Scotus Academicus, Tomus secundus: De Deo Intelligente et Volente

Iam aperte satis ex praesentis Disputationis praeludio liquet, quam arduum quanque caecutientibus mortalium oculis impervium sit divinae praedestinationis arcanum. Enimvero: Quis novit sensum Domini? Cur nullis existentibus meritis, nullis praeviis adhuc operibus bonis, Iacob eligitur, reprobatur Esau? Cur Tyriis et Sidoniis denegata miracula, quibus convertendi erant et poenitentiam in cinere et cilicio acturi, e diametro vero concessa Iudaeis pertinacibus, nullam exinde utilitatem percepturis? Vel ut loquitur sanctus Gregorius lib. 29. Moralium cap. 32.:

Cur alius male vivens diu reservetur ut se corrigat, alius bene quidem videtur vivere, sed in vita eo usque durat quoad in perversa prorumpat. Alius catholico matris ventre editus, iuxta vitae terminum erroris voragine devoretur, alius autem vitam suam in catholica pietate consumat, qui ortus in perfidia cum lacte matris hauserat virus erroris....

Quis ergo ista iudiciorum secreta coelestium discutiat? Quis intelligat discretam aequitatis occultae lancem? Imo inquit sanctus Augustinus lib. 21. contra Faustum cap. 3. Quanto convenientius, quanto accommodatius est modulo nostro expavescere illic ubi Paulus expavit, et exclamare: O altitudo divitiarum Sapientiae et Scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt iudicia eius, etc. Quanto melius est admirari, quod investigare non sufficis. Unde concludit Tractatu 53. in Ioannem: Non ergo me ad hanc penetrandam altitudinem, ad hanc abyssum discutiendam, ad inscrutabilia pertractanda expectatio vestra Cha- vitatis impingat, agnosco modulum meum, sentire mihi videor, etiam modulum vestrum, altius est hoc incrementis meis et fortius viribus meis. Audivi Scripturam admonentem, atque dicentem; altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris. — Convenientius itaque nobis foret in huius abstrusi, reconditique mysterii admiratione, quam investigatione detineri. Verum quoniam libere non patitur auspicati laboris exitus et summe necessaria his maxime temporibus dicendi materies, idcirco praevio Scripturarum lumine, affulgenteque sanctorum Patrum doctrina, ingentes et innumeras prope de divina Praedestinatione quaestiones suscipimus explicandas duabus in sequentibus Sectionibus, quarum Prima aperiet existentiam, naturam, obiectum, certitudinem et concordiam divinae Praedestinationis cum libertate creata; Secunda explicabit illius causas, effectus et appendices.

Praedestinationis vocabulum formatur a particula prae et verbo destino. Particula autem prae significat, vel antecessionem actus intellectus praevidentis ad actum voluntatis ordinantis: vel antecessionem ordinationis decreti divinae voluntatis destinantis homines ad gloriam aeternam antecedenter ad praevisionem meritorum: vel denique rectius et verius, antecessionem aeternitatis ad tempus, seu aeternae Dei destinationis ad rem in tempore destinatam. — Verbum autem destino triplicem pariter obtinet significationem; vel enim idem significat, quod designo, sic de primis parentibus dicitur, Ecclesiastici 17. Destinavit illis sortem veritatis; hoc est, veritatis praedicandae munus imposuit: vel idem quod statuo, ac decerno; sic 2. ad Cor. 9. Unusquisque prout destinavit in corde suo: vel denique idem ac mitto, seu dirigo; sic 1. Machab. cap. 1. destinaverunt aliqui de populo et miserunt ad Regem. S. Thom. 1. par. q. 23. Destinationem duobus prioribus modis usurpat, contenditque praedestinare idem esse, ac designare aut transmittere aliquem in vitam aeternam. — Noster vero Alensis, quem pene sequuntur omnes Theologi, destinationem usurpat tertio modo, ita quod Praedestinatio idem significet, ac statutum, decretum, seu propositum divinae voluntatis, quo Deus ab aeterno apud se statuit et decrevit dare quibusdam creaturis ratione praeditis gratiam in praesenti, et gloriam in futuro. Et revera si res attente ponderetur, perspicuum erit in praesenti negotio destinationem ita accipiendam. Transmissio enim in vitam aeternam, vel tantum est effectus temporalis et executio Praedestinationis, vel saltem supponit propositum voluntatis divinae, quo Deus apud se statuit aliquos esse transmittendos ad vitam aeternam antequam de facto transmittantur. Hinc Ecclesia Lugdunensis in libro De tenenda Scriptura sacrae traditione, circa medium explicans illa verba Ezechiel. 24. Dominus Deus exercituum decrevit et quis poterit infirmare? ait: Quid est aliud decrevit, nisi praedestinavit, praefinivit, statuit, praefixit, praeordinavit? Ex quo manifeste intelligitur quid sit Praedestinatum, videlicet et praefinitum, statutum, praefixum, praeordinatum. Constat itaque quae sit vera ac genuina Praedestinationis vocabuli significatio. Iam rem ipsam expendamus.

Duplex in praesenti Quaestione proponitur difficultas. Prima quidem, an Deus revera determinet, ac ordinet aliquam creaturam ad finem aliquem supernaturalem beatum et perpetuum. Secunda, an illa ipsa divina ordinatio ita sit necessaria, ut sine ea non possit creatura rationalis praefatum finem assequi, quod ut percipiatur evidentius

Notandum 1. Praedestinationem trifariam accipi. Primo quidem, quatenus significat quamlibet praedefinitionem, seu praeordinationem aeternam rei cuiuscumque a Deo efficiendae in certa temporis differentia, qua ratione S. Augustinus lib. De Praedest. Sanctorum, ait: Praedestinatione sua Deus ea praescivit, quae fuerat ipse facturus. Secundo, interdum usurpatur pro destinatione creaturarum rationalium ad statum aeternum et immobilem, sive bonum, sive malum; sic S. Aug. in Enchiridio cap. 100. usurpat Praedestinationis vocabulum ad significandam sortem aeternam Sanctorum, ac reproborum: Deus, inquit, bene utens et malis tamquam summe bonus ad eorum damnationem quos iuste praedestinavit ad poenam; et ad eorum salutem, quos benigne praedestinavit ad gratiam. Cui concinit Honorius Augustodunensis, dicens: Nihil aliud est Praedestinatio, quam pro meritis cuiusque vel ad gloriam, vel ad poenam aeternam Dei praeparatio. Necnon et Concilium Valentinum cap. 3.: Fidenter fatemur Praedestinationem Electorum ad vitam, et Praedestinationem Impiorum ad mortem. Hae autem duae priores significationes minus propriae sunt et a praesenti mysterio alienae. Itaque strictius et congruentius Praedestinatio significat aeternam destinationem, vel transmissionem creaturae rationalis ad felicitatem perpetuam, quam sic definit S. August. lib. De Bono perseverantiae c. 14: Praedestinatio Sanctorum, ait, nihil est aliud quam praescientia et praeparatio beneficiorum Dei quibus certissime liberantur quicumque liberantur. Inde

Notandum 2. Duplicem distingui posse Praedestinationem, Incompletam videlicet et Completam. Prima est ad gratiam et media supernaturalia ad aeternae felicitatis assecutionem conducentia, quae totuplex iterum distingui potest, quotuplex est ipsa gratia praeordinata et destinata, Secunda vero ad gloriam cuius possessio completa est hominis salus. Hanc utramque indigitat S. Paulus, primam quidem ad Ephesios cap. 1. ubi omnes Ephesios fideles ad quos scribebat, vocat a Deo Electos et Praedestinatos: Elegit nos, inquit, in ipso, idest Christo, ante mundi constitutionem, ut essemus Sancti et immaculati in conspectu eius, in charitate, qui praedestinavit nos in adoptionem per Iesum Christum. Non quod revera censeret Apostolus omnes Ephesios esse gloriam aeternam infallibiliter adepturos; sed quod ad gratiam sanctificantem omnes essent ordinati et praedestinati. Secundam vero tradit ad Rom. 8. dicens; Quos praescivit et praedestinavit, quos autem praedestinavit, hos et vocavit, etc. quam pariter utramque praedestinationem edocet S. Anselmus in praefata verba ad Ephesios: Deus, inquit, praeordinavit quod in tempore gratiae aliquos a perdendis separararet, et iustos immaculatosque faceret. Praeordinavit etiam quod et illos ad aeternitatem perduceret. Harum praedestinationum alteram hac implet, quando Sanctos facit, alteram in futuro complebit dando immortalitatem et beatitudinem. De utraque hac praedestinatione quaerimus an sit admittenda.

Notandum 3. Praedestinationem varios habuisse existentiae suae Impugnatores, omissis enim omnibus illis divinae Providentiae insectatoribus, necnon et Atheis, seu Politicis, qui negantes immortalitatem animae, negant pariter praedestinationem ad gloriam, de quibus Sapientiae 2. dicitur quod nescierunt Sacramenta Dei, nec superaverunt mercedem iustitiae, nec iudicaverunt honorem animarum Sanctorum: non defuerunt etiam ex Fidelibus et Catholicis, qui Praedestinationem in Deo etiam negaverunt eo quod arbitrarentur illam esse fatalem quamdam necessitatem, quae creatam libertatem extingueret et ad omne meritum viam praecluderet, ut colligere licet ex S. Aug. 2. De Bono perseverantiae cap. 11: necnon ex sancto Prospero in responsione ad obiectiones Gallorum cap. 1. ubi ait: Qui Praedestinationis nomine fatum praedicat, tam non est probandus, quam qui fati nomine certitudinem praedestinationis infamat. Fati enim opinio vana est et de falsitate concepta: Praedestinationis autem fides multa sanctarum auctoritatem Scripturarum unita est, ut probabit

Conclusio prima. — Revera admittenda est divina Praedestinatio, qua nonnullae creaturae rationales ad beatitudinem a Deo destinantur et ordinantur ab aeterno. Haec est de fide, et Probatur variis Scripturae textibus: Matth. 25. Venite benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum, etc. Ad Rom. 8. Quos praescivit et praedestinavit, etc. Ad Ephesios 1. Praedestinavit nos in adoptionem filiorum Dei. Actorum 13. Crediderunt quotquot erant praeordinati ad vitam aeternam, et alibi passim. Hanc eamdem veritatem suis testimoniis omnes sacri Doctores ubertim affirmant, ut patebit in huius disputationis decursu. Itaque:

Probatur 2. Ratione Theologica: Praedestinatio ex S. Augustino lib. De Praedest. Sanctorum cap. 17. est divina voluntas dandi gratiam et gloriam, quas revera Deus praedestinavit conferre in tempore: sed nihil Deus operatur in tempore, quod ab aeterno facere non decreverit: ergo Deus ab aeterno decrevit dare aliquibus gratiam et gloriam, adeoque aliquos praedestinavit. — Deinde, quoties aliquis non potest naturae suae viribus attingere finem suum, quem tamen assequitur, necesse est, ut ad eum finem ab alio transmittatur: sed Beatitudo aeterna est finis quem ex naturae suae viribus attingere nequeunt illi qui ipsum assequuntur: ergo necesse est, ut ad eum Deus illos transmittat, sicut sagitta quae seipsa dirigi non potest, sagittante indiget ut in scopum mittatur et dirigatur. Quae similitudo non obscure praesens mysterium indigitat; Vates enim Regius loquendo de Electis, ait: Sicut sagittae in manu potentis, ita filii excussorum. Hoc est Filii Apostolorum, qui excussi et percussi sunt ubique terrarum. Hinc Gennadius Epist. de Praedest. dicit illam esse quidem ab aeterno: Quamvis, inquit, in tempore fiat, eo quod Deus ad destinatum terminum mittat hominem, quemadmodum sagittarius sagittam in scopum emittit. Cui concinit S. Thom. 1. p. q. 23. art. 1.¹ ubi praedestinationis necessitatem concludens, ait: Ad illud ad quod non potest aliquid virtute suae naturae pervenire, oportet, ut ab alio transmittatur, sicut sagitta a sagittante mittitur ad signum. Haec autem actualis transmissio, Praedestinationem, seu decretum transmittendi creaturam rationalem in vitam aeternam supponit: ergo, etc. — Denique ad Provisorem Universi pertinet, inquit Durandus in 1. dist. 40. q. 1. conferre aliquibus de Universo remedia, vel auxilia quibus assequantur optimum finem, qui est intra ipsam Universitatem entium, alioquin finis ille frustra possibilis esset creaturis: sed optimus finis, qui est intra universitatem entium, est vita aeterna: ergo ad Deum pertinet conferre aliquibus de Universo auxilia, quibus assequantur vitam aeternam. Unde cum ratio donationis mediorum in Deo praexistens vocetur Praedestinatio, consequens est illam esse admittendam.

Dices 1. Creaturas rationis expertes Deus non praedestinat, nec ordinat per se ad finem suum naturalem: ergo nec ratione praeditas praedestinare et ordinare debet ad finem supernaturalem. — Nego consequentiam. Et ratio disparitatis est manifesta, siquidem creaturae in ordine naturae consideratae habent ex sua constitutione quidquid necessum est, ut nativis suis viribus valeant assequi finem naturae suae limites, perfectiones et captum non excedentem. Secus autem de creaturis ratione praeditis in ordine ad gloriam et beatitudinem aeternam, quae cum longe naturalem earum operandi virtutem excedat, ad eam nec dirigi, nec illam absque supernaturali auxilio assequi possunt, et idcirco necessum est, ut a Deo dirigantur et iuventur.

Instabis. Creaturae rationales non sunt deterioris conditionis, quam bruta animantia et caetera quaeque rationis expertia: sed haec adaequatum et quietativum ac satiativum suum finem, nullo divinitus indito auxilio, sed ex se et per se consequuntur: ergo multo magis creaturae rationales ad gloriam aeternam, quae est earum finis adaequatus et quietativus, per se et ex se ordinabuntur, nec consequenter egebunt Dei ordinatione et praedestinatione. — Nego consequentiam. Duplex enim creaturarum rationalium finis distinguitur. Naturalis unus, isque vel corporeus, qui per rectam et perfectam sensuum operationem comparatur, vel spiritualis, qui per veritatis contemplationem et optimi delectationem obtinetur. Supernaturalis, qui est ipsa aeterna et iucunda Dei possessio. Ad prioris assecutionem sufficiunt equidem naturales hominis vires: sed ad posterioris possessionem omnino deficiunt, cum sit ordinis naturae vires excedentis. Caeteras obiectiones solvet Conclusio secunda.

Conclusio secunda. — Praedestinatio ita necessaria est ad salutem, ut nullus absque ea possit salvari. Haec est contra Catharinum, qui lib. 2. De Praedestinatione cap. ultimo distinguit duo genera salvandorum, quorum eximii, puta beata Virgo, Apostoli, etc. a Deo quidem praedestinantur; alii vero salvi fiunt absque ulla speciali Dei praedestinatione, sed ad eorum salutem affirmat sufficere generalem Dei providentiam supernaturalem et voluntatem antecedentem salvandi omnes homines. Contra quem sentiunt nedum caeteri Doctores Scholastici, sed et reclamant sancti Patres, praesertim Augustinus, qui libr. 2. De Bono Perseverantiae cap. 9. diserte affirmat, neminem salvandum nisi qui fuerit praedestinatus. Illud ipsum egregie probat lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 17. ex verbis Apostoli ad Rom. 8. ubi cum dixisset: electos esse de mundo, sed ante mundi constitutionem, ea vocatione, qua Deus id quod praedestinavit, implevit; subdit:

quos enim praedestinavit, ipsos vocavit, ipsa scilicet vocatione secundum propositum; non ergo alios, sed quos praedestinavit ipsos et vocavit, nec alios; sed quos ita vocavit, ipsos et iustificavit, nec alios; sed quos praedestinavit, iustificavit ipsos et glorificavit, illo utique fine, qui non habet finem.

Quibus verbis S. Augustin. aperte edocet eum solum fore glorificandum qui fuerit praedestinatus. Ipsi concinit sanctus Fulgentius De Fide ad Petrum cap. 35. dicens:

firmissime tene et nullatenus dubites omnes, quos vasa misericordiae gratuita bonitate Deus fecit ante constitutionem mundi, in adoptionem filiorum Dei praedestinatos a Deo, nec perire posse aliquem eorum, quos Deus praedestinavit ad Regna Caelorum, nec quempiam eorum, quos non praedestinavit ad vitam, ulla posse ratione salvari.

Ergo ex eius mente constat ita necessariam esse praedestinationem, ut absque illa nemo possit salvari.

Probari potest haec ipsa Conclusio iisdem omnino argumentis, quibus firmata fuit praecedens; sed ultra his rationibus confirmatur. Primo, si ad salutem Beatorum sola sufficeret generalis Dei providentia supernaturalis, qua decrevit Deus singulis hominibus concedere media sufficientia, sequeretur ex parte Dei nullum fieri discrimen inter praedestinatum et reprobum; sed tota inter utrumque discretio proveniret ex parte liberi arbitrii et propria voluntate illius qui salvatur: at consequens est falsum: ergo et antecedens. Maior patet; si enim Deus speciali aliquo suae divinae voluntatis actu non discernat praedestinatos a reprobis, evidens est, quod illorum discretio aliunde sit repetenda, et consequenter ex parte solius voluntatis eius, qui salvatur. Minor pariter constat ex Apostolo 1. ad Corinth. 4. dicente: Quis te discernit etc. — Deinde, si Praedestinati solum haberent auxilia generalia et sufficientia, nec Deus circa ipsos per actum consequentem suae voluntatis specialiter afficeretur, evidens est quod illi non eligerentur a Deo prae caeteris, imo ipsi potius Deum eligerent: sed id repugnat Christo dicenti Praedestinatis, Ioannis 15. Non vos me elegistis, sed ego elegi vos. — Denique, ex eadem sententia sequeretur, Deum specialem dilectionem non habere erga electos, nec particularem curam de illis gerere: at hoc repugnat Christi Domini verbis, Ioannis 10: Oves meae vocem meam audiunt, et ego cognosco eas, et sequuntur me, et ego vitam aeternam do eis, et non peribunt in aeternum, et non rapiet eas quisquam de manu mea.

Dices 1. Praedestinationis necessitas omnem solvit de procuranda et firmanda salute vigilantiam et curam, hominibusque imperitis et pravis pessimam hanc ingerit sententiam: vel sum praedestinatus, aut non. Si sim, haud dubie salvabor, nec proinde ulla mihi ultra debet esse de procuranda salute sollicitudo. Si non sim, irritae prorsus erunt omnes curae et vacui labores de salute consequenda, quippe cum solus praedestinatus salvari possit: ergo non videtur asserenda, nec praedicanda praedestinationis necessitas. Confirmat antecedens sanctus Augustinus libr. De Praedestinatione cap. 15. exemplo Monachi:

Fuit, inquit, quidam in nostro Monasterio, qui corripientibus fratribus cum quaedam non facienda faceret, et facienda non faceret, respondebat: qualiscumque nunc sim, talis ero, qualem Deus me futurum esse praescivit. Qui profecto verum dicebat, et hic vero non proficiebat in bonum; sed usque adeo profecit in malum, ut deserta Monasterii societate, fieret canis reversus ad vomitum suum, etc.

Nego antecedens. Tantum enim abest, ut praedestinationis necessitas praefatam ingerat et firmet sententiam, imo omnino solvit et evacuat, siquidem Deus non praedestinat electos ad gloriam absque operibus, sed per opera bona comparandam. Quemadmodum enim non statuit finem concedere, nisi per idonea media, puta sanitatem per medicinam, victoriam per pugnam generosam et strenuam, scientiam per assiduitatem in studiis, uberes messis fructus per agriculturam, sic et praevidit et constituit salutem aeternam consequendam per opera bona. Quapropter monuerat sanctus Petrus 2. c. 1. Fratres magis satagite, ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis.... sic enim abundanter ministrabitur vobis introitus in aeternum Regnum Domini nostri et Salvatoris Iesu Christi. Adde quod ita praedestinetur a Deo salus alicuius, ut etiam sub ordine praedestinationis cadat quidquid illum promovet ad salutem: nam, inquit S. Gregorius lib. 3. Dialogorum cap. 13., ipsa quoque praemii praedestinatio ita est ab omnipotente disposita, ut ad hoc Electi ex labore perveniant, quatenus postulando mereantur accipere, quod eis omnipotens Deus disponit donare. Hinc apparet, non idcirco tacendam esse praedestinationis necessitatem, eo quod ex illa pravi et indocti ansam vitae solutioris arripiant, imo inquit S. Augustinus lib. laudato cap. 20.:

Sicut praedicanda est Pietas, ut ab eo, qui habet aures audiendi, Deus recte colatur; praedicanda est Pudicitia, ut ab eo, qui habet aures audiendi, nihil genitalibus membris illicitum perpetretur; praedicanda est Charitas, ut ab eo, qui habet aures audiendi, Deus et proximus diligatur: ita praedicanda est Praedestinatio beneficiorum Dei, ut qui habet aures audiendi, non in seipso, sed in Domino glorietur.

Dices 2. Si Praedestinatio esset ad salutem necessaria, sequeretur quod reprobus nullatenus posset salvari, et consequenter quod ipsi non imputanda esset propria damnatio: at consequens videtur absurdum: ergo et antecedens. Patet sequela maioris, cum enim decretum praedestinationis omnino sit invariabile, aperte constat reprobum non posse praedestinari, nec consequenter salvari. — Distinguit maiorem Doctor in 1. dist. 39. Reprobus non posset salvari potentia consequenti et in sensu composito, ac formali, hoc est, quatenus est formaliter reprobus, concedit: potentia antecedenti et in sensu diviso, quatenus nimirum in primo signo aeternitatis ille, qui est reprobus propter praevisa opera mala, potuit fieri praedestinatus, quia praevisus est ex libertate sua posse exequi opera bona ratione quorum posset praedestinari, negat. Haec fusius explicabuntur infra.

Notandum 1. Ex Doctore in 1. dist. 40. n. 1. Quod praedestinatio proprie sumpta, dicit actum voluntatis divinae, videlicet ordinem electionis per voluntatem divinam alicuius creaturae intellectualis, vel rationalis ad gratiam et gloriam; licet posset accipi pro actu intellectus concomitante istam electionem. Nam, ut observat S. Bonaventura ibidem qu. 2. Quoniam causalitas gratiae et gloriae attribuitur proprie voluntati, ut efficienti; scientiae, ut disponenti; et potentiae, ut exequenti; ideo, etsi praedestinatio importet illa tria, tamen principalius est in genere voluntatis et ideo ab Aug. definitur praedestinatio per illa tria: Primo per illud, quod respicit potentiam; libro De Fide cap. 35. Praedestinatio est gratuita donationis praeparatio: Secundo per illud, quod respicit scientiam, in libro De bono perseverantiae cap. 14. Praedestinatio est praescientia beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicumque liberantur; Tertio per illud quod respicit voluntatem, et propriissime in lib. De Praedestinatione Sanctorum: Praedestinatio, inquit, est propositum miserendi, etc. Unde Apostolus ad Ephesios 1. Praedestinatio secundum propositum eius, qui operatur omnia secundum consilium voluntatis suae.

Notandum 2. Ex nostro Alensi q. 28. art. 1. in voluntate praedestinantis tres reperiri actus, nimirum Dilectionem, Electionem et Praedestinationem, qui actus nedum circa gloriam, sed etiam circa gratiam occupantur: Gratia enim, inquit, primo datur, postea habetur et inde aliquis ipsa utitur: Praedestinatio autem spectat gratiae collationem, unde dicitur praeparatio gratiae: Dilectio respicit gratiam habitam, bonum enim est ratio dilectionis: cum itaque Deus diligit aliquem, videtur aliquod bonum esse in eo, ratione cuius Deus ipsum diligit; inde dicitur gratia gratum faciens: Electio vero connotat usum gratiae; electio enim est de duobus bonis propositis unius prae alio acceptio: unde concludit aliud discrimen inter Praedestinationem, Dilectionem, Electionem, Vocationem et Iustificationem; quod Praedestinatio simpliciter sit aeterna, quia aeternam Dei significat approbationem respectu boni: Dilectio autem et Electio tum temporales, tum aeternae sunt, quia eamdem approbationem dicunt; sed non determinant eam, an videlicet sit respectu boni ab aeterno, vel solum ex tempore: Vocatio autem et Iustificatio determinant divinam approbationem respectu boni, quod confertur in tempore.

Notandum 3. Duplicem distingui posse Praedestinationem, unam quidem in intentione, aliam vero in executione. Prior efficaciter et immediate respicit gloriam dandam hominibus et ut finem consequendum per media. Posterior vero immediate spectat gratiam et auxilia supernaturalia veluti media necessaria ad gloriam consequendam. Dixi immediate, certum enim est Praedestinationem utroque modo consideratam, tendere reipsa in gloriam et gratiam; sed iuxta nostrum modum intelligendi intentio gloriam et executio gratiam immediate spectat. Inde invicem disceptant Auctores quaenam earum rationem formalem praedestinationis complectatur. Quidam cum Ochamo in 1. dist. 40. q. 1. contendunt eam esse reponendam in sola voluntate conferendi gloriam; aliqui cum Durando ibidem dist. 41. quaest. 2. volunt eam statuendam esse in sola voluntate conferendi gratiam: caeteri vero rectius cum Doctore censent Praedestinationem in suo conceptu formali utramque voluntatem conferendi gratiam simul et gloriam involvere, quod ut pateat apertius sit

Conclusio prima. — Praedestinatio formaliter sumpta, gratiam simul, et gloriam spectat. Haec est Doctoris, ut patebit in Conclusione sequenti.

Quod gratiam spectet; probatur ex Apostolo ad Rom. 8. ubi diserte indicat Praedestinationem versari nedum circa gloriam, sed etiam circa media, quae sunt vocatio et iustificatio: Quos, inquit, praedestinavit, hos et vocavit, etc. Et ad Ephesios 1. Praedestinavit nos in adoptionem filiorum Dei: sed adoptio fit per gratiam sanctificantem: ergo, etc. Aperte id docuit Sanctus Augustinus locis iam supra laudatis, maxime in Enchiridio cap. 100, et De praedestinatione Sanctorum cap. 10, necnon lib. De bono perseverantiae cap. 14. ubi ait: Praedestinationem esse praeparationem gratiae et beneficiorum Dei.

Quod etiam Praedestinatio formaliter gloriam spectet, Scriptura sacra diserte testatur. Sic Actorum 13. dicitur: Crediderunt quotquot erant praeordinati ad vitam aeternam. Et Rom. 9. Ut ostenderet divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam. Testatur et S. Augustinus nedum 16. De Civitate Dei cap. 1. ubi ait: Civitatem Dei esse praedestinationem ad regnum Caelorum; sed etiam libro De bono perseverantiae cap. 14. affirmans Praedestinationem esse praeparationem beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur quicumque liberantur. Nemo autem perfecte liberatur ab omni miseria, donec gloriam fuerit assecutus. Unde Concilium Trident. Sessione 6. cap. 12. et Canone 17. vocat Praedestinationem ad vitam, hoc est aeternam et beatam. Hinc merito concludit Fulgentius lib. 1. Ad Monimum cap. 8: Propterea, inquit, omnia et vocationis initia et iustificationis augmenta et glorificationis praemia in praedestinatione semper Deus habuit.

Probatur simul utraque pars: Praedestinatio est illa divina praeordinatio, qua praedestinatus in vitam aeternam dirigitur et mittitur: at perfecta missio et directio, non solum finem, sed etiam media respicit: ergo Deus praedestinando non solum gloriam, sed etiam gratiam spectat.

Dices. Quoties S. Augustinus Praedestinationem describit, toties meminit solius electionis, non quidem ad gloriam, sed ad gratiam. Unde moderni Doctores tria in Praedestinatione distinguunt, videlicet collationem donorum et gratiae; praescientiam conditionalem, qua Deus praevidet hos et illos perducendos ad vitam aeternam si talia illis conferantur; et voluntatem, seu propositum ipsa dona conferendi, in quo maxime reponunt praedestinationis essentiam: ergo Praedestinatio formaliter solam gratiam spectat. — Respondeo. Sanctum Augustinum asserere quidem Praedestinationem esse gratiae et divinorum beneficiorum praeparationem, non quod revera censeret rationem formalem adaequatam Praedestinationis in sola gratiae praeparatione esse reponendam. Nullus enim media assumit et praeparat, nisi cum intentione assequendi finis; sed idcirco potius gratiae, quam gloriae meminit, quia agebat contra Pelagianos, qui admittebant quidem Praedestinationem ad gloriam, non vero ad gratiam. Censebant enim gloriam esse consequendam per opera moralia et viribus naturae. Unde ipsemet Augustinus lib. De Vocatione Sanctorum, ait: Praedestinatio est praeparatio gratiae in praesenti et gloriae in futuro.

Conclusio secunda. — Praedestinatio recte describitur a Doctore in 1. dist. 40. n. 2. electio creaturae intellectualis, aut rationalis ad gratiam et gloriam. Vel ut ipsemet ait in 3. dist. 7. qu. 3. Praedestinatio est praeordinatio alicuius ad gloriam principaliter et ad alia in ordine ad gloriam. Harum descriptionum veritas constat ex praecedenti Conclusione, idcirco sola explicatione indiget. Primo itaque Praedestinatio dicitur Praeordinatio et Electio. Praedestinati namque eliguntur et praeordinantur a Deo ab aeterno et secernuntur a Reprobis. Secundo additur creaturae rationalis et intellectualis. Sola namque creatura ratione praedita est obiectum et subiectum divinae Praedestinationis, ut infra constabit. Subditur tandem ad gratiam et gloriam; Praedestinatio enim formaliter utramque spectat, ut supra dictum est.

Dices 1. Praedestinatio solum beatificandos et iustos spectat, sed electio et praeordinatio, etiam spectat impios et reprobos: ergo incongrue Praedestinatio dicitur electio et praeordinatio. Minor patet, Ioannis 6. Nonne duodecim vos elegi, inquit Christus, et unus ex vobis Diabolus est? Nec valet dicere illud esse intelligendum de electione temporali, electio enim temporalis est signum electionis aeternae: ergo vel utraque concordat, vel signum est falsum. — Respondet Sanctus Bonaventura in 1. dist. 40. art. 3. qu. 2. triplicem distingui posse electionem: Est enim, inquit, electio secundum affectionem dilectionis, et secundum effectum finalis gratificationis, et secundum statum praelationis. Prima est aeterna, et est idem quod praedestinatio. Secunda est temporalis, et signum primae infallibile. Tertia similiter temporalis, nec est effectus, nec signum aeternae electionis; multi enim praeferuntur mali et reprobi, et utinam non sint plures mali, quam boni. Ad minorem dicit Christum loqui de electione praelationis, quae non solum probos, sed etiam improbos spectat, ideoque non est signum certum electionis aeternae.

Dices 2. Si nullus esset reprobus, esset Praedestinatio, non autem electio; electio namque significat acceptionem unius prae alio: ergo electio et praedestinatio idem sonant. — Respondet ibidem Seraphicus Doctor. Propositum, Praedestinationem et Electionem non differre secundum rem, sed solum secundum rationem intelligendi: Nam propositum, inquit, simpliciter dicit voluntatem faciendi aliquid; ille enim dicitur proponere, qui firmiter vult facere aliquid: Electio vero et Praedestinatio addunt supra voluntatis conceptionem; sed differenter, quia Praedestinatio addit ordinem et directionem in finem, scilicet electio discretionem, sive separationem a suo supposito. Inde propositum dicit firmam voluntatis conceptionem, Praedestinatio cum conceptione dicit praeordinationem, et Electio quamdam discretionem, qua Praedestinati cernuntur a Reprobis. Hinc secundum conceptum nostrum, praecedit propositum, sequitur electio, demum praedestinatio. Unde in forma, Si nullus esset malus non foret Electio, secundum rationem intelligendi, concedo: secundum rei veritatem, nego: unus enim et idem actus entitativus divinae voluntatis simul est propositum, electio et praedestinatio; et tantum diversus concipitur secundum diversitatem nostri conceptus et terminorum connotatorum.

Sensus Quaestionis est, an divina Praedestinatio sit actus immanens, vel transiens; aeternus, vel temporalis; liber, vel necessarius, ad quorum intelligentiam

Notandum 1. Divinorum actuum alios esse pure immanentes, alios pure transeuntes, alios vero immanentes secundum entitatem, sed connotantes obiecta secundaria et ad ea terminatos; actus pure immanentes, sunt divina intellectio et volitio, qua Deus seipsum cognoscit et diligit. Actus pure transeuntes ii sunt, qui in creaturas refunduntur, quales sunt creatio, iustificatio et similes: actus vero immanentes cum terminatione ad obiecta secundaria, sunt actus quidem ab intellectu et voluntate divina procedentes, qui tamen a nobis intelligi nequeunt absque respectu ad obiecta secundaria, quales sunt praescientia, praedestinatio, etc.

Notandum 2. Praedestinationis aeternitatem dupliciter spectari posse; Primo quidem inquirendo, an sit actus aeternus a voluntate, vel intellectu divino elicitus; Secundo vero, an ita facta fuerit Praedestinatio in ipso primo instanti et signo aeternitatis, ut nihilominus coexistat singulis partibus temporis, ut nec sit praeterita, nec futura; sed tantum praesens. Quod ut percipiatur evidentius, rursus observandum est, triplex distingui posse instans, nimirum aeternitatis purum, instans temporis purum, et instans quoddam mixtum ex utroque, in quo scilicet explicantur actiones quaedam praeteritae, praesentes, vel futurae connotantes quidem instans aeternitatis; sed quatenus illud instans coexistit variis temporis partibus.

Notandum 3. Quantum ad praesens institutum attinet, Duplicem distingui posse necessitatem, nimirum absolutam et respectivam; Prima est, qua aliquid secundum se et ex suis principiis constitutivis necessario tale, vel tale esse dicitur; sic necessaria est Deo existentia, necessarium, ut homo sit animal rationale, etc. Si enim talis non esset, non foret homo. Secunda est, qua aliquid necessarium dicitur in ordine ad aliud; idque, vel simpliciter, ita quod unum obtineri non possit sine alio; vel secundum quid, quando aliquid obtineri quidem potest sine alio, sed non cum tanta facilitate.

Conclusio prima. — Praedestinatio est actus immanens in Deo cum terminatione ad obiecta secundaria.

Probatur. Omnis actus divini intellectus et divinae voluntatis connotans respectum rationis ad extra, est actus immanens hoc exposito modo; sed praedestinatio est huiusmodi; tum quia, ut probatum est, illa est revera actus divinae voluntatis; tum quia praedestinatio non significat in Deo aliquid ipsi conveniens per modum actus primi et essentialis, sed per modum actus ultimi et vitalis, sicut sunt intellectio et scientia, volitio et electio, ut ex ipsa vocis significatione et omnium sententia constat. Tum denique, quia praedestinatio dicit in Deo quid liberum; quidquid autem denominatur liberum in Deo, convenit ipsi per modum actus immanentis; ergo revera Praedestinatio est actus immanens.

Dices. Praedestinatio formaliter est in praedestinato; ergo non est actus immanens in Deo. Consequentia patet, quod enim est creatum formaliter, non est in Deo immanenter et intrinsece, sed solum denominative et extrinsece. Antecedens probatur; in eo formaliter est Praedestinatio, qui denominatur praedestinatus; sed sola creatura denominatur praedestinata; ergo in ea sola est formaliter Praedestinatio. — Nego antecedens necnon et maiorem illius probationis; creatura namque denominatur quidem praedestinata non formaliter, quasi praedestinatio esset forma ipsi inhaerens; sed effective propter scilicet varios effectus, quos Praedestinatio in ipsa operatur; unde Praedestinatio solum formaliter est in Deo, eumque praedestinantem formaliter denominat. Hinc praedestinationis vocabulum sumitur potius active, quam passive: hoc est, magis praedestinantem, quam praedestinatum significat.

Conclusio secunda. — Praedestinatio est actus aeternus, qui mensuratur instanti mixto, quatenus nimirum instans aeternitatis coexistit variis partibus temporis. Haec Conclusio duas habet partes, nimirum quod Praedestinatio sit actus aeternus et quod mensuretur instanti mixto.

Probatur prima pars. Primo quidem ex Scriptura ad Ephesios 1. Elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus Sancti, etc. Ubi particula ante denotat antecessionem temporis et consequenter aeternitatem. Electio pariter praedestinationem significat; nam subdit Apostolus: qui praedestinavit nos, utique tunc quando nos elegit; et infra: Praedestinati secundum propositum eius, qui operatur omnia secundum consilium voluntatis suae; sic pariter primae ad Corint. 2. Sapientia incarnata dicitur: Praedestinata ante saecula in gloriam nostram: quos omnes Scripturae textus sancti Patres quotquot de Praedestinatione disputant, de eius aeternitate interpretantur.

Probatur item ratione. Nulla denominatio formalis Deo convenit in tempore, cuius res ipsa formaliter ei ab aeterno non competat: sed Deus in tempore formaliter et realiter denominatur praedestinans: ergo revera Praedestinatio ipsi ab aeterno competit. Maior patet; Deus enim omnino immutabilis est, non solum quantum ad entitatem; sed etiam quantum ad operationem intrinsecam. Minor etiam est evidens: Deus enim revera in tempore denominatur praedestinans.

Dices. Praedestinatio est pars Providentiae: at Providentia non est aeterna, sed temporalis: Providentia enim est posterior creatione, quia rebus iam creatis consulit; creatio autem temporalis est: ergo et Praedestinatio. — Distinguo minorem. Providentia est temporalis secundum executionem et actualem ordinationem rerum in suos fines, concedo: secundum destinationem et actum divinae voluntatis, quo Deus rebus creatis ab aeterno providet, seu apud se statuit se provisurum eis pro tempore, nego: supra namque diximus Providentiam esse divinum propositum et aeternum, quo Deus apud se decrevit res creatas per media congrua in suos fines ordinaturum pro varia temporis differentia. Adde quod licet Providentia temporalis esset, nihilominus praedestinatio foret aeterna; etenim particula prae significat antecessionem temporis, adeoque aeternitatem, et abstrahit ab actuali existentia rerum quae praedestinantur, et consequenter a temporali rerum duratione: adeoque non est temporalis, sed aeterna.

Dices 2. Quod importat et significat ordinem ad aliquid temporale, etiam temporale est: sed praedestinatio est huiusmodi, significat enim transmissionem et ordinationem praedestinati ad gratiam et gloriam in tempore conferendam: ergo est temporalis. — Distinguo maiorem. Quod importat ordinem tantum actualem ad rem solum actu existentem temporale est, concedo: ad rem in tempore futuram et extituram, nego. Praedestinatio autem dicit equidem ab aeterno ordinem ad rem in tempore futuram, non autem actu existentem; adeoque non minus est aeterna, quam sint caeteri divini intellectus divinaeque voluntatis actus, nimirum praescientia, decretum, electio, quae creaturas in tempore extituras spectant.

Dices 3. Praedestinatio est praeparatio mediorum ad salutem: sed illa praeparatio est temporalis: ergo et praedestinatio. — Respondeo. Duplicem esse praeparationem, Internam unam in mente Gubernatoris seu Provisoris, qui opus aliquod moliendum mente concipit et praeparat media necessaria ad perficiendum; Externam alteram, qua de facto seligit media ad opus absolvendum, sicut artifex eligit lapides, ligna, etc. ad domum construendam. Prior potest esse aeterna in mente aeterni artificis: posterior vero solum temporalis est: praedestinatio autem secundum suum formalem conceptum est interna solum praeparatio; secundum vero executionem, etiam praeparationem externam importat. Unde dici potest aeterna simul et temporalis: aeterna quidem formaliter et secundum se considerata; temporalis autem solum denominative et iuxta executionem, seu actualem applicationem gratiae et gloriae.

Probatur secunda pars. Deus non praedestinat in instanti temporis tantum, quia praedestinatio est aeterna, nec in instanti aeternitatis puro, quia soli actus ad intra mensurantur illo instanti: ergo necessum est ut Praedestinatio fiat in instanti mixto, quod scilicet aeternum sit, sed correspondens variis temporis differentiis praeteriti, praesentis et futuri: Deus enim unico ac simplici et indivisibili actu voluntatis suae dicitur simul praedestinasse, praedestinare et praedestinaturus, eo quod ille ipse actus aeternus Praedestinationis unicus et simplicissimus, cum aeternus sit, varias temporis differentias involvat et complectatur. Quae rursus evidentius patebunt in sequentibus.

