationis. — Nego maiorem. Non enim omnis aeterna ordinatio creaturae ad effectum supernaturalem censeri debet ipsius praedestinatio, quia talis ordinatio ad supernaturalem effectum non fit tamquam ad ultimum finem illius rei; imo res ipsa ad illum finem supernaturalem ordinatur tamquam medium deserviens homini ad consequendum suum finem ultimum ad quem ab aeterno destinatur, in quo maxime posita est ratio formalis praedestinationis: haec enim dicit ordinationem efficacem rei, qua praedestinari dicitur ad suum finem ultimum consequendum, et idcirco soli creaturae intellectuali propria est.

Probatur etiam secunda pars. Omnis illa natura est obiectum praedestinationis, quae capax est usus gratiae et fruitionis gloriae: sed talis est omnis natura intellectualis, tam angelica, quam humana, ut constat: ergo revera omnis natura intellectualis potest esse obiectum divinae praedestinationis.

Dices. Praedestinatio est propositum miserendi ex S. August. ab Alensi laudato: ergo supponit miseriam: sed Angeli Beati nullam unquam experti sunt miseriam, quia nullum admiserunt peccatum: ergo Deus non habuit propositum miserendi, nec consequenter praedestinationem erga illos; adeoque dici nequeunt obiectum divinae praedestinationis. — Respondeo 1. Praefatam praedestinationis definitionem apud S. Augustinum non reperiri, idcirco non est magni facienda. Secundo, respondeo duplicem distingui posse praedestinationem, unam quidem ordinativam ad bonum; aliam vero erectivam a malo et liberativam a miseria. Prima cadit in Angelos, necnon et in Christum et Beatissimam Virginem, in quibus nulla unquam fuit peccati miseria. Secunda vero respicit omnes, qui prius liberantur a peccato, quam destinentur ad beatitudinem.

Quaeres. An natura intellectualis seclusa sua personalitate possit esse obiectum proximum Praedestinationis?

Affirmat Doctor in 3. dist. 7. n. 2. idque probat exemplo naturae humanae a Verbo divino assumptae, quae seclusa sua personalitate ordinata fuit, nedum ad unionem hypostaticam, sed etiam ad gratiarum omnium plenitudinem et superexcellentem gloriam:

Sicut enim, inquit, Deus potest omne bonum aliud a se diligere, non tantum suppositum, sed naturam; ita etiam potest illi a se praeordinare et praeoptare bonum illi conveniens; et ita potest naturae huic praeoptare bonum illi conveniens, et ita potest illi praeoptare unionem istam in ordine ad gloriam et non personae.

Confirmari potest; nam anima rationalis in Christo, seclusa propria personalitate, fruitur Deo: ergo ad talem fruitionem est praedestinata, adeoque natura separata a personalitate potest esse obiectum praedestinationis. Deinde, gratia et gloria sunt habitus et effectus voluntatis dependentes a suis potentiis: ergo cum tales potentiae et natura a qua effluunt existere possint sine personalitate propria, poterit Deus ipsam naturam, ipsamque voluntatem ad habitus supernaturales, necnon et ad gratiam et gloriam praedestinare.

Dices. Usus gratiae et fruitio gloriae, ut mox diximus, fiunt per actus intellectus et voluntatis; sed actiones sunt suppositorum: ergo cum natura seclusa personalitate non possit operari, nec consequenter uti gratia et frui gloria, ita nec poterit praedestinari. — Distinguo minorem. Actiones sunt suppositorum denominative, concedo, hoc est denominant supposita in quibus recipiuntur eo modo quo accidentia denominare solent non solum principium a quo fiunt, sed etiam subiectum in quo recipiuntur, qua ratione totus homo dicitur videns, licet visio tantum ab oculo formetur: actiones sunt suppositorum elicitive; hoc est, eliciuntur et procedunt a suppositis tamquam a suis principiis operativis et productivis, nego. Advertit tamen et admonet Doctor haec de aliis a Christo esse dicta tantum de possibili, non vero de facto:

Verum enim est, inquit, quod in omnibus aliis ab isto, praedestinatio respicit personam, quia in nullo alio praeordinavit Deus bonum naturae nisi praeordinando bonum personae; et ratio huius est, quia nulla natura praedestinabilis est non personata personalitate creata nisi ista; et ideo nec sic potest praeordinari sibi bonum nisi isti.