Scotus Academicus, Tomus secundus: De Deo Intelligente et Volente

Notandum 1. Futura conditionata esse triplicis generis, quorum prima necessariam habent connexionem cum conditione ponenda v. g. Si Petrus currat, movebitur. Si Deus producat Ioannem, erit animal rationale. Secunda habent quidem connexionem cum conditione, non tamen necessariam, sed contingentem, nihilominus ita convenientem, ut consequens inferatur ex antecedenti, saltem probabiliter, ratione talis conditionis v. gr. Si Petrus vocetur a Deo, consentiet: Si diu steterit in peccato mortali, in alia mortalia decidet. Tertia denique futura sunt, in quibus nulla est apparens connexio antecedentis cum consequente, omninoque disparata sunt, quales sunt hae propositiones: Si Iudas Christum prodiderit, Nero matrem suam occidet. Si Turca sederit Constantinopoli, Petrus convertetur Parisiis. Difficultas autem praesens non movetur de prioribus futuris, quia licet conditionata appareant, et per particulam conditionalem (Si) explicentur, nihilominus revera absoluta sunt et necessaria. Solum ergo restat discutiendum, an Deus certo noverit conditionate futura secundi et tertii generis.

Notandum 2. Hoc maxime discrimen esse inter creatam et divinam cognitionem, quod haec cum infinita sit et omnimode comprehensiva, nedum res noverit priusquam existant, videatque necessariam et naturalem connexionem, quam nonnulla habent cum aliis, puta risibilitatem cum rationalitate, effectum cum sua causa; sed ultra intuitive etiam conspiciat connexionem liberam, quam res aliqua, licet omnimode disparatae, habent ad invicem, non quidem ex natura sua, sed ex libera ordinatione Dei pro nutu statuentis ac decernentis quarumdam rerum eventus ex aliarum existentia, puta victoriam integram quam Ioas Rex Israel de Syris erat reportaturus, si sexies iaculo terram percussisset, ita dicente Propheta Eliseo: si percussisset quinquies, aut sexies, sive septies, percussisset Syriam usque ad consumptionem. Ita namque Deus statuerat generalem fore Syriae devastationem a Rege Ioas, si terram pluries iaculo percussisset quam tribus vicibus. Secus autem est de limitata ac coecutienti creata notitia, quae cum illam conditionem a Deo praescriptam inter res disparatas non percipiat, etiam iudicat nullam inter eas esse connexionem, adeoque propositiones conditionaliter ex rebus disparatis illatas esse omnino falsas. Quod diserte exprimit Nemesius Christianus Philosophus, 44. cap. lib. De Natura hominis, nos enim, inquit, futurorum nihil omnino scientes, et in praescientia dumtaxat intuentes perperam eventa diiudicamus; Deo vero etiam futura perinde sunt atque praesentia.

Notandum 3. Circa praesentis Quaestionis resolutionem maxime triplicem Auctorum esse sententiam. Curiel. lib. 1. controversiarum, controv. 7., Corneio hic art. 13. disp. 3. dubio 2. et Claudius Typhanius novissimus Societatis scriptor, libro De Ordine deque priori et posteriori cap. 25., docent futura contingentia conditionate non cognosci a Deo certo, sed tantum coniecturaliter. Aliam autem sententiam finxit Navarret. controv. 56. § 2.; affirmat enim non solum in Deo non esse scientiam coniecturalem talium conditionatorum, sed neque formalem, at tantum virtualem et eminentialem, co quod, inquit, nullum de talibus conditionate futuris in Deo sit decretum formale et actuale, sed solum eminentiale et virtuale. Ceteri vero Theologi unanimi consensu docent Deum certo et actu talia conditionate futura cognoscere, quibuscum ut sentiamus, sit

Conclusio unica. — Deus certo cognovit contingentia conditionate futura.