Conclusio tertia. — Actus divinae Praedestinationis nedum est liber, verum etiam contingens, licet etiam sit necessarius, non quidem necessitate absoluta, sed respectiva. Haec Conclusio quatuor involvit partes, quarum Duae priores probantur simul a Doctore Subtili q. ultima Prologi et in 1. dist. 8. q. ultima, ubi docet omnem actum divinae voluntatis respicientem creaturas, esse contingentem et indifferentem indifferentia contradictionis. Cuius veritatis rationem subdit, quia Deus liberrime praedestinat, et tanta cum indifferentia ut potuisset non praedestinare si ita voluisset: quod aperte indicat S. Paulus ad Ephesios 1. dicens: Praedestinati secundum propositum eius, qui operatur omnia secundum consilium voluntatis suae. Quibus verbis liberam Dei voluntatem maxime praedestinando significat; et quidem revera, maxime namque cernitur libertas divinae voluntatis in Praedestinatione; quia non solum liberum ei fuit praedestinare, aut non praedestinare; sed etiam pro libera voluntate sua hunc potius quam illum, praedestinavit. Hinc actus praedestinationis ab Apostolo vocatur interdum bona voluntas, propositum, electio, consilium voluntatis et alia similia, quae indicant illum actum esse omnino indifferentem, liberum simul ac contingentem. Dico liberum simul et contingentem, ut actus divinae praedestinationis distinguatur ab illis actibus divinae voluntatis pure immanentibus qui liberi quidem sunt, non tamen contingentes, sed absolute necessarii, quales sunt, v. g. actus amoris quo Deus seipsum diligit et actus spirativus quo Pater et Filius producunt Spiritum sanctum: Praedestinatio autem non est huiusmodi; licet enim sit libera, nihilominus est contingens.

Patet etiam tertia et quarta pars: Tertia quidem, quia non fuit absolute necessarium Deum aliquem praedestinare, sed ut modo diximus creaturas ad gloriam aeternam ordinat pro libito et beneplacito suae divinae voluntatis. Quarta similiter, necessarium enim erat, ex hypothesi, quod Deus conferre voluerat dona gratiae et gloriae quibusdam creaturis intellectualibus, hanc collationem et ordinationem decerni ab aeterno: hoc autem decretum dicitur praedestinatio, adeoque est necessaria necessitate respectiva; videlicet in ordine ad gratiam et gloriam quae sunt eius effectus. Hinc S. Augustinus lib. De Bono Perseverantiae, cap. 11. affirmat Praedestinationem ita esse necessariam, ac est ipsa Dei praescientia.

Sensus quaestionis est an sola creatura rationalis tam angelica, quam humana proprie praedestinari possit.

Notandum 1. Aliquid dici posse praedestinatum duobus modis, scilicet vel ad entitatem et existentiam, vel ad perfectionem consequentem suum esse. Priori modo, quaecumque decernuntur a Deo, ut aliquando existant et producantur, dici possunt praedestinata, quia prius decernuntur et destinantur a Deo, quam fiant, qua ratione S. Augustinus lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 10. ait: Praedestinatione novit Deus quae fuerat ipse facturus. Quo fit ut creaturae omnes dici possint praedestinatae, sed in latiori et impropria usurpatione nominis praedestinationis; verius enim et rectius dici possent praedeterminatae, et decretae quam praedestinatae. Posteriori modo illa dicuntur praedestinata, quae sunt praeordinata ad aliud tamquam ad aliquem terminum sui perfectivum; sic homines et Angeli dicuntur praedestinati quia ordinantur ad gratiam et gloriam, quibus maxime perficitur angelica simul et humana natura.

Notandum 2. Certum esse Praedestinationem non spectare Personas, aut Proprietates divinas: haec enim Deo non competunt libere, sed omnino necessario; nec per liberam voluntatem, sed per essentiam et naturam: quae autem praedestinantur, pendent ex libera voluntate Dei: unde egregie S. Augustinus tractatu 185. in Ioannem, declarat qualiter Filius Dei praedestinatus simul et non praedestinatus dicatur: Recte, inquit, dicitur non Praedestinatus secundum id quod est Verbum Dei Deus apud Deum; ut quid enim praedestinaretur cum iam esset quod erat, sine initio, sine termino sempiternus? Hoc est, cum ab aeterno et ex propria natura sit beatus, ad ipsam beatitudinem libera electione non potuit destinari: dicitur tamen praedestinatus quatenus est Verbum incarnatum et ratione unionis hypostaticae cum natura humana, ad quam fuit ab aeterno destinatus: unde subdit ibidem: Quisquis Dei Filium praedestinatum negat, hunc eumdem Filium hominis negat. Sola itaque superest difficultas de natura intellectuali creata Angelica et humana.

Notandum 3. Nostrum Alensem 1. p. q. 28. membr. 1. art. 1. sentire Angelos beatos, proprie dicta Praedestinatione non fuisse ad gloriam aeternam destinatos: ibidem enim distinguit duplicem Praedestinationem, communem unam, qua dicitur praescientia beneficiorum Dei et praeordinatio alicuius ad gloriam; specialem alteram, quae dicitur propositum miserendi, et praeparatio gratiae in praesenti et gloriae in futuro:

Cum autem, inquit, in Angelis beatis non fuerit miseria, ideo nec propositum miserendi dicitur respectu illorum: nec etiam in ipsis antecessit gratia ad gloriam: sed status humanus fuit duplex, scilicet ante peccatum et post peccatum, secundum quod ante peccatum dicitur praedestinatio, praeparatio gratiae in praesenti, etc., sed post peccatum dicitur propositum miserendi.

An autem haec veritati consonent, resolvet

Conclusio unica. — Sola et omnis natura intellectualis tam angelica, quam humana est obiectum proprie dictae Praedestinationis. Haec Conclusio duas habet partes; quarum

Probatur prima. Divina praedestinatio est actus liber et contingens quo aliquid ordinatur ad gratiam in praesenti et gloriam in futuro possidendam: sed hic actus nihil aliud habere potest pro obiecto suo, quam naturam creatam intellectualem: ergo haec revera est obiectum divinae praedestinationis. Maior patet ex dictis. Minor etiam constat quoad primam partem ex secundo Notabili, in quo evidens est nihil divinum habere rationem praedestinati, adeoque quidquid praedestinatum dicitur, necessario debet esse creatum. Constat etiam quantum ad secundam partem; illa namque natura sola ordinari potest ad gratiam et gloriam, quae uti potest ipsa gratia et frui gloria; sed sola natura intellectualis haec praestare potest, usus namque gratiae maxime fit per operationes intellectus et voluntatis, sicut et ipsa gloriae fruitio, quae necessario supponit visionem beatificam et in amore formaliter consistit: ergo, etc.

Dices. Illa creatura praedestinari potest, quae potest elevari ad finem aliquem supernaturalem; sed quaelibet creatura etiam rationis expers, elevari potest ad finem et effectum aliquem supernaturalem; sic aqua baptismalis ordinatur ad eluendum peccatum originale et gratiam sanctificantem conferendam, idque ab aeterno: Deus enim ab aeterno decrevit, et ordinavit Sacramenta omnia, eorumque efficacitatem et effectus destinavit: ergo non sola creatura intellectualis est obiectum praedestinationis. — Nego maiorem. Non enim omnis aeterna ordinatio creaturae ad effectum supernaturalem censeri debet ipsius praedestinatio, quia talis ordinatio ad supernaturalem effectum non fit tamquam ad ultimum finem illius rei; imo res ipsa ad illum finem supernaturalem ordinatur tamquam medium deserviens homini ad consequendum suum finem ultimum ad quem ab aeterno destinatur, in quo maxime posita est ratio formalis praedestinationis: haec enim dicit ordinationem efficacem rei, qua praedestinari dicitur ad suum finem ultimum consequendum, et idcirco soli creaturae intellectuali propria est.

Probatur etiam secunda pars. Omnis illa natura est obiectum praedestinationis, quae capax est usus gratiae et fruitionis gloriae: sed talis est omnis natura intellectualis, tam angelica, quam humana, ut constat: ergo revera omnis natura intellectualis potest esse obiectum divinae praedestinationis.

Dices. Praedestinatio est propositum miserendi ex S. August. ab Alensi laudato: ergo supponit miseriam: sed Angeli Beati nullam unquam experti sunt miseriam, quia nullum admiserunt peccatum: ergo Deus non habuit propositum miserendi, nec consequenter praedestinationem erga illos; adeoque dici nequeunt obiectum divinae praedestinationis. — Respondeo 1. Praefatam praedestinationis definitionem apud S. Augustinum non reperiri, idcirco non est magni facienda. Secundo, respondeo duplicem distingui posse praedestinationem, unam quidem ordinativam ad bonum; aliam vero erectivam a malo et liberativam a miseria. Prima cadit in Angelos, necnon et in Christum et Beatissimam Virginem, in quibus nulla unquam fuit peccati miseria. Secunda vero respicit omnes, qui prius liberantur a peccato, quam destinentur ad beatitudinem.

Quaeres. An natura intellectualis seclusa sua personalitate possit esse obiectum proximum Praedestinationis?

Affirmat Doctor in 3. dist. 7. n. 2. idque probat exemplo naturae humanae a Verbo divino assumptae, quae seclusa sua personalitate ordinata fuit, nedum ad unionem hypostaticam, sed etiam ad gratiarum omnium plenitudinem et superexcellentem gloriam:

Sicut enim, inquit, Deus potest omne bonum aliud a se diligere, non tantum suppositum, sed naturam; ita etiam potest illi a se praeordinare et praeoptare bonum illi conveniens; et ita potest naturae huic praeoptare bonum illi conveniens, et ita potest illi praeoptare unionem istam in ordine ad gloriam et non personae.

Confirmari potest; nam anima rationalis in Christo, seclusa propria personalitate, fruitur Deo: ergo ad talem fruitionem est praedestinata, adeoque natura separata a personalitate potest esse obiectum praedestinationis. Deinde, gratia et gloria sunt habitus et effectus voluntatis dependentes a suis potentiis: ergo cum tales potentiae et natura a qua effluunt existere possint sine personalitate propria, poterit Deus ipsam naturam, ipsamque voluntatem ad habitus supernaturales, necnon et ad gratiam et gloriam praedestinare.

Dices. Usus gratiae et fruitio gloriae, ut mox diximus, fiunt per actus intellectus et voluntatis; sed actiones sunt suppositorum: ergo cum natura seclusa personalitate non possit operari, nec consequenter uti gratia et frui gloria, ita nec poterit praedestinari. — Distinguo minorem. Actiones sunt suppositorum denominative, concedo, hoc est denominant supposita in quibus recipiuntur eo modo quo accidentia denominare solent non solum principium a quo fiunt, sed etiam subiectum in quo recipiuntur, qua ratione totus homo dicitur videns, licet visio tantum ab oculo formetur: actiones sunt suppositorum elicitive; hoc est, eliciuntur et procedunt a suppositis tamquam a suis principiis operativis et productivis, nego. Advertit tamen et admonet Doctor haec de aliis a Christo esse dicta tantum de possibili, non vero de facto:

Verum enim est, inquit, quod in omnibus aliis ab isto, praedestinatio respicit personam, quia in nullo alio praeordinavit Deus bonum naturae nisi praeordinando bonum personae; et ratio huius est, quia nulla natura praedestinabilis est non personata personalitate creata nisi ista; et ideo nec sic potest praeordinari sibi bonum nisi isti.

Notandum 1. Circa Praedestinationis certitudinem varios fuisse haereticorum errores. Ex ea namque Praedestinatiani fatalem quamdam necessitatem inducebant, qua omnino pessundaretur humana libertas et bonis operibus via praecluderetur, utpote cum cuiusque sors bona, vel mala irrevocabili decreto ab aeterno firmata fuisset: quam sententiam ut Presbyteri Massilienses declinarent, in aliam non minus erroneam lapsi sunt, affirmantes incertam adhuc fluctuare hominum sortem, neque quidquam circa eorum praedestinationem, aut reprobationem fuisse ab aeterno definitum: Nam si sic praedestinati sunt, inquiunt (referente sancto Hilario, Epistola ad S. Augustinum) ad utramque partem, ut de aliis ad alios nullus possit accedere; quo pertinet tanta extrinsecus correptionis instantia?.... Id est quod pariter illud non accipiunt, ut eligendorum reiciendorumque esse definitum numerum velint. Calvinus autem deteriorem adhuc viam aggressus contendit libro 3. Instit. cap. 24. § 8. unumquemque fidelem posse, ac debere certa fide credere se esse praedestinatum. Quas omnes erroris caligines ut veritatis face depulsemus, tria maxime sunt in praesenti Quaestione resolvenda. 1. An ita certa et invariabilis sit divina Praedestinatio, ut praedestinatorum nullus pereat. 2. An Deus certum praedestinatorum numerum sigillatim noverit et ita definierit, ut nullus ei adiici queat. 3. An iste numerus ita Deo soli sit compertus ut nulli mortalium nec in communi, nec in speciali pateat. Quae ut fiant evidentiora

Notandum 2. Certitudinem cognitionis, de qua maxime hic fit sermo, esse firmam adhaesionem intellectus alicui propositioni, vel obiecto propter motivum infallibile. Istud autem motivum in Deo nil aliud est quam ipsius divina Essentia, quae cum sit omnis entitatis et perfectionis pelagus, etiam quodlibet ens complectitur et repraesentat divino Intellectui; idque vel antecedenter ad omne divinae Voluntatis decretum, qualiter res pure possibiles exhibet, vel praevio ac praesupposito decreto absoluto aut conditionato; sicut creaturas absolute, vel conditionate futuras repraesentat, ut docuimus cum Doctore, Disput. De Scientia Dei.

Notandum 3. Res futuras posse nobis innotescere triplici via, nimirum vel per demonstrationem, qualiter Astrologi futuram eclipsim deprehendunt ex certa orbium coelestium periodo et invariato motu; vel per revelationem, sicut omnes Prophetae res procul venturas Deo reserante deprehenderunt et annuntiaverunt: vel denique per quaedam signa quibus rerum eventus coniicere et veluti per emissos tenues quosdam radiolos inspicere licet. An autem aliquo ex his modis nostrum quilibet praesentire possit se in felicem praedestinatorum sortem annumerandum, hic resolvemus: sed prius sit

Conclusio prima. — Electorum Praedestinatio ita certa et infallibilis est, ut eorum nullus perire possit. Haec est de fide, eamque firmant varii Scripturae textus: Sic Ioannis 6. Omne quod dat mihi Pater ad me veniet. Et rursus ibidem: Haec est voluntas Patris, ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo. Et cap. 10. Oves meae vocem meam audiunt.... et sequuntur me.... et non peribunt in aeternum, et non rapiet quisquam de manu mea; unde sanctus Paulus ad Rom. 8. Quos praedestinavit, inquit, hos et glorificavit, nullam omnino exceptionem faciens inter praedestinatos et glorificatos.

Idipsum firmant sancti Patres, maxime Augustinus pluribus, sed praesertim lib. De correptione et gratia, c. 7. ubi de electis ait: Horum si quis perit, fallitur Deus, sed nemo eorum perit, quia non fallitur Deus: horum si quisquam perit, vitio humano vincitur Deus: sed nemo eorum perit, quia nulla re vincitur Deus. Similia habet pluribus. Cui concinit sanctus Fulgentius lib. De fide ad Petrum cap. 35.

Firmiter crede, inquit, et nullatenus dubites omnes, quos vasa misericordiae Deus fecit gratuita bonitate ante mundi constitutionem in adoptionem filiorum Dei praedestinatos esse a Deo, neque perire posse aliquem eorum, quos Deus praedestinavit ad regnum, neque quemquam eorum, quos non praedestinavit ad vitam ulla ratione posse salvari.

Ratio huius veritatis etiam est manifesta ex ipsa definitione praedestinationis, qua inquit S. Augustinus lib. De bono perseverantiae, cap. 14. Est praeparatio et praescientia beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur quicumque liberantur: at non certissime liberantur, si eorum quis perire possit: ergo necessum est, ut quotquot praedestinantur, infallibiliter vitam aeternam obtineant. — Deinde, perspicacissime et certo Deus novit quae futura sunt, omniaque in prospectu habet: ergo pariter novit, qui sint in gratia sanctificante discessuri, quique in peccato mortali; adeoque certo novit, qui perpetuo beandi quive damnandi sint. — Denique, si praedestinatus fieri posset reprobus, maxime vel simul et eodem tempore, vel diverso. Non primum; alias esset simul praedestinatus et non praedestinatus, quod implicat. Non etiam secundum; alioquin Deus mutaretur, inciperet enim fieri reprobans, cum antea praedestinans extitisset.

Dices. Praedestinatus potest peccare mortaliter, moxque repentino casu ex improviso interire: ergo etiam potest damnari.

Nego consequentiam. Nam, ut sanctus Augustinus loquitur lib. 5. contra Iulianum cap. 3. licet Praedestinati peccent mortaliter, nihilominus eorum nullus vitam finire potest absque poenitentia:

Ex isto numero electorum, inquit, et praedestinatorum etiam, qui pessimam duxerunt vitam, per Dei benignitatem perducuntur ad poenitentiam, per cuius potentiam non sunt huic vitae in ipsa scelerum perpetratione substracti; ut ostendatur et ipsis et aliis cohaeredibus eorum, de quam profundo malo possit Dei gratia liberare. Ex his nemo perit quacumque aetate moriatur. Absit enim, ut praedestinatus ad vitam sine Sacramento Mediatoris finire permittatur hanc vitam.

Dices 2. S. Petrus secunda Epist. c. 1. monet: Satagite fratres, ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis; ergo supponit non esse certam et infallibilem Praedestinationem. — Nego consequentiam. Non enim ibidem loquitur de vocatione praedestinationis ad gloriam, sed de vocatione ad fidem et iustitiam, cuius receptio et conservatio penes arbitrium hominis est; potest enim quisque pro libertate consentire gratiae vocanti ad fidem, vel dissentire; potest similiter fidem et iustificationem acceptam cum ipso gratiae auxilio servare et utramque per peccatum abiicere; adeoque recte monetur, ut per bona opera certam, ac stabilem hanc utramque vocationem faciat. Vel distinguo. Monentur fideles, ut certam faciant suam electionem respectu Dei, quasi illa respectu divinae cognitionis esset incerta et indeterminata, nego: respectu sui, ut nimirum ipsi aliquam habeant certitudinem seu fiduciam per sua bona opera se esse de numero praedestinatorum, concedo: cum enim certum sit neminem iuste operantem perire; tamdiu quisque confidere potest se esse inter praedestinatos computandum, quamdiu pie, iusteque vivit.

Urgebis. Qui non est praedestinatus revera potest praedestinari; ergo non solum respectu nostri, sed etiam respectu Dei praedestinatio est incerta. Probatur antecedens ex illo trito et vulgari effato, si non es praedestinatus, fac ut praedestineris; quod videtur desumptum ex S. Aug. tract. 26. in Ioann. ubi explicans illa verba nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum, ait: quare illum trahat et non illum trahat, noli velle iudicare, si non vis errare: semel accipe et intellige, nondum traheris; ora ut traharis. — Distinguo antecedens. Qui non est praedestinatus incomplete et secundum aeternam designationem, qua perseverantes in gratia destinantur ad gloriam infallibiliter obtinendam, potest de novo ita destinari, nego: qui nondum est praedestinatus complete et secundum temporalem executionem praedestinationis, potest praedestinari, concedo. — Ad illud vulgare effatum dico, non ita esse intelligendum, quasi quis possit sibi esse causa, ut praedestinetur, non enim potest sibi ipsi praeparare media et beneficia, quibus certissime liberetur; sed quod possit esse causa cooperationis et usus mediorum, sine qua cooperatione praedestinatio non esset completa. Quamquam enim electio et praedestinatio ad gloriam sit aeterna ex parte Dei, tamen non est completa ab aeterno, sed ut compleatur requirit conditionem ex parte nostri, quam implere, vel non implere est in nostra potestate; ac proinde etiam est in potestate nostra efficere, ut praedestinatio nostra compleatur, ut fusius infra probabimus. Quem loquendi modum approbat ipsemet sanctus August. lib. De Articulis sibi falso impositis art. 12. Quia praesciti, inquit, sunt casuri, non sunt praedestinati: essent autem praedestinati, si essent reversuri, et in sanctitate ac veritate mansuri. Quibus defectum praedestinationis videtur refundere in defectum cooperationis; eo scilicet modo mox expresso. — Ad verba Augustini respondeo, illum non esse intelligendum de praedestinatione, qua Electi transmittuntur et veluti trahuntur ad vitam aeternam; sed de gratia illa efficaci et eximia, qua inveterati quique peccatores interdum excitantur et e peccatorum coeno ad innocentiae splendorem evehuntur.

Dices denique. Omnes Scholastici Doctores, maxime Subtilis in 1. dist. 40. q. unica: affirmant praedestinatum posse damnari; ergo revera praedestinatio non est certa et infallibilis. — Distinguit antecedens Doctor. Praedestinatus potest damnari in sensu diviso, ita quod, quem Deus praedestinavit potuit non praedestinare, quia libere et contingenter eum praedestinavit, concedit; in sensu composito, idest, qui praedestinatus est de facto, potest fieri reprobus et damnari, negat: Non enim, inquit, voluntas creata potest impedire ordinationem voluntatis divinae; impediret autem si staret propositum voluntatis divinae et oppositum eveniret per voluntatem creatam: hoc autem est impossibile.

Instabis. Quidquid Deus unquam potuit, etiam nunc potest: sed ex concessis Deus potuit ab aeterno non praedestinare Petrum, v. gr.: ergo potest etiam nunc non praedestinare, sicque illius praedestinatio non est certa. — Distinguo maiorem. Quidquid Deus unquam potuit in sensu diviso, etiam nunc potest in sensu diviso, hoc est, si nondum sit determinatus, concedo: quidquid in primo signo aeternitatis potuit et ante omne decretum, etiam nunc potest in sensu composito et consequenter ad positum et formatum decretum de re facienda, vel non facienda, nego; sic antecedenter ad positionem decreti de mundo condendo poterat non decernere mundi fabricam, ubi autem semel positum fuit tale decretum, iam amplius non potuit decernere mundum non esse condendum; alioquin esset mutabilis. Idem a simili dicendum de praedestinatione.

Conclusio secunda. — Numerus praedestinatorum ita fixus est et determinate a Deo cognitus ut ipsi nihil adiici, vel ab eo detrahi possit. Haec sequitur ex praecedenti et

Colligitur ex Scriptura sacra Lucae 10. Gaudete, quod nomina vestra scripta sint in libro vitae: quod autem in eo libro scriptum est, determinatum est et deleri nequit, ut constabit agendo de libro vitae. Item Ioan. 10. Christus confert se bono Pastori, qui cognoscit oves suas et vocat eas nominatim; unde Apostolus 2. ad Timotheum 2. Cognovit Dominus, qui sunt eius: hinc Apocal. 7. Praedestinati dicuntur signati, Audivi numerum signatorum, etc. quibus significatur praedestinatos a Deo distincte et definite cognosci. Hoc ipsum diserte probat S. Aug. lib. De Correptione et Gratia cap. 13. De his loquor, inquit, qui praedestinati sunt in regnum Dei, quorum ita certus est numerus, ut nec addatur eis quisquam, nec minuatur ex eis: sic et S. Prosper, secundo

De Vocatione Gentium cap. 33. Praescientia Dei falli non potest, inquit, nihil perdit de plenitudine membrorum Corporis Christi, et nullo detrimento minui potest summa praecognita.

Idipsum ratio suadet: si quis Praedestinatorum posset reprobari et Reproborum praedestinari, sequeretur divinam praescientiam esse fallibilem, divinumque decretum esse mutabile: at utrumque falsum est: ergo et illud unde sequitur. Minor constat, si enim praedestinatorum quis excideret, illius casus vel fuisset a Deo praevisus, vel non: si non, ergo manca et imperfecta foret praescientia, quae futurum non perciperet: si sic, ergo ille falso fuisset praevisus et praedestinatus; quippe cum salvus fieri non deberet.

Dices. Praedestinatus aliquis potest excidere, et alius in eius locum suffici: ergo non est determinatus, nec distincte a Deo cognitus eorum numerus. Consequentia patet. Probatur antecedens ex illo Apocalyps. 3. Tene quod habes, ut nemo accipiat coronam tuam. Ex quo S. Augustinus lib. De Corrept. et Gratia cap. 13. includit; quod alius non est accepturus, nisi perdideris. Cui concinit Glossa et Alensis in hunc locum: Si quis labitur, inquit, alius ex misericordia subintrabit, sicut per superbiam Iudaeorum subintravit Gentilitas: unde legitur de Beato Francisco, quod quidam frater vidit in Caelo sedem vacuam, et ei responsum est, sedes ista de ruentibus fuit, et nunc humili Francisco servatur. Confirmatur pariter ex illo Iobi 34. Conteret multos et innumerabiles et stare faciet alios pro eis. — Respondeo 1. Cum S. Thoma 1. p. qu. 23. art. 6. ad 1. Coronam usurpari posse dupliciter. Primo, pro gloria aeterna, quam iustitiae coronam appellat Apostolus legitime ad finem usque certantibus repromissam: Secundo pro merito gratiae, quo quisque novum augmentum promeretur. Prior corona nec deperdi potest a praedestinato, nec ab alio accipi: Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Posterior vero et deperdi et ab alio accipi potest; qui enim gratia concessa abutitur, aliis sibi paratis et concedendis spoliatur, ut eis alius donetur, sicut apertissime testatur Christus, tum Oraculis, tum Parabolis. Oraculis quidem, sic Matth. 21. Iudaeos alloquens ait: Auferetur a vobis regnum Dei et dabitur genti facienti fructus eius; gentiles significans in sortem infidelium et perduellium Iudaeorum substitutos. Parabolis vero, quarum famosissima est illa de servo inutili abscondenti, ac fodienti talentum in terram: praecipit enim Dominus ibidem cap. 25. Tollite ab eo talentum et date ei, qui habet decem talenta; omni enim habenti dabitur et abundabit: ei autem, qui non habet et quod videtur habere, auferetur ab eo. Inutilem autem servum eicite in tenebras exteriores. Quibus aperte patet gratias paratas ab ingrato auferri et fideli, ac vigilanti subministrari.

Conclusio tertia. — Nemo certo scire potest absque revelatione se inter praedestinatos esse computandum, sed tantum coniecturaliter et per quaedam signa. Utraque Pars est de Fide definita in Concil. Trid. sess. 6. Can. 16. Si quis magnum illud perseverantiae donum se certo habiturum absoluta et infallibili certitudine dixerit, nisi hoc speciali revelatione didicerit, anathema sit. Idipsum probat Scriptura sacra. Ecclesiastes 9. Nescit homo utrum sit odio an amore dignus, sed omnia in futurum servantur incerta: unde monet Apostolus 1. ad Corinthios 10. Qui se existimat stare, videat ne cadat: Et ad Rom. 11. Noli altum sapere, sed time: et ad Philippenses 2. Cum metu et tremore salutem vestram operamini. Hinc Apocalypsis 5. Praedestinationis liber dicitur signatus sigillis septem et nemo aperit, nisi solus Agnus.

Hoc ipsum Ecclesia diserte probat in precatione: Deus, cui soli cognitus est numerus Electorum, in superna felicitate locandus: Probant et sancti Patres: August. lib. De Correptione et Gratia cap. 13. Quis, inquit, ex multitudine Fidelium quamdiu in hac mortalitate vivitur in numero Praedestinatorum se esse praesumat? Quia id occultari opus est in hoc loco, ubi sic cavenda est elatio, ut etiam per Satanae Angelum ne extolleretur, tantus colaphizaretur Apostolus: et in Ps. 68. Multi credunt se scriptos in Libro vitae, qui tamen falluntur. Sanctus Hieronymus in caput 9. Ecclesiastes: iusti nequeunt scire utrum amentur a Deo, sed in ambiguo fluctuant, scient autem in futuro cum ex hac vita discesserint. Denique S. Bernardus Sermone 1. in Septuagesima: generationem istam quis enarrabit? Quis potest dicere: ego de Electis sum? Ego de numero filiorum: reclamante Scriptura, nescit homo, an sit amore, an odio dignus?

Idipsum etiam suadet ratio. Nullus scire potest ea, quae pendent ex mera Dei voluntate, nisi Deus ipse revelaverit; nam ut inquit Apostolus, nemo novit, quae sunt Dei, nisi Spiritus Dei: sed nostra Praedestinatio pendet ex gratuita Dei voluntate nos ad aeternam gloriam destinante et media necessaria subministrante, ut iam probatum est: ergo seclusa Dei revelatione nemo scire potest, an sit inter praedestinatos adscribendus. — Deinde nemo certus esse potest de sua praedestinatione, nisi pariter certus sit se ad ultimam vitae periodum in gratia sanctificante perseveraturum; qui enim perseveraverit usque ad finem, hic salvus erit: sed ex laudato Concilii Tridentini Oraculo constat seclusa speciali Dei revelatione, neminem habere posse infallibilem de sua perseverantia certitudinem; ergo etc. — Denique si quis absque revelatione posset esse certus de futura sua salute, maxime per demonstrationem a priori, vel a posteriori, seu vel per causam, vel per effectum; sed neutro modo praedestinatio potest certo et infallibiliter innotescere. Non quidem per causam, quia divina voluntas nobis non patet: nec etiam per effectus; nulla namque ita firma sanctitas est, quae deficere non possit; unde scite monet sanctus Bernardus Sermone 30. de diversis: nusquam est securitas fratres, neque in Caelo, neque in Paradiso, multo minus in mundo: in Caelo enim cecidit Angelus sub praesentia Divinitatis; Adam in Paradiso de loco voluptatis; Iudas in mundo de schola Salvatoris. Ergo, etc.

Dices. S. Paulus ad Rom. 8. ait: Certus sum, quia neque mors, neque vita, nec principatus, etc. poterunt nos separare a charitate Dei; ergo sanctus Apostolus tam de sua, quam de fidelium Praedestinatione certus erat et securus. — Respondeo 1. Quod etsi haec vera essent, illam tamen certitudinem non aliunde, quam a revelatione Dei accepisset Apostolus, quippe cum haec infallibilis certitudo ipsi aliunde constare non posset, ut probatum est. Secundo dico Latinum Interpretem scripsisse certus pro confido, ut etiam vertit S. Hieronymus, quasi diceret, spero et persuasum habeo; alioquin enim sibi manifeste contradiceret, cum aperte doceat aliis locis semper esse timendum et se nolle quemquam iudicare: Sic 1. ad Corinth. 4. Nolite ante tempus iudicare et rursus neque meipsum iudico; et cap. 9. Castigo corpus meum et in servitutem redigo, ne forte cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar.

Quaeres primo. An, quot et quae sint signa Praedestinationis?

Respondeo primo. Cum sancto Bernardo, Sermone 2. de octava Paschae revera Deum Electis quaedam subministrare signa, quibus se inter praedestinatos adscribi coniicere liceat:

Quando enim, inquit, sine testimonio Electos suos deserat Deus? Aut certe quaenam eis esse poterat consolatio inter spem et metum sollicitudine anxia fluctuantibus, si nullum omnino electionis suae testimonium mererentur? Quod si, ut certum est, certitudo nobis omnino negatur; numquid non tanto delectabiliora erunt, si qua forte electionis huius signa possumus invenire? Quam enim requiem habere potest spiritus noster, dum praedestinationis suae nullum adhuc testimonium tenet? Hoc sane verbo et Electis consolatio ministratur et substrahitur Reprobis excusatio: cognitis siquidem signis vitae, quisquis haec negligit, manifeste convincitur in vano accipere animam suam, et pro nihilo habere terram desiderabilem.

Respondeo secundo. Varia, sed maxime sex praedestinationis signa a sanctis Patribus assignari, quae ex eodem sancto Bernardo colligere licet: tria quidem priora ipsemet indicat laudato loco, ubi cum dixisset quod tres sunt, qui testimonium dant in Caelo sanctis Angelis de eorum praedestinatione, nimirum Pater formando, Verbum servando et Spiritus sanctus eos sanctificando: subdit tres pariter esse in terra, nimirum spiritum, aquam et sanguinem, quae nobis praedestinationis signa subministrant, ita ut per spiritum intelligat exercitium omnium operum spiritualium; per aquam, lacrymarum imbrem peccata abluentem, per sanguinem vero assiduae mortificationis martyrium; seu ut ipse loquitur, a sanguine et aqua et spiritu habere est testimonium, si continens a peccatis, si dignos agis poenitentiae fructus, si facis opera vitae. Haec autem tria esse genuina praedestinationis signa aperte liquet: Primo quidem de Poenitentia prompta et assidua, nam ut loquitur Regius Vates: In hoc cognovi quoniam voluisti me, quoniam non gaudebit inimicus meus super me. Quasi diceret, certum mihi videtur esse meae praedestinationis indicium, quod statim ac peccavi, mihi poenitentiam indidisti, qua super me exultantes inimicos salutis exturbarem. — Mortificatio pariter, ut loquitur Paulus ad Galatas 5. Qui sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis: unde bene notat Bernardus super Cantica: Nemo potest transire a deliciis in delicias, ex quo infert: Quod si qui in hac vita in labore hominum non sunt, in altera profecto in labore Daemonum erunt. — Assidua denique virtutis exercitatio; siquidem: Ibunt iusti de virtute in virtutem, donec videatur Deus Deorum in Sion. — His addo, quod cum Deus praedestinaverit nos conformes fieri imagini filii sui, nempe sacrosanctae eius humanitati, quae per mortem et passionem suam nobis reliquit exemplum, ut sequamur vestigia eius; ominari licet nos cum eo in vitam aeternam surrecturos, si mortem eius in nobis adumbremus: Si enim complantati facti sumus similitudini mortis eius, inquit Apostolus ad Romanos 6. simul et resurrectionis erimus: ergo cum Christus ipse tria habuerit testimonia, quibus constat eum vere mortem pro nobis obiisse; nimirum 1. Spiritum, quia inclinato capite emisit spiritum. 2. Aquam, quae de latere eius lancea perforante effluxit; et Sanguinem, qui ad ultimam usque guttulam ex sacro eius corpore promanavit: ita et nos futura nobis aeternae vitae quaedam habebimus auguria, si emiserimus peccati spiritum; peccatum enim etsi physice consideratum sit nihil et nuda privatio; nihilominus moraliter acceptum, dici posset constare corpore et spiritu; dicente Apostolo laudato loco: Vetus homo noster simul crucifixus est, ut destruatur corpus peccati. Corpus, inquam, peccati est ipsamet actio exterior peccaminosa qua cohibenda est: cor peccati est ipsemet affectus quo scelera perpetrantur; spiritus vero est ille ipse peccandi habitus quo fit ut peccatum diu vivat et regnet in corpore nostro mortali. Itaque ut quis suae praedestinationis certa habere possit indicia, destruendum est corpus peccati per sanguinem mortificationis, Mortificationem Iesu semper in corpore nostro circumferentes, inquit Apostolus, ut vita Iesu manifestetur in carne nostra mortali: Eviscerandum est cor peccati per lacrymas sincerae poenitentiae, Deponentes omnem malitiam, et omnem dolum, et simulationes etc. ait sanctus Petrus prima Epist. cap. 2. ut sit in nobis Charitas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, inquit Paul. ad Timot. 1. Emittendus denique peccati spiritus, Non enim spiritum huius mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est. 1. ad Corint. 2. Ipse autem spiritus testimonium reddit spiritui nostro quod sumus filii Dei, si autem filii et haeredes etc. ad Rom. 8. — Quartum signum praedestinationis colligit ipsemet S. Bernardus serm. 1. in Septuagesima ex illis Christi Domini verbis: Qui ex Deo est verba Dei audit, quae sic expendit:

Certitudinem utique non habemus an de numero simus Electorum, sed spei fiducia consolatur nos ne dubitationis huius anxietate penitus cruciemur: propter hoc data sunt signa quaedam et indicia manifesta salutis, ut indubitabile sit eum de numero esse Electorum, in quo ea signa permanserint. Porro inter ea quae fiduciam praestant et materiam spei, unum illud maximum est de quo nunc coepimus loqui: qui ex Deo est, verba Dei audit.

— Quintum signum est assiduus timor et frequens cogitatio de tremendis Dei iudiciis; nam ut recte monet Ecclesiast. 7. In omnibus operibus tuis memorare novissima tua et in aeternum non peccabis: unde Tertullianus lib. De cultu foeminarum, cap. 2. dicit Timorem fundamentum esse salutis; timendo enim carebimus, cavendo salvi erimus; velificante divino spiritu salus navigat tuta, si cauta; secura, si attonita. Cui concinit Petrus Cellensis libro De Panibus cap. 14.

Quasi custos, inquit, super innumerabiles gazas hic timor in ultimo charismatum ponitur ad conservandas incorruptibiles gratias. Gemma pretiosa pietas, sed facile ab impietate subripitur, nisi timore custodiatur. Habeamus bonas et pulchras gratiarum puellas, sed sub custodia diligentissimi paedagogi, scilicet Timoris.

Unde sanctus Bernardus sermone 54. in Cantica expendens illa verba Proverbiorum 28. Beatus homo, qui semper est pavidus, ait: In veritate didici nihil aeque efficax esse ad gratiam promerendam, retinendam, recuperandam, quam si omni tempore coram Deo inveniaris non altum sapere, sed timere: time ergo cum arriserit gratia, time cum exierit, time cum denuo revertetur, et hoc est semper pavidum esse; succedant vicissim sibi in animo tres isti timores, secundum quod gratia, vel adesse dignatur, vel offensa recedere, seu iterum placata redire sentietur. Cum adest, time ne non digne opereris ex ea, nam hoc monet Apostolus, videte, inquiens, ne in vanum gratiam Dei recipiatis... Time substracta gratia tamquam mox casurus. Time et contremisce Deo, tibi ut sentis iratum, time quia reliquit te custodia tua..... Iam si gratia repropitiata redierit, multo amplius tunc timendum, ne forte contingat recidivum pati, iuxta illud in Evangelio: Ecce sanus factus es; vade et amplius iam noli peccare, ne aliquid deterius tibi contingat. Audis recidere quam incidere esse deterius; proinde invalescente periculo invalescat et metus. Beatus es si cor tuum triplici isto timore repleveris, et timeas quidem pro accepta gratia, amplius pro amissa, longe plus pro recuperata. — Sextum et potissimum praedestinationis indicium est summus affectus et singularis devotio erga sacratissimam Virginem; haec enim, inquit Bernardus, est peccatorum schola, haec mea maxima fiducia, haec tota ratio spei meae. Et merito quidem; nam, ut addit sanctus Anselmus, sicut impossibile est ut illi a quibus oculos suae misericordiae avertit, salventur; ita necessarium est, ut hi ad quos convertit oculos suos pro eis advocans, iustificentur et glorificentur: unde Ecclesia ipsi tribuit illud Proverbiorum 8. Qui me invenerit, inveniet vitam et hauriet salutem a Domino.

Quaeres 2. An numerus Praedestinatorum sit maior, aut minor numero Reproborum?

Respondeo 1. Quod si instituatur comparatio inter homines generatim sumptos, qui a mundi primordio vixerunt et ad finem victuri sunt, longe numerum reproborum excedere praedestinatorum sortem: etenim ante Christi Domini adventum rarus erat Dei cultus, raraque erat eius cognitio, siquidem: notus tantum in Iudaea Deus; omnes autem dii Gentium daemonia. Imo etiam post praedicatum Evangelium, longe plures sunt Gentiles, Turcae, Iudaei et caeteri quique infideles, quam Christiani; et inter Christianos plures sunt haeretici et schismatici, quam fideles Catholici: ergo cum qui non credit iam iudicatus est, aperte constat longe minorem esse Praedestinatorum numerum, quam Reproborum: hinc merito Angelus ad Esdram lib. 4. cap. 8. ait: Hoc saeculum fecit Deus propter multos, futurum autem propter paucos: qui liber licet non sit canonicus, nihilominus magnam habet auctoritatem; subdit autem: Multi quidem creati sunt, pauci autem salvabuntur, quod aperte confirmat Christus Matthaei 7. Arcta est via quae ducit ad vitam, et pauci sunt qui intrant per eam.

Respondeo 2. Quod si fiat comparatio tantum inter Fideles, tam parvulos ante rationis usum, quam adultos ex hac vita migrantes, verisimilius esse plures fore Praedestinatos, quam Reprobos; constat enim innumeros parvulos unda baptismali renatos ex hac vita migrare: constat pariter ex adultis plures vitam extremam agere cum salutaris poenitentiae signis, necnon et debite receptis Sacramentis, quorum virtute et efficacitate non dubium est eos iustificari; adeoque nec dubium esse debet sic comparatos homines, Praedestinatos plures esse quam Reprobos.

Respondeo 3. Quod si fiat comparatio inter solos fideles adultos ex hac vita migrantes, probabilius videri plures fore Reprobos, quam Praedestinatos; ut aperte docent Sanctus Augustinus lib. 3. Contra Cresconium, cap. 66. et lib. 4. cap. 13. ita exponens parabolam De tritico et palea, Boni, rarique Christiani, inquit: qui per seipsos multi sunt, comparatione malorum pauci sunt; sicut multa grana quibus horrea magna complentur in comparatione palearum. Gregorius hom. 19. in Evangelia et alii ita exponentes illud Matthaei 20. Multi sunt vocati, pauci vero electi. Sed omnium apertissime Chrysostomus homil. 4. ad populum: Quot putatis, inquit, esse in hac civitate qui salvi fiant? Non possunt numerari in tot millibus centum qui salventur; quin et de his dubito: quanta enim in iuvenibus malitia! quantus in senibus torpor! etc.

Idipsum probatur: Primo ex figuris quibus Deus illam veritatem in Scriptura sacra delineare voluit: nam sicut aquis diluvii omnes, excepto Noe et familia eius perierunt, seu ut dicitur primae Petri 3. Pauci, idest, octo animae salvae factae sunt per aquam: sic post universalis orbis conflagrationem et ignis diluvium pauci invenientur Praedestinati, qui salventur; sicut ex sexcentis millibus Pugnatorum, qui egressi sunt de Aegypto, nulli praeter Iosue et Caleb in terram promissionis intrarunt; ita ex tot fidelibus ex hoc mundo velut Aegypto migrantibus, rari coelestem promissionis terram et patriam ingredientur. — Secundo ex comparationibus; nam Genesis 22. Deus Abrahamum alloquens ait: Sicut stellae caeli et sicut arenae maris, sic erit semen tuum; ubi per stellas caeli S. August. lib. 13. contra Faustum Electos intelligit et per arenam maris Reprobos: ex quo infert, quod quemadmodum numerus arenarum longe excedit numerum stellarum, ita numerus Reproborum longe maior erit numero Electorum. Deinde Isaiae 17. et 24. numerus Electorum comparatur paucissimis spicis, quae a messoribus excidunt, et rarissimis olivis, quae remanent in arbore excussa olea, et paucissimis uvarum granis, quae restant in vinea finita vindemia: quae verba ibi expendens Hieronymus ait:

Tanta erit Sanctorum paucitas, de quibus Dominus loquitur in Evangelio, multi vocati et pauci electi, ut eorum paucitas baccis olivarum rarissimis comparetur, quae cum excussae fuerint, atque demessae, vix paucae remanserunt in ramorum cacumine: et quomodo cum erit finita vindemia, solent pauperes egestate cogente vacuas circuire vites et pauca uvarum grana colligere.

— Tertio denique idipsum patet oraculis, idque maxime Lucae 13. ubi cuidam interroganti: Domine, si pauci sunt qui salvantur, Apostolos alloquens tria respondet notatu digna: Primum, contendite, inquit, intrare: quasi diceret, si Apostoli qui omnia reliquerant et secuti fuerant Christum Dominum, adhuc contendere et summis eniti viribus ut per angustam portam coelum intrent: quid ergo fiet de his Christianis, qui suis motibus et affectibus vim nullam inferunt, sed omnino genio indulgent? Secundo addit: Per angustam portam, quam scilicet subire nequeunt inflati superbia, luxuria distenti, avaritia opibusque onusti. Quibus affectibus maxime detinentur homines mundani; etenim: Quidquid est in mundo, aut concupiscentia carnis, aut concupiscentia oculorum, aut superbia vitae. Tertio denique subdit: quia dico vobis, multi quaerent intrare et non intrabunt: Heu! quid ergo fiet de his, qui vix aut qui saltem raro de sua salute serio cogitant?

Praesens Quaestio tot ac tantis implicatur difficultatum salebris, ut merito S. Augustinus Epist. 1. eam Difficillimam et paucis intelligibilem dixerit; cuius difficultatis rationem profert lib. De gratia Christi cap. 4: Ista quaestio ubi de libero arbitrio, voluntate et de Dei gratia disputatur, ita est ad discernendum difficilis, ut quando defenditur liberum arbitrium, negari Dei gratia videatur; quando autem asseritur Dei gratia, liberum arbitrium putetur auferri. Hinc lib. 2. De peccatorum meritis et remissione cap. 18. affirmat se has medias in ambages ita angustari, ut vix inveniat unde sese extricet: Ipsa ratio, inquit, quemlibet nostrum quaerentem vehementer angustat, ne sic defendamus gratiam, ut liberum arbitrium auferre videamur. Rursus: ne liberum sic auferamus arbitrium, ut superba impietate ingrati Dei gratiae videamur. Nihilominus quoniam praesentis Quaestionis resolutio maxime confert ad expugnandam haereticorum falsam de divinae Praedestinationis fatalitate, et absoluta necessitate sententiam, necnon et ad sedandas etiam Piorum quorundam mentis agitationes, quas praesentis resolutionis ignoratio suscitat: idcirco pro viribus enitendum est hanc divinae Praedestinationis concordiam cum humana libertate stabilire, quod ut fiat clarius

Notandum 1. Ad integrandam et perfecte, completeque formandam praedestinationem, quatuor maxime concurrere. Primum est divina praescientia, qua Deus ab aeterno quidquid futurum est, nedum in qualibet temporis circumstantia, sed etiam per ipsam aeternitatem evidenter et aperte intuetur, idque unico indivisibili, simplici et invariato sui divini intellectus intuitu; adeoque novit quot et qui creari possint homines, quibus auxiliis ad aeternam beatitudinem promovendi, quique sint divinis auxiliis bene, vel male ad mortem usque usuri. Secundum est ipse divinae voluntatis actus, quo Deus ab aeterno statuit hos et non illos homines possibiles se creaturum in tali et tali temporis circumstantia, eisque talia media congrua subministraturum, quibus vitam aeternam consequi possint, si voluerint; eis tandem qui bene his utentur mediis, gloriam aeternam se collaturum. Tertium est gratiae praeparatio et donatio, quae fit nobis sine nobis: Ex iniustis enim Deus facit iustos sine ullo merito praecedentis voluntatis ipsorum, inquit S. Augustinus, lib. De Bono perseverantiae capite 24. Quartum denique est ipsum liberum hominis arbitrium concurrens cum ipsa gratia excitante, vel sanctificante, ad firmandam hominis salutem et gloriam aeternam promerendam; nam ut ait sanctus Augustinus, Serm. 15. De verbis Apostoli: sine voluntate tua non erit in te iustitia Dei; qui fecit te sine te, non te iustificat sine te.

Notandum 2. Circa praesentis Quaestionis resolutionem tres maxime oppositas esse sententias. Quarum Prima, nimium derogat libero arbitrio: Secunda, nimium ipsi erogat: Tertia, aequa lance utrumque librat et conciliat. Prima quidem fuit Praedestinatianorum affirmantium per infallibilem praedestinationis certitudinem et invariabilem firmitatem, omnem hominibus libertatem adimi, et ita humanum praecludi arbitrium, ut iam non sit in hominis praedestinati potestate a sua salute exorbitare. Quam impiam sententiam pridem exstinctam, iterum ab inferis suscitavit Calvinus, lib. 3. Institutionum affirmans Praedestinatos et Reprobos ita ad bonum, aut malum ab aeterno destinari et illigari, ut nullatenus ab eo resilire possint, sed ei teneantur necessario assentiri, aut reluctari; quam inevitabilem necessitatem partim refundit in infallibilitatem praescientiae et divini decreti, partim in efficacitatem gratiae, ut patebit Articulo sequenti. — Aliam sententiam omnino oppositam amplexati sunt Pelagiani et Semipelagiani; illi quidem affirmantes praedestinationem nihil aliud esse quam generalem illam Dei voluntatem, qua Deus homines libero arbitrio donatos et propriis naturae viribus capaces amplexandi boni, vel respuendi mali, ab aeterno decrevit eos illustrare lumine fidei et Evangelii praedicatione, eisque proponere legem; quam qui praevisi sunt servaturi, certo consequentur vitam aeternam, secus vero damnationem aeternam incurrent. Semipelagiani vero contendebant divinam Praedestinationem in Deo supponere voluntatem generalem conferendi gratiam regenerationis, necnon gloriam aeternam his omnibus, qui propriis naturae viribus haec bona consequi vellent orando, pulsando et quaerendo; ita quod Deus specialiter eos selegerit ad gloriam, quos praescivit propria sua libertate bene usuros bonis et donis naturae, quibus bona et dona gratiae consequi possint. — Tertia vero sententia medium tenens inter hanc Scyllam et Charybdim, contendit praedestinationis infallibilitatem nullatenus extinguere liberum hominis arbitrium, quamquam gratiae concursum requirat in omnibus, et decreti ac praescientiae infallibilitatem affirmet; quam sententiam ut tueamur

Notandum 3. Libertatem solito definiri, Potentiam quae positis omnibus ad agendum requisitis agere potest, aut non agere. Inde duplex in ea requiritur indifferentia: una quidem ex parte obiecti, quod ab intellectu sub diversa ratione amabili, aut odibili proponi potest; et haec vocatur indifferentia obiectiva, seu radicalis, quia radix libertatis est ipse intellectus proponens obiectum cum indifferentia: altera ex parte voluntatis, quae ex se non solum est indifferens ad utrumlibet actum amoris, vel odii, sed etiam ad electionem, vel suspensionem utriusque actus; et haec dicitur indifferentia quoad specificationem et quoad exercitium. — Rursus Thomistae duplicem aliam distinguunt indifferentiam: unam quam versatilem, vagam, indeterminatam, potentialem et in actu primo appellant, quae consistit in potentia, seu facultate qua voluntas potest velle eligere, vel non eligere, et se determinare ad amandum, vel non amandum, hoc vel illud obiectum, nondum considerata divina motione et illius voluntatis applicatione ad actum. Alteram actualem, exercitam et attemperatam, quae, inquiunt, est ipsa actualis electio et determinatio voluntatis per divinam motionem, quam praemotionem, seu praedeterminationem idcirco appellant; non quod, inquiunt, particula prae designet prioritatem durationis, seu temporis; sed dumtaxat prioritatem naturae, seu causalitatis et dependentiae, qua illud dicitur prius, a quo aliud dependet tamquam a causa quae etiam vocatur prioritas instantis, non in quo, sed a quo. In qua quidem posteriori indifferentia volunt essentiam libertatis formaliter esse reponendam, quam dicunt per ipsum decretum praedeterminans, ipsamque praemotionem non laedi, sed perfici: adeoque sic utrumque recte conciliari; quae an vera sint, infra discutietur.

Itaque tria sunt in hac Quaestione resolvenda: Primum, an revera divina Praedestinatio creatae libertati officiat. Secundum, an utriusque legitimam concordiam proferant Thomistae. Tertium, qualiter tandem vere utraque conciliari debeat.

Conclusio prima. — Divinae Praedestinationis certitudo humanae libertati non officit. Haec est communis inter Catholicos et Probatur: Si quidpiam hominis arbitrio detraheret divinae Praedestinationis certitudo, maxime, vel ratione aeternae Dei praescientiae, qua Deus certo et invariabili intuitu cuncta prospicit; vel ratione immobilis et invariabiliter stantis aeterni Dei decreti, quo et determinavit praedestinatum consensurum infallibiliter gratiae vocanti et in sanctificante vitam finiturum; vel denique ratione gratiae excitantis, quam in tempore daturus est praedestinato, cui repugnare non poterit: sed neutra ex parte id colligi potest: ergo, etc. Maior constat ex primo notabili. Minor vero iam sufficienter probata est quoad primam partem Disputatione de Scientia Dei, ubi demonstravimus divinam Praescientiam non offendere libertatem. Et rursus confirmatur: Divina Praescientia etiam versatur circa actiones peccaminosas: sed nullam infert voluntati necessitatem ad peccandum, ut constat ex S. Augustino lib. 3. De vera Innocentia cap. 379.

Neminem, inquit, Deus ad peccandum cogit; praevidet tamen eos qui propria voluntate peccabunt. Cur ergo non vindicet iustus, quae non cogit praesciens? sicut enim nemo memoria sua cogit facta quae praeterierunt; sic Deus praescientia sua non cogit facienda quae futura sunt: et sicut homo quaedam quae facit meminit, nec omnia quae meminit fecit: ita Deus omnia quorum ipse auctor est, praescit; nec tamen omnium quae praescit ipse auctor est; quorum autem non est malus auctor, iustus est ultor: ergo neque ullam voluntati necessitatem imponit, ut iuste probeque operetur.

Confirmatur 2. Ex eo quod Deus de facto sciat et videat me loquentem, non minus libere loquor: ergo ex eo quod praevideat me locuturum, non minus libere loquar. Consequentia patet; quia omnia ab aeterno Deo sunt praesentissima: Non enim, inquit sanctus Augustinus lib. 11. De Civitat. cap. 20.¹ more nostro ille quod futurum est prospicit, vel quod praesens est aspicit, vel quod praeteritum est respicit; nec, ut addit lib. De Praedestinatione et gratia capite 3. reminiscens volvitur in praeteritum, nec sperans procedit in futurum; seu ut scribit Sermone 2. in Ps. 101. Non ibi est fuit et erit, quia et quod fecit non est, et quod erit nondum est: sed quidquid ibi est nonnisi est; vel denique ut ait lib. 1. Confessionum, c. 6.² Anni tui dies unus: et dies tuus non quotidie, sed hodie; quia hodiernus tuus non cedit crastino, nec succedit hesterno: ergo cum omnia Deus praesentia habeat et omnia quae futura sunt,

Deo iam facta sint; aperte constat quod quemadmodum quis videns artificem opus aliquod molientem non dicitur liberam illius molitionem praecludere, nec eum ad necessario operandum determinare, ita nec praescientia rebus cognitis necessitatem imponit, maxime cum, ut iam satis superque probavimus, res idcirco non sunt futurae quia Deus eas praeviderit, imo eas Deus certo praevidit quia futura sunt.

Confirmatur 3. Tantum abest quod divina praescientia humanam libertatem laedat, imo supponit et perficit; nam ut loquitur ipsemet sanctus Augustinus lib. 3. De libero arbitrio cap. 3. Cum Deus sit praescius voluntatis nostrae, cuius est praescius ipsa erit: ergo et potestatis erit praescius; non igitur per eius praescientiam mihi potestas aufertur, quae propterea mihi certior aderit, quia ille cuius praescientia non fallitur adfuturam mihi praescivit.

Patet eadem minor quoad secundam partem: nempe quod decretum aeternum de movendo praedestinato ad consentiendum gratiae excitanti, non officiat libero hominis arbitrio. Cuius rationem proferunt noster Alensis prima parte q. 26. memb. 6. art. 2. Et Seraphicus Bonaventura in 1. distinctione 12. art. 2. quaest. 1. Et Doctor Subtilis distinctione 41. quaestione unica, quod Deus nihil ab aeterno decernat perficiendum a praedestinato in tempore absque praevisa et praecognita determinatione voluntatis eius: ergo cum decernit in ista praeparatione et donatione gratiae futurum consensum praedestinati, illum consensum non praedeterminat absque libera cooperatione voluntatis eius: vel ut loquitur sanctus Bonaventura: Praedestinatio non est causa salutis nisi includendo meritum, et ita salvando liberum arbitrium. Praedestinatio enim duo importat et rationem praescientiae et rationem causae. In quantum dicit rationem causae non necessario ponit effectum, quia non est causa necessitans, sed per voluntatem: et iterum non est tota causa, sed cum alia causa contingente, scilicet cum libero arbitrio: et regula est quod quotiescumque effectus pendet ex causa necessaria et variabili, necessarium a variabili tamquam a particulari denominatur, quia denominatio est a causa particulari; insuper effectus qui pendet a causa contingente, etiam contingens est. Hinc patebunt evidentius ex dicendis in Articulo sequenti agendo de causis et modo praedestinationis.

Denique patet eadem minor quoad tertiam partem, nempe quod gratia excitans nullam infert necessitatem libertati: illud enim aperte definivit Concil. Trid. sess. 6. canone 4. dicens:

Si quis dixerit liberum hominis arbitrium nihil cooperari assentiendo Deo excitanti, atque vocanti quo ad obtinendam iustificationis gratiam se disponat, ac praeparet; neque posse dissentire, si velit, sed velut inanime quoddam nihil omnino agere, mereque passive se habere, anathema sit.

Hoc fusius patebit in tractatu de Gratia, ubi probabimus gratiam excitantem efficere consensum, non cogendo et necessitando voluntatem, sed eam suaviter alliciendo et movendo; nihilominus — Confirmatur: Si gratia et praedestinatio necessario determinarent praedestinati voluntatem ad consensum, sequeretur eum numquam peccare posse et excidere a gratia: sed falsum consequens: ergo et antecedens. Maiorem admittunt Calvinistae: unde probatur minor: voluntas praedestinati, quamdiu in vivis agit, semper est indifferens ad peccandum, vel non peccandum, adeoque potest a gratia excidere: unde monet Apostolus: Qui stat videat ne cadat; imo hortatur ipsemet Christus Apostolos: Ambulate dum lumen Gratiae habetis, ne forte vos peccati tenebrae comprehendant. — Deinde; experientia constat, etiam eximie Praedestinatos in graviora quaeque peccata lapsos fuisse; ut patet de Davide, Petro, Paulo, Magdalena, Augustino et caeteris: ergo consequens est nec praedestinationem, nec gratiam excitantem aut sanctificantem inducere impossibilitatem peccandi. — Denique, perseverantia et continuatio assidua in statu gratiae sanctificantis, per se non requiritur ad aeternae gloriae consecutionem; ad id nempe sufficit, quod praedestinatus aliquandiu perseveret in gratia et cum ea vitam finiat: ergo, etc.

Dices 1. Qui est revera praedestinatus, non peccat, nec peccare potest: ergo praedestinatio voluntati necessitatem infert et peccandi impossibilitatem inducit. Probatur antecedens ex illo primae Ioannis cap. 3. Qui natus est ex Deo peccatum non facit: quoniam semen ipsius in eo manet et non potest peccare, quoniam ex Deo natus est, qui quidem contextus de praedestinatis intelligitur, ut affirmant omnes pene ipsius Interpretes: ergo, etc.

Nego antecedens. Ad illius probationem dico; Primo sanctum Hieronymum lib. 2. contra Iovinianum asserere illam peccandi impossibilitatem intelligendam esse in sensu composito, ita quod praedestinatus, quamdiu subsistit in statu gratiae et adoptionis filiorum Dei, non peccet, nec peccare possit, quia non est conventio Christi ad Belial, nec ulla peccati tenebrarum cum luce gratiae concordia. — Secundo, Sanctus Augustinus lib. De peccatorum meritis cap. 8. hanc impeccabilitatem explicat in sensu formali, ita quod facultas peccandi non proveniat ex ipsa filiatione divina, sed ex versatili infirma et libera voluntate humana:

Perficimus, inquit, quia nondum salvi, ideo nondum plene innovati, nondum etiam filii Dei, sed filii saeculi; perficimus ergo renovationem, iustamque vitam per quod filii Dei sumus et per hoc peccare omnino non possumus, donec totum in hoc transmutetur etiam illud per quod adhuc filii saeculi sumus: per hoc enim et peccare adhuc possumus et ita fit ut qui natus est ex Deo non peccet, et si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et veritas in nobis non est; consummetur ergo quod filii carnis et saeculi sumus et perficiatur quod filii Dei et Spiritu renovati sumus.

— Tertio, sanctus Bernardus illam impossibilitatem peccandi interpretatur de facilitate qua praedestinati resurgunt a peccatis:

Neque enim hic possumus, inquit libro De Gratia, et libero arbitrio cap. 9. penitus esse sine peccato et miseria; possumus tamen gratia iuvante nec peccato superari, nec miseria; quamquam tamen Scriptura loquatur, omne quod natum est ex Deo non peccat, sed hoc dictum est de praedestinatis ad vitam: non quod omnino non peccent, sed quod peccatum ipsis non imputetur, quod vel punitur ex condigna poenitentia; vel in Charitate absconditur, Charitas enim cooperit multitudinem peccatorum.

— Denique dico, hanc impeccabilitatem accipiendam esse pro summa difficultate, ita quod praedestinatus consideratis et examinatis his omnibus beneficiis quibus abundantissime a Deo cumulatur et ditatur, adduci non possit ut eum offendat; eo pene sensu quo sanctissimus Patriarcha Ioseph attenta mente ponderatis omnibus bonis quibus a Domino suo donatus fuerat dicebat Genesis 39: Quomodo ergo possum hoc malum facere, et peccare in Deum meum? Itaque quamcumque harum solutionum accipias, non interest praedestinationem inducere necessitatem et praecludere humanam libertatem.

Dices. Omnis causa quae in se necessaria est, et necessario ponit effectum, etiam simpliciter necessitatem inducit in effectu: sed praedestinatio respectu salutis est huiusmodi: ergo, etc. Minor patet: praedestinatio enim, cum sit actus internus Dei, omnino necessaria est; nihil enim intrinsecum Deo, enti summe necessario, potest esse contingens. Insuper etiam necessario infert effectum; necessario enim sequitur: si Petrus est praedestinatus, salvabitur: ergo, etc.

Distinguo maiorem. Omnis causa, quae necessaria est tam secundum entitatem, quam secundum operationem, quaeque necessario ponit effectum suum necessitate absoluta et antecedente, ac excludente omnem liberam voluntatis determinationem, infert necessitatem in effectu, concedo: omnis causa, quae necessaria quidem est secundum entitatem, non vero secundum operationem extrinsecam, quaeque necessario ponit effectum suum, necessitate tantum consequente et ex praesupposita libera voluntatis determinatione, necessario effectum suum producit necessitate excludente libertatem, nego. Ad minorem dico praedestinationem esse quidem necessariam secundum entitatem, sed contingentem et liberam secundum terminationem; similiter est necessaria necessitate tantum consequenti et ex praesupposito divino decreto, necnon et libera hominis determinatione praevisa; adeoque libertati non officit.

Conclusio secunda. — Non recte conciliatur a Thomistis humana libertas cum infallibili divinae Praedestinationis certitudine per decretum praedeterminans.

Probatur 1. Per id non concordat humana libertas cum praedestinatione, per quod voluntatis indifferentia destruitur et solvitur: sed per illud decretum praemovens, ac praedeterminans solvitur ac destruitur voluntatis indifferentia: ergo, etc. Maior constat, certum enim est libertatem voluntatis in indifferentia esse repositam, ut dictum est in 3. Notabili. Minor probatur: Per id solvitur voluntatis indifferentia, per quod voluntas ad unum absolute determinatur et ligatur: at per decretum praemovens et praedeterminans voluntas ita determinatur ad unum actum, aut ad unum obiectum, ut non possit oppositum actum elicere, vel in aliud obiectum tendere: ergo, etc.

Replicant Thomistae. Per decretum praedeterminans solvi quidem indifferentiam vagam et potentialem; non vero indifferentiam exercitam et attemperatam per motionem et determinationem causae primae, sub qua voluntas retinet quidem potentiam ad dissentiendum, quamvis non possit actualem dissensum cum illa componere, vel coniungere.

Contra. De ratione liberae et indifferentis voluntatis est, quod positis omnibus ad agendum praerequisitis voluntas possit agere vel non agere, consentire vel dissentire: ergo quacumque posita motione, aut voluntas potest negare consensum, aut non remanet formaliter libera.

Distinguunt minorem Thomistae. De ratione liberae voluntatis est, quod praerequisitis omnibus ex parte potentiae possit agere vel non agere, concedunt: praerequisitis ex parte applicationis potentiae et actus secundi, negant. Itaque in sententia Thomistarum, praerequisita ad agendum sunt in duplici differentia: quaedam enim se tenent ex parte potentiae et actus primi, ut habitus, virtutes operativae et auxilia sufficientia, et haec cum constituant solum principium habituale operationis, possunt indifferenter cum actione, vel non actione componi. Alia se tenent ex parte applicationis potentiae et se habent per modum reductivi de actu primo ad secundum; et ista, inquiunt, cum constituant principium actuale operationis, non possunt ab ea separari, nec cum illius negatione componi. Unde cum dicitur liberum esse illud quod positis omnibus ad agendum praerequisitis potest agere, si per ly praerequisitis intelligantur ea quae praerequiruntur ex parte potentiae et actus primi, concedunt: si designentur ea quae solum praerequiruntur ex parte applicationis potentiae, negant. His enim positis, liberum agens non potest agere, vel non agere; sed de facto agit, retinendo tamen potentiam ad non agendum, seu ad non continuandam actionem, quam elicit; unde implicat, quod cum illis praerequisitis negationem actionis componat; alias simul ageret et non ageret.

Contra primo. Hac replica Thomistae implicantia loquuntur et suis principiis non cohaerentia; docent enim praedeterminationem antecedere actum secundum prioritate naturae et causalitatis: ergo non esset ipsemet actus secundus, seu actualis applicatio et actio voluntatis: implicat enim idem respectu eiusdem simul esse primum et secundum, causam et effectum. Deinde: illa praedeterminatio, ex eorum sententia, est principium libertatis, seu liberae operationis: sed principium habet rationem actus primi respectu illius cuius est principium: ergo et praedeterminatio habet rationem actus primi respectu operationis liberae, adeoque non coincidit cum actu secundo. Denique: quod pertinet ad ordinem operativum, non tamquam actio, nec tamquam pura conditio ad agendum, debet pertinere ad illum tamquam virtus agendi et consequenter habere rationem actus primi: sed praedeterminatio pertinet ad ordinem operativum: non quidem tamquam actio, quippe cum sit determinativa et applicativa potentiae ad actionem et operationem; nec tamquam pura conditio ad agendum, quia illa, inquiunt, revera influit cum potentia in actionem: ergo necessum est ut habeat rationem virtutis agendi, et consequenter quod se teneat ex parte actus primi; adeoque incongrue hanc praedeterminationem Thomistae retundunt in actum secundum.

Contra secundo. De ratione liberi agentis est, quod praerequisitis ad agendum ex parte actus possit agere: ergo etiam, quod possit non agere. Antecedens concedunt Thomistae; sed negant consequentiam, quam sic probo. Primo quidem ex communi Auctorum, qui dum affirmant illud esse liberum agens, quod potest agere et non agere, utrumque eodem modo et eodem respectu usurpant: ergo si agens liberum positis praerequisitis ad agendum ex parte actus et in sensu composito possit agere, etiam debet eodem modo posse non agere. Deinde dum dicitur, quod liberum agens potest agere, vel non agere, illud utrumque, scilicet posse agere et non agere, intelligitur, vel in sensu composito, vel in sensu diviso: si primum, habemus intentum; posse enim non agere in sensu composito, est facere ut pro eodem instanti temporis simul possint esse praerequisita et tamen possit non esse actio: si secundum, ergo illa definitio liberi agentis hunc habebit sensum, agens liberum est illud quod habet potestatem agendi pro tempore, quo sunt praerequisita ad agendum; et simul habet etiam potestatem non agendi, sed pro tempore antecedente positionem praerequisitorum; quod nedum apparet ridiculum et manifeste contra definitionem liberi agentis, sed etiam per hoc solvitur omne discrimen inter liberum agens et necessarium; nullum enim est agens ita necessarium de quo idipsum affirmare non liceat, nimirum illius potentiam agendi eam esse qua cum praerequisitis ponit actionem, esse pariter potentiam non agendi pro tempore, quo praerequisita non erunt; ignis enim virtutem habet comburendi paleam pro tempore quo ipsi adiungitur, non potest autem eam comburere pro tempore immediate antecedente appositionem stupae ad ignem.

Contra tertio. Liberum agens tenetur aliquando non ponere actionem suam praerequisitis omnibus ad agendum: ergo debet hoc posse. Consequentia patet; Deus enim non praecipit impossibilia, seu ut vulgo fertur, ad impossibile nemo tenetur. Probatur antecedens, quando aliquis peccat, tenetur componere negationem peccati cum praerequisitis ad agendum, ita quod eodem instanti quo sunt illa praerequisita ex parte actus, v. gr. obiectum movens, urgens tentatio et passio excitans voluntatem ad consentiendum actui peccaminoso, teneatur denegare suum consensum; si enim ad id tunc non teneretur, non peccaret in eodem instanti; ergo homo tenetur componere negationem peccati cum praerequisitis ex parte actus ad peccandum, et consequenter positis illis praerequisitis etiam ex parte actus, potest homo agere vel non agere, consentire vel dissentire in eodem ipso instanti, quo illa praerequisita supponunt esse posita.

Distinguunt Thomistae. Potest consentire vel dissentire in eodem instanti materiali quo illa praerequisita supponuntur esse posita, concedunt: in eodem instanti formali, negant. Instans materiale appellant ipsam rei durationem: formale vero mensuram ipsius durationis: ita quod, inquiunt, quemadmodum iustus potest peccare in eodem instanti quo est in gratia; non tamen formaliter et reduplicative prout est in gratia, seu quatenus gratia illud instans occupat et mensurat; quia peccatum et gratia simul esse nequeunt; et sicut qui elicit actum amoris, in eodem instanti materialiter potest non amare, quia libere amat, non tamen in eodem instanti formaliter; implicat enim quod idem instans coexistentiam amoris et non amoris simul mensuret; alioquin idem posset simul esse et non esse, et contradictoria de eodem simul verificari; idem a pari, inquiunt, dicendum est de praemotione ad actum amoris, quae est in eodem instanti temporis et durationis cum illo, eumque sola prioritate naturae et causalitatis antecedit: licet enim voluntas in eodem instanti in quo est praemota ad actum amoris, possit ponere dissensum, seu carentiam amoris; non tamen potest de facto dissentire, seu non amare in sensu composito, quia non potest non amorem ponere, posita praemotione ad amandum.

Contra. Nedum in eodem instanti materialiter, sed etiam formaliter sumpto potest liberum agens non ponere actionem etiam posita motione; ergo nulla replica. Probatur antecedens: revera poterit liberum agens non componere actionem cum praemotione in eodem instanti formaliter, si revera possit ipsi praemotioni dissentire et resistere: atqui id potest. Probatur: primo quidem ex Concilio Tridentino Sessione 6. Canone 4.³ ubi anathema pronuntiatur in eum qui dixerit, Liberum hominis arbitrium a Deo motum et excitatum non posse dissentire si velit. Quid enim est, quaeso, aliud dissentire, nisi dissensum ponere? Est autem de ratione dissensus, ut ponatur pro eodem instanti pro quo quis movetur et incitatur ad consensum: nemo enim dissentire dicitur, antequam moveatur, neque postquam motus fuit et obtemperavit motioni: ergo posse dissentire, est posse ponere dissensum pro eodem instanti quo est ipsa motio. Ergo cum haec ponatur in instanti formali, etiam dissensus poni poterit in eodem instanti formali quo illa ponitur. — Deinde: idipsum confirmat et edocet S. Aug., maxime vero lib. De Spir. et Litt. cap. 34, ubi cum dixisset Deum nostram movere et excitare voluntatem extrinsecus per Legem et Evangelii praedicationem, et intrinsecus per gratiam excitantem, subdit: His ergo modis quando Deus agit cum anima rationali ut ei credat; neque enim credere potest quolibet libero arbitrio, si nulla sit suasio, vel vocatio cui credat: profecto et ipsum velle credere Deus operatur in homines et in omnibus misericordia eius praevenit nos; consentire enim vocationi Dei, vel ab ea dissentire, sicut dixi, proprie voluntatis est; et ibidem cap. 31. cum dixisset initio capitis: Fides in potestate est; quoniam cum vult, credit, et cum credit, volens credit; concludit: Vide nunc utrum quisque credat si noluerit, aut non credat si voluerit? Et lib. 3. De Libero arbitrio cap. 1. Motus quo huc aut illuc voluntas convertitur, nisi esset voluntarius, atque in nostra potestate, neque laudandus, cum ad superiora; neque culpandus homo esset, cum ad inferiora detorquet, quasi quemdam cardinem voluntatis etc. Censet ergo motionem divinam esse in nostra potestate, ita quod eam acceptare, vel reicere possimus. Plura his habet similia passim, quae longum esset scribere.

— Denique: agens liberum habet potestatem dominativam in suos actus, nam ut inquit S. Augustin. lib. 3. De Libero arbitrio cap. 3.

Voluntas nostra nec voluntas esset, nisi esset in nostra potestate. Porro quia est in potestate, libera est nobis; non enim est liberum, quod in potestate non habemus, aut potest non esse, quod habemus, sed talem potestatem non haberet nisi quocumque posito extrinseco, posset actum suum ponere, vel non ponere.

Ergo ut hanc dominativam potestatem servaret libera voluntas, necessum est quod posita etiam divina praemotione voluntas possit actum ponere, vel non ponere. Confirmatur: et simul praemissae nostrae rationes firmantur, ac roborantur: determinatio voluntatis debet esse voluntaria et libera: ergo nihil supponere debet praevium ad eius operationem quo ad eam terminetur prioritate naturae: antecedens concedunt omnes. Consequentia probatur: nihil formaliter potest esse voluntarium et liberum, nisi quod vel supponit actum voluntatis, vel est ipsemet actus voluntatis: ergo si determinatio voluntatis sit libera et voluntaria, non debet praesupponere aliquid praevium ad eius operationem, quo posito non possit actionem ponere, vel non ponere. Confirmatur ex S. Anselmo lib. 2. Cur Deus homo c. 18. ubi duplicem necessitatem distinguit, aliam antecedentem, quae tollit libertatem; alteram consequentem, quae libertati non nocet: Ista, inquit, necessitas praecedens, quae causa est ut sit res, et necessitas sequens quam res facit. Praecedens et efficiens necessitas est cum dicitur Caelum volvi, quia necesse est ut volvatur; sequens vero quae nihil efficit, sed sic est cum dico, te ex necessitate loqui, quia loqueris; non quod aliquid te cogat ad loquendum; nam violentia naturalis conditionis cogit Caelum volvi, te vero nulla necessitas facit loqui, sed ubicumque est praecedens necessitas, est et sequens etc. Quibus aperte fatetur S. Anselmus necessitatem, quae facit rem esse et quae causa est ut res sit, esse necessitatem praecedentem et inimicam libertati; sed necessitas illa quae sequitur ex praedeterminatione et praemotione facit actionem voluntatis esse, illius enim est causa, et prior est ipsa prioritate naturae, ut affirmant Thomistae: ergo necesse est pariter concedant illam praemotionem inferre necessitatem praecedentem inimicam libertati. — Nec valet reponere praedeterminationem non officere libertati, quia voluntatem non determinat per modum naturae, sed per modum liberi; nec impedit, sed efficit determinationem et cooperationem liberi arbitrii; nam S. Anselmus aperte affirmat omnem necessitatem praecedentem esse inimicam libertati quoquo modo illa voluntatem determinet. Adde quod illa praemotio non possit libere voluntatem determinare, si eam ita in unum dirigat, ut in eius libertate non sit in aliud tendere, vel non tendere.

Obiiciunt 1. Doctorem in 1. dist. 19. qu. 6. num. 15. dicentem, Quod non est simpliciter contra naturam voluntatis, quod determinetur a causa superiori; hoc est quod non sit contra naturam eius oppositum agere: sicut esset contra naturam eius determinari ab habitu, sive a natura inferiori: ergo censet Doctor voluntatem determinari posse a Deo absque praeiudicio suae libertatis: ergo etiam salva libertate poterit praedeterminari.

Nego consequentiam. Nam ut ibidem observat Doctissimus eius Scholiastes, non dicit Doctor voluntatem remanere simpliciter liberam, etiam quando a superiori causa determinatur; oppositum enim ibidem affirmat numero 12. dicens voluntatem Beati non remanere proxime liberam ad peccandum per causam extrinsecam, videlicet, per voluntatem Dei praevenientem illam voluntatem, ut semper continuet actum fruendi, et ita numquam possit potentiam suam remotam non fruendi, vel peccandi reducere ad actum: siquidem numquam causa secunda praeventa a causa superiori agente ad unum oppositum, potest potentia propinqua exire in aliud oppositum. Sed tantum contendit Doctor, quod voluntas equidem determinari possit a causa superiori, non vero ab ulla causa inferiori. — Vel dico Doctorem intelligendum esse de determinatione obiectiva, non vero formali, aut efficiente. Triplex enim in praesentiarum distingui potest determinatio: una quidem obiectiva, quae fit per obiectum praestantissimum, et summa ac mira suavitate voluntatem ad se alliciens et moraliter pertrahens; qualiter Beati determinantur ab obiecto beatifico. Alia formalis, quae fit per aliquid intrinsecum inclinans voluntatem ad actum; qualis est determinatio qua fit per habitus virtutum, aut vitiorum. Altera denique efficiens, quae fit per causam efficientem et influentem in ipsam voluntatem, ut eam ad operandum determinet et applicet; qualiter Thomistae censent nostram voluntatem a Deo praedeterminari: ergo nihil ipsis suffragatur, imo directe in eos militat Subtilis Doctor.

Obiiciunt 2. Deus cum sit primum liberum et tale per essentiam, ac supremum habeat in nostras voluntates dominium, omnem liberam illarum determinationem, quae est libertas per participationem, eminentissimo et perfectissimo modo in se continet: ergo potest illam causare et efficere sine libertatis dispendio, ut voluntas humana quatenus est secundum liberum et secundum determinans, ad suos actus liberos se determinet. Consequentia patet; causa enim efficiens potest producere effectus, quos virtualiter, aut eminenter praecontinet. — Confirmatur: Dominium divinum ita est summum, ac perfectum, quod quidquid potest creata virtus et dominium, potest et Deus et multo amplius, ac perfectiori modo: sed voluntas creata ratione dominii, quod habet in suos actus liberos potest salva libertate seipsam determinare et applicare ad suos actus liberos eliciendos: ergo a fortiori Deus id praestare poterit.

Distinguo antecedens. Deus ut supremum liberum virtualiter et eminenter continet liberas nostrae voluntatis operationes ab ipso causandas per concursum simultaneum et per modum causae generalis et independentis, concedo: per praemotionem et praedeterminationem physicam, nego: similiter distinguo consequens: potest determinationem nostrae voluntatis causare per aliquid praevium et antecedens prioritate naturae et causalitatis illam determinationem activam nostrae voluntatis, nego: per aliquid concomitans et concurrens cum ipsa voluntate se determinante, concedo: nec enim ita Deus habet dominium absolutum et despoticum in nostras voluntates ut eas etiam repugnantes huc, aut illuc vertat; sic enim eas etiam necessitaret, quod repugnat naturae ipsius voluntatis intrinsece liberae, necnon et divinae ordinationi: siquidem Ecclesiast. 15. Deus ab initio constituit hominem, et reliquit eum in manum consilii sui. Et apposui tibi ignem et aquam ad quodcumque volueris porrige manum.

Ad confirmationem. Negari posset maior: si enim Deus posset quidquid potest creata virtus et dominium liberum, sequeretur ipsum peccare posse et a bono, vero exorbitare, id enim potest ex propria virtute et libertate creata voluntas. Verum eam distinguo: Deus potest quidquid creata virtus in ratione causae moventis et cooperantis, concedo: in ratione praecurrentis et praedeterminantis, nego: et concessa minore, similiter est distinguendum consequens.

Instabis. Atqui Deus revera absolute potest nostras voluntates praedeterminare et praevenire earum determinationem: ergo nulla solutio. Probatur antecedens ex S. August. lib. De correptione et gratia c. 14. ubi cum variis probasset Deum per omnipotentissimam voluntatem suam quocumque libuerit hominum voluntates flectere, uti variis exemplis demonstrat, maxime vero exemplo populi Iudaici Saulem et Davidem in Reges ex Dei ordinatione eligentis et instituentis; tandem concludit: Si ergo cum voluerit Reges in terra Deus constituere, magis habet in potestate voluntates hominum quam ipsi suas, quis alius facit ut salubris sit correptio et fiat in correpti corde correctio, ut coelesti constituatur in regno? Ergo, etc.

Nego antecedens. Et ad eius probationem dico non eam ibi fuisse sancti Augustini sententiam; solum enim ibidem contendit August. Deum pro libito et ex infinita sua auctoritate et sapientia etiam sibi repugnantes hominum voluntates congruum in finem ordinare, ut ipsemet ibidem indicat; cum enim dixisset: Sic velle aut nolle in volentis, aut nolentis est potestate, ut divinam voluntatem non impediat, nec non superet potestatem, subdit: de his enim qui faciunt quod non vult, facit ipse quod vult. Ut inde demonstret S. Aug. homines etiam a pravis et perditissimis hominibus exagitatos patienter et fortiter agere debere, utpote cum ipsis nihil praeter divinam voluntatem eveniat, quae cum summo in homines gaudeat imperio, etiam id assequitur ut prava eorum voluntatis molimina etiam in propriam suam gloriam, hominumque salutem cedant. — Vel dico Augustinum esse ita intelligendum cum ait de his qui faciunt, quae non vult et facit quae vult: idest quantum ad illos qui resistunt eius voluntati invitanti eos ad morum suorum correctionem de qua ibi loquitur, illos subiicit suae voluntati punienti, et damnanti eos in ignem aeternum; unde sic facit de iis quod vult. Quod aliis verbis explicat D. Thomas 1. p. q. 19. art. 9.