Probatur 1. pluribus, sed maxime tribus Scripturae testibus, quibus certa et infallibilis de his conditionate futuris notitia Deo tribuitur. Primus textus ex illustrioribus legitur 1. Reg. cap. 23.¹ ubi David cum Deum interrogasset et consuluisset his verbis, Domine Deus Israel, audivit famam servus tuus quod disponat Saul venire in Ceilam ut evertat urbem propter me: si tradent me viri Ceilae in manus eius. Respondens Dominus, ait, descendet. Rursus David, si tradent me viri Ceilae et viri qui mecum sunt in manus Saulis? Et dixit Dominus, tradent. Quibus verbis constat primo Davidem interrogasse, non de praesenti solum affectu Saulis et Ceilanorum, sed de eventu futuro, dicit enim si tradent. 2. Eventus ille fuit tantum futurus conditionate, siquidem de facto David non remansit Ceilae, nec ibi expectavit adventum Saulis. Unde haec traditio a Ceilanis non erat absolute, sed tantum conditionate futura. 3. Deus absolute et sine ulla modificatione suae assertionis respondit de Saule, descendet, et Ceilanis tradent: ergo utrumque praesciebat certo et infallibiliter, alioquin suam assertionem periculo falsitatis exposuisset, quod asserere impium esset.

Adde. Quod Deus respondet de futuro eventu qualiter illum cognoscebat, affirmat autem traditionem illam futuram, si David remaneret Ceilae: ergo determinate et certo illam traditionem ex conditione cognoverat, ut exponit S. Hier. ad illa verba, si tradent me viri et si descendet Saul, descendet, inquit, quasi diceret, si hic steteris descendet; et quod ait, si tradent me viri Ceilae et Dominus ait tradent, iste est sensus, si descenderit Saul et hic te invenerit, tradent. — Alter textus deducitur ex Sapientia 4. cap. ubi de iusto praecipiti morte ex hac vita adempto dicitur: raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius, aut ne fictio deciperet animam illius. Quibus verbis significatur: Primo futuram illam mutationem et deceptionem tantum sub conditione non ponenda, nempe si talis diutius vixisset. Secundo Deum ad cuius nutum vita et mors hominum solvitur, certo novisse illam futuram mutationem et deceptionem, si iustus ille diutius vixisset, alioquin inconsulto ipsum morte praecipiti rapuisset e vivis, ne malitia mutaret intellectum eius. — Tertius textus legitur Matth. 11. et Luca 10. ubi Christus duabus civitatibus Israel propter earum civium obdurationem exprobans, ait: Vae tibi Corrozain, Vae tibi Bethsaida, quia si in Tyro et Sidone factae essent virtutes, quae factae sunt in vobis, olim in cilicio et cinere paenitentiam egissent. Verumtamen dico vobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die iudicii quam vobis. Quibus verbis constat primo Christum loqui solum de eventu conditionate futuro, nempe de paenitentia Tyriorum et Sidoniorum, si Christus apud eos illa miracula fuisset operatus, quae in civitatibus

Corrozain et Bethsaida ediderat: quae paenitentia reipsa non extitit, nec futura fuit absolute, eo quod posita non fuerit conditio, nempe miraculorum patratio. Secundo Christus certo noverat futuram illam paenitentiam, si talis conditio fuisset posita, alioquin nec ita acriter exprobrasset, nec ita certo asseruisset Tyrios et Sidonios in cinere et cilicio paenitentiam acturos, alias suam assertionem falsitati exposuisset. Si autem Christus ut homo illam paenitentiam conditionate futuram noverat, multo magis id noverat ut Deus, cumque omnis Dei cognitio certa sit et infallibilis, etiam certo et infallibiliter illam paenitentiam conditionate futuram noverat. — Quartus denique locus illustris deducitur ex 3. Regum cap. 11. et Exodi 34. ubi prohibet Deus filiis Israel, ne connubia iungant cum alienigenis uxoribus sibi vicinis. Non ingrediemini, inquit, ad eas, neque de illis ingredientur ad vestras, certissime enim avertent corda vestra ut sequamini Deos earum; cuius praedictionis eventus etsi revera extiterit in Salomone, qui cum iam esset senex, ut ibidem sacer textus eloquitur, depravatum est cor eius per mulieres ut sequeretur Deos alienos; nihilominus talis eventus a Deo praedictus, erat tantum conditionate futurus respectu eorum omnium qui poterant connubia ducere cum alienigenis nec tamen duxerunt. — His omnibus textibus plures alii subiici possunt, maxime vero illud Ezechielis 3. cap.: Non ad populum profundi sermonis et ignotae linguae tu mitteris, etc. Et si ad illos mittereris, ipsi audirent te. Item illud Ieremiae 38. Propheta Regi Sedeciae ait: si exieris ad principes Regis Babylonis, vivet anima tua et civitas haec non succendetur igni et salvus eris tu et domus tua. Quod tamen reipsa non contigit; Sedecias enim iuxta consilium Prophetae non exivit. Item Matthaei 24. Nisi breviati fuissent dies illi, non fuisset salva omnis caro, sed propter Electos breviabuntur. Videt ergo Deus plures potuisse perire, si diu staret Antichristi persecutio, qui tamen non peribunt propter breviatos illius persecutionis dies. Denique prima ad Cor. 2: Loquimur Dei sapientiam in mysterio, quae abscondita est et quam nemo principum huius saeculi cognovit. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent. Idest tam infandum scelus non commisissent crucifigendo Christum, si novissent illum. Qua notitia cum reipsa non extiterit, nec pariter defuit crucifixio.