Impossibile est, inquit, quod divina voluntas suum effectum non consequatur, unde quod recedere videtur a divina voluntate secundum unum ordinem, relabitur in ipsam secundum alium: sicut peccator qui quantum est in se recedit a divina voluntate peccando secundum unum ordinem, incidit in ordinem divinae voluntatis dum per eius iustitiam punitur.

Sic ergo S. Augustinus intelligi potest quod Deo volenti salvum facere nullum ei resistit arbitrium: quia nempe, si non exequitur suam voluntatem salvando eum quem invitat ad salutem, exequitur eam puniendo eum, qui non vult salvus fieri. Quod confirmatur ex eodem Augustino; dixerat enim prius:

Putant ergo homines se corripi quando peccant, nec de ipsa correctione contra gratiam argumententur, nec de gratia contra correptionem: quia et peccatis iusta poena debetur, et ad ipsam, scilicet iustam poenam, pertinet iusta correctio quae medicinaliter adhibetur, etiam si salus aegrotantis incerta est; ut si is qui corripitur ad praedestinatorum numerum pertinet, sit ei correctio salubre medicamentum, si autem non pertinet, sit correctio poenale tormentum.

Dices 3. Inferiora perficiuntur per subordinationem et coniunctionem ad superiora; ut patet in Luna, quae illuminatur et perficitur per coniunctionem ad Solem; in fluviis, qui crescunt et augentur dum reluunt in Oceanum; et in creaturis intellectualibus quae sanctificantur et beatificantur per amorem et coniunctionem ad Deum: sed per decretum praedeterminans et motionem efficacem voluntas nostra Deo ut primo libero actu subordinatur et coniungitur fonti, ac principio totius libertatis creatae; efficaciae scilicet infinitae divinae voluntatis. Ergo tantum abest ut per praemotionem et praedeterminationem laedatur humana libertas, imo servatur et perficitur.

Distinguo maiorem. Inferiora perficiuntur per coniunctionem realem et physicam ad superiora, nego: per quamdam eorum imitationem et adumbrationem, concedo. Ad minorem dico, voluntatem creatam coniungi Deo ut primo libero non per praeviam Dei motionem et determinationem physicam; sed per imitationem divinae libertatis cuius creata libertas est quaedam participatio; ita quod quemadmodum divina libertas in eo consistit, quod Deus ita seipsum determinet ut a quocumque agente extrinseco determinari non possit: unde S. Thomas in 2. dist. 25 q. 1. art. 1. ad 1. probat in Deo esse liberum arbitrium: Quia determinatio sui actus non est sibi ab alio, sed a seipso: sic de ratione libertatis creatae erit, quod voluntas ita seipsam determinet, ut a quocumque alio non possit praedeterminari, nec efficaciter praemoveri. Plura alia obiciunt Thomistae, sed eis iam fecimus satis in Physicis.

Conclusio tertia. — Recte conciliari potest liberum hominis arbitrium cum infallibili divinae Praedestinationis certitudine, affirmando eam fieri per decretum praesupponens divinam praescientiam de futura hominis cooperatione et perseverantia finali in gratia. Haec per se patet, et Probatur: Per id facile concordat humana libertas cum Praedestinationis certitudine, per quod salvum et integrum stat hominis arbitrium: sed ita fit per praefatum decretum: ergo, etc. Probatur minor: per illud namque decretum praesupponens praescientiam Deus ab aeterno nihil statuit infallibiliter ex voluntate humana futurum, nisi praecognita et praevisa libera eius determinatione et cooperatione: sed per hoc liberum stat hominis arbitrium, non autem praevenitur, nec ullatenus coarctatur: ergo, etc.

Hanc ipsam veritatem diserte tuetur et affirmat S. Anselmus lib. De concordia praescientiae et praedestinationis Dei cum libero arbitrio cap. 2. ubi cum dixisset: Aliqua praesciri aperte futura per liberum arbitrium sine omni repugnantia; unde veritas quoque evidens et ratio docet praedestinari similiter per liberum arbitrium quaedam futura absque inconvenientia; subdit: Quamvis necesse sit fieri, quae praesciuntur et quae praedestinantur, quaedam tamen praescita et praedestinata non eveniunt ex necessitate, quae praecedit rem et facit, sed ea, quae rem sequitur; et infra:

Sicut praescientia, quae non fallitur, non praescit, nisi verum; sed erit aut necessarium, aut spontaneum; ita Praedestinatio, quae non mutatur, non praedestinat, nisi sicut est in praescientia. Et quemadmodum quod praescitur licet in aeternitate sit immutabile, tamen in tempore aliquando antequam sit mutari potest: ita est per omnia de Praedestinatione. Patet igitur ex his, quae dicta sunt, si bene considerentur, quia nec Praedestinatio excludit liberum arbitrium nec liberum arbitrium adversatur Praedestinationi.

Haec patebunt evidentius et firmabuntur in Sectione sequenti, ubi demonstrabimus Praedestinationem fieri intuitu et ex praevisione bonorum operum.

Deo quondam sciscitanti et sanctissimum Iobum interpellanti, ut ediceret, in qua via lux habitet, et tenebrarum quis sit locus, cap. 38. tam arduae quaestionis discussione ita perfractus est ille virorum Sapientissimus et Patientissimus, ut quidquid reponeret non invenerit: Respondere quid possum? inquit cap. 39, manum meam ponam super os meum. At longe maiorem nobis respondendi difficultatem ingeminat praesentis Quaestionis titulus. Si enim difficile aestimamus, quae in terris sunt, ait Sapiens 9. capite, et quae in prospectu sunt invenimus cum labore: quae in Caelis sunt, quis investigabit? Sensum autem tuum quis sciet, nisi tu dederis sapientiam, et miseris spiritum sanctum tuum de altissimis? Quis ergo tantae perspicacitatis inveniri poterit, qui aperiat, in qua via illa divina lux Praedestinationis habitet, quisque sit locus tenebrarum Reprobationis, seu quibus de causis alios ab aeterno Deus destinet in Caelum evehendos, ut ibi fulgeant sicut stellae in perpetuas aeternitates; alios vero detrudendos in terram miseriae et tenebrarum, ubi sempiternus horror inhabitat? Non me latet varios Haereticos nedum, sed etiam Catholicos, in his detegendis causis diu, multumque laborasse: at frustrato semper et casso labore, ut infra meridiana luce clarius evincemus. Verum, ne in ipso limine turpis et crassa quaedam fiat allucinatio, praemonendum duxi hic non moveri disceptationem de causis physicis divinae Praedestinationis, utpote quae nullae sunt, aut solum metaphoricae: Efficientem enim causam non agnoscit ipse divinus voluntatis actus, quo Deus homines ad beatitudinem destinat: effectus enim a causa realiter distinguitur; hic autem a divina voluntate est realiter indistinctus; multo minus Materialem et Formalem, cum haec corporeitatem et compositionem sonent, divinae puritati et simplicitati omnino repugnantem: forte Finalem non refugit; at non aliam ab ipso Deo, qui omnia propter semetipsum operatur. Itaque de sola causa Morali, aut Meritoria, aut Motiva, idque per modum conditionis propter quam, vel sine qua divina voluntas non allicitur ad formandum Praedestinationis decretum, praesens statuitur solvenda controversia. Cui ut pro viribus faciamus satis, tria maxime hoc in Articulo proponimus discutienda. Primo, an ita gratuitus sit in nobis primarius divinae Praedestinationis effectus, nempe gratia vocans et excitans, ut eam nullus naturae beneficio possit promereri. Secundo, an omnino gratuita sit, aut ex praevisis meritis, nostra ad gloriam electio et praedestinatio. Tertio denique, an alterius meritum possit esse causa motiva nostrae Praedestinationis.

Sed ut feliciori successu Catholicam veritatem ab Haereticorum strophis et neniis liberam, praefatis in quaestionibus exhibeamus, prius lustranda sunt haereticorum castra, eorumque circa praesentem materiam detegendi errores et in apertum proferendi, quo facilius fidei gladio, ac veritatis iaculo concidant et evanescant.

Neminem Theologorum latere arbitror Pelagium una cum suis asseclis circa praesentis Quaestionis veritatem gravius exorbitasse, utpote qui divinae Praedestinationis coronidem, nempe gloriam aeternam, solius liberi arbitrii foetum et fructum esse dixerit: unde quotquot haeretici hunc in lapidem impegerunt, illius fuerunt aut antecessores, aut sequaces. Quod ut re comprobemus, sequentes subiicimus quaestiunculas, in quibus apparebit 1. qui fuerint Pelagiani erroris Antesignani, 2. qui Disseminatores, 3. qui Sequaces.

DE PELAGIANISMI PRAECURSORIBUS ET ANTESIGNANIS. — Primarius Haeresis Pelagianae antesignanus fuit ipse perduellis Angelus Lucifer, qui beatitudinem divinam appetiit, eamque obtinere praesumpsit propriis naturae suae viribus, ut ipsemet indicat his verbis Isai. 14. In Caelum ascendam, super astra Dei exaltabo solium meum... similis ero Altissimo, hoc videlicet cupiens, ut sicut Deus per suam naturam beatus est, ita ipse natura sua beatus foret: quod equidem eleganter explicat S. Hieronymus, Epist. ad Ctesiphontem: Non audacter, inquit, (ut falso putas), sed amanter, studioseque fecisti, ut notam mihi ex vetere mitteres quaestionem, qua ante litteras tuas, plerosque in Oriente decepit, ut per simulatam humilitatem superbiam discerent et dicerent cum Diabolo in Caelum ascendam, etc.* Inde sicut Diabolus huius erroris parens extitit, illius etiam propagator et disseminator fuit; ipsum enim sparsit inter superbos illos homines, qui Deut. 32. praesumentes se ingenio, viribus et labore suo, ea quae habebant consecutos fuisse, ore superbiente proferebant: Manus nostra excelsa, et non Dominus, fecit haec omnia. Tales erant et illi de quibus ait David Ps. 11. Labia nostra a nobis sunt, quis noster Dominus est? Tales denique extiterunt veteres Gentiles Philosophi, qui libero arbitrio nimium indulgentes hominem sibi ad felicitatem assequendam sufficere docebant: unde S. Hieronymus Pelagianam haeresim affirmat ex Philosophis antiquis et maxime Pythagorae et Zenonis Principis Stoicorum fonte manasse; subdit enim laudato loco: Quae potest alia maior esse temeritas, quam Dei sibi, non dicam similitudinem, sed aequalitatem vindicare; et brevi sententia omnium haereticorum venena complecti, quae de Philosophorum et maxime Pythagorae et Zenonis Principis Stoicorum fonte manarunt. Postmodum vero anno circiter quinquagesimo ante Christum natum, Sadducaei docuerunt, in nostra esse potestate, ut tam felicitatis nobis auctores simus, quam infortunii, ut refert Ioseph lib. 13. Antiquitatum Iudaicarum cap. 9.

At post Christum natum, quatuor potissimum Pelagiani erroris prodromos et antesignanos Historia Ecclesiastica prodit, quorum primi extiterunt quidam Christiani a Gentilismo et Iudaismo ad Christi fidem in ipsis Ecclesiae ulnis assumpti: Iudaei quidem, qui ut prae caeteris fidelibus a Gentilismo traductis sibi primas arrogarent, gloriabantur suam electionem se fuisse promeritos, tum per nativam a Patriarcha Abrahamo Patre fidelium propagationem, tum per Mosaicae legis observantiam, quam utique non gratiae adiutorio, sed liberi arbitrii viribus deferebant, ut colligere licet ex Apostolo in Epistola ad Fideles Romae consistentes; in qua potissimum adlaborat, ut Fidelium tum a Iudaeis, tum a Gentilibus assumptorum, supercilium comprimat: illis quidem demonstrans suam sortem nec generi, nec legi, sed soli gratiae et divinae misericordiae esse tribuendam; his vero aperiens, quod si in vices et locum reprobatorum quorundam Iudaeorum assumpti fuerint, nullam tamen inde gloriae, aut iactantiae ansam eos habere, utpote cum haec suffectio et substitutio non eorum meritis, sed soli gratiae sit deputanda. — Primum urget, maxime cap. 3., ubi cum dixisset Iudaeis propter factas sibi repromissiones et praescriptam a Deo legem non esse superbiendum, cum omnes obnoxii fuerint peccato, a quo non per legem, sed per gratiam mundari licuit: Quia ex operibus legis, inquit vers. 20. non iustificabitur omnis caro coram illo; seu ut addit vers. 21. Iustificati gratis per gratiam ipsius, per redemptionem, quae est in Christo Iesu. Iudaeum interpellans versu 27. concludit: Ubi est ergo gloriatio tua? exclusa est. Per quam legem? factorum? Non: sed per legem fidei. Idem acrius urget cap. 4. aperiens qualiter Abrahamus iustificatus non fuerit per legem, nec per circumcisionem, sed per iustitiam fidei; nec eum tantum Iudaeorum Parentem censeri, sed et omnium qui sectantur fidem: Ut secundum gratiam, inquit vers. 16., firma sit promissio omni semini; non ei qui ex lege est solum, sed et ei qui ex fide est Abrahae, qui pater est omnium nostrum, etc. Cum autem sequentibus in capitulis aperuisset qualiter Iudaei ob assidua et perpetua peccata suam potius reprobationem quam electionem fuerint promeriti; concludit cap. 11.: Sic ergo et in hoc tempore reliquiae secundum electionem gratiae salvae sunt. Si autem gratia, iam non ex operibus, alioquin gratia iam non est gratia. — Secundum pariter ibidem evincit, nempe Gentilibus in Iudaeorum reprobatorum sortem suffectis et electis non esse gloriandum: Si enim, inquit vers. 15. amissio eorum reconciliatio est mundi, quae assumptio, nisi vita ex mortuis? et vers. 17.: Quod si aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cum oleaster esses, insertus es in illis, et socius radicis, et pinguedinis olivae factus es; noli gloriari adversus ramos, etc. Quibus aperte constat nonnullos fideles, tum ex Iudaismo cum ex Gentilismo assumptos, hac erronea sententia laborasse, ut arbitrarentur se a Deo fuisse selectos intuitu naturalium ac moralium bonorum, non a gratia, sed ab arbitrio libero manantium, in quibus apertam Pelagianis viam paraverunt.

— Manichaei inter varios errores circa Praedestinationis causam secundas obtinent: Manes enim, a quo Manichaei,

Duo principia, inquit S. Augustinus lib. de Haeresibus cap. 46. inter se diversa, atque adversa, eademque aeterna et coaeterna hoc est semper fuisse, composuit: duasque naturas, atque substantias boni scilicet et mali, sequens alios antiquos Haereticos opinatus est, quarum inter se pugnam et commixtionem, et boni a malo purgationem, et boni quod purgari non poterit, cum malo in aeternum damnationem secundum sua dogmata asseverans, multa fabulatur.

Maxime vero censebat aliquas esse animas ita mali permixtione deturpatas, ut ab eo nulla vi expurgari possent et idcirco eas fore in aeternum damnandas: alias vero, quae non ita tenaci labe inficerentur, sed facile ab omni mali concretione purgari et liberari possent per ipsam Dei virtutem et Deitatis substantiam, quam per alimenta sumebant: His quippe alimentis, sicut universo mundo Dei substantiam perhibet esse commixtam, quam purgari putant in Electis suis eo genere vitae quo vivunt electi Manichaeorum... qua occasione, vel potius execrabilis superstitionis quadam necessitate coguntur Electi eorum velut Eucharistiam conspersam cum semine humano sumere, ut etiam inde, sicut et de aliis cibis quos accipiunt, substantia illa divina purgetur... Inde non vescuntur carnibus, tamquam de mortuis, vel occisis fugerit divina substantia, tantumque, ac tale inde remanserit, quod iam dignum non sit in Electorum ventre purgari. Nec ova saltem sumunt, quasi et ipsa cum franguntur spirent, nec oporteat ullis corporibus mortuis vesci et hoc solum vivat ex carne quod in farina, ne moriatur, excipitur; sed nec alimonia lactis utuntur quamvis de corpore animantis vivente mulgeatur sive sugatur; non quia putant divinae substantiae nihil ibi esse permixtum, sed quia ipse error sibi non constat: nam et vinum non bibunt, dicentes fel esse Principum tenebrarum, cum vescantur uvis; nec musti aliquid, vel recentissimi, sorbent. Animas auditorum suorum in Electos reverti arbitrantur, aut feliciori compendio in escas Electorum suorum, ut iam inde purgatae in nulla corpora revertantur. Caeteras autem animas et in pecora redire putant et omnia quae radicibus fixa sunt, atque aluntur in terra: herbas etiam, atque arbores putant vivere, ut vitam quam illis inest et sentire credant et dolere cum laeduntur: nec aliquid inde sine cruciatu eorum quemquam posse vellere, aut carpere, propter quod agrum etiam spinis purgare nefas habent. Unde agriculturam (quae omnium artium est innocentissima) tamquam plurium homicidiorum ream dementes accusant: suisque Auditoribus ideo haec arbitrantur ignosci, quia praebent inde alimenta Electis suis, ut divina illa substantia in eorum ventre purgata, impetret eis veniam, quorum traditur oblatione purganda, etc. Haec paulo longius scripsi, ut appareat quas in nenias abeat delirantium Haereticorum ingenium, ubi semel a veritate Catholica exorbitarit. — Tertium locum inter hos deviantes usurpant Priscillianistae. Quos in Hispania Priscillianus instituit, maxime Gnosticorum et Manichaeorum dogmata permixta sectantur, inquit S. Aug. ibidem cap. 70. quamvis et ex aliis Haeresibus in eos sordes, tamquam in sentinam quamdam horribili confusione confluxerint.

Propter occultandas autem contaminationes et turpitudines suas, habent in suis dogmatibus haec verba: Iura, periura, secretum prodere noli. Hi animas dicunt eiusdem naturae, atque substantiae cuius est Deus ad agonem quemdam spontaneum interioris exercendum per septem Caelos et per quosdam gradatim descendere principatus et in malignum Principem incurrere a quo mundum factum volunt, atque ab hoc principe per diversa carnis corpora seminari. Astruunt etiam fatalibus stellis homines colligatos. Ita ut quemadmodum secundum varias ortus nostri constellationes, alii vegetiores et sani, alii vero infirmi et languentes existunt; sic iuxta easdem varias constellationes, alios dicunt nasci destinatos et aptos ad gloriam; alios vero aeternis suppliciis mancipandos.

— Denique inter Pelagiani erroris Antesignanos quartum locum obtinet Origenes: Nam, inquit S. Augustinus lib. 11. De Civit. cap. 23.

Quaedam dicunt animas a Deo quidem factas; sed a Conditore recedendo peccasse et diversis progressibus pro diversitate peccatorum a Caelis usque ad terras diversa corpora quasi vincula meruisse. Et hunc esse mundum, eamque causam mundi fuisse faciendi, non ut conderentur bona, sed ut mala cohiberentur.

Hinc Origenes iure culpatur: in his enim libris quos appellavit Περὶ ἀρχῶν, idest de principiis, hoc sensit, hoc scripsit, etc. Hunc eumdem errorem Origeni tribuit Epiphanius in Panario, et Nazianzenus Orat. 31., et Theophilus Alexandrinus, Epist. 1. Paschali contra Origenistas. Haec omnia confirmat S. Hieronymus Epist. ad Ctesiphontem non longe ab initio, ubi tacito nomine, Pelagium sic carpit:

Vis adhuc alium nosse tui erroris Principem? Doctrina tua Origenis ramusculus est: in eo enim Psalmo 15. ubi scriptum est (ut de caeteris taceamus) insuper et usque ad noctem increpuerunt me renes mei: asserit virum sanctum, de quorum videlicet et tu numero es, cum ad virtutum venerit summitatem, nec in nocte quidem ea pati, quae hominum sunt, nec cogitatione vitiorum aliqua titillari. Nec erubescas de societate talium, renuens eorum nomina, quorum blasphemiis iungeris, etc.

Et certe hic error apud Origenem in ipso libro Περὶ ἀρχῶν, legitur pluribus in locis; maxime lib. 3. cap. 1. ubi ait circa finem: Cum ergo una omnium sit natura rationabilium creaturarum, ex ipsa Deus secundum praecedentes meritorum causas sicut ex una massa figulus creavit et plasmavit, alios quidem ad honorem, alios autem ad contumeliam: et cap. 10. dicit: Providentiam Dei pro singulorum meritis et causis regere immortales Animas: et explicans ubi illa animarum merita inceperint, addit: Dum non intra huius saeculi vitam dispensatio humana concluditur. Et infra: Ex praecedentibus causis unumquodque vas, vel ad honorem, vel ad contumeliam praeparatur: et easdem causas praecedentes infra appellat antiquiores secundum quas hi ad gloriam praeparantur.

Nec refert, quod lib. 2. Periarchon c. 2. aperte doceat, Spiritum creatum non fuisse, imo nec creari potuisse sine corpore; quod quidem, licet sit erroneum, tamen indicat illum non asseruisse animas longe ante corpora creatas, nec proinde ante corporum animationem potuisse mereri, vel demereri: nam, ut recte colligit Suarez lib. 1. De Praedestinatione cap. 1. n. 6. ea fuit Origenis sententia, quod animae prius creatae fuerint in quibusdam corpusculis et inde migraverint in haec corpora humana, quasi in carceres, uti ibi vel admissi delicti poenitentiam agerent, vel sua peccata prorogantes, ob demerita poenis aeternis addicerentur.

Quod autem revera Origenis scripta summum Pelagianis patrocinium praebuerint, satis aperte colligitur ex stropha Rufini, quem Pelagii praecursorem pluribus appellat S. Hieronymus; quia Rufinus ex Oriente cum Melania Romam repetens, ut faciliorem Pelagianismo viam sterneret, secum detulit Origenis librum Periarchon, quem Latinum fecerat, rescissis variis ex eo erroribus, maxime qui mysterium Trinitatis impugnabant, ut qui in Trinitate Catholicum legeret, in aliis Haereticum non caveret, inquit S. Hieronymus Apologia 1. adversus Rufinum. Ne autem sibi esset impedimento quod apud nonnullos Origenis nomen male audiret, idem Rufinus Apologiam pro Origene ab Eusebio Caesariensi scriptam, a se vero latinitate donatam nomine Martyris Pamphilii evulgavit.

Plures alias strophas ipse Rufinus commentus est, ut idem astrueret:

Illam autem temeritatem, inquit S. Hieronymus, Epist. ad Ctesiphontem, imo insaniam eius quis digno posset explicare sermone, quod librum Sixti Pythagorici, hominis absque Christo, atque Ethnici, immutato nomine Sixti martyris et Romanae Ecclesiae Episcopi praenotavit? In quo iuxta dogma Pythagoricorum, qui hominem exaequant Deo et de eius dicunt esse substantia, multa de perfectione dicuntur; ut qui volumen Philosophi nesciunt, sub Martyris nomine bibant de aureo calice Babylonis.

Denique in ipso volumine nulla Prophetarum, nulla Patriarcharum, nulla Apostolorum, nulla Christi fit mentio, ut Episcopum et Martyrem sine Christi fide contendat. Unde et vos plurima contra Ecclesiam usurpatis testimonia, fecerat hoc et in sancti Pamphylii Martyris nomine, ut liberum defensionis Origenis, Eusebii Caesariensis (quem fuisse Arianum nemo est, qui nesciat) nomine Pamphylii Martyris praenotaret, quo scilicet illa egregia quatuor Origenis Periarchon volumina latinis infunderet auribus. Et quod mirandum magis, ne quidem ipse Rufinus erubuit iactare Romae, tum S. Hieronymum, tum etiam Theophylum Alexandrinum Episcopum eisdem Origenis erroribus assentiri, ut ipse testatur S. Hieronym. ad Pammachium, Epist. 78. ubi ait: Me et Papam Theophylum iactabat erroris, latratuque impudentissimorum canum ad inducendos simplices, nostrum mentiebatur assensum. Inde contigit, referente Baronio ad annum Christi 397. ut immenso tunc periculo Romana fluctuaret Ecclesia, cum liber Periarchon (Haeresum ille Thesaurus) manibus Clericorum circumferretur, ab imprudentibusque laudaretur et scriberetur, vipereoque fotu multiplicaretur ubique: adeo ut nisi Christi promissionibus firmissimo fundamento Ecclesia Romana Petro consolidata fuisset, eius casus iure timeri potuisset.

Verum cum iam late, longeque serperet virus ob Siricii Papae simplicitatem, quam suggillat S. Hieron. quod adduci non potuisset ut crederet in Christianis adeo fama conspicuis haeresis occultari venenum, ex probitate animi sui nesciens mala existimare de aliis; et ideo non confestim, ut par erat, damnavit igne versionem illam Periarchon Origenis veneno refertam.

Eo brevi vita functo, eius successor Anastasius, cum iam Origenis haereses in Synodo Alexandrina damnatae fuissent, idque pluribus et manifestis probationibus, atque potissimum sancti Hieronymi scriptis Romam missis, una cum genuina Origenis Periarchon translatione ab ipso facta, in qua eiusdem errores singuli aperta luce cunctis inspiciendi exponebantur: ille, inquam, Anastasius Papa Apostolica auctoritate, easdem Origenis haereses damnavit Anno Christi 400.

Inde scribuntur per orbem Catholicum ab ipso litterae, ut quae cavenda forent circa Origenis errores, omnes scirent.

Inde Episcopi invicem suis in provinciis collecti, eosdem errores damnarunt: quin etiam sanctionem Imperatorum secutam esse exinde Episcoporum iudicium sanctus Hieronymus significat Apologia prima, ubi ait, Rufini querelis respondens:

Si quid contra Origenem et sectatores eius dicitur, in te dictum putas: Ergo et Epistolae Theophyli et Epiphanii et aliorum Episcoporum, quas nuper ipsis iubentibus transtuli, te petunt, te lacerant. Imperatorum quoque scripta, quae de Alexandria et de Aegypto Origenistas pelli iubent me suggerente dictata sunt: et ut Romanae urbis Pontifex miro eos odio detestetur, meum consilium fuit, ut totus orbis post translationem tuam in Origenis odium exarserit, quem antea simpliciter lectitabat meus operatus est stylus. Si tantum possum, miror cur non me metuas, etc.

His praemissis de Pelagiani erroris praecursoribus, iam agendum est.

DE PELAGIO. § I. Quis et qualis fuerit.

Pelagius fuit natione Brito, patria Scotus, habet enim progeniem Scoticae gentis de Britannorum vicinia, inquit Hieron. praefat. lib. 2. in Ierem. Fuit etiam professione Monachus, simulata pietate Paulino et Augustino charus quondam, ac venerandus. Quod ut servum Dei dilexeris, novimus: Nunc autem quemadmodum diligas ignoramus. Nam et non solum dileximus, verum etiam diligemus eum, sed aliter diligemus, aliter aliquando dileximus: tunc enim quia rectae fidei videbatur: nunc autem ut ab iis, quae inimica et adversa gratiae sentire dicitur, inquit Augustinus Epist. 105.

Moribus denique fuit vitiatus, ac voluptati et ventri omnino deditus, si fidem facimus Isidoro Pelusiotae; qui eum Epist. 314. ita carpit:

Tibi ingens annorum turba caniciem invexit; et tamen rigidum, atque inflexum animum habes, ex alio Monasterio ad aliud subinde migrans, atque omnium mensas perscrutans et explorans. Quamobrem si tibi carnium nidor, atque opsoniorum condimentum curae est, iis qui magistratus gerunt potius blandire, atque urbium caminos vestiga; neque enim homines Eremitici facultates eas habent, ut te quemadmodum tibi gratum est, excipere valeant.

At vagationis Pelagii non eam puto tantum causam fuisse popinas assumendi, sed potius pateram venenatae haeresis propinandi ipsis Eremi incolis, ut a viris pietate clarissimis haustus et potatus error, facilius ab aliis ebiberetur.

§ II. Qualiter et quando Haereticus innotuerit.

Hic autem astutus et versipellis homo ne qualis esset impius deprehendi posset, cum se diu vere Catholicum simulasset; tandem innotuit, imprimis nonnullis Aegypti Monachis, penes quos diutius versatus fuerat.

Inde haec erroris scintilla brevi grande in incendium exarsit, nimirum circa annum, non quidem 415. ut ait Bellarminus in suo Chronico, nec circa annum quidem 413. ut suspicatur Prosper in Chronico: sed verius circa annum 405. ut colligere licet ex Epistola quam S. Chrysostomus adhuc exul scripsit ad Olimpiadem, ubi ad finem haec de Pelagio recens emergente Haeresiarcha:

De Pelagio Monacho, inquit, magno dolore affectus sum: cogita igitur quot, quantisque coronis digni sint, qui forti animo in acie steterunt; cum viros tum pie, ac sancte, tantaque cum tolerantia viventes, abripi, atque in fraudem impelli videamus.

Constat autem Chrysostomum obiisse anno 407. ut refert Socrates, lib. 6. cap. 19., adeoque ante annum 413. Pelagius ut haeresiarcha innotuit.

Censent nihilominus aliqui Pelagium illum, de quo loquitur Chrysostomus, non fuisse hunc haeresiarcham cuius errores describimus: quia, inquiunt, haec Epistola Chrysostomi scripta fuit anno Christi 401. quando in exilio versabatur, ut patet ex eius lectione: Pelagius vero adhuc fama sanctitatis florebat anno 413. quo anno libros de peccatorum meritis scripsit S. Augustinus, postquam anno superiori 412. Coelestius apud Carthaginem in Episcopali Iudicio excommunicationem meruisset, ut ipse ait lib. 2. Retractationum c. 33. ut sic, credibile est Pelagium (postquam in Oriente tamquam lupus sub ovina pelle delitescens detectus fuisset) Romam profectum esse; atque ibi Rufini sermonibus, necnon et eorum omnium qui Rufino favebant, tamquam astro aliquo percitum de fonte Origenis depromptos errores propalare coepisse: idque primum tacito et suppresso suo nomine, ne scilicet haeresis prius argueretur quam illa vires coepisset eundo et longe, lateque disseminata fuisset, ut colligitur ex S. Hieronymo praefatione lib. 4. in Ieremiam:

Commentarios, inquit, per intervalla dictabam, ut quod deerat otio superesset industriae, cum subito haeresis Pythagorae et Zenonis, scilicet impassibilitatis et impeccantiae, quae olim in Origene et dudum in discipulis eius Grunnio (Rufinum intelligit) Evagrioque Pontico et Ioviniano iugulata est, coepit reviviscere; et non solum in Occidentis, sed et in Orientis partibus sibilare et in quibusdam insulis, praecipueque Siciliae et Rhodi maculare plerosque, et crescere per dies singulos, dum secreto docent et publice negant.

Quibus verbis, S. Hieronymus Pelagianismi ortum et successum pandit. Primo, docens qualiter Pelagius ex Origene asseruerit posse hominem eo perfectionis pervenire in hac vita, ut affectibus vacuus omni careat peccato. Secundo, ipsum in hoc errore docendo praecursorem et praeceptorem habuisse Rufinum Evagrii et Ioviniani sequacem: quod iterum confirmat idem Hieronymus in principio libri secundi contra Pelagium: Non erubescis, inquit, explosam atque damnatam Ioviniani sententiam sequi? Etenim his testimoniis, tuisque nititur argumentis: imo tu illius inventa sectaris, in Oriente disseminans, quae olim Romae dudum in Africa condemnata sunt.

Coepit itaque suum errorem disseminare Pelagius circiter anno 405. scriptis aliquot Epistolis et Opusculis fermento suo conspersis: adeo tamen callide et tot, tantisque verborum ambagibus, argutiisque, ut vel oculatissimos falleret. Etenim verebatur aperte dicere publice, quod secreto Discipulis tradebat, ut ait Hieronymus in Epistola ad Ctesiphontem: et perversis instructus verborum argutiis, sub imagine fidei catholicae disputans, veluti pestiferum exhalans virus, totam veri dogmatis quaerebat evertere disciplinam, inquit S. Aug. lib. De Natura et Gratia, cap. 10.

Dum haec Romae a Pelagio gererentur, contigit eam ab Alarico Gothorum Rege capi, atque vastari, anno circiter 410. Tumque diffugientibus huc et illuc plurimis eius incolis, Pelagius quoque cum Coelestio fugit in Africam et Hipponem appulit absente S. Augustino huius urbis Episcopo: brevique inde Carthaginem se recepit, ubi semel, iterumque visus est obiter ab Augustino, cura collationis mox habendae cum Donatistis tunc temporis occupatissimo, et non diu post in Palaestinam properavit, ut omnia haec testatur sanctus ille Doctor lib. De Gestis Pelagii, cap. 22.

— Cum autem Coelestius Princeps eius discipulorum in Africa substitisset, ibique et praecipue Carthagine doceret apertius, quae Pelagius occulte tantum et ambigue spargebat apud Palaestinos: atque ut maiori auctoritate in suis erroribus propagandis incumberet, ad Presbyterii gradum clandestina calliditate promoveri niteretur; pravis eius conatibus obsistentes Paulinus Diaconus Carthaginensis et nonnulli alii viri Ecclesiastici, ad Episcopale iudicium eum Carthagine detulerunt; ubi accusatus, atque damnatus excommunicationis sententia, ab Ecclesia Carthaginensi expulsus est, ut reportaret dignam sua perversitate sententiam, inquit S. August. lib. De Gestis Pelagii, cap. 22.

Haec autem contigerunt circa annum 412. Coelestius vero Carthagine pulsus, magis convictus, quam correptus recessit, ut ait sanctus Augustinus Epist. 89. ad Hilarium; indeque migravit in Siciliam, Rhodique substitit, ubi plurimos suis erroribus coepit inficere, ut hic Occidentales macularet, dum Pelagius Orientales perversis suis dogmatibus clanculum labefactabat.

§ III. A quibus primum impugnata et in apertum latens Pelagii haeresis deducta fuerit.

Primus omnium Pelagianam haeresim palam impugnasse videtur sanctus Augustinus: nam anno 413. paulo post condemnationem Coelestii, scripsit primum suum opus contra Pelagianos, tres libros scilicet De peccatorum meritis et remissione ad Marcellinum, ut ipsemet affirmat lib. 2. Retractationum cap. 33. Subindeque alium ad eumdem, De Spiritu et littera, ut ibidem ait cap. 37. Iam enim Pelagius circa idem tempus suam scriptis vulgaverat haeresim, praesertim in illa Epistola, quam scripsit ad Demetriadem, ut eam ad vitae christianae perfectionem institueret; aliquotve aliis libris, quorum unus traditus fuit sancto Augustino a Timasio et Iacobo nobilibus Adolescentibus, primum quidem a Pelagio errore infectis, posteaque sancti Augustini opera ad rectam fidem reductis, ut ipse testatur lib. De Gestis Pelagii, cap. 6.

— Eodem ipso tempore stylum contra eosdem stringebat S. Hieron. in Oriente rogatu Ctesiphontis, ad quem longam Epistolam et tres libros Dialogi adversus Pelagianos misit; quos ante Synodum Diospolitanam scriptos fuisse colligunt ex eo quod nullam illius mentionem faciat: imo etiam nondum rescivisse videatur quaenam doctrinae pelagianae capita fuissent in Coelestio damnata Carthagine; alioquin non adeo laborasset in exquirendis et detegendis dogmatibus de quibus Pelagius iam erat aperte in suo discipulo damnatus.

Alii tamen cum Baronio ad annum 415. censent scriptos fuisse, postquam Hieronymus vidit Pelagium malis artibus, fraudulentisque responsis et abiurationibus Synodum illam decepisse. Tunc enim ad detegendas illius versutias prudenter excogitavit dialogum illum describere, in quo Catholicus sub nomine Attici cogeret acutis interrogationibus Critobulum idest Pelagium expromere quidquid occultasset, suppresso nempe Pelagii et suo nomine, ut ipsemet indicat in praefatione libri 4. in Ieremiam, ubi de Pelagio ait:

Cui respondere diu tacens et dolorem silentio devorans, crebra fratrum expostulatione compulsus sum nec tamen hucusque prorupi, ut auctorum nomina ponerem, malens eos corrigi, quam infamari: non enim hominum sed erroris inimicus sum.

Et paulo post:

Quibus loquar compendio; aut bona sunt quae docetis, aut mala. Si bona, defendite libere: si mala, quid occulte miseros iugulatis errore, rectaque fide ad decipiendos simplices quosque iactatis expositionem? Quae si vera est, cur absconditur? Si falsa, cur scribitur? etc.

Et ad Ctesiphontem: Sola haec haeresis est, quae publice erubescit loqui, quod secreto docere non metuit.

Huiusmodi stimulatione, hoc tandem consecutus Hieronymus fuit, ut in lucem, oculosque omnium protraheret e vepretis suis nitedulam, quae occulte antea Ecclesiam arrodebat. Nam ex eo tempore Pelagius suam haeresim disseminare coepit aperte.

Et consulto quidem, prudenterque sanctus Hieronymus studuit, inquit Baronius ad annum 411. ut viscera Ecclesiae depascens morbus, foris quo curari posset, appareret in cute: sed et consultius scripta haec ad Ctesiphontem praemittens, sic paravit antidotum. Pestem enim monstrare, hoc ipsum est curare, ne alii eadem lue et morbi contagione laedantur.

Unde subdit Hieronymus:

Ecclesiae victoria est vos aperte dicere, quod sentitis. Aut enim idem responsuri estis, quod et nos loquimur, et nequaquam eritis adversarii, sed amici: aut si contraria nostro dogmati dixeritis, in eo vincemus, quod omnes cognoscent Ecclesiae quid sentiatis. Sententias vestras prodidisse, superasse est.

Patet prima fronte blasphemia: non necesse habet convinci, quod sua statim professione blasphemum est.

Haec et alia sanctus Hieronymus in publicum deducens, latentem et sibilantem in angulo bicipitem anguem, Pelagii scilicet et Coelestii faucibus in Ecclesiam haeresim inhiantem, ut de eodem sancto Hieronymo illud Iob merito dici possit: Obstetricante manu eius eductus est de caverna coluber tortuosus. Quem semel progressum in medium, horrendum visu sui deformitate serpentem, mox quique Apostolici viri Apostolicae Doctrinae iaculis penitus confecere.

§ IV. Quae scripserit Pelagius.

Varia quidem, ut colligere licet, tam ex Scriptoribus Ecclesiasticis, quam ex sanctis Augustino, Hieronymo, etc. Primo namque scripsit librum De fide Trinitatis, ut affirmat Gennadius Massiliensis in Catalogo Scriptorum Ecclesiasticorum: Pelagius, inquit, haeresiarcha, antequam proderetur haereticus, scripsit studiosis tres necessarios de fide Trinitatis libros. Secundo ab eodem scriptus est liber De actuali conversatione capitulorum indiciis in modum sancti Cypriani Martyris praesignatus, inquit idem Gennadius; hoc est, in quo ad S. Cypriani exemplum e Scripturis sententiarum capitula complectebatur. Tertio edidit 14. Expositionum libros in Epistolas S. Pauli, de quibus S. Augustinus lib. 3. De peccatorum meritis et remissione cap. 1. scribit in hunc modum: Post paucissimos dies legi Pelagii quaedam scripta, quae in Pauli Apostoli Epistolas expositiones brevissimas continerent: hos libros non immerito quidam suspicantur eos esse, qui Commentariis Hieronymi in Epistolas aliquot sancti Pauli, subiungi vulgo solent.

Cui suspicioni non minimum locum praebet, quod hic Auctor passim scribat neminem per Adamum peccati reum esse nisi quatenus eius imitetur exemplum; affirmetque liberum arbitrium citra ullam Spiritus sancti gratiam posse quodlibet operari, prout libuerit, quae certe Pelagianos errores haud obscure sapiunt.

Quarto etiam ab eodem Pelagio scripta est Epistola de Virginitate ad Demetriadem, de qua Epistola haec habet sanctus Augustinus Epist. 143. ad Iulianam:

In quadam vero, inquit, Epistola sua idem Pelagius, ubi et nomen suum apertissime ponit, nec nomen sacrae Virginis tacet, dicit ad eam se scripsisse et eiusdem sui operis testimonio probare nititur, se gratiam Dei, quam vel tacere, vel negare asseritur, apertissime confiteri.

Huius autem ad Iulianam ipsius Demetriadis Matrem scribendae Epistolae Augustino causa fuit, ne scilicet tam filia, quam mater, quae ab ipsius Augustini ore pendebant, sparsis in Pelagii Epistola erroribus inficerentur.

Quod autem revera ipsa Iuliana procul abfuerit ab omni haeresis suspicione, qua videri poterat ex Pelagii litteris acceptis aspersa fuisse, ipsa testatur Epist. ad Augustinum apud eumdem num. 149. his verbis:

Noverit, inquit, Sacerdotium vestrum longe me, ac domunculam meam, ab huiusmodi personis esse discretam, omnisque familia nostra adeo catholicam sequitur fidem, ut in nullam haeresim aliquando deviaverit, nec unquam lapsa sit: non dico eas sectas, quae vix expiantur: sed nec in eas, quae parvos videntur habere errores.

Quibus significat caruisse penitus domum suam haeresibus illis, quibus Dei labefactaretur natura, atque potentia, ut Arianorum, Macedonianorum, Manichaeorum et horum similium, quorum comparatione Pelagii errores parvos appellat quos tamen maximos esse ipsam postmodum docuit sanctus Augustinus; ad quam etiam direxit varios tractatus, maxime De orando Deo et de bono viduitatis.

Scripsit ad eamdem Innocentius Pontifex, qui ipsius mulieris sanctitatem ita commendat:

Singulare membrum Ecclesiae tuae Religionis amplitudinem existere et a nobis reverentissime coli, satis est omnibus manifestum. In ipso enim apice nobilitatis multo nobiliorem Ecclesiae devotionem impendis. Et magis laeta Christi agnitione, praeceptis eius obtemperas et de fide potius exultas, quam tanti generis flore iacteris. Summae virtutis est vicisse gloriam carnis et magnae est Christi gratiae nobilitatem moribus superasse, domina filia merito illustris.

Quibus Innocentius tamquam in pharetra sagittam abscondit ad feriendum Pelagium et avocandam ab eo Iulianae mentem, quam Pelagius ipse praefata Epistola ad Demetriadem inficere tentaverat, eam laudibus extollens et adulatione demulcens, ut illam in suas partes traheret.

Nam ex illa Pelagii Epistola, haec S. Hieronymus lib. 3. contra Pelagium recitat, atque subsannat, ubi de Iuliana loquens ait:

Fidem adulans Viduae, non erubescis dicere Pietatem, quae nusquam reperitur in terra, et veritatem, quae ubique peregrina sit, in illa potissimum commorari: et paulo post: Docere est hoc an occidere? Levare de terra, an praecipitare de coelo? id mulierculae tribuere, quod Angeli non audeant usurpare? si autem pietas, veritas, atque iustitia non inveniuntur in terris, nisi in una muliere, ubi erunt iusti tui, quos absque peccato in terris esse iactabas?

Ad hanc itaque refellendam Pelagii Epistolam variae, tum ad Iulianam, tum ad Demetriadem scriptae sunt Epistolae, non solum a sancto Augustino, Innocentio Pontifice et Hieronymo, sed etiam a S. Prospero, quae sic orditur: Cum splendidissimae sanctimoniae, etc.

Denique scripsit librum De Natura Pelagius, de quo S. August. lib. 2. Retractat. cap. 21. scribit:

Venit tunc in manus meas quidam Pelagii liber, ubi hominis naturam contra Dei gratiam, qua iustificatur impius et qua Christiani sumus, quanto potuit argumentatione defendit. Librum ergo, quo huic respondi defendens gratiam, non contra naturam, sed per quam natura liberatur et regitur, de Natura et gratia nuncupavi.

Editus pariter a Pelagio liber De libero arbitrio, de quo sanctus Augustinus lib. De Gratia Christi pluribus maxime vero cap. 11. 18. etc.

— Quibus omnibus patet Pelagium eruditum prorsus fuisse, quamquam Orosius Presbyter in Apologia De arbitrii libertate, quam adversus Pelagium scripsit, Hominem inflatum, sed vacuum appellaverit, quemadmodum nec exprobrare omittit, quod esset Mutilus, levis in fronte; item quod balneis, epulisque nutritus latos humeros gestaret, robustam cervicem praeferens in fronte pinguedinem.

Constat etiam eum ante evulgatam suam haeresim simulata pietate apud omnes fuisse celebrem; quamquam enim Isidorus Pelusiota mores eius perstrinxerit, ut supra diximus; tamen praeclarum de Pelagio aliorum iudicium erat, ipsi namque S. Augustinus lib. 2. De Peccatorum meritis et remissione cap. 16. tribuit, vitam castam, moresque laudabiles: additque, eum non dubitasse facere, quod illi divini pro consequenda vita aeterna consilia quaerenti, cum se respondisset iam omnia implevisse mandata, praecepit Dominus, si vellet esse perfectus, venderet omnia quae haberet, thesaurumque transferret in coelum.

Item lib. 3. cap. 1. Pelagii, inquit, viri, ut audio, sancti et non parvo profectu Christiani: et cap. 9. Eum qui noverunt loquuntur bonum, ac praedicandum virum: et ibidem: Vir ille tam egregie Christianus: quod confirmatur ex Beato Chrysostomo, qui ut supra diximus eius casum luget, tamquam pii viri, sancti et gravia quaeque pro Christo perpessi; si tamen is fuerit Pelagius de quo loquimur: nam de altero sanctum Chrysostomum sermonem fecisse, non abs re censent aliqui, ut § 2. notavimus.

§ V. Quot et qui fuerint Pelagii, ac Coelestii errores.

Varii quidem: nam S. Augustinus lib. 1. De Peccato originali refert quod in Synodo Carthaginensi, duodecim errores a Patribus Coelestio obiecti fuerint. Primo quod dixerat Adam mortalem factum, qui sive peccasset, sive non, mortuus esset. Secundo quod peccatum ipsius ipsum solum laeserit et non genus humanum. Tertio quod infantes nuper nati in illo statu sint, in quo fuit Adam ante praevaricationem. Quarto quod per mortem, vel praevaricationem Adae, non omne genus humanum moriatur, et quod non per Resurrectionem Christi omne genus humanum resurgat. Quinto, infantes, etiamsi non baptizentur, vitam aeternam habere possunt. Sexto, divites baptizatos, nisi omnibus abrenuntient, si quid boni visi fuerint facere, non reputari illis, nec eos habere posse Regnum Dei. Septimo, gratiam Dei atque adiutorium, non ad singulos actus donari, sed de libero arbitrio esse, vel in lege, atque doctrina. Octavo, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Nono, Filios Dei non posse vocari, nisi omnimodo absque omni peccato fuerint effecti. Decimo, non esse liberum arbitrium, si Dei indigeat auxilio; quoniam in propria voluntate habet unusquisque facere aliquid, vel non facere. Undecimo, victoriam nostram non esse ex Dei adiutorio, sed ex libero arbitrio. Duodecimo, quod petentibus veniam non detur secundum gratiam et misericordiam Dei, sed secundum merita et laborem eorum, qui per poenitentiam digni fuerint misericordia.

— Porro sicut Coelestius in Africa postquam coepit aperte suos errores spargere, ad Episcopale iudicium Carthagine delatus fuit: ita Pelagius in Palaestina, accusantibus Erote Arelatensi et Lazaro Aquensi Episcopis, haeresis postulatus est in Concilio Diospolitano: ubi, ut scribit S. Augustinus, lib. De Gestis Pelagii, haec capita fuerunt illi obiecta; Primo, non posse esse sine peccato, nisi qui legis scientiam habuerit: Secundo, omnes voluntate propria regi, tamquam si Deus neminem regat, et frustra scriptum sit: Salvum fac populum tuum Domine, et benedic haereditati tuae, et rege eos et extolle illos usque in seculum, inquit S. Augustinus cap. 3. libri citati. Tertio, in die iudicii impiis et peccatoribus non esse parcendum, sed aeternis eos ignibus exurendos, quasi non essent excipiendi, qui fundamentum habent Christum, quamvis superaedificent ligna, foenum et stipulam, inquit S. Augustinus cap. 3. eiusdem libri. Quarto malum nec in cogitationem Iustorum venire, quasi non veniat in cogitationem Iustorum quod malum est, neque propterea desinant esse iusti; dummodo absit consensus, ut ait idem Doctor cap. 4. libri citati. Quinto, Regnum Caelorum etiam in veteri Testamento promissum fuisse, nimirum ut obtinendum vi solius Legis veteris, sine gratia quae ad novum Testamentum pertinet, et intuitu Christi eius auctoris fuit antea communicata: Sexto, posse hominem si velit esse sine peccato, omniaque Dei mandata custodire et nimirum ad hoc non indigere gratia, sed vires naturales sufficere: Septimo, Adam mortalem factum, qui sive peccaret, sive non peccaret, mortuus esset. Octavo, peccatum Adae ipsum solum laesisse et non genus humanum. Nono, Legem sic mittere ad Regnum, quemadmodum Evangelium: Decimo, ante adventum Christi non fuisse homines sine peccato; Undecimo, infantes recenter natos in illo statu esse, in quo Adam fuit ante praevaricationem: Duodecimo, quod per mortem, vel praevaricationem Adae omne genus hominum non moriatur, neque per resurrectionem Christi omne genus humanum resurgat. Decimo tertio, quod infantes etiamsi non baptizentur habeant vitam aeternam. Decimo quarto, quod divites baptizati, nisi omnibus abrenuntiaverint, si quid boni visi fuerint facere, nec illis reputetur, neque Regni Dei possint habere.

Quae octo postrema dogmata dicit S. Augustinus cap. 8. libri citati fuisse a Synodo damnata et ab ipso Pelagio negata et anathematizata, cum omnia praecedentia verbis ambiguis in sensum Catholicum interpretatus esset. Decimo quinto, Ecclesiam hic esse sine macula et ruga, quasi vellet cum Donatistis in solis Bonis intelligi, quos nullum asserebat habere peccatum. Decimo sexto, plus facere nos, quam in Lege et in Evangelio iussum est, idest, ut exponit S. Augustinus cap. 10. tantam nos habere per naturam liberi arbitrii non peccandi possibilitatem, ut plus etiam, quam praeceptum est, faciamus. Decimo septimo, gratiam Dei et adiutorium non ad singulos actus dari, sed in libero arbitrio esse, vel in lege, atque doctrina. Decimo octavo, Dei gratiam secundum merita nostra dari, qui si peccatoribus illam det, videtur esse iniquus; proptereaque ipsam gratiam in nostra voluntate positam esse et si per gratiam omnia facimus, quando vincimur a peccato, non nos vinci, sed Dei gratiam, qua voluit nos adiuvare omni modo et non potuit; et si gratia Dei est, quando vincimus peccata: ergo ipse est in culpa, quando a peccato vincimur, quia omnino custodire nos, aut non potuit, aut non voluit. Ad quae respondit Pelagius negando haec sua esse dogmata, et anathematizando qui sic tenet. Decimo nono, filios Dei non posse vocari; nisi omni modo absque peccato fuerint effecti. Vigesimo, oblivionem et ignorantiam non subiacere peccato, quoniam non secundum voluntatem eveniunt, sed secundum necessitatem. Vigesimo primo, non esse liberum arbitrium, si Dei indigeat auxilio: quoniam in sua voluntate habet unusquisque, aut facere aliquid, aut non facere. Vigesimo secundo, victoriam nostram non ex Dei esse adiutorio, sed ex libero arbitrio. Vigesimo tertio, poenitentibus veniam non dari secundum gratiam et misericordiam Dei; sed secundum merita et laborem eorum, qui per poenitentiam digni fuerint misericordia.

— Quae omnia Pelagius sua esse negavit et secundum iudicium sanctae Ecclesiae reprobare se dixit, addito anathemate in omnes contravenientes et contradicentes sanctae Catholicae Ecclesiae doctrinis. Quibus omnibus auditis, Synodus eum absolvit et Catholicae Communionis esse professa est, favente Ioanne Hierosolymitano Episcopo et aliis tredecim, qui cum illo convenerant ad Synodum, attendentibus solum ad id, quod Pelagii verba sonabant, neque subtilius et curiosius inquirentibus ab illo, quid mali sensus occultaret, ambiguisque suis responsionibus involveret.

Haec inquam omnia cum Pelagio a quatuordecim Episcopis in Synodo congregatis proposita fuissent ex libello contra eum dato ab Erote et Lazaro Gallis Episcopis, illis quidem absentibus, utpote qui propter unius aegritudinem ad Synodum pervenire non potuerant, ut refert S. Augustinus De Gestis Pelagii cap. 35. Ipse Pelagius anathematizavit his verbis:

Secundum ipsorum testimonium a me dicta non sunt, pro quibus ego satisfacere non debeo, sed tamen ad satisfactionem sanctae Synodi anathematizo eos, qui sic tenent aut aliquando tenuerunt. Subdit pariter: Iterum dico quoniam ista et secundum eorum testimonium non sunt mea: pro quibus, ut dixi, satisfactionem non debeo: quae autem mea esse confessus sum. Haec vera me dicere affirmo, quae autem dixi mea non esse, secundum iudicium sanctae Ecclesiae reprobo, anathema dicens omni contravenienti sanctae et Catholicae Ecclesiae doctrinis.

haec refert ibidem cap. 34. S. Augustinus ex actis ipsius Synodi. Sic versipellis homo fefellit Synodum, quam idcirco miserabilem appellat S. Hieronymus Epistola 79. non quod in doctrina erraverit; nam revera omnes illas praefatas haereses damnarunt Diospolitani Patres; lectis enim illis articulis, dixerunt: Quid ad haec, quae lecta sunt, capitula, dicit praesens Pelagius Monachus? Hoc enim reprobat S. Synodus et S. Dei Catholica Ecclesia, ut refert ibidem S. Augustinus: sed quod non adverterint Pelagium subdole tantum suam doctrinam eiurasse, ne ipse damnaretur; unde S. Augustinus De peccatorum meritis et remissione lib. 2. cap. 9. Fefellit, inquit, iudicium Palaestinum ipse Pelagius: propterea videtur ibi esse purgatus. Romanam vero Ecclesiam, ubi eum notissimum esse scitis, fallere usquequaque non potuit, quamquam et hoc fuerit utrumque conatus.

§ VI. Quanam arte Pelagius Concilii Diospolitani Patres luserit.

Varia quidem ac multiplici, sicut ipsemet Sanctus August. pluribus commemorat in ipso libro De Gestis Pelagii, ubi inter caetera advertit, quod ipse Pelagius tribus maxime strophis Patres Concilii Diospolitani luserit. Primo, dicendo plura ex sibi obiectis articulis non a se, sed ab aliis dicta, maxime a Coelestio suo discipulo, quamquam revera idem ipse Pelagius scripsisset et edocuisset. Secundo in iis, quae ipse scripsisse convictus erat, aliqua astute verba addidit, ut Catholicam doctrinam simulando suam haereticam servaret: sic increpatus a Patribus Concilii, quod nihil tribueret gratiae Dei ad eius mandata servanda (inquit Augus. De Haeresibus cap. 88.) Correctioni eorum eatenus cessit, ut non eam libero arbitrio proponeret, sed infideli calliditate supponeret dicens, ad hoc eam dari hominibus; ut quae facere per liberum iubentur arbitrium, facilius possint implere per gratiam: dicendo utique ut facilius possint; voluit credi etiamsi difficilius, tamen posse homines sine divina gratia facere iussa divina, etc. Tertio callida interpretatione sua scripta explicavit, ut diserte indicat Sanctus Augustinus cap. 1. De Gestis Pelagii, ubi alias etiam deceptionis causas aperit, nempe quod Episcopi Graeci, Pelagii verba per interpretem audientes, ea discutere non curarunt:

In his, inquit, quae libello quem dederunt sancti fratres et Coepiscopi nostri Galli, Eros et Lazarus, qui propter gravem (sicut postea probabilius comperimus) unius eorum aegritudinem, praesentes esse minime potuerunt; recitata sunt obiecta Pelagio; illud est primum, quod in libro suo quodam scribit, non posse esse sine peccato, nisi qui legis scientiam habuerit, quo recitato Synodus dixit; tu hoc edidisti, Pelagi? At ille respondit, ego quidem dixi, sed non sicut illi intelligunt, non dixi non posse peccare qui scientiam legis habuerit, sed adiuvari per legis scientiam ad non peccandum, sicut scriptum est, legem in adiutorium dedit illis. Hoc audito Synodus dixit, non sunt aliena ab Ecclesia quae dicta sunt a Pelagio: subdit Sanctus August. Plane aliena non sunt, quae respondit, illud vero quod de libro eius probatum est, aliud sonat.

Sed hoc Episcopi Graeci homines et ea verba per interpretem audientes, discutere non curarunt: hoc tantum intuentes quid ille, qui interrogabatur, sensisse se diceret, non quibus verbis eadem sententia in eius libro scripta diceretur.

§ VII. Quibus in Conciliis damnatus fuit Pelagius.

Sanctus Prosper affirmat primitus Pelagianam haeresim Romae fuisse damnatam; ita enim cecinit carminibus de ingratis:

Pestem subeuntem prima recidit Sedes Roma Petri, quae pastoralis honoris Facta caput mundo, quidquid non possidet armis, Religione tenet.

More igitur maiorum factum est, ut nova emergens haeresis, primum omnium a prima sede examinaretur, atque pariter damnaretur; non quidem in Pelagio, qui adhuc sub pallio latebat Catholico, sub quo diu Romae delituerat; detectus vero et Roma capta abierat in Palaestinam; sed damnata in Ioviniano Pelagii antesignano et praecursore, ut testatur Sanctus Hieronymus contra Pelagium lib. 2. in principio: ubi alloquens Pelagium sub simulato nomine Critobuli, ait:

Non erubescis explosam atque damnatam Ioviniani sententiam sequi? Etenim ille his testimoniis, tuisque nititur argumentis, imo tu illius documenta sectaris; in Oriente docere desiderans, quae olim Romae dudum in Africa condemnata sunt.

Quod autem revera Pelagius Ioviniani dogmata sectaretur, idem aperit Hieronymus Epistola ad Ctesiphontem, ubi cum praemisisset secundam propositionem Ioviniani damnatam, illam esse, Eos qui fuerint baptizati a Diabolo, non posse tentari, subdit: Ioviniani secunda quaestio tui ingenii disciplina est. Quidquid illi responsum est, tibi responsum credito; nec fieri potest ut diversus sit eorum exitus, quorum una est sententia.

— Testatur nihilominus Facundus Hermianensis, ab Innocentio primo omnium damnatam esse Pelagianam haeresim. Cuius verba quia nonnulla scitu digna continent, hic adscribam.

Invenient etiam, inquit, Pelagium haeresiarcham, a quo Pelagiani dicuntur, in iudicio Palaestinorum Episcoporum, qui contra Christi gratiam sentiebat operientem, pravasque sententias suas versutia interpretantem per eamdem ignorantiam absolutum. Invenient postremo B. quoque Zosimum, Apostolicae sedis Antistitem, contra sancti Innocentii decessoris sui sententiam (qui primus Pelagianam haeresim condemnavit) fidem ipsius Pelagii, eiusque complicis Coelestii, quem in Ecclesia Carthaginensi convictum, atque appellantem Apostolicam sedem, ex ipsis gestis discusserat, tamquam veram et Catholicam laudantem: Insuper etiam Africanos culpantem Episcopos, quod ab illis haeretici crederentur, cum nec dum ipsi, (Africanis Episcopis dolos eorum multo manifestius detegentibus) memoratos Pelagium et Coelestium putarent orthodoxos. Et tamen nec Athanasium, nec Damasum, nec illos Episcopos et Zosimum, haereticos credit Ecclesia quia de haereticis bene senserunt: sed potius pro merito suae fidei Catholicos indicat et honorat: quoniam non debet crimini deputari simplicium, non intellecta versutia malignorum.

Rursus Prosper in libro contra Collatorem De condemnatione Pelagianae haeresis scribens, prius ab Innocentio quam a Palaestinis Episcopis de Pelagio iudicatum esse significat: Quando, inquit, beatae memoriae Innocentius nefandi erroris capita Apostolico mucrone percussit: quando Pelagium ad proferendam in se, suosque sententiam, Palaestinorum Episcoporum Synodus coarctavit, etc. Ubi etiam refert Coelestium (quasi non discusso negotio) audientiam postulantem, totius Italiae finibus extrudi iussisse.

Non est tamen dubitandum quin Diospolitanum iudicium, Innocentii decretum, ac Pelagii et Coelestii damnationem antecesserit: quod si quidpiam adversari potest ei quod dictum est, primam haeresis illius damnationem a Romana sede profectam esse; quod quinto ante anno Coelestiana dogmata (quae eadem erant, ac Pelagiana) Carthagine ab Africanis Episcopis damnata sunt; et Coelestius ipse excommunicatus; ut cum S. Aug. supra meminimus: primum illud occurrat, Prosperum, aliosque qui ab Innocentio primo omnium damnatam esse Pelagianam haeresim scribunt, de propria loqui et primaria haeresi Pelagii, quae in eo versabatur, quod affirmabat, gratiam ex merito dari arbitrii: nam de hac Prosper diserte loquitur: de Pelagio, inquam, ipso et illo huius dogmate quo asserebat, Quemque mereri Libertate sua, ut capiat promissa vocantis At Coelestius non ob hanc haeresim excommunicatus est, sed ob alia quaedam quae ab eo vulgata fuerant, a Paulino accusatus et damnatus est, quae ex Augustino colliguntur: maxime quod diceret parvulis non obfuisse peccatum Adami, nec eos ideo baptizari, ut a peccato liberentur. Deinde, quod (ut Facundus refert) cum Coelestius post damnationem appellasset Sedem Apostolicam, ita nondum pro damnato se gerebat, sed adhuc tamquam suspensum tenebatur de illo iudicium.

— Secundo damnati sunt in Concilio Carthaginensi, celebrato anno Domini 412. sub Innocentio I. cuius quidem Concilii acta perierunt, ex eisque tantum superest fragmentum recitatum a S. Augustino contra Pelagium et Coelestium lib. 2. De Peccato originali cap. 2. ubi ait:

Coelestius quidem in hoc extitit errore liberior usque adeo, ut neque in Episcopali iudicio, apud Carthaginem, damnare voluerit eos qui dicunt, quod peccatum Adae ipsum solum laeserit et non genus humanum; et quod infantes qui nascuntur in eo statu sint in quo Adam fuit ante praevaricationem.

Deinde refert et describit acta iudicii Carthagine habiti, in quo damnatus fuit ipse Coelestius et una cum eo Pelagiana subnascens haeresis. Damnatus autem eo iudicio Coelestius, subterfugia captans, appellandum putavit Innocentium Romanum Pontificem: sed haec specie tenus, ne scilicet illo iudicio stringeretur; quippe cum sciret Innocentium aeque sibi adversantem fore experturum. Unde appellationem minime prosecutus est, sed defuncto Innocentio, ad eius successorem Zosimum Romam se contulit, suam causam coram eo acturus, suosque accusatores ad Sedis Apostolicae iudicium, quasi calumniis exagitatus, provocaturus, quo declararet se non aliter credere quam quod Catholica teneret Ecclesia. Idcirco ut facilius Pontificem luderet, tanta arte concinnavit scriptum a se libellum, ut non posset, etiamsi Zosimus vellet, ab ipso reici, sed suscipi cogeretur; utpote qui post enarrata, quae de fide sentiret, eiusmodi ad finem apposuit verba: Si forte ut hominibus quispiam ignorantiae error obrepserit, vestra sententia corrigatur; ut refert sanctus Augustinus lib. De Peccato originali cap. 67. Pontifex autem Zosimus ad explorandum exactissime, si assentiretur Epistolae Innocentii adversus errores Pelagii ad universam Ecclesiam datae: cui se idem consentire Coelestius professus est, ut testatur Sanctus Augustinus lib. 2. Contra Epistolas Pelagii cap. 3.

Hinc Zosimus spem concipiens Coelestium Ecclesiae et fidei Catholicae restituendi, lenius cum ipso agere coepit, scripsitque ad Episcopos Africanos, Coelestii libellum esse catholicum, ipsumque cum universa Ecclesia sentire.

In quibus tamen Zosimum non errasse demonstrat sanctus Augustinus adversus Iulianum pelagianum lib. 2. cap. 3. probans Zosimi factum, quippe Coelestium lucrari cupiens cum eo benigne se gessit, eumque ad audientiam admisit. Ne tamen ab eo deciperetur, ex abundanti cautela scripsit ad Africanos Episcopos, ut si quid contra Coelestium haberent ad ipsum Romam transmitterent. Qui Patres Carthagine convenientes infenso tulere animo quod Zosimus Coelestium ab ipsis excommunicatum et tamquam haereticum damnatum, ad audientiam admisisset: quibus inter alia respondit Zosimus: Cum tantum nobis esset auctoritatis ut nullus de nostra possit retractari sententia, nihil egimus quod non ad vestram notitiam nostris ultro litteris referremus. Et post plura concludit: Idcirco noverit vestra Fraternitas nihil nos post illas, quas superius litteras vestras accepimus, immutasse, sed in eodem cuncta reliquisse statu in quo dudum fuerunt, etc. Quibus significat se Coelestium non absolvisse: sed omni cum deliberatione, non autem praecipiti gressu in tanto negotio agere voluisse, ut nempe exactius rem discuteret, ne Coelestius versipellis haeresiarcha eum ludere posset: unde evidentiorem de illius sententia damnata ab illis Patribus notitiam expectabat.

Illi autem Africani Patres non solum litteras ad Zosimum Papam dedere adversus Coelestium, verum et libellum inter alia miserunt Paulini Diaconi Carthaginensis adversus Coelestium scriptum, in quo capita omnia continebantur de quibus foret interrogandus ille Coelestius; quo apparere liquidius posset, haereticus ne an catholicus (quod profitebatur) omnino esset.

Cum autem Coelestius, quae a Paulino Diacono fuerant obiecta damnare recusasset, a Zosimo Pontifice et sacro Collegio Clericorum Romae damnatus est una cum Pelagio et ab eodem Zosimo ad universos Catholicae Ecclesiae Episcopos de ipsorum condemnatione litterae conscriptae sunt; mox eas consecutum est Honorii Imperatoris rescriptum adversus eosdem haereticos, ut refert Sanctus Augustinus lib. 3. Contra Iulianum cap. 1. necnon et S. Prosper contra Collatorem cap. 10. ubi inter alia haec scribit per ironiam:

Erravit Sacrosancta Beati Petri sedes, quae ad universum Orbem Papae Zosimi sic voce loquitur: Nos tamen instinctu Dei (omnia bona enim ad auctorem suum referenda sunt unde nascuntur) ad fratrum et Coepiscoporum nostrorum conscientiam universa retulimus: Erraverunt Africani Episcopi ad eumdem Papam Zosimum describentes, eumque in sententiae huius salubritate laudantes cum aiunt: illud vero quod in litteris tuis quas ad universos curasti esse mittendas posuisti dicens, nos tamen, etc.

Quod autem revera in ipso Carthaginensi Concilio damnati fuerint Pelagius et Coelestius, nedum ex dictis apparet, sed rursus confirmatur ex alia sequenti Carthaginensi Synodo ex septuaginta septem Praesulibus adunata, et quatuor post annos a prima celebrata nempe anno 416. in qua rursus damnati fuere Pelagius et Coelestius, ut constat ex Epistola a Patribus ad Innocentium scripta, in qua de Pelagii articulis haec habentur:

His ergo lectis, inquiunt, Pelagium et Coelestium auctores nefarii prorsus et ab omnibus nobis anathematizandi erroris advertimus, unde factum est ut recursum peteremus quid ante ferme quinquennium super Coelestii nomine hic apud Ecclesiam Carthaginensem fuerit agitatum.

Et paulo post subdunt quid statutum sit:

Nisi haec, inquiunt, apertissime anathematizaverint, ipsos anathematizare oportere: ut si ipsorum non potuerit, saltem eorum qui decepti sunt ab eis, vel decipi possunt, cognita sententia quae in eos lata est, sanitas procuretur.

Insuper eodem anno 416. convenerunt Milevi in Numidia sexaginta et unus Episcopi, tot enim numerati habentur in ipsorum Epistola ad Innocentium Papam, ut ibidem damnarent Pelagianam haeresim, quam iam in Concilio Carthaginensi damnatam sciebant; sic enim Innocentium compellunt: Haec ad sanctitatem tuam de Concilio Numidiae scripta direximus, imitantes Carthaginensis Provinciae Coepiscopos nostros, quos ad sedem Apostolicam, quam Beatus illustras, de hac causa scripsisse comperimus.

Praeterea sub Zosimi Pontificatu celebrata sunt duo praecipue Concilia Africana quorum meminit S. Augustinus Epistola ad Valentinum et fratres his verbis:

Quod scriptum est ad Papam Innocentium Romanae urbis Episcopum de Concilio Provinciae Carthaginensis et de Concilio Numidiae: et aliquanto diligentius a quinque Episcopis, et quae iste ad tria ista descripsit: Item quod Papae Zosimo de Africano Concilio scriptum est, eiusque rescriptum ad universos totius orbis Episcopos, et quod posteriori Concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breviter constituimus.

Quibus verbis S. August. memoratis prioribus a nobis relatis Conciliis, insuper asserit duo Concilia in Africa adversus Pelagium celebrata; unum quidem particulare, aliud vero universale, quod ni fallor fuit Carthaginense, tertium in causa Pelagii ab Episcopis 214. adunatum, ut asserit S. Prosper adversus Collatorem c. 10. ubi ait: Errarunt igitur ducenti quatuordecim Sacerdotes, qui in Epistola quam suis constitutionibus protulerunt in Apostolicae Sedis Antistitem beatum Zosimum sunt allocuti?

Septimum Concilium in quo damnata fuit Pelagianorum haeresis, fuit Gallicanum, in quo agentibus sanctis Germano Antisiodorensi et Lupo Trecensi Episcopis, a numeroso Patrum coetu praescripti sunt Pelagiani tunc temporis per universam Angliam grassantes, ut narrat Beda lib. 1. Historiae Anglicae cap. 17., ubi loquens de SS. Germano et Lupo a Coelestino Pontifice in Britanniam missis, ut inde haereticos exturbarent, ait:

Ante paucos sane adventus eorum annos haeresis Pelagiana per Agricolam illata Severiani Episcopi Pelagiani filium, fidem Britannorum foeda peste commaculaverat: verum Britanni cum neque suscipere dogma perversum gratiam Christi blasphemando ullatenus vellent, neque versutiam nefariae persuasionis refutare verbi certitudine sufficerent; inveniunt salubre consilium ut a Gallicanis Antistibus auxilium belli spiritualis inquirant. Quam ob causam collecta magna Synodo quaerebatur in commune, qui illuc ad succurrendum fidei mitti deberent, atque omnium iudicio eligebantur Apostolici Sacerdotes Germanus Antisiodorensis, Lupus Tricassinae civitatis Episcopus.

Plura alia Concilia Pelagii errorem damnarunt, maxime vero Ephesinum generale, in quo cum Pelagiani Nestorium damnare refugerent, cum ipso Nestorio damnandos esse censuit, ut constat ex Canone 1. et 4. Item in Synodo Arelatensi anathema dictum est illi, qui inter reliquas Pelagii impietates hominem sine peccato nasci, et per solum laborem posse salvari damnata praesumptione contenderit, et qui eum sine gratia Dei liberari posse crediderit. Similiter in Concilio Lugdunensi in quo Arelatensis Synodi decreta comprobantur. Insuper in Concilio Sardiniensi, Arausicano 2. necnon Valentino et caeteris quae vel Pelagianam doctrinam expresse condemnarunt, vel sanctorum Patrum contra Pelagianos dicta et scripta probaverunt.

§ VIII. Quos habuerit Asseclas et Patronos.

Duos maxime; in primis vero Coelestium, quem S. Augustinus lib. 2. contra duas Epistolas Pelagii cap. 3. Virum acerrimi ingenii appellat. De quo pariter Gennadius in Catalogo virorum illustrium ait:

Coelestius antequam ad Pelagium concurreret, imo adhuc adolescens scripsit ad parentes suos de monasterio Epistolas in modum libellorum tres omni Deum desideranti necessarias: moralis siquidem in eis dictio nihil ibi vitii postmodum prodidit; sed totum ad virtutis incitamentum tenuit.

Plura scripsit quibus Pelagii errores tueretur et disseminaret. Inter caetera vero eius scripta S. Augustinus lib. De perfectione iustitiae contra Coelestium, reponit definitiones, seu potius ratiocinationes et quaestiones quasi ab aliis formatas, ut eo modo per cuniculos in Ecclesiam haeresim intromitteret. In lib. vero De peccato originali cap. 11. meminit etiam Augustinus Epistolae, seu libelli quem ipse Coelestius Papae Zosimo obtulit, in quo expresse asseverat, quod parvulorum neminem obstringat originale peccatum.

Plures pariter scripsit Epistolas et libellos quibus Pelagium magistrum extolleret et defenderet, eius autem adversarios insectaretur. Unde S. Hieronymus Epist. ad Ctesiphontem De Pelagio sermonem faciens ait:

Unus discipulorum eius (nempe Coelestius) imo iam Magister et totius ductor exercitus et contra Apostolum vas perditionis per soloecismorum, et non ut sui iactant, syllogismorum spineta decurrens, sic philosophatur et disputat: Si nihil ago absque Dei auxilio: et per singula opera eius est quod gessero: ergo non ego qui laboro, sed Dei in me coronabitur auxilium: frustraque dedit arbitrio potestatem quam implere non possum, nisi me semper adiuverit: destruitur enim voluntas quae alterius ope indiget: sed liberum dedit Deus arbitrium; quod aliter liber non ero, nisi fecero quod voluero, ac per hoc ait: aut utor semel potestate quae mihi data est, ut liberum servetur arbitrium, aut si alterius ope indigeo, libertas arbitrii in me destruitur. Qui haec dicis, quam non excedis blasphemiam? Quae haereticorum venena non superas, etc.

Aperit autem infra qualiter Coelestius ipsum fuerit insectatus: Necdum scripsi et comminaris mihi scriptorum tuorum fulmina, ut scilicet hoc timore perterritus, non audeam ora reserare: et non animadvertis idcirco nos scribere, ut vos respondere cogamini, etc.

Secundo habuit Iulianum, Episcopum Campanum quidem, sed cuius civitatis in Campania, an Celanensis, vel Celenensis, vel Eclanensis, adhuc sub iudice lis est, de quo Gennadius supra laudatus ait: Iulianus Episcopus Capuanus, vir acer ingenio, in scripturis doctus, Graeca et Latina lingua scholasticus. Prius ergo quam impietatem Pelagii in se aperiret, clarus in Doctoribus Ecclesiae fuit: postea vero haeresim Pelagii defendere visus, scripsit adversus Augustinum impugnatorem illius libros quatuor et iterum libros octo. Est et liber altercationis amborum partes suas defendentium. Subdit: Eleemosynis tempore famis et angustiae indigentibus omnibus suis prorogatis, multos miserationis specie nobilium, praecipue Religiosorum, illiciens, haeresi suae sociavit. De eo pariter Beda in Cantica sic scribit: Iulianus ut Rethor peritissimus, ita gratiae Dei post Pelagium impugnator acerrimus, ut apertius eius scripta, quibus contra strenuissimum etiam gratiae propugnatorem Augustinum insanivit, ostendunt, cuius causa duelli primum de amore libellum composuit, sub obtentu quasi hunc a foedissima foret voluptate secreturus; re autem vera suam confirmaturus haeresim. Subdit: Dicit sanctum nobis, ac generosum amorem ab ipso lucis exordio natura conciliante insitum, et ad ultimam usque senectutem solis viribus animi innixum, sine ullo damno suo persistere vigoris. Hinc ibidem monet lectorem, ut opuscula Cellanensis Episcopi a Campania, quae in eumdem librum Canticorum confecit, cautissime legat, ne per copiam eloquentiae blandientis in caenum incidat doctrinae nocentis.

§ IX. Quinam praecipui fuerint illius Impugnatores et Expugnatores?

Duo maxime, imprimis sanctus Hieronymus, qui Pelagii errores primus omnium in apertum deduxit et mirum in modum exagitavit, ut testatur sanctus Prosper carmine De ingratis:

Tunc etiam Bethleem praeclari nominis hospes Hebraeo simul et Graio, latioque venustus Eloquio, morum exemplum, mundique magister Hieronymus, libris valde excellentibus hostem Dissecuit, noscique dedit, quo turbine veram Vellent exortae lucem obscurare tenebrae.

Quibus aperit mirum ipsius S. Hieronymi in scribendo consilium. Etenim cum vidisset S. Hieron. versutum Pelagium Synodum Palaestinam decepisse et Catholicam veritatem offusis suorum errorum tenebris obscurasse; prudens illud, ut iam diximus, excogitavit inventum, ut tres dialogos scriberet adversus Pelagium sub larvatis nominibus, se quidem Atticum, Pelagium vero Critobolum appellans; ne scilicet si propria expressisset nomina, invidiam sibi concitaret, insurgendo in hominem eumque haeresis insimulando, quem Diospolitana Synodus absolverat; nullam pariter in eis dialogis Synodi Diospolitanae mentionem fecit; ne si ea quae ab ea gesta sunt approbasset, videretur etiam Pelagii absolutionem probare: si vero damnasset, ipse potius esset damnandus qui Synodum argueret. In his autem dialogis, exquisitissimis interrogationibus cogit latens intus venenum in medium proferri, omnibusque demonstrari qualis esset, qui errores damnans, videri voluisset in Synodo probatus omnino catholicus: unde inter alia praefatur: Adversus eos autem qui me dicunt hoc opus inflammatum invidiae facibus scribere, breviter respondebo, nunquam me haereticis pepercisse, et omni egisse studio ut hostes Ecclesiae mei quoque hostes fierent.

Hunc omni quo potest studio et labore fovit et iuvit sanctus Augustinus, qui ut ait Possidius, decem annos adversus Pelagianam haeresim infatigabili studio laboravit: una cum Aurelio qui praefuit Concilio Carthaginensi; de quibus S. Prosper:

An alium in finem posset procedere sanctum Concilium, cui dux Aurelius; ingeniumque Augustinus erat: quem Christi gratia cornu Uberiore rigans, nostro lumen dedit aevo, Accensum vero de lumine: Nam cibus illi, Et vita et requies Deus est: omnisque voluptas Unus amor Christi est: unus Christi est honor illi. Et dum nulla sibi tribuit bona, fit Deus illi Omnia, et in sancto regnat sapientia templo.

Non opus est enumerare, nec huius loci referre ea omnia quae vir sanctissimus et omnium haeresum impugnator invictissimus scripserit adversus Pelagium, Coelestium et Iulianum; haec enim satis in 7. tomo illius Operum aperte patent.

Plures alii e sanctis Patribus, puta Orosius, Hilarius Arelatensis, Fulgentius, Prosper et caeteri Pelagianos dictis et scriptis exagitarunt: verum quoniam potissimum ipsis res fuit cum Semipelagianis, idcirco de eis infra.

§ X. Utrum Pelagius aliquando suum errorem temperaverit, et tandem aliquod internum, ac necessarium gratiae auxilium admiserit.

Suam equidem sententiam Pelagium verbis saltem exterius sonantibus mutasse, ac temperasse pluribus constat. Primo namque asseruit naturam hominis sufficere ad quaecumque opera virtutis exercenda, ad servanda omnia Dei mandata, et vivendum sine ullo peccato, ac denique ad veram et aeternam felicitatem consequendam: unde Pelagius Epist. ad Demetriadem nobilissimam Virginem cap. 2. sic ait:

Quoties mihi de institutione morum et sanctae vitae conversatione dicendum est, soleo primo humanae naturae vim qualitatemque monstrare, et quid effici possit ostendere; ac iam inde audientis animum ad species incitare virtutum etc. Optima enim animi incitamenta sunt cum docetur aliquid posse.

Hunc Pelagii errorem variis in locis reprehendit, ac insectatur S. Augustinus; nam lib. 3. contra Iulianum c. 3. haec scribit: Natura ista in tantas et tam manifestas collapsa miserias, liberatorem, mundatorem, redemptorem Christum habet necessarium: Iulianum, non Caelestium laudatorem.

Et lib. 3. contra duas Epistolas Pelagianas cap. 14. Non sic, inquit, debemus laudare Creatorem, ut cogamur dicere, imo vero convincamur dicere superfluum Salvatorem. Naturam hominis dignis laudibus honoremus, easque laudes ad Creatoris gloriam referamus; sed quia nos creavit, ita sumus grati, ut non sumus, quia sanat, ingrati.