Probatur. haec eadem veritas sanctorum Patrum auctoritatibus, quorum aliqui passim supponunt Deum habere scientiam conditionatam in suae providentiae et Electorum praedestinationis administratione, qua fit ut nonnullos e vita substrahat in statu gratiae, ne si diutius viverent in peccata laberentur et sic aeternam damnationem incurrerent. Sic in primis Gregorius Nyssenus, Oratione de infantibus, qui praematura morte substrahuntur e vivis, ait: Divinae esse providentiae eiusque perfectae sapientiae non solum contractos sanare morbos, sed etiam ne omnino quispiam in illicitis versetur prospicere. Cuius rationem sic reddit, ut asserat Deum certissime scire, quid futurum esset de illo infante si longius aetatem duceret: est enim consentaneum, ab illo, qui peraeque futurum novit ac praeteritum, prohiberi parvuli progressum ad perfectam aetatem, ne malum illud, quod praesciens illa vis et facultas cognoverit in eo qui victurus esset, ita perficiatur, atque si quis ea voluntate arbitrioque victurus fuisset, materia nequitiae vita fiat. Quibus verbis S. Greg. ostendit non probabilem, nec incerto velut exitu suspensam ac dubiam in Dei notitia versari illationem, non modo quae potuit esse, sed quae reipsa fuisset si diutius infans vixisset. Ipsi concinit Cyrillus Alexand. libr. 3. contra Iulianum, ubi de Adami lapsu et mox subiecta poena disserens, laudat Porphyrii sententiam, Porphyrius, inquit, sic in lib. ad Nemertium scribit: Deus autem qui futura novit, alios propter pietatem adhuc Iuvenes e vita praeripit, alios ob detrimenta quae per illos erant necessariis suis importanda, alios item ob ingentes quae futurae erant calamitates, ante substrahit. His adstipulatur sanctus Chrysostomus libr. 1. ad Stagyrium, ubi solvens quae contra divinam providentiam solent opponi, maxime vero cur aliqui antequam ad eam pervenerint aetatem, in qua bona discernere possint a malis, tamquam magna scelera commiserint, puniuntur; respondet, multos illorum nosse Deum malos alioqui futuros, atque ideo velut pedicis quibusdam, sic eos poenis istis coercere.

Eadem veritas ratione probatur. Quidquid est verum, scitur a Deo: sed futura conditionata sunt vera: ergo Deus scit illa esse vera. Maior constat; Deus enim cum infinita intelligendi virtute sit praeditus, evidentissime conspicit et cognoscit quidquid est scibile; quod autem verum est, scibile est, adeoque si contingentia conditionate futura sint vera, sunt scibilia, et consequenter a Deo sciuntur. Itaque probatur minor. Primo quidem, conditionate futura non minus vera sunt, quam quae sunt absolute futura: sed absolute futura, sunt determinate vera, ut probatum est: ergo etiam conditionate futura sunt vera.