Verum cum Pelagius male audiret apud Catholicos quod gratiam divinam negaret, ad declinandam invidiam et fucum Catholicis faciendum, coepit nomine gratiae liberum arbitrium intelligere; ita enim de eo refert S. Augustinus De verbis Apostoli cap. 7. Non, inquit Pelagius, contra gratiam Dei disputo. Unde probas? Eo ipso, inquit, non contra gratiam Dei disputo, quod liberum arbitrium defendo. Unde exclamat sanctus Augustinus: Videte acumen, sed vitreum! quasi lucet vanitate, sed frangitur veritate.

Hanc autem stropham maxime commentus in Synodo Diospolitana, in qua ne damnaretur a Patribus, gratiae auxiliantis necessitatem admisit; verum subdole per gratiam intelligendo Liberum arbitrium et Naturam, in qua conditi sumus, ut cum aliis Patribus Africanis conqueritur S. Augustinus Epist. ad Innocentium Papam et Epist. 105. ad Sixtum, in qua sic ait:

Cum huic gratiae inimici, infestique sint isti: Pelagius tamen in Ecclesiastico Iudicio Palaestino, non enim aliter inde impunitus evasisset, anathematizavit eos qui dicunt gratiam Dei secundum merita dari. Sed cum ab istis quaeritur, quam gratiam Pelagius cogitaret sine ullis praecedentibus meritis dari, quando anathematizabat eos qui dicunt gratiam Dei secundum merita dari? Respondent, sine ullis praecedentibus meritis gratiam ipsam humanam esse naturam, in qua conditi sumus: neque enim antequam essemus, mereri aliquid potuimus ut essemus.

Subdit sanctus Augustinus: Abiiciatur a

Christianorum cordibus ista fallacia: nam omnino non istam gratiam commendat Apostolus, qua creati sumus ut homines essemus, sed qua iustificati sumus ut homines iusti essemus: ista est enim gratia per Iesum Christum Dominum nostrum; etenim Christus non pro nullis ut homines conderentur, sed pro impiis mortuus est ut iustificarentur.

Hoc autem suum commentum sic adstruebant, ut refert idem sanctus Augustinus serm. 11. De verbis Apostoli, ubi personam interrogantis et respondentis agens,

Expose ergo nobis, inquit, O Doctor, quam dicas gratiam? Cum dico, inquit liberum hominis arbitrium, vide quia hominis dico. Quid deinde? homo est, quis creavit? Deus. Quis ei liberum arbitrium dedit? Deus? Si ergo hominem Deus creavit et homini Deus liberum donavit arbitrium, quidquid potest homo de libero arbitrio, cuius gratiae debetur, nisi eius qui eum condidit cum libero arbitrio?

Et hoc quasi acute ab ipsis dictum. Videte tamen, fratres, quomodo illam generalem gratiam praedicans qua creatus est homo, qua homines sumus et utique et cum impiis homines sumus: sed non cum impiis Christiani sumus.

Secundo cum animadverteret Pelagius offendi piorum animos eo quod gratiam omnem in natura constitueret; nec commode posset satisfacere tot Scripturarum textibus quibus gratia naturae opponitur, et a Christo emanare et conferri dicitur, libero arbitrio adiunxit gratiam doctrinae et legis, ut indicat sanctus Augustinus lib. De Gratia Christi cap. 3.

Gratiam Dei, inquit, et adiutorium quo adiuvamur ad non peccandum, aut in natura et libero ponit arbitrio; aut in lege, atque doctrina: ut videlicet cum adiuvat Deus hominem ut declinet a malo et faciat bonum, revelando et ostendendo quid fieri debeat, adiuvare credatur.

Hinc Prosper, De Ingratis, cap. 2. Aliud non est vobiscum gratia, quam Lex, Quamque Propheta monens, et quam doctrina ministri.

Omnem itaque et solam institutionem externam ab Evangelica lege et doctrina promanantem, Christi gratiam asserebant, ut ibidem affirmat sanctus Augustinus capit. 10:

Ad doctrinam, inquit, pertinet, etiam quod sapientia revelatur: ad doctrinam pertinet cum suadetur omne quod bonum est. Et si inter docere et suadere, vel potius exhortari, distare aliquid videtur, etiam hoc tamen doctrinae generalitate concluditur, quae quibuscumque sermonibus, vel litteris continetur. Nam et sacrae Scripturae docent et exhortantur; et potest esse in docendo et exhortando etiam hominis operatio.

Quibus duplicem doctrinae modum adstruebant; unum e libris, per lectionem; alterum e sermone, per hominis alterius operationem. Verum cum urgerentur a Catholicis hanc legis et doctrinae gratiam non sufficere ad hominum salutem, ut multis probat S. August. laudato loco,

Tertium gratiae genus excogitaverunt, nempe Christi Domini exemplum et imitationem, dicentes quod quemadmodum Adamus primus obfuit nobis exemplo malo; ita Christus Adamus secundus profuit nobis exemplo bono, ut refert ibidem sanctus Augustinus cap. 2. Solent, inquit, dicere nobis in eo Christum ad non peccandum praebuisse adiutorium, quia pie ipse, iusteque vivendo reliquit exemplum: et c. 14.: Gratiam Christi constituit Pelagius, non in virtutis eius auxilio, sed imitationis exemplo. Quod ibidem falsum pluribus demonstrat S. Augustinus; unde lib. 2. contra posteriorem responsionem Iuliani c. 15. concludit: Hoc est occultum et horrendum virus haeresis vestrae, ut reliquistis gratiam Christi in exemplo eius esse, non in dono eius; dicentes quia per eius imitationem fiunt iusti, non per subministrationem Spiritus sancti.

Cum autem hanc etiam suam sententiam, sicut et praecedentes, damnatam viderent, maxime in Concilio Carthaginensi, canone 5. his verbis:

Quisquis dixerit eandem gratiam Dei per Iesum Christum Dominum nostrum, propter hoc tantum nos adiuvare ad non peccandum, quia per ipsam nobis revelatur et aperitur intelligentia mandatorum, ut sciamus quid appetere, quid vitare debeamus: non autem per illam nobis praestari, ut quod faciendum cognoverimus, etiam facere diligamus, atque valeamus, anathema sit.

cum inquam ita se stringi animadverterent,

Quarto commenti sunt aliud gratiae genus, nempe gratiam remissionis peccatorum, qua Deus peccata ignosceret et condonaret, ut idem refert S. Augustinus lib. De Gestis in Synodo Palaestina c. 33.

Dicunt, inquit, ut non peccemus, impleamusque iustitiam, posse sufficere naturam humanam, quae condita est cum libero arbitrio, eamque esse Dei gratiam; quia sic conditi sumus ut hoc voluntate possimus, et quod adiutorium legis, mandatorumque suorum dedit, et quod ad se conversis peccata praeterita ignoscit, in his solis esse Dei gratiam deputandum, non in adiutorio nostrorum actuum singulorum.

unde lib. 2. contra posteriorem Iuliani responsionem, ita eum carpit:

Tu vestro more, qui de vestro descendit errore, non agnoscis gratiam nisi in dimissione peccatorum, ut iam de caetero per liberum arbitrium ipse homo seipsum fabricet iustum: sed non hoc dicit Ecclesia, quae clamat tota quod didicit a Magistro bono, ne nos inferas in tentationem, etc.

Hanc autem remissionem peccatorum solam Dei condonationem externam intelligebant: unde nullam tunc internam gratiam admittebant, quod utique cum pariter damnatum fuisset in Concilio Carthaginensi canone 3. his verbis:

Item placuit ut quicumque dixerit gratiam Dei, in qua iustificamur per Iesum Christum Dominum nostrum, ad solam remissionem peccatorum valere, quae iam commissa sunt: non etiam ad adiutorium ut non committantur, anathema sit.

His tandem perspectis et auditis,

Quinto Pelagius fateri utcumque coepit virtutis divinae auxilium internum Spiritus sancti in homine operantis; sed illud tantum in sola illuminatione intellectus collocabat: nolebat autem gratiam voluntati praeberi, vel excitantem quae evigilaret, vel actualem quae adiuvaret, vel habitualem quae sanctificaret, ut refert S. Augustinus lib. 1. De Gratia Christi cap. 7. ex Pelagio dicente:

Adiuvat nos Deus per doctrinam et revelationem suam dum cordis nostri oculos aperit, dum nobis ne praesentibus occupemur futura demonstrat; dum Diaboli pandit insidias, dum nos multiformi et ineffabili dono gratiae coelestis illuminat.

Quibus verbis Pelagius non solum exteriorem verbi Praedicationem aut Lectionem necessariam fatebatur, sed ultro requirebat interiorem Spiritus sancti per verbi illuminationem et suasionem; ita quod homo quidem, vel Angelus, exterius operando, hominem docet et voluntatem eius illuminat: at Spiritus sanctus hoc peculiare habet, quod interius animum instruat.

Non tamen idcirco volebat Pelagius per illud internum auxilium voluntatem iuvari, viresque accipere quibus vellet et posset bonum sectari, ut affirmat S. August. haeresi 78.

Dicunt, inquit, ad hoc tantum adiuvare per suam legem, atque doctrinam, ut discamus, quae facere et quae sperare debeamus; nos autem ad hoc per donum Spiritus sancti, ut quae didicerimus esse facienda, faciamus: ac per hoc divinitus nobis dari scientiam confitentur, qua ignorantia pellitur; charitatem autem dari negant, qua pie vivitur: scilicet cum sit donum Dei scientia, quae sine Charitate inflat, non sit Dei donum ipsa Charitas, quae ut scientia non inflet aedificat.

Item Epist. 95., quam una cum Alipio, Evodio et Possidio Episcopis scripsit ad Innocentium, ne Pelagium in Synodo Palaestina per fraudem absolutum etiam absolveret, et ne ab eo deciperetur sicut Diospolitani Patres, monet: Sive gratiam dixerit esse liberum arbitrium, sive gratiam esse remissionem peccatorum, sive gratiam esse legis praeceptum: nihil eorum dicit, quo per subministrationem Spiritus sancti pertinent ad concupiscentias, tentationesque vincendas.

Itaque affirmabat quidem Pelagius Spiritum sanctum nostrum illustrare intellectum, qua posita illustratione voluntas propriis viribus et virtute liberi arbitrii poterat bonum sectari: quod longe alienum erat a veritate Catholica, ut aperit S. Augustinus lib. De Gratia Christi, quem librum post damnatam haeresim Pelagii primum ab Innocentio I. deinde a Zosimo, S. Doctor scripsit, ut ipse testatur lib. 2. Retract. cap. 50. illo inquam libro De Gratia Christi cap. 28. ubi haec Pelagii verba citat ex eius libro pro libero arbitrio:

Cum autem tam forte, inquit Pelagius, tam firmum ad non peccandum liberum in nobis habeamus arbitrium, quod generaliter naturae humanae Creator inseruit, rursus pro eius inaestimabili benignitate quotidiano ipsius munimur auxilio: nempe externa, vel interna illuminatione, qua posita, voluntas ex arbitrii liberi viribus poterat bonum exequi.

Sexto, non desunt viri Theologi, qui fateantur Pelagium, ubi suam haeresim damnatam ab Innocentio et Zosimo audivit, ex tunc coepisse agnoscere et fateri gratiam internam et auxilium supernaturale, per quod voluntas sufficientes accipiat vires ad actus quoslibet salutares eliciendos. Idque firmant ex eo, quod Pelagius tria haec distinguat, posse, velle, agere; affirmetque posse voluntatis divinitus adiuvari: eius verba refert S. August. lib. De Gratia Christi cap. 4.

Nos sic tria ista distinguimus, inquit Pelagius lib. 3. pro libero arbitrio, et certum velut in ordinem digesta partimur. Primo loco posse statuimus: secundo velle: tertio esse. Posse in natura, velle in arbitrio, esse in affectu locamus. Primum illud, idest posse ad Deum proprie pertinet; qui illud creaturae suae contulit: Duo vero reliqua, velle et esse, ad hominem referenda sunt, quia de arbitrii fonte descendunt: ergo in voluntate et opere bono laus hominis est; imo et hominis et Dei, qui ipsius voluntatis et operis possibilitatem dedit, ipsam possibilitatem gratiae suae adiuvat semper auxilio.

Quibus verbis quamquam Pelagius videatur admittere gratiam interius excitantem et adiuvantem voluntatem ad opus bonum, nihilominus revera ipsam non admisit, ut affirmat S. August. ibidem cap. 5. Scire quippe debemus, inquit, quod nec voluntatem nostram, nec actionem divino adiuvari credit auxilio, sed solam possibilitatem voluntatis, atque operis, quam solam in his tribus (nempe possibilitate, voluntate et actione) nos habere affirmat ex Deo: tamquam hoc sit infirmum, quod ipse Deus potuit in natura: caetera vero duo, quae nostra esse voluit, ita sint firma et fortia et sibi sufficientia, ut nullo indigeant eius auxilio, et ideo non adiuvet ut velimus, non adiuvet ut agamus: sed tantummodo adiuvet ut velle et agere valeamus. Unde colligit cap. 8.: Hinc itaque apparet hanc eum gratiam confiteri, qua demonstrat, et revelat Deus quid agere debeamus; non qua donat, atque adiuvat, ut agamus.

Confirmatur ex cap. 25. eiusdem libri, ubi sic ait:

Desinat Pelagius et seipsum et alios fallere contra Dei gratiam disputando: desinat dicere quod possumus omne bonum facere, dicere, cogitare; illius est qui hoc posse donavit, qui hoc posse adiuvat, quod vero bene vel agimus, vel loquimur, vel cogitamus nostrum est; desinat, inquam ista dicere; non solum enim Deus posse nostrum donavit atque adiuvat, sed etiam velle et operari operatur in nobis.

Et infra:

Quomodo dicit Pelagius quod bene loqui possumus Dei est, quod bene loquimur nostrum est; cum dicat Dominus: Spiritus Patris vestri est, qui loquitur in vobis? Neque enim ait, non vos estis, qui dedistis vobis bene posse loqui, sed ait, qui loquitur in vobis; non significans possibilitatis profectum, sed exprimens cooperationis effectum; quomodo dicit liberi arbitrii elatus Assertor quod possumus bene cogitare Dei est, quod autem bene cogitamus nostrum est? Cui respondet humilis gratiae Praedicator: non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est; non enim ait posse cogitare, sed cogitare.

Septimo tandem censent nonnulli, quod Pelagius coactus aliquam admittere gratiam supernaturalem, qua voluntas bonum sectaretur, eam tantum admiserit, non utique necessariam, sed solum utilem, qua nimirum facilius bonum opus voluntas exerceret, ut indicat S. August. libro De Gratia Christi cap. 22. et 23., ubi cum retulisset verba Pelagii scribentis in Epistola ad Demetriadem: Auxilium supernaturale nobis concedi, ut divinam mereamur gratiam et facilius nequam spiritui, auxilio sancti Spiritus resistamus, subiungit S. Augustinus:

Significat profecto quid sapiat: ut quid enim hoc verbum interposuit facilius? An non erat integer sensus, ut nequam spiritui, sancti Spiritus auxilio, resistamus? Sed quantum detrimentum hoc additamento fecerit, quis non intelligat? Volens utique credi tantas esse naturae vires, quas extollendo praecipitat, ut etiam sine auxilio Spiritus sancti, etsi minus facile, tamen aliquo modo nequam spiritui resistatur.

Et lib. 2. contra duas Epistolas Pelagianorum cap. 2. ait:

Pelagius facilius dicit impleri quod bonum est, si adiuvet gratia: quo additamento, idest addendo facilius, utique significat hoc se sapere, quod etiamsi gratiae defuerit adiutorium, potest, quamvis difficilius, impleri bonum per liberum arbitrium.

itaque non immerito Alvarez lib. 1. De auxiliis Disp. 1. n. 1. colligit Coelestium quidem admisisse necessitatem auxilii sufficientis; non autem auxilii efficacis ad operandum: Iulianum vero agnovisse necessitatem auxilii adiuvantis, non tamen auxilii praevenientis et excitantis: Pelagium vero solum admisisse gratiae utilitatem, non vero necessitatem.

Paragraphus XI.

Praecipua causa, qua Pelagium, virum aliunde doctum et alias pietatis nomine celebrem, hunc in faedum errorem impulerunt, videntur primo quod magnam videret Christianorum in bonis operibus faciendis socordiam, quam utique corrigi posse sperabat, si grande quid de propriis suis viribus cogitarent, ne omnem suam in bono virtutem in solam Dei gratiam refunderent. Secundo, quod Manichaeorum vitare vellet errorem, qui naturam omnimode vitiatam et ad bonum quodlibet inutilem affirmabant. Tertio, quod moveretur dictis quorumdam sanctorum Patrum, qui cum Manichaeos insectarentur, plura in favorem liberi arbitrii protulerunt; non distinguentes quid homo per naturam, quid per gratiam posset; quia needum hac de re controversiam moverat nemo; quod dum ipsemet non attendit Pelagius, sic Manichaeis coepit adversari, ut ipse in diversum declinans, oppositam in haeresim inciderit. Quarto denique ad id sentiendum forte ipsi stomachum moverunt quaedam S. Augustini verba, ut ipse refert lib. 2. De bono Perseverantiae cap. 20. dicens: In meis libris Confessionum certe dixi Deo nostro, et saepe dixi: da quod iubes et iube quod vis, quae mox verba Pelagius, cum a quodam fratre Coepiscopo meo fuissent eo praesente commemorata, ferre non potuit, et contradicens aliquanto commotius, pene cum eo, qui illa commemoraverat, litigavit: siquidem ferre non potuit, quod arbitrii libertati detraheretur quidpiam ut gratiae Dei tribueretur.

DE SEQUACIBUS PELAGII.

Debellato et maxime per sanctum Augustinum expugnato Pelagii errore, occasione eorum, quae idem S. Augustinus de gratia divina necessitate et efficacia, deque gratuita electione scripserat, duo alii non minus intensi errores suborti sunt. Quidam enim viri graves et de scientiis bene meriti, ipsius sancti Doctoris scripta sic intelligentes quasi totum salutis nostrae negotium soli gratiae, et gratuitae electioni tribueret, totam pariter aliquorum perditionis causam in reprobationem divinam et in gratiae substractionem, non autem in libertatem humanam a recto tramite deviantem refunderet, persuasum habuerunt et asseruerunt quod non Electi salutem suam libere operentur, nec Reprobi suam perditionem ipsimet texerent; sed quadam necessitate fatali ad suum quisque finem a Deo praedestinatum duceretur et traheretur; quocirca praedestinati, seu praedestinatiani appellati sunt, ut refert Sigebertus in Chronico circa annum 415.

Inter hunc vero Praedestinatorum et illum Pelagianorum extreme oppositos errores, media quasi securiori via nonnulli viri docti et Catholici in Gallia, maxime vero in civitate Massiliensi commorantes, alium texuerunt errorem; nihil quidem cum praedestinatorum doctrina commune habentes, a Pelagio vero diversi, non solum quod faterentur peccatum originale, sed etiam quod necessitatem gratiae interioris ad quodlibet opus bonum agnoscerent: necnon a Iuliano; ille namque credebat hominem in opere bono adiuvari, item ad bene operandum divina gratia praeveniri; affirmabatque hominem bene semper incipere absque gratiae auxilio et isto praeclaro conatu divinam gratiam promereri; quod utrumque ipsi respuebant. In hoc tamen cum Pelagio et Iuliano errabant, quod dicerent salutis initium esse ex nobis, idest consistere in aliquo naturali desiderio, petitione, conatu et labore, quo gratiae auxilia ad salutem necessaria impetremus. Inde dicti sunt a S. Prospero Epistola ad S. August. Pelagianae pravitatis reliquiae, necnon Massilienses Presbyteri, et demum Semipelagiani: quorum Auctores viros claros et egregios in omni virtutum studio, imo et sanctos, quibus Augustinianae doctrinae defensores nulli essent secundi, ipsemet S. Prosper diserte pronuntiat. Qui autem praecipui fuerint illorum errores, quique errorum Magistri et sectae praecipui Defensores et Impugnatores, aperiendum est.

Paragraphus I.

In quibus Semipelagiani a Pelagio et Iuliano discreparint, iam dictum est: concedebant namque nos gratia praeveniri ad omne opus bonum incipiendum et perficiendum, ut affirmat S. Hilarius, Epistola ad S. Augustinum: Ad nullum opus, inquit, vel incipiendum, vel perficiendum quemquam sibi sufficere posse consentiunt: quod idipsum docet S. Augustinus lib. 1. De Praedestinatione cap. 1. Pervenerunt etiam, inquit, ut praeveniri voluntates hominum Dei gratia fateantur, atque ut ad nullum opus bonum, vel incipiendum, vel perficiendum sibi quemquam sufficere posse consentiant: et cap. 16. lib. De bono Perseverantiae: A Pelagianorum porro haeretica perversitate tantum isti remoti sunt, propter quos haec agimus, ut licet nondum velint fateri praedestinatos esse, qui per Dei gratiam fiant obedientes, atque permanentes, iam tamen fateuntur quod eorum proveniat voluntatem, quibus datur haec gratia.

Nihilominus cum Pelagio in quinque maxime capitibus videntur exorbitasse. Primo namque cum ipso affirmabant in nobis esse quoddam fidei initium, seu credendi affectum et conversionis desiderium, quibus fidem ipsam, necnon et inde auxilia omnia ad salutem necessaria possemus promereri. De fidei quidem initio hanc ipsorum fuisse sententiam luculenter aperit S. Prosper Epist. ad S. Aug. ubi ait: Inquiunt vitam aeternam iis appendi, qui Deo sponte crediderint et auxilium gratiae merito credulitatis acceperint. De conversionis desiderio idem affirmat:

Cum in his qui tempus acceperunt liberae voluntatis duo sint, quae humanam operentur salutem, Dei scilicet gratia et hominis obedientia; priorem volunt obedientiam esse, quam gratiam, ut initium sanctis ex eo, qui salvatur, non ex eo credendum sit stare, qui salvat; et voluntas hominis divinae gratiae sibi pariat opem, non gratia sibi humanam subiciat voluntatem.

Similiter S. Hilarius, Epistola ad Augustinum, Semipelagianos et fidei initium et sanationis desiderium natura tribuisse docet his verbis:

Id conveniens asserunt veritati, et congruum praedicationi, ut cum prostratis et numquam suis viribus surrecturis annuntiatur obtinendae salutis occasio, eo merito quo voluerint et crediderint a suo se morbo posse sanari, et ipsius fidei augmentum et totius sanitatis consequantur effectum.

Idem ipsemet docet S. Augustinus lib. De Praedestinatione Sanctorum; cum enim cap. 1. dixisset Massilienses agnoscere et fateri tum generis humani in Adamo corruptionem, tum gratiae ad opus bonum tam incipiendum, quam consummandum necessitatem, adeoque in his a Pelagio dissentire; statum quaestionis et controversiae cum ipsis Massiliensibus disceptandum aperit cap. sequenti dicens:

Sed nunc eis respondendum esse video, qui divina testimonia, quae de hac re adhibuimus (nempe de fide, qua Christiani sumus, quaeque donum Dei est) ad hoc dicunt valere, ut noverimus ex nobis quidem nos habere ipsam fidem, sed incrementum eius ex Deo, tamquam fides non ab ipso donetur nobis, augeatur in nobis eo merito quo coepit in nobis.

Qualiter autem hunc ipsum errorem adstruerint, aperit S. Prosper Ep. laudata, ubi iuxta Semipelagianorum sententiam ait:

Hominem nihil prius merentem, quia nec existentem liberi arbitrii rationalis gratia Creatoris instituit, ut per discretionem boni et mali et ad cognitionem Dei et ad obedientiam mandatorum eius possit suam dirigere voluntatem, atque ad hanc gratiam qua in Christo renascimur pervenire per naturalem scilicet facultatem petendo, quaerendo, pulsando, et ideo accipiat, idem introeat, quia bono naturae bene usus, ut ad istam salvantem gratiam initialis gratiae opem meruit pervenire.

Quibus verbis indicat Semipelagianos duplicem agnovisse gratiam, nempe naturalem qua Dei beneficio et gratuita liberalitate conditi sumus, quamque appellabant rationalem gratiam Creatoris, naturalem facultatem, naturae bonum, gratiam initialem; alteram vero gratiam supernaturalem, seu salvantem, qua in Christo renascimur, ita quod ab initiali gratia per ipsius bonum usum ad salutem perveniri assererent; iuxta illam Christi Domini promissionem: Petite et accipietis, quaerite et invenietis, pulsate et aperietur vobis.

Secundus Semipelagianorum error erat, quod non solum fidei, sed etiam omnium operum salutis initium adscriberent libero arbitrio et bonae voluntati humanae, ita ut existimarent nos omnes opus bonum prius incipere, desiderando, petendo, conando per vires liberi arbitrii, et tunc ad perficiendum bonum, quod desideramus, nos Dei gratia adiuvari: revera enim negabant omne verum praevenientis gratiae auxilium, sive ad fidem, sive ad bona opera, non solum efficax, sed etiam sufficiens. Quod si eorum quidam interdum faterentur nos ad bona opera Dei gratia praeveniri, ut infra constabit de Fausto et Cassiano, praecipuis Semipelagianorum Patriarchis, illud intelligebant de gratia legis, atque doctrinae et externae Dei protectionis.

Quod autem assererent initium cuiuslibet boni operis ex libero arbitrio pendere, colligitur ex S. Augustino lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 2., ubi de Semipelagiana opinione sermonem faciens ait:

Non ergo receditur ab ea sententia quam Pelagius ipse in Episcopali iudicio Palaestino, sicut eadem gesta testantur, damnare compulsus est, gratiam Dei secundum merita nostra dari, si non pertinet ad Dei gratiam quod credere coepimus; sed illius potius quod propter hoc nobis additur ut plenius, perfectiusque credamus: ac per hoc initium fidei nostrae priores damus Deo, ut retribuatur nobis, et supplementum eius, et si quid aliud fideliter poscimus.

Idipsum aperte indicat S. Prosper adversus Collatorem, hoc est Cassianum collationum, seu conferentiarum scriptorem, ubi eum sic interpellat cap. 5.:

Satis te Pelagianorum calumnias praecavere existimas, si quid in universitate vocatorum sentiendum est, id nobis in portione concedas? sed nec cum haereticis tibi, nec cum Catholicis plena concordia est. Illi in omnibus iustis hominum operibus liberae voluntatis tuentur exordia; nos bonarum cogitationum ex Deo semper credimus prodire principia. Tu informe nescio quid tertium et utrique parti inconveniens reperisti, quo nec inimicorum consensum acquireres, nec in nostrorum intelligentia permaneres. Quomodo autem non advertis te in illud damnatum incidere, quod velis nolis, convinceris dicere gratiam Dei secundum merita nostra dari, cum aliquid procedere boni operis ex ipsis hominibus propter quod gratiam consequantur affirmas? etc.

Idem docet S. Hilarius, Epistola ad S. Augustinum, ubi postquam asseruit Semipelagianos sentire in nobis esse initium aliquid fidei, subdit:

Inde consequens putant, exhibendam ab eo fidem, cuius naturae id voluntate Conditoris concessum est, et nullam ita depravatam vel extinctam putant, ut non debeat, vel possit se velle sanari, propter quod vel sanetur quis a sua, vel si noluerit cum sua aegritudine puniatur. Nec negari gratiam, si praecedere dicatur talis voluntas, quae tantum medicum quaerat, non autem quidquam ipsa iam valeat: nam illa testimonia, ut est illud, sicut unicuique partitus est mensuram fidei, et similia ad id volunt valere, ut adiuvetur, qui coepit velle, non ut donetur ut velit, reiectis ab hoc dono aliis pariter reis et possent similiter liberari, si ea qua pariter indignis praestatur credendi voluntas, etiam ipsis similiter praestaretur.

Tertius Semipelagianorum error erat, ad gratiam sanctificantem conservandam non alio nos indigere auxilio quam quod a natura et libero arbitrio inditum erat, vel una cum gratia regenerante fuerat adeptum, ut aperit S. Prosper carminibus De ingratis, ubi inter caetera:

Esse autem edoctis istam communiter aequam Libertatem animis, ut cursum explere beatum Persistendo queant finem, effectumque petitum Dante Deo ingeniis, qui numquam desit honestis.

Idipsum patet ex sententia Cassiani Collat. 13. cap. 14., ubi cum dixisset Diabolum a Iobo esse victum, non Dei, sed Iobi viribus: subdit: licet etiam gratia Dei non in toto illi defuisse credenda sit; et explicans quae fuerit illa gratia: hoc totum, inquit, procuravit Deus ne violentissimus inimicus animam eius amentem faciens et impotentem, sensu impari eum, atque iniquo certaminis pondere praegravaret: et collatione 7. cap. 14. explicans illud Apostoli: Fidelis autem Deus qui non permittet vos tentari supra id quod potestis, ait: Non utique obstat ne eos Dominus tentari permitteret; sed ne supra id quod sustinere poterant tentarentur. Illud enim indicat humani arbitrii facultatem, hoc vero Domini gratiam tentationum luctamina moderantis ostendit.

In hoc autem Massilienses cum Pelagio concordabant; Pelagium enim existimasse unumquemque propriis viribus perseverare docet nos S. Hieronymus lib. 11. Contra Pelagianos, et S. Augustinus lib. De perfectione iustitiae; item haeresi 88, ubi ait: Ut augeatur fides et perseverent in ea homines, non ab ipso accipere, sed a seipsis habere contendunt. Iuliani quoque verba sunt lib. De Bono constantiae: Haec namque est constantia, quae maxime asserit arbitrii potestatem ad bonum, eiusque naturae et humani animi motum.

Quod autem idem aut quid simile docuerint Semipelagiani, non obscure indicat S. Prosper Epist. ad S. August., circa medium, ubi ait:

Iam hic proferunt testimonia, quibus divinarum Scripturarum cohortatio ad obediendum incitat hominum voluntates, qui ex libero arbitrio aut faciant quae iubentur, aut negligunt et consequens putant, ut quia praevaricator ideo dicitur non obedisse quia noluit; fidelis quoque non dubitetur ob hoc devotus fuisse quia voluit, et quantum quisque ad malum, tantum habeat facultatis ad bonum, parique momento animum se vel ad vitia, vel ad virtutes movere, quem bona appetentem gratia Dei foveat, mala sectantem damnatio iusta suscipiat.

Inde Quartus eorum error erat, quod opera bona, quorum initium viribus liberi arbitrii tribuebant, Praedestinationis causam motivam assererent; alioquin, inquiebant, ut refert S. Prosper eadem Epistola: Removeri omnem industriam, tollique virtutes, et sub hoc praedestinationis nomine fatalem quamdam induci necessitatem, aut diversarum naturarum dici Dominum conditorem, si nemo aliud possit esse, quam factus est. Et paulo ante dixerat eos asserere, universis hominibus propitiationem sine exceptione esse propositam, ut quicumque voluerint salvi esse possint.

Idem affirmat sanctus Hilarius, Epistola pariter ad S. Augustinum, ubi ait eos dixisse, talem omnibus remansisse voluntatem, qua vel contemnere quis valeat, vel obedire, et sic de compendio rationem reddi Electorum, vel Reiectorum, in eo quod unicuique meritum propriae voluntatis adiungitur.

Cum autem, inquit S. Prosper ibidem, innumerabilium illis multitudo obiicitur parvulorum, qui utique excepto originali peccato, sub quo omnes homines similiter in primi hominis damnatione nascuntur, nullas adhuc habentes voluntates, nullas proprias actiones non sine Dei iudicio secernuntur, ut ante discretionem boni et mali de usu vitae istius auferantur, alii per regenerationem inter coelestis regni assumantur haeredes, alii sine baptismo inter mortis perpetuae transeant debitores; huic argumento ut responderent, Quintum texuerunt errorem: nempe quod quidam parvuli consequerentur gratiam baptismatis, quia Deus praevideret eos per liberum arbitrium gratiam esse promerituros, si ad adultam pervenirent aetatem; alios vero idcirco baptismum non fuisse consecutos, quod Deus praeviderat tale meritum eos non habituros, si vixissent.

Seu, ut loquitur ibidem S. Prosper: Tales aiunt perdi, talesque salvari, quales futuros illos in annis maioribus, si ad adultam servarentur aetatem, scientia divina praeviderit. Nec considerant se gratiam Dei, quam communem, non praeviam humanorum volunt esse meritorum, etiam illis voluntatibus subdere quas ab ea secundum suam phantasiam non negant esse praeventas: sed in tantum, quibuscumque commentitiis meritis Electionem Dei subiciunt, ut quia praeterita, quae non extant, futura quae non sunt futura confingant, novoque apud illos absurditatis genere, et non agenda praescita sint et praescita non acta sint.

Paragraphus II.

Inter eos primas obtinuisse videtur Cassianus prius S. Ioannis Chrysostomi discipulus, demum eo vita functo, Massiliensis Ecclesiae Presbyter, quem a scriptis Patrum collationibus Collatoris nomine designat et impugnat Sanctus Prosper cap. 2. ubi ait: Vir quidam Sacerdotalis ordinis (Cassianum intelligens) qui disputandi usu inter eos, quibuscum degit, excellit, abbatem quendam introducit de gratia Dei et libero arbitrio disserentem, cuius se ostendit per omnia probasse, ac suscepisse sententiam: unde cap. 3. Cassianum veluti Semipelagiani dogmatis inventorem et propugnatorem praecipuum ita interpellat:

Sed nec cum haereticis tibi, nec cum Catholicis plena concordia est. Illi in omnibus iustis hominum operibus liberae voluntatis tuentur exordia, nos bonarum cogitationum ex Deo semper credimus prodire principia: Tu informe nescio quid tertium et utrique parti inconveniens reperisti, quo nec inimicorum consensum acquireres, nec in nostrorum intelligentia permaneres.

Cassiani autem quae fuerit erronea sententia aperte satis indicat ipse S. Prosper toto libro adversus Collatorem, ubi inter caetera eum sic interpellat:

Doctor Catholice, cur professionem tuam deseris? Cur ad famosam falsitatis caliginem, relicta serenissimae veritatis luce, devolveris? Quid in petentibus, quaerentibus, pulsantibusque miraris, cur non eidem gratiae quae desideratur adscribis? Vides bonos conatus, pia studia, et dubitas esse Dei bona? Latuit opus gratiae, donec fides insita cogitationibus clauderetur arcano, ut ubi supplex oratio, ubi diligens inquisitio, ubi apparet crebra pulsatio? Quare non ex qualitate operis subministrationem intelligis incitantis?

Quibus verbis S. Prosper aperte designat Cassianum asseruisse in nobis reperiri bonorum operum naturalia semina, necnon et fidei initium, quae erat illa ipsa Semipelagianorum sententia. Quoniam autem ipsius scripta pluribus ad virtutem sectandam documentis egregiis referta erant, idcirco ut a fidelibus securo pede tenerentur et legerentur, plures utique viri graves et Catholici, eius scripta repurgare et ad Catholicam veritatem aptare studuerunt: imprimis fuit Eucherius Lugdunensis Presbyter, de quo Gennadius ait: Sed et Cassiani quaedam opuscula lato tersa sermone idem Eucherius angusto verborum resolvens tramite, in unum collegit volumen: sed Eucherium non tam repurgasse errores Cassiani quam ipsius librorum Epitomen scripsisse ab erroribus liberam verius existimo; si enim Eucherius iam repurgarat Cassianum integrum, quid opus erat denuo hunc laborem suscipi a Victore, qui eum ab erroribus vindicare aggressus fuit? ut indicat his verbis Cassiodorus lib. Institutionum divinarum cap. 22. Cassiani dicta, inquit, Victor Martiritanus Episcopus Afer ita Domino iuvante purgavit, et quae minus erant addidit, ut ei rerum istarum palma merito conferatur: quem inter alios de Africae partibus cito nobis credimus esse dirigendum.

Coniici autem hunc repurgatum Cassianum tunc non habuisse Cassiodorum quando ipse postea hunc laborem suscepisse videtur, sic enim de eo scribit Ado ad annum 425.: Opera illius (inquit de Cassiano) a Catholicis cautissime legenda, maxime de libero arbitrio et gratia; sed et Encratitarum haeresi incautius favit: errores illius Cassiodorus Ravennatum Senator purgare volens, non ad plenum omni ex parte potuit.

Quod etiam facile colligitur ex illo ipso Cassiani libro, qui etiam nunc extat; quidquid enim tamquam erroneum in Cassiano exagitat S. Prosper, hoc ipsum etiam in illo reperiri; quem doctissimus Ciacconius integritati restitutum et notis illustratum Romae in lucem prodire iussit, pluribus demonstrat et colligit Vossius lib. 4. Historiae Pelagianae parte prima, ubi diserte demonstrat quidquid a Massiliensibus assertum fuit et a sanctis Patribus impugnatum, illud ipsum in Cassiani scriptis reperiri.

FAUSTUS RHEGIENSIS.

Faustus ex Abbate Lirinensis Monasterii apud Rhegium Galliae Episcopus factus, inquit Gennadius, vir in divinis Scripturis satis intentus, ex traditione Symboli occasione accepta composuit librum de Spiritu sancto, in quo ostendit eum iuxta fidem Patrum et consubstantialem et coeternum esse Patri et Filio, ac plenitudinem Trinitatis obtinentem; edidit quoque opus egregium de gratia Dei, qua salvamur, et humanae mentis arbitrio, in quo opere docet gratiam Dei semper invitare et adiuvare voluntatem nostram, et quidquid ipsa libertas arbitrii pro labore piae mercedis acquisierit, non esse proprium meritum, sed gratiae donum.

Quibus verbis significare videtur Gennadius Faustum a Semipelagianorum errore fuisse liberum: nihilominus illum eiusdem erroris esse assertorem praecipuum testantur illius scripta, maxime De gratia et libero arbitrio, ubi Praedestinatos refellens videtur in contrarium lapsus errorem et Semipelagianam doctrinam aperte tueri, ut testatur Ado Episcopus Ecclesiae Viennensis in Chronico anno Domini 492. cum de Fausto agit his verbis:

Faustus ex Abbate Lerinensis Monasterii apud Rhegium Galliae Episcopus factus Pelagianum dogma destruere conatus in errorem labitur: unde qui eius sensus in hac parte catholicos praedicant (sicut Gennadius de illustribus viris scribens) omnino errant; ita enim liberum arbitrium tam Augustinus, quam ceteri Catholici in Ecclesia Dei docent, ut illuminatio, virtus et salus illi a Christo et per Christum et cum Christo sit: Faustus vero iste ita liberum arbitrium docere conatur, ut illuminatio eius, virtus et salus non a Christo, sed a natura sit.

Contra hunc scribit lucidissima fide Avitus Viennensis Episcopus eius redarguens errorem, similiter et Ioannes vir eruditus Antiochenus Presbyter.

Qua autem occasione ipsos libros ediderit, colligimus ex eius Epistola ad Lucidum Presbyterum Lugdunensem: cum enim Lucidus ille sequeretur et propugnaret sententiam Monachorum Adrumetinorum, ita gratiae omnia tribuentium ut arbitrii libertatem tollerent, et docerent ratione praedestinationis homines necessario fines sibi a Deo destinatos agi, unde dicti sunt Praedestinatiani: hunc Lucidum ut ab hac sententia abduceret Faustus, Epistolam ad eum misit, in qua Praedestinatianorum dogmata funditus convellit; cui Epistolae subscripsit Synodus Episcoporum Arelate congregatorum, ut coniicere licet ex ipso Fausto; necnon et alia Synodus Lugduni celebrata, cui Lucidus ipse suum anathematizans errorem subscripsit, ut ex eius ad hanc Synodum Epistola cognoscitur.

Significat autem Faustus se eiusdem Concilii postulato librum suum de gratia, ac libero arbitrio scripsisse; sic enim inter caetera scribit ad Leontium:

Quod pro sollicitudine Pastorali beatae Papae Leonti in condemnando Praedestinationis errore, Concilium summorum Antistitum congregatis universis Galliarum Ecclesiis praestitistis. Quod vero ad ordinanda ea quae collatione publica doctissime protulistis, operam infirmis humeris, curamque mandastis, parum, ut reor, tanto negotio, parum sanctae existimationi vestrae consuluistis, et me iudicio Charitatis non periculo electionis meruistis. Qui ergo et vestram laborare personam sub imposito nobis fasce cognoscitis, etc.

Nempe quia strenue se gesserat, ut elegantis et acris ingenii vir, in Praedestinatorum errores refellendo, idem maxime idoneus visus est qui Synodi sententiam scripto consignaret. Verum mandati limites excedens, ea in libello suo inseruit quibus Claudianus Mammertus et alii praestantissimi viri qui Synodo isti interfuerunt nusquam subscripsissent, inquit Vossius lib. 1. cap. 8. Et revera quidem; quamquam enim Faustus gratiam in omnibus necessariam esse tueri videretur, nihilominus cum Semipelagianis sentiebat, ut notat Ioannes Maxentius in responsione ad Epistolam Hormisdae, cum de Fausto ait:

Reputans namque callide eiusdem Pelagii sensum et quasi exprobrans quod nomine Christi negaverit gratiam; nec non et illos qui nullis praecedentibus meritis iuxta Apostolum gratiam Dei hominibus dari fatentur: ipse quasi sapientissimus et prudentissimus, novus novae pravitatis Apostolus, gratiam Dei secundum meritum fidei et laboris dari nititur edocere, ut iam sic Dei gratia non sit gratia.

Adverte tamen, his non obstantibus, ipsum in album Sanctorum esse receptum; quamquam enim Cardinalis Baronius ad annum 490. de ipso scripserit:

Porro Faustus ipse cum eius fallaciae detectae essent quibus conatus est revellere Pelagianas scrobes in lapsum simplicium, abalienavit a se animos Episcoporum, atque decessit inglorius: quem miramur ab aliquibus imprudenter sane scribi sanctum: sed multo magis obstupescimus eumdem ab aliis redigi in classem Monachorum Ordinis sancti Benedicti, cum antequam idem Sanctus auspicaretur vitam monasticam, iam Faustus senex ex hac vita decessisset, iam longe antequam idem Benedictus nasceretur creatus Episcopus.

Re tamen maturius perpensa scripsit in Appendice ad Tomum 6.:

Ista quidem priori editione ex adductis diversorum scriptis affirmasse non indecens quidem fuit; at vero ex postea cognitis et adductis, rursus ad iudicium ipsum revocandum, haud existimamus indignum; cum tamen de eius scriptis immotae maneant sententiae, Patrum. Quod enim usque ad haec tempora nostra eumdem Faustum continuit inter sanctos Martyrologium Gallicanum, a quo ipsum Molanus primum expunxit; quod etiam (ut accepimus) Ecclesia Rhegiensis in Gallia, ubi ipse sedit Antistes, semper eum ut Sanctum coluerit, celebrans eiusdem natalem decima septima Ianuarii, ibique in eius memoriam antiquitus erecta Basilica eius nominis titulo insignita, hactenus eius cultu a fidelibus frequenter, quodque tot saeculis, Christiano orbe spectante, Ecclesia Romana tacente, nemine penitus (quod sciatur) contradicente, ista eidem Fausto exhibita intelligantur. Opinari non prohibemur de eodem Fausto accidere potuisse, quod de multis viris sanctis asseritur, quod delinquens erraverit: cum autem quaestio illa fuerit auctoritate Sedis Apostolicae definita, et eius opinio aliorum Patrum sententia condemnata, ipse suum errorem fuerit scriptis contrariis detestatus quae potuerint, ut alia quamplurima, periisse: vel ipsum ante suorum scriptorum factam ab Ecclesia damnationem diem obiisse (incertus enim eius obitus annus) habentem in animo in his sequi quod sequendum doceret Ecclesia. Ita quidem ipsum animo fuisse, aliisque innotuisse, inde facile potest intelligi, quod semper, ut indicant acta Conciliorum Arelatensis et Lugdunensis superius recitata, communicationem habuit cum sanctissimis Orthodoxis Galliarum Episcopis. Maneant igitur Fausto integra iura sua, nec ex nostris scriptis sentiat praeiudicium, neque iudicii novitate liceat convellere antiquitatem.

Unde Andreas du Saussay in Martyrologio Gallicano 28. Septembris subdit: Sancto fine hodie decessit Faustus Episcopus Rhegiensis, multis doctrinae et piae conversationis titulis gloriosus, quem ipsa Rhegiensis Ecclesia, ex antiquo more, cultu sanctitatis honorat; cuique integra manere sanctitatis suae iura Cardinalis Baronius, re tamen maturius perpensa, confessus est.

VINCENTIUS LIRINENSIS.

Vincentius Lirinensis videtur etiam adhaesisse et favisse Semipelagianis, censeturque ab aliquibus scriptor obiectionum Vincentianarum, quibus S. Prosper respondit. Quod etsi caetera taceant, hoc sufficienter evincit quod eodem modo Coelestini Papae Epistolam, qua se Catholici tuebantur adversus Semipelagianos, in suas partes sicut et alii Semipelagiani adversus Catholicos usurpare non dubitaverit: quoniam enim Coelestinus in sua Epistola, quam Gallorum Sacerdotibus misit, arguens eorum conniventiam, quod antiquam fidem silentio destituentes, profanas vanitates exurgere paterentur; Merito, inquit, causa nos respicit si silentio foveamus errorem: ergo corripiantur huiusmodi; non sit iis liberum habere pro voluntate sermonem.

Ex quibus verbis S. Prosper et qui eius causae favebant, colligebant S. Augustini adversariis, nempe Semipelagianis, imponi silentium. Semipelagiani vero adversus Catholicos cum Vincentio Lirinensi inferebant per haec Coelestini Papae verba proscribi posteriora S. Aug. Opuscula Semipelagianis infensa. Ita namque scribit Vincentius in Opusculo contra profanas vocum novitates:

Hic aliquis forte adhuc dubitet quinam sint illi quos habere prohibeat liberum pro voluntate sermonem: Vetustatis Praedicatores, aut Novitatis adinventores; ipse dicat et dubitationem legentium ipse dissolvat: Desinat, inquit, si ita res est, idest si ita est, ut apud me quidem Urbes et Provinciae vestrae criminantur, periculosas quibusdam novitatibus consentire noxia dissimulatione faciatis: Desinat, inquit, si ita res est, incessere novitas vetustatem.

Urgendo tantopere illud (si) non obscure indicat se criminationem Prosperi et Hilarii pro falsa habere. Sanctus Prosper e contra cap. 43. lib. contra Collatorem, cum ex Epistola Coelestini Papae hoc Augustini elogium retulisset:

Augustinum, inquiens, sanctae recordationis virum pro vita sua, atque pro meritis, in nostra semper communione habuimus, nec unquam hunc sinistrae suspicionis saltem rumor aspersit, quem tantae scientiae olim fuisse meminimus, ut inter Magistros optimos etiam a meis semper praedecessoribus haberetur.

Bene ergo de eo omnes in commune senserant, utpote qui ubique cunctis et amori fuerit et honori; subiungit:

Contra istam clarissimae laudationis tubam, contra istam sacratissimi testimonii dignitatem audet quisquam malignae interpretationis murmur emittere; et perspicuae, sincerissimaeque sententiae, nubem obliquae ambiguitatis obtendere; ut scilicet quia in Epistola Papae librorum, pro quibus actum est, non expressus est titulus; hinc eos appareat non probatos et istam in S. Augustinum laudationem pro anteriorum scriptorum meritis fuisse collatam.

Inde commemoratis libris quos adversus Pelagianos scripsit Augustinus, subiicit ista:

Agnoscant calumniatores superflue se obiicere quod his libris non speciale, neque decretum testimonium sit prohibitum quorum in cunctis voluminibus norma laudatur. Apostolica enim Sedes, quod a praecognitis sibi non discrepat, cum praecognitis probat, et quod iudicium iungit laude non dividit. Qui ergo hos proxime libros refutant, anterioribus acquiescant et iis quae pro gratia christiana prius sunt scripta, consentiant; sed non faciunt, etc.

Quibus liquet quam diversimode Coelestini Epistolam Vincentius et Prosper in suas partes deducerent. Nam Vincentius, vel saltem Adversarii Augustini, ex ea Epistola urgebant illud, quod antiquitati novitas cedere debeat. Unde colligebant si Augustinus in prioribus scriptis consentiat antiquitati, in posterioribus non item, Coelestini elogia ad priora tantum Augustini scripta pertinere. Contra, Prosper ex eadem Epistola urgebat laudationem Augustini, quae cum indistinctim a Coelestino proferatur, non minus de posterioribus, quam de anterioribus scriptis intelligendam affirmabat, maxime cum eadem in utriusque libris doceantur.

Verum quamquam Vincentius Cassiano collationum scriptori, in quem S. Prosper pugnabat, adhaeserit, eum tamen non male Catholicum esse iudicatum indicat S. Eucherius lib. De Eremi laude, ubi de viris sanctissimis Insulae Lirinensis agens, ita loquitur:

Haec habuit reverendi nominis Lupum, qui illum nobis ex tribu Beniamin lupum retulit. Haec habuit germanum eius Vincentium interno gemmarum splendore perspicuum. Haec nunc possidet venerabilem gravitate Caprasium veteribus Sanctis parem. Haec nunc habet sanctos Senes illos qui divisis cellulis Aegyptios Patres Gallis nostris intulerunt.

GENNADIUS MASSILIENSIS.

Gennadius Massiliensis Presbyter, qui vixit tempore Gelasii Papae, ad annum 490., Semipelagianis adhaesisse non immerito creditur, siquidem lib. De viris illustribus, Cassianum et Faustum laudat, eorumque de gratia sententiam Prosperi doctrinae anteponit, et adeo frigide sanctum Augustinum celebrat, ut etiam multiloquio non evitasse peccatum dicat et vix ab haeresi ipsum eximat. Idcirco Gelasius Papa eius opera inter Apocryphos libros reicit, et Baronius ad annum 433. num. 28.¹ affirmat Gennadium eiusdem esse farinae cum Cassiano. Et anno 440. num. 25.² dicit eum fuisse unum e Presbyteris Gallicanis, de quibus S. Prosper et S. Hilarius apud Coelestinum Papam conquesti sunt, quod Augustini doctrinae adversarentur. Addit tamen ipsum, Gelasii opera, resipuisse et in Episcopum Massiliensem assumptum, revera Orthodoxum ac Catholicum e vivis abiisse. Idque Adriani Papae in Epistola ad Carolum Magnum de eodem Gennadio elogium persuadet, quod sic se habet:

Sanctissimorum Pontificum haec oblata sunt testimonia, idest S. Gennadii Massiliensis Episcopi, qualiter veneranda sunt corpora et reliquiae sanctorum cap. 40., ubi ait Sanctorum corpora et praecipue Beatorum reliquias, ac si Christi membra sincerissime honoranda, et Basilicas eorum nomine appellatas, veluti loca divino cultui mancipata, affectu purissimo et devotione fidelissima adeundas. Si quis contra hanc sententiam venit, non Christianus credatur, sed Eunomianus.

Paragraphus III.

Varii quidem pietate et doctrina viri percelebres: imprimis vero S. Augustinus, qui adversus eos maxime scripsit libros De Praedestinatione Sanctorum, et De Bono perseverantiae. Cui manus dederunt S. Hilarius Arelatensis et S. Prosper, qui omnium optime et acerrime Semipelagianos impugnavit et omnia illorum argumenta subtilissime dissolvit, ut liquet ex eius scriptis.

Pugnatum similiter in eos a Coelestino summo Pontifice, et Gelasio, qui libros Cassiani et Fausti inter Apocryphos retulit, quod praevenientem gratiam negarent. Nec aliud fuit iudicium Felicis IV.

Damnati sunt pariter Semipelagiani errores variis in Conciliis, maxime vero in Arausicano, cuius praecipuum videtur propositum fuisse Fausti doctrinam condemnare. Nam primus Fausti error erat, quod negaret necessitatem gratiae praevenientis. At ea statuitur Canone 3. 1. 6. 11. 17. et 22. Alter error fuit de efficacia hominis cum Deo, non ex potentia superaddita naturae, sed potentia naturali, quae sententia damnatur Can. 7. 16. et 22. Tertius error erat de iustificatione veterum per legem naturae, aut Moysis, quod improbatur Can. 19. et 25., ubi praesertim negatur Abelem, Noe et Abraham salvatos per Legem naturae. Quartus fuit de ortu fidei ex principiis naturae, qui error reicitur Can. 6. et potissimum 20.

DE HAERESI PRAEDESTINATIANORUM.

Ut est monstrorum foecunda parens haeresis, inde non mirum si illa quae occasione divinae gratiae suborta est diu non steterit in solis Pelagianis ipsius gratiae infensissimis hostibus. In eis namque, ubi se sensit impugnatam et profligatam a Catholica veritatis propugnatoribus, maxime vero a S. Augustino, illico contrariam viam subiens, regerminavit in Praedestinatianis, qui ex ipsius sancti Augustini scriptis prave conceptis, De divina gratia et Praedestinatione disputantes, asserebant nec pie viventibus prodesse bonorum operum laborem, si a Deo ad damnationem praesciti essent, nec impiis obesse, etiamsi improbe viverent, si nempe a Deo praedestinati fuissent ad vitam. Atque ita existimabant totum salutis nostrae negotium in divinam Electionem et Praedestinationem solum esse refundendum. Indeque censebant liberum arbitrium deprimi, aut extingui per necessitatem gratiae, qua praesente non posset humana voluntas non bene agere, ea vero absente non posset non male operari.

Quam utique haereticam assertionem cum toto pectore ebibissent Calvinistae, ne pridem sepultae haeresis excitatores et recoctores viderentur, statuerunt historicorum omnium fidem accusare, qui aliquam Praedestinatianorum haeresim extitisse scripserunt, pugnaveruntque non alios fuisse Praedestinatianos, quam sancti Augustini doctrinae, atque adeo Catholicae opinioni impensius addictos, qui a Semipelagianis vexati sunt. Quod prae caeteris audax consilium inivit Iacobus Usserius Hibernorum Calvinistarum antesignanus, in libro quem inscripsit Gothescalci et de Praedestinatione controversiae ab eo motae historia, ubi acriter contendit non alios fuisse Praedestinatianos, quam qui sancti Augustini sententiam adversus Semipelagianos propugnarunt. Inde Catholicis scriptoribus insultat, quod Praedestinatianorum opinionem e graveolentibus priscorum Haereticorum bustis ab hodiernis effossam Calvinistis scribant. Hoc ipsum suffugium arripuit novae opinionis Artifex; scribit enim libr. 8. De Haeresi Pelagiana cap. ultimo, nullam umquam fuisse Praedestinatianam haeresim:

Existimo, inquit, numquam in rerum natura fuisse Haeresim Praedestinatianam, vel Haereticos Praedestinatianos; sed e contrario doctrinam Catholicam, quam S. Augustinus et Prosper docuerunt, sub nomine istius haeresis, calumniose a Massiliensibus traductam esse. Itaque Haeretici illi Praedestinatiani non fuerunt alii, quam S. Augustinus, S. Prosper, S. Hilarius et quotquot eorum doctrinam sequebantur, quos eo nomine indigitarunt Semipelagiani, atque inter Haereticos, nominibus eorum suppressis, collocarunt, quibus credula posteritas, quosdam tamquam Haereticos Praedestinatianos aversata est. Quae quantum a veritate aliena sint, patebit in sequentibus Paragraphis.

Paragraphus I.

Affirmo, idque imprimis suadeo ex S. Augustino, qui lib. 2. Retract. cap. penult. refert Monachos Adrumetinos in Africa consistentes, lecta eius Epistola 105. ad Sixtum, duas in partes et sententias divisos fuisse, quarum una, duce Floro, credebat gratiam ab ipso S. Augustino ita praedicari ut tolleret liberum arbitrium. Altera vero pro liberi arbitrii defensione ita pugnabat, ut in Pelagianorum haeresim declinaret. Quam dissensionem S. ille Doctor ut e medio tolleret, duas scripsit Epistolas ad Valentinum Adrumetini Monasterii praefectum, eiusdemque Monachos, quae inter ipsius S. Doctoris Epistolas n. 16. et 17. occupant; totidem libros ad eos direxit, unum De Gratia et libero arbitrio, alterum De Correctione et Gratia. Quibus monet utrumque errorem vitandum esse, et declinatis extremitatibus, media via, quam Fides Catholica tenet, incedendum. Ita ut neque liberum arbitrium per peccatum Adae extinctum esse credatur, sed infirmatum, ac debilitatum; neque per gratiam impediri aut perimi; sed iuvari et sanari; et sic liberum arbitrium, sive ad bonum, sive ad malum nobis inesse non negetur, nec tamen ei tantum tribuatur ut sine Dei gratia ad bonum agendum, vel malum vitandum sufficiat. Ideo, inquit Epist. 47., vobis dixit Apostolus Romanorum 3.:

Non declinetis in dexteram, neque in sinistram, hoc est, non sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera sine Dei gratia tribuatis, nec sic defendatis gratiam, ut quasi de illa securi, mala opera diligatis, quasi ipsa gratia Dei avertat a nobis.

Quibus cavet non sic esse propugnandum pro libero arbitrio, ut in ipsum salutis nostrae negotium refundatur iuxta errorem Pelagianorum, nec sic defendatur divinae gratiae necessitas, ut neglectis bonis operibus, Deus solus nostrae salutis artifex existimetur, iuxta opinionem Praedestinatianorum, qui nempe praedestinatis nec prodesse bona opera, nec mala obesse praedicabant.

Confirmatur haec eadem veritas ex S. Prospero Epist. ad S. Augustinum praefixa libro De Praedestinatione Sanctorum, ubi ipsum monet nonnullos in Africa (Adrumetinos Monachos haud dubie intelligit) iam antea turbatos fuisse iis quae scripserat de Praedestinatione; sicut multi coeperant iisdem ipsius scriptis hac de re turbari in Gallia. Refert pariter quae contra illius doctrinam de Praedestinatione obiiciebantur, maxime a Presbyteris Massiliensibus, observatque eos ex illa referre:

Hoc propositum coactionis Dei, quo ante mundi initium, vel in ipsa conditione generis humani eligendorum et reiciendorum dicitur facta discretio, et secundum eam placuit Creatori alios vasa honoris, alios vasa contumeliae esse creati, et lapsis curam resurgendi adimere et sanctis necessitatem temporis afferre, eo quod in utramque partem superfluus labor sit, si neque reiectus ulla industria possit intrare, neque electus ulla negligentia possit excidere, quocumque enim modo se egerint, non posse aliud quam Deus definivit accidere, et sub incerta spe cursum non posse esse constantem; cum si aliud habeat praedestinatis Electio, cassa sit adnitentis intentio. Removeri itaque omnem industriam, tolli virtutes et sub hoc Praedestinationis nomine fatalem quamdam induci necessitatem.

Quibus patet quam verum sit, aliquos extitisse fatalis Praedestinationis Assertores ex S. Augustini scriptis male conceptis. Unde idem S. Prosper epistolam concludens rogat ipsum S. Augustinum ut explicet, quomodo tantis difficultatibus circa eius doctrinam excitatis satisfieri possit, ipsumque a suspicione tam sinistrae opinionis vindicare.

Tribue, inquit, Pater optime, ut quae in istis quaestionibus obscuriora sunt digneris aperire. Quomodo per istam praeoperantem et cooperantem gratiam liberum non impediatur arbitrium, quemadmodum per hanc praedicationem propositi Dei nemo eorum qui cohortandi sunt impediatur, nec occasionem negligentiae habeant, si se praedestinatos esse desperent.

Quibus constat quantum a mente SS. Augustini et Prosperi et a rei veritate aberrent, qui errorem ab Augustino refutatum, et quem S. Prosper ipsi tribui aegre ferebat, et quomodo illam calumniam refelleret, explicari postulabat, utriusque tamen doctrinam esse persuadere nituntur.

Secundo, idipsum probatur ex Gennadio Massiliensi in appendice ad librum sancti Augustini De haeresibus, ubi ad octoginta novem ab ipso sancto Doctore enumeratas haereses, quatuor postea exortas addidit, Praedestinatianam videlicet, Nestorianam, Eutychianam et Timotheanam, ut habetur in codice Bibliothecae S. Victoris, testaturque Hincmarus lib. De Praedest. cap. 1.:

Sed de haeresibus 88., inquit, idem Doctor mirificus Augustinus librum composuit quibus novissime haeresim Pelagianorum subiunxit. Inde Gennadius Massiliensis Sacerdos valde doctus hanc Praedestinatianam nonagesimam haeresim sectae Pelagianae supponit. Deinde nonagesimam primam Nestorianam ponit, sicque Eutychianam et post hanc Timotheanam.

Confirmatur ex Epistola Hincmari ad Nicolaum summum Pontificem, qua eum informans de erroribus Gothescalci ait:

Si vestra sapientia catholicos articulos scire velit quos contra fidem Ecclesiae docere videtur et quos ex vetere haeresi Praedestinatorum hausit (quae primum fuit in Africa impugnata et postea in Francia, eodem tempore quo haeresis Nestoriana sub Coelestino Papa, tam huius auctoritate quam cura et vigilantia S. Prosperi convicta fuit), vobis ordine exponam, non omnes articulos quos tuetur, sed tantum quosdam eorum, qui tamen maximi momenti sunt. Dicit igitur id quod antiqui Praedestinatiani etiam dicebant, quod sicut Deus quosdam praedestinavit ad vitam aeternam, sic etiam alios ad mortem aeternam praedestinavit.

Constat igitur aliquos extitisse Praedestinatianos a SS. Augustino et Prospero convictos et impugnatos.

Tertio denique idipsum evincitur ex Conciliis in quibus damnata fuit Praedestinatiana haeresis. Primo namque ad eam haeresim respexit Arausicana Synodus secunda Can. 25. dum dixit:

Hoc etiam secundum fidem Catholicam credimus quod accepta per baptismum gratia omnes baptizati, Christo auxiliante et cooperante, quae ad salutem pertinent, possint et debeant, si fideliter laborare voluerint, adimplere. Aliquos vero ad malum divina potestate praedestinatos esse, non solum non credimus sed etiamsi sunt qui tantum malum credere velint, cum omni detestatione illis anathema dicimus.

Expresse vero damnata fuit haec haeresis in Concilio Arelatensi anno, ut vult Baronius, 490., in quo Epistola Fausti ad Lucidum approbata fuit et Episcoporum subscriptione munita, qua Epistola exprimuntur et anathematizantur Praedestinatianorum errores, quos innovaverat et tuebatur ipse Lucidus. Nam ut refert Baronius ad annum Christi 490, et ex eo Alvarez, De origine Pelagianae haeresis c. 23.:

Post sancti Augustini obitum prodierunt quidam qui ex eius scriptis male perceptis complures invexerunt errores, quos sancti Augustini nomine et auctoritate defendere conabantur. Sed eos, pro defensione ipsius sancti Augustini agens S. Prosper, valide confutavit. Dicebantur isti (ut Sigebertus notavit ad annum Domini 415) haeresis Praedestinatorum sectatores. Quorum errores ubi perstrinxit, ita narrationem prosequitur: His autem detentus erroribus fuit Lucidus quidam magni nominis Presbyter, ad quem Faustus epistolam illam scripsit, quam ut vere Catholicam ab Episcopis Concilii Arelatensis probatam et subscriptione munitam diximus. In qua epistola Faustus Lucidum admonet, Summos Antistites meditari eum a communitate suspendere, nisi errores detestetur, atque ubi ipsa verba ille praescripsit quibus impia dogmata exsecrari debet, ita minatur: Quod si eam epistolam subscriptam, ut dixi, transmittere nolueris, aperte adhuc te in errore persistere ipso silentio comprobabis, ac proinde iam necessitate mihi facies ad personam tuam publicis conventibus exponendam. Hanc autem epistolam ubi Lucidus excepisset, statim Patribus obtemperans et ab errore resipiscens, hanc fidei suae confessionem continentem Epistolam direxit ad Concilium, in qua eiurat omnes articulos erroneos iuxta formam in epistola Fausti praescriptam.

Notandum porro Lucidi Epistolae initium, quo Episcopos sic alloquitur: Correctio vestra salus publica, et sententia vestra medicina est. Unde et ego summum remedium duco ut praeteritos errores accusando excusem et salutifera confusione mea diluam.

Proindeque iuxta praedicta recentia statuta Concilii damno vobiscum sensum illum, qui dicit, humanae obedientiae laborem divinae gratiae non esse iungendum: qui dicit, post primi hominis lapsum ex toto arbitrium voluntatis extinctum: qui dicit, quod Christus et Salvator noster mortem non pro omnium salute susceperit: qui dicit, quod praescientia Dei hominem violenter compellat ad mortem, vel quod cum Dei voluntate pereant, qui pereunt, etc.

Ubi autem integram Lucidi Epistolam Baronius retulit, sic monet:

Hactenus professio Lucidi, secundum ea quae a nominatis Episcopis in Synodo definita fuerunt, in hoc incumbentibus Patribus ut errores exploderent illorum potissimum, qui ex doctrina sancti Augustini male ab ipsis percepta, sive in pravum sensum calumniose detorta, pravas deduxissent conclusiones.

Damnata fuit pariter haec haeresis in Synodo Moguntina coacta ex Episcopis Germaniae, praeside Rabano Moguntiae Archiepiscopo, in qua condemnatus fuit Gothescalcus Praedestinatianorum haeresim renovans; necnon et in Synodo Carisiacensi, in qua iterum Gothescalcus damnatus fuit ab Hincmaro et aliis Episcopis, et retrusus in Monasterium, ubi tamdiu virgis caesus est, donec librum suum in ignem prope accensum coniiceret, ut plenius dicemus infra: sed prius solvendae sunt obiectiones Novatorum, qui Praedestinatianae haeresis existentiam impugnant.

Paragraphus II.

Obiiciunt 1. Si quae fuisset Praedestinatiana haeresis, eam haud dubie inter haereses annumerasset sanctus Augustinus, illamque aperte impugnasset, aut saltem aliquam istius mentionem fecisset: sed nullum ipsius haeresis vestigium apud S. August. extat, cum tamen Sigebertus asserat, ipsam cum Pelagiana originem habuisse circa annum 415.: argumentum ergo est ipsam haeresim fictitiam esse et imaginariam.

Nego minorem. nam ut ex paragrapho praecedenti constat, erroris praecipui sectae Praedestinatianorum mentionem fecit sanctus Augustinus in Epistolis 46 et 47. ad Valentinum et Monachos Adrumetinos scriptis, et in libris De gratia et libero arbitrio, deque Correctione et gratia, quos ad eumdem errorem in ipso eius ortu extinguendum conscripsit. Nec refert, quod opinionem illam de praedestinatione, nec Haeresim, nec Praedestinatianam appellet, cum enim nondum longe serperet huius haereticae opinionis virus, etiam nondum Praedestinatianorum appellationem obtinuerat; sicut a simili haeresis Semipelagiana, quae licet a sanctis Augustino, Prospero, Hilario acerrime fuerit impugnata, tamen Semipelagiana haeresis ab ipsis non appellatur: sed hoc nomen post eorum sanctorum Patrum obitum, maxime a Scholasticis, sortita est.

Obiiciunt 2. Primus omnium qui dogmata Praedestinatianorum texuit et recensuit fuit Gennadius Massiliensis Presbyter: sed illi nulla fides, siquidem Semipelagiana haeresi infectus, Augustino et Prospero gratiae propugnatoribus integerrimis summe fuit infensus; unde Augustinum multiloquio peccantem et errantem taxat; Prosperum vero dicteriis impetit quod Cassiani opuscula salutaria (inquit ipse) hoc est errores de gratia, impugnaverit. Insuper in texendo haereticorum catalogo Praedestinatianos quidem inter haereticos computat, nullam autem facit mentionem de Pelagianis et Semipelagianis, utpote suis amicis. Qua de causa sanctus Isidorus Hispalensis Episcopus, cum librum istum Gennadii vidisset, atque inde plures haereses iisdem omnino verbis descripsisset, Pelagianos a Gennadio praetermissos addidit et Praedestinatianos ab eo positos praetermittit: ergo signum est hos haereticos revera non extitisse.

Respondeo 1. negando maiorem, falsum enim est Gennadium primum omnium Praedestinatianos in haereticorum album reposuisse. Eos namque antea ut haereticos habuerunt S. Augustinus et S. Prosper, necnon et antiquus auctor Anonymus libri inscripti Praedestinatus, in eius praefatione, ubi refert Coelestinum Pontificem librum ab ipsis Praedestinatianis vulgatum ementito nomine Augustini, sibique oblatum, ita execratum esse, ut eum perpetuo damnari iuberet silentio. Idem Auctor primus ex professo eiusdem haeresis refutationem aggressus est, quam et in haeresum Catalogo nonagesimam collocavit, insigni nomine Praedestinatorum, ut fecit etiam Prosper Tyro, non quidem ille Aquitanus Episcopus Augustini discipulus, sed alter eiusdem nominis et aetatis, ut constat ex Chronico Pithoeano, seu Pithoei cura edito ex codice Bibliothecae S. Victoris Parisiensis.

Respondeo 2. Falsum esse Pelagianos a Gennadio amicitiae et foederationis causa praetermissos: Primo namque Gennadius nullum ex professo librum de haeresibus conscripsit, sed tantum haeresum appendicem, ad sancti Augustini librum adiecit, ut probavimus §. superiori testimonio Hincmari. Insuper in codice Victorino Parisiensi post finem libri S. Augustini De haeresibus iungitur illa appendix Gennadii et refertur in hunc modum:

Finit relatio sancti Augustini Episcopi de haeresibus. Haec vero, quae sequuntur a sancto Gennadio Massiliensi

Presbytero sunt posita. Nonagesima Praedestinatiani sunt qui dicunt quod Deus, etc. Nonagesima prima Nestoriani dicunt S. Virginem, etc. Nonagesima secunda Eutychiani dicunt Dominum Iesum, etc. Nonagesima tertia Timotheani dicunt Filium Dei verum quidem hominem ex Virgine Maria natum, etc. tum deinde subditur: explicit liber de haeresibus.

Quibus constat Gennadium non ulterius progressum fuisse, sed tantum has quatuor haereses S. Augustini catalogo attexuisse. Secundo, perperam affirmant Pelagianos a Gennadio praetermissos, cum nec illos ab Augustino, octogesimo nono loco inter haereticos enumeratos praetermiserit, nec tamquam illorum erroribus favens praetermittere debuerit Gennadius, quandoquidem in Catalogo Illustrium Ecclesiae Scriptorum Pelagium haeresiarcham aperte nominaverat. Tertio denique, falsum est Praedestinatianos ab Isidoro praetermissos, quod eos apud Gennadium expressos repererat, quia nec Gennadius Haereticorum catalogum, sed tantum appendicem texuit, quem legere posset Isidorus, ut modo diximus. Nec forte illam appendicem Gennadii legerat, siquidem ubi sermonem habet de Nestorianis et Eutychianis, ne unum quidem apicem a Gennadio mutuatus Isidorus videtur. Quocirca potius asserendum est Praedestinatianos ab Isidoro praetermissos, quod illam Gennadii appendicem non legerat.

Obiiciunt 3. Si quod argumentum evincat Praedestinatianam haeresim aliquando extitisse, maxime quia (ut diximus supra) illa damnata videtur a Patribus Concilii Arelatensis, et eiurata a Lucido, qui ipsam prius propugnaverat: sed hoc argumentum leve prorsus, ac futile est. Primo, namque nulla esse debet huius Concilii apud nos auctoritas, nihil enim aliud fuit, nisi conventus Semipelagianorum, vel Antistitum a Semipelagianis, nempe Fausto, deceptorum. Confirmatur, quia Fausti libri De libero arbitrio, erroribus scatentes, ab illius Concilii Arelatensis Episcopis approbati fuerunt, quod argumentum est, vel illos Antistites Semipelagiana haeresi fuisse contaminatos, vel Fausti Semipelagianorum vaferrimi artibus, ac praestigiis delusos. Secundo Faustus ipse (qui illius Concilii decreta, quibus proscribi dicitur Praedestinatiana haeresis in Epistola sua ad Lucidum concinnavit) non solum Semipelagianorum Antesignanus extitit, sed et acerrimus eorum propugnator: quae ergo fides haereticorum primario et catholicae veritatis adversario? Tertio, illa Fausti ad Lucidum Epistola, qua damnatur Praedestinatiana haeresis, Semipelagiana doctrina scatet. Lucidi vero Epistola, qua Praedestinatianam haeresim dicitur eiurare, Pelagianismum aperte sapit, adeoque neutri danda est fides: ergo nec ex iis asserenda videtur Praedestinatianorum haeresis existentia.

Nego minorem. constat enim illos Antistites qui Arelatensi Concilio adfuerunt, si unum Faustum excipias, pietate et doctrina fuisse percelebres, quod ut evincatur, placet audire Baronium ad annum 490. n. 25., ubi cum recensuisset eorum nomina qui Fausti Epistolae ad Lucidum subscripserant, subdit:

Voluimus hic Episcoporum recensuisse nomina, quod omnes ferme magnae famae Antistites fuerint quorum apud Sidonium mentio habeatur; nam Auxianus primo loco positus, et Pragmatius item qui habetur ordine quintus, idemque sanctus, ad quem stant litterae Sidonii, fuit iste Episcopus Augustodunensis, idemque notus in Concilio Epaunensi. Patiens, qui sequitur ordine sextus, et ipse inter sanctos relatus, fuit Episcopus Lugdunensis. Eufronii pariter, qui numeratur septimus, memoria apud Sidonium viget quem sanctum nominat, sicut et Megetii loco octavo scripti, ad quem eiusdem Sidonii extat Epistola. Claudius, qui ordine sequitur nonus, Episcopus fuit Bisontinus, idemque inter sanctos memoria celebris, etc.

En quos Novatores Semipelagianos appellant, quibus an sit danda fides potius, quam tot sanctissimis viris, iudicet lector.

Reponunt Novatores. illas Antistitum subscriptiones esse supposititias et falsas: Tum quia Henricus Canisius asserit se vetustissimum manuscriptum codicem illius Epistolae Fausti ad Lucidum reperisse in Monasterio S. Galli, cui subscriptiones illae Episcoporum non erant annexae: Tum quia, si quis ex patribus Arelatensibus huic Epistolae subscribere debuisset, maxime Leontius Arelatensis Archiepiscopus et totius Synodi praeses: sed ipsius nomen cum aliis subscriptis non legitur. Itaque non videntur illae subscriptiones legitimae.

Nego antecedens. et ad eius probationem dico Canisium loqui de unico manuscripto S. Galli, eoque perturbatissimo, quippe qui Fausti Epistolae nec ipsius quidem Fausti subscriptionem annexam habet: sed alia quaedam inserit prorsus ab instituto aliena, ac tandem post paginas circiter centum et viginti refert Fausti subscriptionem his verbis conceptam: Item alia manu, Faustus exemplar Epistolae meae relegi et subscripsi. Nulli ergo ipsi inordinato codici habenda fides.

Dico 2. quod etsi Leontius et alii quidam Praesules non legantur subscripsisse Epistolae Fausti, non minus propterea certum est eam fuisse subscriptam ab illis undecim qui in vulgatis illius Epistolae editionibus nominantur. Nec dubitari potest, quin Epistola Fausti et doctrina in illa contenta, ac Lucido proposita, fuerit a Concilio approbata: id enim manifeste constat ex verbis illius Lucidi Epistolae, quibus Patres Concilii sic alloquitur:

Correctio vestra salus publica, et sententia vestra medicina est. Unde et ego summum remedium duco, ut praeteritos errores accusando excusem, et salutifera confusione mea diluam. Proinde iuxta praedicta recentia statuta Concilii, damno vobiscum sensum illum, qui dicit humanae obedientiae laborem divinae gratiae non esse iungendum, etc.

Adde. quod in tomo 2. Conciliorum Gallic. pag. 147. Synodus illa Arelatensis hoc titulo muniatur: Concilium Arelatense a Leontio Arelatensi Episcopo ad condemnandum Praedestinationis errorem congregatum etc. Constat ergo hoc Concilium adversus Praedestinatianos fuisse convocatum, et Leontium una cum aliis ibidem congregatis Episcopis, Praedestinatianorum errores a Lucido renovatos et propugnatos damnasse.

Ad confirmationem. fateor equidem Faustum in Epistola nuncupatoria, qua suum illud de gratia et libero arbitrio opusculum Leontio dicavit et obtulit, haec verba scripsisse: In quo quidem opusculo post Arelatensis Concilii subscriptionem, novis erroribus deprehensis, adici aliquid Synodus Lugdunensis exegit.

Verum, ut perite observat Baronius ad annum Christi 490. n. 10., illa Arelatensis Concilii subscriptio, de qua loquitur Faustus, non ad suum opusculum De gratia et libero arbitrio pertinet, sed tantum ad Epistolam quam dedit ad Lucidum Presbyterum nomine Concilii Arelatensis, ut hominem in errores lapsum revocaret ad Catholicam fidem. Et sane ex illa ipsa Fausti epistola ad Leontium, unde haec verba sumpta sunt, liquido constat opusculum istud De gratia et libero arbitrio, post Arelatensem Synodum elaboratum fuisse, adeoque non potuisse eius subscriptione comprobari: Ecce tibi, inquit, Epistolae initium:

Quod pro sollicitudine pastorali Beatae Papae Leonti in condemnando praedestinationis errore Concilium summorum Antistitum congregatis universis Galliarum Ecclesiis praestitistis. Quod vero de ordinanda ea quae collatione publica doctissime protulistis, operam infirmis humeris, curamque mandastis, parum ut reor tanto negotio, parum sanctae existimationi vestrae consuluistis.

Quibus patet Faustum libros suos De gratia et libero arbitrio post Arelatensem Synodum elucubrasse, postulante Leontio, ut quae in illa sanctia fuerant, uberius exponeret. Ut autem operi suo (quod praesentiebat Catholicis ingratum fore, propterea quod Pelagianismum redoleret et Semipelagianismi semina funderet) auctoritatem aliquam conciliaret, duorum, Arelatensis nimirum et Lugdunensis Conciliorum monumenta libris suis affixit. Insuper etiam Epistolae ad Leontium ambigua illa verba attexuit, quibus incauti adducerentur, ut crederent eius libros ab Arelatensi Concilio fuisse comprobatos.

Liceat igitur cum Severino Binio concludere Libellum Pelagianis erroribus plenissimum, quem de gratia et libero arbitrio inscripsit et toti orbi vulgavit, quemque Caesarius Arelatensis, Avitus Viennensis Episcopi, Ioannes Presbyter Antiochenus contrario scripto refutarunt, quem denique Gelasius Pontifex merito inter apocrypha retulit, hunc, inquam, libellum sacer Episcoporum conventus nequaquam approbavit.

Ad secundam probationem. dico, revera quidem Faustum tunc Semipelagianorum Antesignanum extitisse; nihilominus, quoniam sub ovina et catholica specie erroneum animum celans, summam fidem apud Patres Concilii Arelatensis invenerat, inquit Baronius laudatus n. 30., quod Lucidum magni nominis virum ad poenitentiam perduxisset, meruissetque laudem apud sacros Synodales conventus, quibus interfuerunt viri sanctissimi, atque doctissimi.

Videre namque erat, addit Baronius n. 36., eumdem Faustum in conventibus sanctorum Patrum (Arelatensi nimirum et Lugdunensi) ut Saul inter Prophetas, Prophetam et ipsum apparuisse, eadem cum illis sentientem: sed privatis postea scriptis dolosa arte totam de iustificatione hominis destruxisse sententiam, dum captiose videri volens pugnare contra Pelagium, Pelagio favisse compertus est. Nihilominus dum illam ad Lucidum epistolam scripsit, Catholicum animum adhuc praeferre visus est, siquidem nil nisi Catholicam doctrinam redolens ipsi Epistolae inseruit.

Ad tertium probationem. dico, illas tam Fausti ad Lucidum, quam Lucidi ad Patres Arelatensis Concilii Epistolas, vere Catholicas appellari, non solum a Cardinali Baronio et Didaco Alvarez Episcopo Tranensi, sed etiam a Ioanne Maldero Doctore Lovaniensi et Antuerpiensi Episcopo, necnon a Ioanne Brasichellana Magistro sacri Palatii in ea ipsius censura quae iam Fausti opusculo praefixa est, ubi asseruit Fausti et Lucidi Epistolas, iudicio duarum Synodorum fuisse confirmatas, easque sanas, atque Catholicas revera existere.

Adde. quod ea quae Novatores in illis Epistolis criminantur, nonnisi specie tenus Semipelagianismum redolent, ut late prosequitur Antonius Deschamps, Lib. 2. in Iansenium disp. 7. cap. 1. n. 12. et sequentibus; quod enim maxime vellicant in Epistola Lucidi dicentis: Damno sensum illum qui dicit ab Adam usque ad Christum nullum ex gentibus per primam Dei gratiam, idest per legem naturae, in adventum Christi fuisse salvatos, eo quod liberum arbitrium in primo Parente perdiderint.