Probatur maior. Non minus est contradictio praecisa et immediata inter contingentia conditionate futura et contradictorie enuntiata, quam sit inter absolute futura: v. g. non minor est harum propositionum contradictio: si Saulus tali modo vocetur a Christo, convertetur et fiet vas electionis, et si tali modo vocetur non convertetur, quam sit inter has duas propositiones: Saulus tali modo vocatus a Christo convertetur, et eodem modo vocatus non convertetur: ergo cum ratione huius contradictionis, una propositio enuntians absolute futurum, sit determinate vera et alia determinate falsa, ita pariter duarum propositionum contradictoriarum de futuro contingenti conditionate, una erit determinate vera et alia determinate falsa, et consequenter illud quod enuntiant, erit determinate verum, aut falsum.

Confirmatur. Propositio conditionata non differt ab absoluta de eodem obiecto, nisi penes conditionem, quae si ponatur, propositio erit absoluta: ergo sicut absoluta est determinate vera vel falsa, sic eadem conditionalis de eodem obiecto conditionate futuro, est distincte et determinate vera vel falsa. Patet haec consequentia, quia conditio penes quam solam differt propositio conditionalis ab absoluta, non impedit quominus sit aeque conformis suo obiecto, et consequenter sit aeque vera. — Secundo, illa cognitio est certa et infallibilis, quae fundatur in medio certo et infallibili: sed cognitio, quam habet Deus de contingentibus conditionate futuris, fundatur in medio certo et infallibili, nimirum in decreto conditionato ex parte decreti, sed absoluto ex parte subiecti: ergo pariter cognitio debet esse certa et infallibilis. Maior constat. Minor vero probabitur in sequenti Quaestione. — Tertio, omnis cognitio possibilis, quae nullam imperfectionem involvit, non est Deo deneganda: sed haec contingentium conditionate futurorum notitia certa, nec est impossibilis, nec Deo indigna: ergo est ipsi tribuenda. Maior constat: Deus enim cum sit praestantissimum omnium entium, omnes perfectiones possibiles nullam imperfectionem in suo conceptu involventes necessario debet includere. Minor probatur; Primo quidem quod haec cognitio sit possibilis; quod enim verum est, est etiam scibile a Deo: sed illa futura sunt vera, ut probatum est: ergo pariter a Deo sunt scibilia. Secundo, quod etiam non sit Deo indigna; summa enim perfectio est scire quidquid est scibile, imo imperfectio esset istud ignorare: ergo cum illa contingentia sint scibilia, non est imperfectio, sed summa perfectio illa cognoscere.

Obiiciunt 1. Contra sentientes, replicantque, nihil ex allatis Scripturae textibus inferri posse in confirmationem nostrae Conclusionis, siquidem haec a Scriptura proferuntur, vel tantum per exaggerationem humanam, vel secundum probabilem tantum cognitionem quam Deus habet de huiusmodi futuris, considerando scilicet inclinationem causarum secundarum, qua positis illis conditionibus, de se magis erant inclinatae ad hos effectus praenuntiatos quam ad oppositos. Idque confirmant ex verbis sequentibus Matth. 11., ubi cum Christus obiurgasset Corrozain et Bethsaida, subiungit: Et tu Capharnaum, numquid usque in Caelum exaltaberis? Usque in Infernum descendes, quia, si in Sodomis factae fuissent virtutes, quae factae sunt in te, forte mansissent usque in hanc diem, ubi particula forte solam coniecturalem et probabilem notitiam, non autem infallibilem et certam denotare videtur.

Respondeo 1. Hanc replicam nullius esse momenti, et impugnari ab ipsomet S. Augustino, qui in libro de bono perseverantiae cap. 9. agens de Tyriis et Sydoniis ait, sed nunquid possumus dicere, etiam Tyrios et Sidonios talibus apud se virtutibus factis credere noluisse, aut credituros non fuisse si fierent? Cum eis ipse Dominus attestetur quod acturi essent magno humilitatis paenitentiam, si in eis facta essent divinarum illa signa virtutum. Quibus S. Augustinus fatetur certo Tyrios fuisse credituros, si talia signa vidissent. Deinde, si tantum coniecturalis fuisset Christi cognitio de futura Tyriorum et Sidoniorum paenitentia, nullam causam habuisset tam acriter obiurgandi Iudaeorum obdurationem, nec Christo conveniens erat, ut ad exprobrandum Iudaeis infidelibus gravia ipsorum peccata, assumeret dubia, et falsitati exposita.

Adde. Quod iam dixerimus, particulam forte non significare dubitationem Dei asserentis, sed assumi ad aperiendam contingentiam eventus et arbitrii libertatem. Denique, illorum contingentium certa veritas, etiam exinde patet, quod interdum praedicentur et praenuntientur a Prophetis; praedictio autem prophetica, quae non est comminatoria, est omnimode certa et infallibilis, alias nullo modo foret prophetica certitudo.

Obiic. 2. S. Augustinum lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 14. ubi explicans illud Sapientiae 4: Raptus est ne malitia mutaret intellectum eius, ait: Dictum est secundum pericula vitae huius, non secundum praescientiam Dei, qui hoc praescivit quod futurum erat, non quod futurum non erat. Quibus verbis S. Augustinus significare videtur Deum non certo et infallibiliter cognoscere hoc futurum conditionatum, scilicet hominem peccaturum, si diutius vixisset; sed de illo habuisse tantum cognitionem coniecturalem fundatam in periculo, nec mutaretur propter vehementes occasiones quas absolute praevidebat. Item saepe affirmat figmentum esse praesciri a Deo quae non sunt futura; sic lib. 2. contra duas Epistolas Pelagii, quomodo, inquit, praescivit ea futura, nimirum opera parvulorum ante adultam aetatem morientium quae fecissent si adolevissent.... quia praescientia eius falli non potest, non praescivit non futura. Item libr. De Praedestinatione Sanctorum cap. 12. Unde talibus viris, idest Semipelagianis, in mentem venerit, ut futura quae non sunt futura puniantur, vel honorentur merita parvulorum. Ipsi concinunt S. Prosper Epist. ad sanctum Augustinum, ubi de eisdem Semipelagianis loquens, ait: futura quae non sunt futura confingunt. Et S. Damascenus in Dialogo adversus Manichaeos refutans errorem eorum qui dicebant Deum non debuisse creare Homines aut Angelos quos ante praescivit peccaturos, ait: quonam autem modo praescire queat quod futurum non est? Nam si aliquem peccaturum praescivisset, neque eum condidisset, praescientia haec non esset, sed impostura; quemadmodum etiam cognitio est earum rerum quae sunt, sic praenotio eorum est quae certo futura sunt: ergo ex mente SS. Augustini, Damasceni et Prosperi non datur in Deo certa, sed tantum coniecturalis conditionate futurorum notitia.

Nego consequentiam. S. enim Augustinus locis citatis loquitur tantum de praescientia non conditionata sed absoluta, quam admittebant Pelagiani et Semipelagiani independentem a divino decreto, eoque anteriorem, ut refert S. Prosper in eadem Epistola, et secundum quam praescientiam volebant Deum moveri per opera praevisa ad concedendam primam gratiam et primam vocationem ad fidem; quam praescientiam absolutam merito fictitiam appellant Augustinus et Prosper; non autem loquuntur de praescientia conditionata quae supponat conditionatum decretum, quale nos propugnamus; alioquin sibi ipsis aperte contradicerent. S. Augustinus quidem, nam in lib. De Correptione et Gratia cap. 8, loquens de his qui non sunt rapti a Deo, ne malitia mutaret eorum intellectum:

Respondeant, inquit, si possunt, scilicet Pelagiani, cur illos Deus, cum fideliter et pie viverent, non tunc de vitae huius periculis rapuit, ne malitia mutaret intellectum eorum et ne fictio deciperet animas eorum? Utrum hoc in potestate non habuit, an eorum mala futura nescivit? Nempe nihil horum nisi perversissime et insanissime dicitur.

Quibus S. Augustinus affirmat Deum potuisse per talem praescientiam impedire ne illa mutatio in peius foret reipsa: sed non potuit impedire per praescientiam absolutam, nam haec supponit rem absolute futuram: ergo per praescientiam conditionatam, quae nisi perversissime et insanissime, inquit, Deo non potest denegari. Ipsi concinit S. Prosper in Responsione 8. ad excerpta Genuensium:

Cum aliqui pereunt, inquit, non dubitemus ipsorum meritis deputari quod pereunt; quos utique posset Deus iuste damnare si vellet. Et cum aliqui liberantur, non audeamus definire quod digni fuerint liberari: quos utique posset Deus iuste damnare si vellet, etc. De Tyriis autem et Sidoniis quid aliud possumus dicere quam non esse eis datum, ut crederent; quos etiam credituros fuisse ipsa veritas dicit, si talia qualia apud non credentes facta sunt, signa vidissent?

Ac mox dicit non solum Tyrios et Sidonios, sed etiam Corrozain et

Bethsaida potuisse converti, et fideles ex infidelibus fieri, si hoc in eis Dominus voluisset operari. Simili modo interpretandus est S. Damascenus, loquitur enim solum de praescientia absoluta, ut constat ex ipsis verbis, Praescientia haec non esset, sed impostura; non autem loquitur de conditionate futuris, de quibus hic tantum agimus.

Obiiciunt 3. Si futura conditionata aliquam certam in Deo notitiam supponerent, maxime quia ab eo praedicuntur et a Prophetis praenuntiantur: sed exinde non constat illam notitiam esse certam. Probatur: Deus plura in Scriptura per se vel per Prophetas praedixit solum per coniecturam desumptam ex dispositione causarum secundarum, v. g. Isai. 38.²: Dispone domui tuae quia morieris tu, et non vives: et Ionae 3. Adhuc quadraginta dies et Ninive subvertetur: quorum tamen neutrum contigit: ergo ex praedictionibus non colligitur certitudo et infallibilitas divinae cognitionis.

Nego minorem. Omnes enim divinae praedictiones verae sunt et infallibiles, secundum sensum a Deo praedicente intentum, licet in quibusdam non exprimatur, sed subintelligatur aliqua conditio, maxime vero in praedictionibus comminatoriis. Nam, ut docet S. Thomas 2. 2. q. 174. art. 1.³ triplex est Prophetia, scilicet Praescientiae, Praedestinationis et Comminationis; inter quas hoc ponit discrimen quod prima et secunda terminantur ad futura in seipsis; unde ex illis veritas futurorum ex se evidenter colligitur. Tertia vero non respicit futura ut in se, sed dispositionem et ordinationem causarum ad ipsa; supponitque conditionem, puta si peccatores resipiscant et convertantur ad Deum, ipsumque studeant placare per paenitentiam, iuxta illud Ieremiae 18. Si egerit paenitentiam gens illa a malo suo quod locutus sum adversus eam, agam et Ego paenitentiam super malo quod cogitavi ut facerem ei. Non enim fiunt illae comminationes nisi ut homines praeveniant divinam vindictam per eorum resipiscentiam, iuxta illud Ezechielis 18. Nunquid voluntas mea est mors impii, dicit Dominus, et non ut convertatur a viis suis et vivat? Posita autem resipiscentia non sequitur poena quam Deus infligendam praenuntiaverat sub tacita conditione, si peccator non resipisceret.

Obiiciunt 4. Futura conditionata non habent determinatam veritatem: ergo distincte et determinate non possunt a Deo cognosci. Consequentia patet, Deus enim res cognoscit ut sunt, et consequenter quae non sunt determinate vera, non possunt determinate a Deo cognosci. Probatur antecedens, si haberent determinatam veritatem, maxime vel in se, vel in suis causis: sed neutrum dici potest. Non quidem primum: eo modo enim habent veritatem, quomodo habent esse, sed non habent esse determinatum, quia numquam erunt: ergo nec determinatam veritatem in se. Neque etiam secundum, posita etiam conditione adhuc eorum causae productivae sunt indifferentes et indeterminatae ad illa producenda, vel non producenda: ergo non habent determinatam veritatem, nec consequenter determinatam scibilitatem.

Distinguo antecedens. Non habent determinatam veritatem absolutam, concedo: conditionatam, nego: posita enim conditione, voluntas creata sese determinatura erat: cum decreto ponendo, absolute quidem ex parte Dei decernentis, sed conditionate tantum ex parte rei decretae; quod decretum non officit libertati, nec eam praedeterminat, sed tantum condeterminat. Adeoque illa futura contingentia habent determinatam veritatem conditionatam, in suis causis, nimirum in voluntate creata et in divino decreto.

Urgent. Determinata veritas supponit determinatum esse, veritas enim est proprietas entis: sed illorum conditionate futurorum esse non est determinatum: ergo nec etiam determinata est eorum veritas. Probatur Minor: illorum esse non est determinatum, quae nunquam habitura sunt determinatam existentiam, sed erunt mere possibilia et purum nihil: atqui talia sunt ut plurimum futura conditionata; eorum enim plurima nusquam existent, ergo, etc.

Distinguo minorem. Illorum esse non est determinatum absolute: concedo: conditionate, nego: nec exinde sequitur illa esse purum nihil, habent enim verum esse reale obiectivum in mente divina, ex praesupposito decreto conditionato, de conditionata eorum futuritione; unde sicut absolute futura habent absolutum esse repraesentatum in Essentia divina; ita pariter futura conditionata habent esse conditionatum in eadem Essentia divina repraesentatum virtute decreti conditionati.

Instant. Si futura conditionata haberent determinatam veritatem, essent aeternae et perpetuae veritatis: sed hoc dici nequit: ergo, etc. — Minor patet: nam ideo propositiones sunt aeternae veritatis, quia formantur de entibus determinate veris, etiam quatenus abstrahunt ab omni existentia; sed tales essent propositiones de conditionate futuris, si determinatam haberent veritatem, ergo, etc.

Distinguo antecedens. Essent aeternae veritatis per necessariam illationem consequentis ab antecedente, qualia sunt futura absoluta, quae habebunt verum esse, ratione praesuppositi absoluti decreti, nego: essent aeternae veritatis conditionate et ratione praevisionis, qua Deus videt illa de facto esse futura vel non futura, propter scilicet ponendam, vel non ponendam conditionem, concedo: nec hoc ullam implicantiam involvit.

Urgent iterum. Si propositiones de futuris conditionate, essent determinate verae, essent pariter necessario verae: sed falsum consequens: ergo et antecedens. Probatur sequela maioris: Particula enim conditionata (Si) vel significat necessariam connexionem consequentis cum antecedente, vel non: si primum, illa propositio est necessario vera: si secundum, sequeretur dari antecedens verum et consequens falsum; adeoque omnis propositio conditionalis esset falsa, quia inferret consequens ex antecedente legitime sequens, cum tamen sic ex eo non sequeretur. Patet etiam minor; propositiones enim de conditionate futuris non sunt necessario verae, sed contingentes, quia res contingenter futuras enuntiant.

Distinguo maiorem. Essent necessario verae ratione necessariae illationis consequentis ab antecedente, si particula conditionalis (Si) sumatur illative et significet necessariam connexionem consequentis cum antecedente, concedo: si sumatur tantum conditionate, vel promissive, nego: itaque particula conditionalis (Si) triplicem habere potest significationem: potest enim sumi: primo Illative, quando consequens dicit necessariam connexionem cum antecedente v. g. Si Petrus currit, movetur: secundo Promissive, quando consequens habet connexionem cum antecedente ratione voluntatis promittentis v. g. Si viceris, dabo tibi coronam vitae: tertio sumitur Conditionate, quando revera ponitur consequens cum antecedente, quamvis ex natura sua sine eo stare antecedens posset; eo quod consequens non habeat necessariam connexionem cum illo antecedente, sed tantum contingentem ratione conditionis contingentis; quae tamen conditio certo a Deo cognoscitur ponenda, vel non ponenda. Ideoque haec connexio antecedentis cum consequente certo quidem a Deo noscitur, etsi necessaria non sit.