Nonnisi putida nimis calumniandi ratione id praestant, ut enim accusationi suae faciant fidem, post has voces Legem naturae, virgulam inserunt, ut significent Faustum et Lucidum per primam Dei gratiam intelligere naturae legem praecise sumptam et ab omni Christi Salvatoris gratia separatam, quae certe summa cavillatio est, longe enim alia mens fuit Cardinalis Baronii, Didaci Alvaris, Severini Binii et Margarini de la Bigne, qui cum intelligerent per primam Dei gratiam hic designari legem naturae cum ea gratia, qua ex futuro Christi adventu in eam redundabat, ut id clarius pateret uno contextu, ac sine ulla distinctione, haec verba iunxerunt per legem naturae in adventum Christi fuisse salvatos.

Eadem (inquit Antonius Deschamps) inconsulta calumniandi libido eos impulit, ut haec pariter Lucidi verba in ius vocarent: Damno sensum illum, qui dicit alios deputatos ad mortem, alios praedestinatos ad vitam. Quibus certe subscribere debent omnes Catholici, neque enim hic alia praescientiae aut praedestinationis ratio proscribitur, quam quae a Calvinianis modo defenditur, et ab eodem Lucido, antequam errores eiuraret, propugnabatur; sic enim paulo ante illam descripserat. Faustus: Damno sensum illum qui dicit, quod praescientia Dei hominem violenter compellat ad mortem, vel quod cum Dei pereant voluntate qui pereunt. Quae damnatio vere est hominis Catholici.

Obiiciunt 4. Omnia quae Gennadius, Sigebertus et Hincmarus Praedestinatianis adscribunt, sunt ipsissima sancti Augustini dogmata, quae Semipelagiani tamquam ab eo S. Doctore tradita, atque in eius libris expressa, carpebant et criminabantur: ergo revera nulli umquam extiterunt Praedestinatiani haeretici. Probant antecedens primo, quia Gennadius ait Praedestinatianos suis dogmatibus docere, quod Deus personas hominum accipiat, quodque Deus alios etiam invitos post multa mala opera attrahat ad salutem, alios vero post bona reiciat. Quae sunt ipsissimae Semipelagianorum querelae contra distributionem et operationem gratiae, sanamque de praedestinatione doctrinam, quam hoc nomine Praedestinatiano invidiose traducebant, nempe quod alii, post multa mala opera interdum evocentur ad salutem, alii vero post multa bona opera aliquando reiciantur. Secundo, ex eo quod inter dogmata adscripta Praedestinatianis, nonnulla sunt aperte Catholica, ut quod Deus non det omnibus iustis perseverantiam, illis scilicet qui non sunt praedestinati, quodque illi qui praedestinati sunt ad vitam aeternam, etiamsi in perfidia, vel in omni genere peccati longo tempore, imo ad finem vitae usque volutentur, accepturi sint gratiam, adeoque occasionem qua et credant in Deum et pie, sancteque vivant, quae doctrina omnino Catholica est: Ergo, etc.

Respondeo. revera quidem plura dogmata a Semipelagianis fuisse sancto Augustino afficta, quae tamen longe ab eius mente aliena erant, ut testatur S. Prosper in praefatione responsionis ad capitula Gallorum, et libro contra Collatorem cap. 1. dicit Massilienses suis contra Divi Augustini doctrinam obiectionibus trahere ad se multos ineruditos, et non habentia spiritum discretionis corda turbare. Itaque dogmata illa quae tribuuntur Praedestinatianis, non esse doctrinam sancti Augustini, docet S. Prosper in libris Responsionum ad capitula Gallorum et ad obiectiones Vincentianas, necnon et ad excerpta Genuensium.

Ad secundum. dico, Gennadium inter dogmata Praedestinatianis ascripta merito recensere quod dicerent, non dari omnibus iustis perseverantiam, non enim loquitur nec intelligit de perseverantia in actu secundo, seu in facto esse, quo sensu id verissimum est; sed de perseverantia in actu primo, idest de potentia perseverandi, quam Praedestinatiani solis praedestinatis dari volebant; contra quem errorem pronuntiavit Synodus Arausicana secunda Can. 25. Credendum esse secundum fidem Catholicam quod accepta per baptismum gratia omnes baptizati, Christo auxiliante et cooperante, quae ad salutem pertinent, possint et debeant, si fideliter laborare voluerint, adimplere, et consequenter quod perseverandi potestatem habeant.

Quod autem rursus asserit Praedestinatianos docere, quod qui praedestinati sunt ad vitam aeternam accepturi sint gratiam, etc. id intelligit iuxta sensum Praedestinatianorum, qui volebant illud fieri ex antecedente necessitate, inducta per ipsam praedestinationem et reprobationem: quia scilicet, inquiebant, Deus pro suo mero beneplacito, selegit aliquos ex massa perditionis, quos per media necessitantia salvare decreverit: quique vi talis electionis sint necessario salvandi, neque possint pessime mori, quidquid antea mali perpetraverint: alios e contra in massa perditionis reliquit, et idcirco destituit gratia necessaria, ut sancte, pieque moriantur; licet toto anteacto vitae tempore laudabiliter vixerint: quam utique sententiam, ut haereticam omnes Catholici execrantur. Ideo nullum dogma Catholicum Gennadius Praedestinatianis affingit.

Eodem modo accipiendum est quod dicit Gennadius Praedestinatianos suis dogmatibus facere Deum acceptorem personarum, in hoc nempe quod censebant Deum quos salvare statuerat, invitos licet et diu resistentes, tandem necessitare ad conversionem; atque post quaecumque mala opera, ad salutem pertrahere: alios vero post diuturna bona opera tandem abicere, idque vi solius praedestinationis eorum, aut reprobationis, quae sententia prorsus est haeretica: quid ergo hac de re in Gennadio culpandum?

Paragraphus III.

Extinctam pridem Praedestinatianorum haeresim, circa annum octingentesimum quingentesimum ab inferis excitavit Gothescalcus, genere Belga, ut Aventino lib. 4. Annalium placet, aut Gallus, ut Trithemio lib. 3. Vitae Rabani visum est, qui cum in Orbacensi apud Suessiones Monasterio religiosae vitae se addixisset, talem se in eo loco exhibuit ut videretur habitu Monachus, mente ferinus, quietis impatiens et vocum novitate delectans, ac inter suos mobilitate noxia singularis. Tandem, de omnibus quae in his regionibus perversa tunc temporis semina cognoverat, quaedam sibi elegit capitula, ut novitate vocum innotescere valeret, atque e Monasterio irregulariter exiens, peragratis regionibus plurimis, exitiosa semina sator pessimus seminavit: ut refert Hincmarus Epist. ad Nicolaum Papam, qui idipsum audierat ab Abbate et Monachis quibuscum Gothescalcus ille vixerat.

Hoc ipsum testatur Rabanus Moguntiae Archiepisc. et Praeses Concilii, in quo damnatus fuit Gothescalcus.

Notum sit, inquit, dilectioni vestrae, quod quidam gyrovagus Monachus nomine Gothescale, qui se asserit Sacerdotem in vestra Parochia ordinatum, de Italia venit ad nos Moguntiam novas superstitiosas et noxiam doctrinam de Praedestinatione Dei introducens et populos in errorem mittens; dicens quod Praedestinatio Dei sicut in bono sit ita et in malo; et tales sint in hoc mundo quidam, qui propter Praedestinationem Dei, qua eos cogat in mortem ire, non possint ab errore et peccato corrigere: quasi Deus eos fecisset ab initio incorrigibiles esse, et poenae obnoxios in interitum ire. Hanc ergo opinionem nuper in Synodo apud Moguntiam habita ab eo audientes et eum incorrigibilem reperientes, annuente atque iubente piissimo Rege nostro Ludovico, decrevimus eum cum perniciosa sua doctrina damnatum mittere ad vos; quatenus eum recludatis in vestra Parochia, unde primum inordinate recessit et non sinatis eum amplius errorem docere et seducere populum christianum, quia iam multos, ut audivi, seductos habet.

Ut autem de Gothescalco, solito mota controversia enucleate, ac dilucide pertractetur, placet eam tres in particulas distribuere cum Antonio Deschamps: Prima contentionis illius exordia complectetur et Gothescalcum in Moguntino Concilio damnatum exhibebit. Secunda grassantem latius controversiam persequetur et eumdem in Carisiaca Synodo rursus condemnatum fuisse, atque arcto carceri addictum ostendet. Tertia conciliabit Valentini Concilii canones, qui Gothescalco favere videntur, et Carisiensi Concilio adversari.

GOTHESCALCUS DAMNATUS IN CONCILIO MOGUNTINO.

Gothescalcum in Synodo Moguntina damnatum fuisse liquet nedum testimonio praedicto Rabani Mauri Moguntini Archiepiscopi, sed etiam ex variis Scriptoribus et Annalibus, qui eius meminere, quique summo consensu non extremum inter Haereticos Praedestinatianos locum illi tribuunt. Ita maxime Annales Fuldenses et Bertiniani, Flodoardus, lib. 3. Historiae Remens., Aventinus, lib. 4. Annalium: Trithemius lib. 3. Vitae Rabani, qua de re sic a Pithoeo editus Francicorum annalium scriptor, qui isdem temporibus vixit:

Circa Kalendas Octobris, inquit: Generale placitum (Rex Ludovicus) habuit apud Moguntiacum, in quo Legatos fratrum suorum et Normanorum, Sclavorumque suscepit, audivit et absolvit: homines etiam Rabani Episcopi adversus Dominum suum conspirantes publice convictos cum eo pacificavit. Gothescalcus quoque quidam Presbyter de Praedestinatione Dei prave sentiens, et tam bonos ad vitam, quam malos ad mortem perpetuam, inevitabiliter a Deo praedestinatos esse affirmans, in conventu rationabiliter, ut plurimis visum est, convictus et ad proprium Episcopum Hincmarum, Remis transmissus est, prius tamen iuramento confirmans, ne in regnum Ludovici ultra rediret.

Testatur et Hincmarus, epistola ad Nicolaum Papam, ubi de Gothescalco sic ait:

Peragratis regionibus plurimis et exitiosa semina Sator pessimus seminans; tandem in Moguntina civitate habita Synodo et Rabano Archiepiscopo libellum sui erroris porrigens, damnatus ab omnibus Germaniae Episcopis cum litteris Synodalibus ad Metropolim Remorum, cui iam, auctore Domino, praeeram, est remissus.

Quantae autem auctoritatis esse debeat huius Synodi in Gothescalcum animadversio, testatur in primis insignis Moguntini Archiepiscopi illius Synodi praesidis pietas et eruditio. Hic enim est magnus ille Rabanus Maurus, quem sanctus Odilo Abbas Cluniacensis vocat fide Catholicum et spirituali scientia ad plenum edoctum: Hermannus Contractus divinorum librorum tractatorem egregium: Ioannes Trithemius virum in divinis litteris eruditissimum, cui nec Italia similem, nec Germania peperit aequalem: Sixtus Senensis virum omnium disciplinarum cognitione absolutissimum, cui nullum parem eo saeculo Germania tulit: Cardinalis Baronius fulgens temporibus istis Germaniae sidus, verticem huius temporis Theologorum et non imparem magnis Doctorem. In tanti igitur nominis viri decreta et sancita quid mussitare poterunt Novatores? Testantur idipsum qui isti Synodo adfuerunt Antistites, idque tanto numero, ut Hincmarus ad Nicolaum Summum Pontificem scribat, Gothescalcum in hac Synodo ab omnibus Germaniae Episcopis damnatum fuisse. Quales vero et quanta doctrina, ac pietate celebres fuerint illi Pontifices, Trithemius in Chronico Hirsaugiensi ad annum 848. docet his verbis:

Fuerunt inter alios praesentes ibi celeberrimi viri Episcopi, Helti Archiepiscopus Trevirensis, Hildeboldus Archiepiscopus Coloniensis, Altefridus Episcopus Hildesheimensis, Haimo Episcopus Alberstatensis, Ludericus Episcopus Brennensis, etc.; et multi alii Episcopi et Abbates et Monachi, inter quos complures erant vita et doctrina famosissimi.

Quantum autem haec in Gothescalcum lata prima sententia eius animum exulceraverit, inde patet, quod deinceps adversus Rabanum Synodi Praesidem furere, ac bacchari non cessarit: neque eum dumtaxat atrocissimis laceravit iniuriis, sed etiam quos adversantes, atque repugnantes expertus est, a Rabani nomine Rabaniticos haereticos appellavit, ut testatur Amolo Lugdunensis Archiepiscopus in ea quam ad ipsum Gothescalcum scripsit Epistola.

Septimo loco, inquit, duo prorsus gravia mala in tuis nobis moribus plurimum displicuerunt; unum quod Sacerdotes Dei et Rectores Ecclesiarum tantis iniuriis et convitiis et maledictis laceras, tanto despectu et contumacia conculcas, utique spiritu erroris et superbiae miserabiliter deceptus; ut omnino nihil Christianae patientiae, nihil Christianae reverentiae habere videaris. Nam inter cetera, omnes qui insano sensuum tuorum zelo fidei resistunt, haereticos appellare non metuis, eosque a bono et erudito viro, atque Catholico Episcopo Rabaniticos nuncupare praesumis.

GOTHESCALCUS IN CARISIACO CONCILIO DAMNATUS.

Ea est perniciosae et haereticae doctrinae lues, ut nullo etiam igne, nulloque coelitus immisso fulmine purganda videatur. Quod utique Gothescalcus ipse demonstrat; damnatus enim a Patribus Synodi Moguntinae, non tamen emendatus, a Germania in Galliam profectus est, ut refert Hincmarus Epistola ad Nicolaum summum Pontificem:

Damnatus, inquit, Gothescalcus ab omnibus Episcopis Germaniae, cum litteris Synodalibus ad Metropolim Remorum, cui iam auctore Domino praeeram, est remissus. Quid autem exinde contigerit, continuo subiicit: Postea, inquit, a Remorum, ac Galliae, Belgicae et aliarum Provinciarum Episcopis auditus et inventus haereticus, quia resipiscere a sua pravitate non voluit; ne aliis noceret, quia sibi prodesse nolebat, iudicio praefatarum Provinciarum Episcoporum, in nostra Parochia, (quoniam Rothaldus Suessionensis Episcopus de cuius Parochia erat, illi nesciebat resistere, et novitatis amans timebatur a nobis, ne disceret prava sentire, qui noluit sentire recta et docere:) neve idem Gothescalcus, cum aliis communem vitam ducens, errori suo faceret esse communes, Monasteriali custodiae mancipatus est, etc.

Seu ut loquitur lib. De Praedest. cap. 2. Inde in Synodali conventu in Carisiaco Palatio iterum auditur Gothescalcus ab Episcopis et ceteris quamplurimis viris Ecclesiasticis, atque Religiosis, qui eidem Synodo interfuerunt. Aderant autem Archiepiscopi duo, Wenilo et Hincmarus, ille Senonensium, hic Remorum: Episcopi vero complures, Fulconius Morinensium; Teudericus Cameracensium, Rothaldus Suessionum, Ragenarius Ambianensium, Imo Noviomagensium, Erpoinus Silvanectensium, Lupus Catalonensium, Irminfridus Belvacensium, Pardulus Laudunensium, Teutbordus Lingonensium, et Gernobrius Turonensis in Provincia Episcopus. Chorepiscopi quoque duo, Rigboldus et Wiruus, ille Remorum, hic Cameracensium: alii denique doctrina et pietate spectabiles viri aderant; quos inter eminebant Wenilo, postea Rothomagensium Archiepiscopus, Aeneas, atque Isaac, deinde Parisiorum et Lingonensium Episcopi, atque ipse Bavo Orbacensis Monasterii, adeoque Gothescalci Abbas.

Subdit autem Hincmarus ibidem:

In quorum praesentia sicut et in Moguntina civitate inventus haereticus, atque incorrigibilis, honore Presbyterali, quem per Rigboldum Remorum Chorepiscopum, cum esset Suessionensis Parochiae Monachus, inscio Civitatis suae Episcopo usurpaverat potius quam acceperat, abiectus et pro sua irrevocabili contumacia secundum leges et Agathenses Canones, ac Regulam sancti Benedicti, ut improbus virgis caesus, sicut decreverant Germaniae Provinciarum Episcopi; ne aliis noceret qui sibi prodesse nolebat, ergastulo est retrusus.

Omnem tamen navavit operam Hincmarus ut Evangelicae Charitatis via Gothescalcum meliorem in frugem reduceret priusquam eum ad tribunal evocaret: refert enim Flodoardus lib. 3. cap. 28. quod scripsit Hincmarus Gothescalco, Monacho, qui erat prolapsus in haeresim, de quibusdam sententiis Auctorum, quas ille non bene intelligebat, vel exponebat, maxime Prosperi, quarum sensum Hincmarus per sententias praecipue Beati Augustini exponit et ceteros idoneos proponit testes Apostolicae fidei Doctores, quorum sequendam in omnibus admonet esse doctrinam, ostenditque testimoniis manifestis Deum et bona praescire et mala: sed mala tantum praescire, bona vero et praescire et praedestinare: unde praescientia esse potest sine praedestinatione: praedestinatio autem non potest esse sine praescientia: et quia bonos praescivit et praedestinavit ad Regnum; malos autem praescivit tantum, non praedestinavit, nec ut perirent sua praescientia compulit. Cui definitioni subscribere idem Gothescalcus pertinacissime recusavit. Damnatus autem Synodi Carisiensis decreto Gothescalcus et in Altivillari Monasterio inclusus, geminam fidei suae professionem edidit, breviorem unam, alteram prolixiorem, in quibus suum dogma de Praedestinatione flagitiose dissimulat, nam id docet unum, reprobos ad poenam praedestinari: non tamen negat, eos etiam praedestinari ad culpam, ut prius docuerat; quo opinionem suam callide, ac fraudulenter texuit. Nam certum est eum asseruisse reprobos praedestinari a Deo non tantum ad poenam, sed etiam ad culpam; id enim affirmat Rabanus in Epistola ad Heberardum Comitem, apud quem conqueritur, quod secum manere patiatur quemdam sciolum nomine Gothescalcum, qui ita Praedestinationem exponat, quasi Deus praedestinatione sua cogat hominem interire: necnon et Amolo Lugdunensis Archiepiscopus in Epistola ad ipsum Gothescalcum, ubi ita scribit:

Quarto loco displicet nobis valde, quia tam dure et indisciplinate et in> muniter de divina Praedestinatione sentis et loqueris in damnatione reproborum, ut omnes illos qui ad sinistram ponendi sunt in die iudicii et cum Diabolo atque Angelis eius pro malis meritis suis aeterno igni damnandi, ita sunt divinitus ad interitum praedestinati, ut eorum prorsus nullus aliquando potuerit, nullus possit salvus esse. Quod sentire et dicere, quid est aliud quam in Deum graviter et horribiliter blasphemare? sic illis eius praedestinatio hanc necessitatem irrevocabiliter imposuit, ut omnino quod ad salutem suam proficeret operari non possint.

Ut autem luculentius appareat quae fuerint pestifera ipsius Gothescalci dogmata, haec subiicere lubet sub sequenti titulo.

QUINAM FUERINT PRAECIPUI ERRORES GOTHESCALCI.

Eos omnes scribit et recenset Hincmarus Epist. ad Nicolaum Pontificem, ubi de Gothescalco ait: Verum si vestra sapientia catholica vult scire quae contra Catholicam fidem, ex veteri haeresi Praedestinatianorum (quae primum in Africa, postea in Galliis per idem tempus quando et Nestoriana haeresis est exorta, et tempore Coelestini Papae ipsius auctoritate et instantia sancti Prosperi est revicta) dicere videatur, de multis pauca vobis numero, sed non pondere capitulatim significamus:

Dicit, quod et veteres Praedestinatiani dixerunt, quoniam sicut Deus quosdam ad vitam aeternam, ita quosdam praedestinavit ad mortem. Dicit, quod et veteres Praedestinatiani dixerunt, quoniam non vult Deus omnes homines salvos fieri, sed tantum eos qui salvantur: omnes autem salvari quoscumque ipse salvare voluerit: ac per hoc quicumque non salvantur, penitus non esse voluntatis illius ut salventur, quoniam si non omnes salvantur quos vult Deus salvos fieri, non omnia quaecumque voluit fecit; et si vult quod non potest, non omnipotens, sed infirmus est. Est autem omnipotens qui fecit quodcumque voluit, dicente Scriptura: omnia quaecumque voluit Dominus fecit in Coelo et in Terra, in mari et in omnibus abyssis, et item: in voluntate tua, Domine, cuncta sunt posita et non est qui possit resistere tuae voluntati; si decreveris salvare nos, continuo liberabimur. Dicit, quod et veteres Praedestinatiani dixerunt, quod non pro totius mundi redemptione, idest non pro omnium salute et redemptione Dominus et Salvator noster Iesus Christus sit crucifixus et mortuus, sed tantum pro his qui salvantur. Dicit dispari traditione, sed pari errore, quod et veteres Praedestinatiani dixerunt, exponens sententiam Apostoli Petri, eum qui emit eos Dominum negantes, Baptismi, inquit, Sacramento eos emit, non tamen pro eis crucem subiit, neque mortem pertulit, neque sanguinem fudit: quod autem Baptismi perceptio redemptio nuncupetur, Doctor gentium manifeste fatetur: nolite contristari, inquit, Spiritum sanctum Dei in quo signati estis in die redemptionis. At illa quae propria et specialis est solorum omnium Electorum, quam eis tantummodo Crucifixus impertivit, pius Redemptor ipsorum sicut a praeteritis, ita nimirum a praesentibus, natos et nascituros, vivos et mortuos, videlicet omnes pariter Electos redemit, eruit, abluitque peccatis. Et idem alibi idem Gothescalcus scribit: absit procul a me, ut vel illud solummodo velim somniare, nedum semel susurrare, ut illum eorum perpetualiter secum periturum antiquus rapere valeat anguis, pro quibus redimendis tam pretiosus Deo Patri Domini nostri Filii sui fusus est sanguis. Amen. Et idem > loquens ad Deum: claret itaque satis aperte quod nullus tibi perit quisquis redemptus est per sanguinem crucis tuae.

Quamquam autem pestifera haec dogmata omnibus Catholicis execranda viderentur, nonnullos tamen habuerunt propugnatores: in primis namque Lupus Servatus Moguntinus Presbyter, pro Gothescalco scripsisse videtur libellum De tribus quaestionibus: nihilominus ipsemet Gothescalcus illum suarum partium omnino esse non putavit, sic enim de eo scribit ad Ratramnum Monachum Corbeiensem:

Nempe tribus horum studui proprium indere sensum Macaudo, Ionae, atque Lupo, rutilantibus ore Poscens obnixe satagant ut vera referre, Nemo sed excepto quid adhuc mihi reddidit uno, Qui cum sit catus simul et catus et moderatus Sic iam terna sui librans responsa libelli, Ut dempto neutri pleno discrimine parti Congruat.

Fatetur itaque Gothescalcus Lupum sic scripsisse, ut in utramque partem inclinet et neutri plene congruat. Et certe dum tertiam quaestionem, quae de Christi sanguine est, pertractat (inquit Antonius Deschamps), postquam ostendit multa sacrae Scripturae testimonia quibus Christus pro omnibus mortuus dicitur, sic explicari posse ut de solis praedestinatis accipiantur, addit etiam illa Scripturae testimonia de redemptione sufficienti posse accipi et ad omnes prorsus homines extendi. — Prodierunt etiam libelli aliquot, qui pro Gothescalco scribi videntur: at ex iis duo tantum de divina homines omnes salvandi voluntate fuse pertractant, quorum alter De tribus Epistolis, alter De veritate fidei retinenda inscribitur. Quis autem eorum librorum fuerit Auctor, adhuc sub iudice lis est; quidam enim eos tribuunt Remigio Lugdunensi Archiepiscopo, alii Floro eiusdem Ecclesiae Diacono: quod utique cum fuerit incertum, usus invaluit, ut nomine Ecclesiae Lugdunensis circumferrentur: unde Tomo 4. Bibliothecae Patrum hi libelli inseruntur sub hoc titulo, Ecclesia Lugdunensis contra Ioannem Scotum: at de his libellis infra pleniorem sermonem faciemus. — Prudentius pariter Trecensis Episcopus Gothescalci defensor acerrimus extitit, ut constat ex Epistola, quam ad Wenilonem Senonensem Archiepiscopum scripsit, in qua negat se consensurum ordinationi Aeneae Parisiensis Episcopi, nisi prius capitulis quatuor subscriberet, quae ipse designat, quaeque Carisiacensibus sunt opposita. Verum quis fuerit iste Prudentius referunt annales Francorum, seu Bertiniani ad annum 461. his verbis: Galindo cognomento Prudentius, Tricassinae civitatis Episcopus, natione Hispanus, apprime litteris eruditus, qui ante aliquot annos Gothescalco Praedestinatiano restiterat: post felle commotus contra quosdam Episcopos secum haeretico resistentes, ipsius haeresis defensor acerrimus; indeque non modica inter se diversa et fidei adversa scriptitans moritur. — Hunc autem revera Carisiacensibus decretis subscripsisse, testatur Hincmarus lib. De Praedest. cap. 21.

Miramur, inquit, cum in praefata Synodo Carisiaca capitulis superius memoratis subscripserit Dominus Prudentius, et Canonicas Sanctiones, atque decreta Apostolicae sedis Pontificum sufficienter cognita de Syno> dali subscriptione, atque professione habeat, tam inconsulte et inconsuete sine probabili collatione contra regularum instituta, huiusmodi scriptum, pro ordinationis consensu Coepiscopi sui ad Archiepiscopum et Coepiscopos suos transmiserit.

Nec refert quod Prudentius ille inter Sanctos numeretur, eiusque festum celebretur Trecis et in Martyrologio Gallicano sexto Aprilis, (quod a doctissimo viro Domino Andrea du Saussay editum est), virtus eius, ac sanctitas commendetur. Idem enim dici potest de ipso, quod de Fausto Rhegiensi supra diximus, nempe quod circa vitae finem eiurata tandem haeretica doctrina et ex charitate, ac mutua concordia compositis animis, cum ceteris catholicis Praesulibus senserit, et eximias virtutes fide integra omnibus perspecta illustraverit.

Oppugnatores autem errorum Gothescalci plures extitere; inter quos non commemorabo Ioannem Erigenam, seu Scotum, qui licet omni arte et marte in Gothescalcum pugnaverit, variis nihilominus erroribus inquinatus est, ut constabit infra. Prae ceteris autem Gothescalci impugnatoribus et damnatoribus enituit Hincmarus, qui praeter Epistolas et Apologiam, quam pro fide Catholica contra errorem Gothescalci scripsit ad Nicolaum Papam, etiam plurima alia in lucem edidit, et inter cetera Collectionem sententiarum Orthodoxorum Patrum, ad confutandas blasphemias istius Gothescalci, quam filiis Ecclesiae suae dedicavit, docens Deitatem divinae Trinitatis non debere dici Triplicem, cum in summa Trinitate unitas sit. Item Poema eruditissimum Carolo Regi vovit, in quo agitur de gratia et praedestinatione Dei, de Sacramento corporis et sanguinis Christi, de modo videndi Deum, de origine animae, et de fide sanctae Trinitatis. Et hoc opus inscripsit Ferculum Salomonis. Insuper maximum volumen De Praedestinatione Dei et libero arbitrio contra quosdam Episcopos reprehensores suos, et praesertim contra dictum Gothescalcum et Ratramnum Monachum Corbeiensem collegit et composuit. — Item alium pulcherrimum librum contra eundem Gothescalcum et alios Praedestinatianos nomine Regis exaravit et suae Maiestati his verbis scripsit: Domino Carolo Regi, etc. Haec Baronius ad annum 848. n. 16., et Flodoardus, qui hanc utique controversiam apprime nosse potuit; fuit enim Canonicus Ecclesiae Rhemensis tempore Artoldi, qui quadragesimo octavo post Hincmari obitum in Archiepiscopatu Rhemensi subrogatus est Fulconi successori Seulfi, cuius praedecessor Henricus, qui paulo post successerat Hincmaro.

QUID EGERIT VALENTINA SYNODUS CIRCA GOTHESCALCI DOCTRINAM.

Dum motae a Gothescalco quaestiones tanta utrinque contentione agitantur (inquit Antonius Deschamps), Lotharii Imperatoris iussu trium Provinciarum Lugdunensis, Viennensis et Arelatensis Praesules Valentiam convenerunt, ut civitatis illius Episcopi, qui ob varia crimina pessime audiebat, causam cognoscerent: ea autem disceptata, statuendum sibi aliquid putaverunt de illis controversiis, quibus tot iam annos Gallia personabat, atque ut in eo conventu nonnulli erant Hincmaro subinfensi, Gothescalci patrocinium quoad licuit suscepere, et Carisiacae Synodi decreta, quibus condendis Hincmarus praefuerat, quantum fas fuit oppugnarunt. Sex ea de re sanciti sunt Canones. Primus universe praescribit novitates vocum omni studio vitandas esse, et Ioannem Scotum, sive Erigenam petit, qui contra genuinam Gothescalci Praedestinationem librum ediderat erroribus et profana vocum novitate scatentem. Secundus decernit, nec prorsus ulli malo praescientiam Dei imposuisse necessitatem ut aliud esse non possit: adeoque Gothescalci opinionem in Moguntina Synodo pridem detestatam condemnat. Tertius geminam Praedestinationem esse asserit, alteram Electorum ad vitam, alteram Impiorum ad mortem: ac proinde Gothescalco favet in speciem, et verbo tenus discrepat a primo Carisiacensi capitulo, quod ita conceptum erat: unam Dei Praedestinationem tantummodo dicimus, quae aut ad donum pertinet gratiae, aut ad retributionem iustitiae. Quartus de redemptione sanguinis Christi agit, nec cum decreto Carisiaco reipsa pugnat; statuit autem, quod omnes regenerati a peccatis abluti sint, non tamen omnes salvi fiant: et illum Gothescalci errorem perimit, quo asserebat solos praedestinatos in Baptismo gratiam consequi. — Huiusmodi autem decretorum praecipuus auctor extitit Ebbo, ut cognosci potest ex praefatione illius Concilii, in qua post Archiepiscopos solus ex Episcopis Ebbo nominatur cum hoc elogio: Conlaborante eis quam maxime venerabili Ebbone Gratianopolitano Episcopo. Hic porro occultas cum Hincmaro Rhemensi Archiepiscopo simultates gerebat; quod Ebbonis illius ex sorore nepos esset, qui adversus Ludovicum Pium coniuraverat, quique eam ob rem exauctoratus et Rhemensi pulsus Archiepiscopatu suam in sedem suffectum Hincmarum gravissime tulerat. Hunc avunculi sui dolorem ulturus, Ebbo Gratianopolitanus, Hincmaro et Carisiacensibus capitulis liberius obtrectabat. Cumque in Valentina Synodo plurimum posset, atque eius decreta componeret, haec illis verba inseruit: Porro capitula quatuor, quae a Concilio Fratrum nostrorum minus prospecta suscepta sunt propter inutilitatem, vel etiam noxietatem et errorem contrarium veritati: sed et alia novemdecim syllogismis ineptissime conclusa; et licet iactetur, nulla saeculari litteratura nitentia, in quibus commentum Diaboli potius quam argumentum fidei deprehenditur, a pio auditu fidelium penitus explodimus. Prima parte Carisiaca capitula designantur: secunda vero Ioannis Scoti placita, qui Gothescalci haeresim impugnare aggressus, in alias impegit nihilo tolerabiliores et Catholicorum omnium exsecratione dignissimas. Iniquum vero fuit Carisiaca decreta, quae a Valentinis in geminae tantum praedestinationis assertione, idque verbo tenus discrepant, cum impurissimis scriptoris erroribus coniungi, eademque muletari sententia: quapropter ipsi etiam Praesules, qui Valentino huic Concilio interfuerant, cum postea ad Synodum Lingonensem convenissent, haec ipsa Valentina decreta ita probaverunt, ut illam in Concilium Carisiacum notam tolli voluerint, sicut et etiam sublata est in Tullensi Synodo: quod argumento est, eam Ebbonis potius arte quam de Concilii sententia appositam fuisse. — Haec autem Valentinae Synodi decreta cum a Remigio Archiepiscopo Lugdunensi excepisset Carolus Calvus Rex, ea tradidit Hincmaro, quatenus vel ea impugnaret, vel eis subscriberet. Hincmarus autem impugnationem illorum capitulorum diu distulit, sperans forte Valentini Synodi Praesules suam sententiam mutaturos, aut Synodum a Remigio Lugdunensi cogendam, qua melius omnia componi posse arbitrabatur: tandem triennio post eadem capitula excerpta ad Carolum Regem, inquit

Flodoardus lib. 3. cap. 15. composuit volumen ingens plures continens libros de Praedestinatione Dei et libero arbitrio, contra quosdam reprehensores suos Episcopos, maximeque contra Gothescalcum, atque Ratramnum Monachum Corbeiensem. — Multa vero in hoc Valentino Concilio reprehendit Hincmarus. Primum, quod se absente et ignaro, nec admonito prius, praeter charitatis fraternae officium, quatuor capitula Synodica auctoritate damnassent, quae ab ipso et Coepiscopis in Synodo Carisiacensi scirent comprobata. Praeterea, quod dum una cum Hincmari capitulis Ioannis Erigenae capitula coniungunt, videantur Hincmarum reum agere eorum quae Erigena scripsisset; cum tamen ne fando quidem, de iis quicquam accepisset. Dehinc, quod quae scripserat, in aliam detorqueant mentem; ut videre est in eius Epistola apud Flodoardum, laudato loco. Quod autem revera Valentina Synodus Carisiaca decreta non solverit, sed benignius tantum illas propositiones Gothescalci interpretata fuerit quam haec fecerat, constat ex illiusmet decretis. Quando enim Valentina approbat Deum sicut quosdam ad vitam aeternam, sic alios ad mortem aeternam praedestinasse, intellexit quod ad mortem aeternam praedestinaverit consequenter, nempe propter ipsorum peccata praevisa: non autem quod antecedenti et efficaci voluntate ad mortem aeternam, adeoque ad peccatum, quod est ipsius causa, praedestinarit. Synodus vero Carisiacensis cum Hincmaro, et antea Synodus Moguntina cum Rabano, in hunc secundum sensum propositionem illam Gothescalci damnavit, quem veterum Praedestinatianorum sensum fuisse testatur Hincmarus c. 15. lib. De Praedest.: Veteres, inquit, Praedestinatiani reproborum Praedestinationem ad interitum confitentur: quos sicut dicunt a Deo praedestinatos ad interitum, ita etiam ad peccatum. Hoc moderni Praedestinatiani colorem mutant, sed odoris et saporis intelligentia redolent. Dicunt enim: praedestinavit Deus reprobos ad interitum, non ad peccatum: cum nonnisi per peccatum pervenire valeant ad interitum. Similiter quando Valentina Synodus approbavit quod aiebat Gothescalcus, Deum non velle salvare omnes homines, sed eos tantum qui salvantur: et Christum pro omnibus non esse mortuum etc., intellexit eum loqui de voluntate salvandi efficaci et absoluta: non autem conditionata et per modum beneplaciti: de qua Hincmarus et Synodus Carisiaca non immerito eum intellexerant: deque morte Christi et redemptione non quoad sufficientiam tantum, verum etiam quoad efficacem applicationem, ita ut reipsa illis ad salutem consequendam profuerit. Quibus constat utramque Synodum tantum specie tenus, ac diversa intelligentia verborum Gothescalci pugnasse, revera tamen utramque eius perversa dogmata damnasse.

Duplicem Praedestinationis principem effectum, Gratiam nempe et Gloriam, ex dictis liquido constat; quocirca propositam difficultatem ex integro absolvemus, si quae sint utriusque causae demonstremus. — Quod ut fiat planius,

Notandum 1. Quamquam Pelagius, Iulianus et Massilienses hunc tetrum in errorem impegerint, quod aliquam ex parte liberi arbitrii gratiae causam assererent; eorum tamen non eadem fuit omnino sententia. Siquidem Pelagius, referente S. Augustino, Epist. 107. cum dixisset lib. 1. De libero arbitrio: Qui bene utitur arbitrii libertate, ita se totum tradit Deo, omnemque suam mortificat voluntatem, ut cum Apostolo possit dicere, vivo ego iam non ego, vivit vero in me Christus; ponitque cor suum in manu Dei, ut illuc quo voluerit Deus ipse declinet, subdit: Hoc autem tam magnum adiutorium tunc meremur cum sine illo adiutorio nonnisi de arbitrii libertate ad Dominum currimus, ab eo nos regi cupimus, etc. Iulianus vero et eius Asseclae volunt, inquit S. Aug. lib. 2. Contra duas Epist. Pelagii c. 8., in homine ab ipso homine incipere cupiditatem boni, ut huius coepti meritum, etiam perficiendi gratiam consequatur. Massilienses vero inquiunt, vitam aeternam his appendi, qui Deo sponte crediderint et auxilium gratiae initio credulitatis acceperint, ut scribit S. Prosper Epistol. ad S. Augustinum. Ita Pelagius volebat per bona opera liberi arbitrii viribus elicita nos posse consequi gratiam, non quae omnino necessaria esset, sed quae conduceret ad facilius virtutes sectandas: Iulianus autem contendebat nos ex nobis ipsis habere rectam voluntatem et pium conatum, quibus gratiam ad opus bonum eliciendum necessariam assequeremur: Massilienses vero concedebant nostras voluntates gratia praeveniri in omni conatu et opere bono; asserebant tamen in nobis esse quaedam initia fidei, quibus Deus movebatur ad conferendam primam gratiam auxiliantem, contra quos omnes sit

Conclusio unica. — Nullis naturae viribus possumus ulla tenus gratiam auxiliantem promereri. Haec est de fide determinata in Conciliis, Arausicano Can. 6. Si quis sine gratia Dei volentibus, desiderantibus et pulsantibus nobis misericordiam dicit conferri; non autem divinitus, ut haec omnia sicut oportet agere valeamus per infusionem et inspirationem sancti Spiritus in nobis fieri confitetur, etc. anathema sit. Et Tridentino sess. 6. cap. 3. Si quis dixerit sine praeveniente Spiritus Sancti inspiratione, atque eius adiutorio hominem credere, sperare, diligere, aut paenitere posse sicut oportet ut ei iustificationis gratia conferatur, anathema sit. Et ibidem cap. 5. prius dixerat: Ipsius iustificationis exordium in adultis a gratia Dei per Christum Iesum proveniente sumendum esse, hoc est ab eius vocatione qua nullis eorum existentibus meritis vocantur. Idem omnino definivisse Concilium Palaestinum affirmat S. Prosper adversus Collatorem cap. 10. dicens: In Orientalium Episcoporum iudicio Pelagius, eos qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ut Catholicus posset videri, anathematizare compulsus est.

Hanc ipsam veritatem pluribus probat S. Augustinus: Primo quidem exemplo Christi Domini: Christus Dominus fuit exemplar nostrae Praedestinationis, siquidem praedestinavit nos conformes fieri imaginis Filii sui, ait Apostolus: sed unio hypostatica, quae est primarius Christi Domini praedestinationis effectus, fuit omnino gratuita; nam ut loquitur sanctus Augustinus libro De Praedestinatione Sanctorum cap. 15. Respondeatur quaeso, ille homo, ut a Verbo Patri coaeterno in unitatem personae assumptus Filius Dei unigenitus esset, unde hoc meruerit? Quod eius bonum qualecumque praecessit? Quid egit ante, quid credidit, quid petivit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret? Inde concludit: Ea gratia fit ab initio fidei suae homo quicumque Christianus, qua gratia homo ille ab initio suo factus est Christus. Et infra: Sicut ergo praedestinatus est ille unus, ut Caput nostrum esset, ita multi praedestinati sumus, ut membra eius essemus.... Quisquis in Capite nostro praecedentia merita singularis illius generationis invenerit; ipse in nostris membris eius praecedentia merita multiplicatae regenerationis inquirat, etc. — Secundo, idipsum probat exemplo S. Pauli dicentis 1. Corinth. 15. Non sum dignus vocari Apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei, etc. Quos sic urget S. August. libro De Gestis Pelagii c. 14.:

Sancte Paule Apostole! Pelagius Monachus dignum te dicit fuisse, qui acciperes omnes gratias Apostolatus tui, tu ipse quid dicis? Non sum dignus vocari Apostolus.... Itane ut deferam honorem Paulo, Pelagio magis de Paulo credere audeam, quam Paulo? non faciam. Me namque potius onerabo, quam illum honorabo si fecero. Subdit: Audiamus etiam cur non sit dignus vocari Apostolus? Quia persecutus sum, inquit, Ecclesiam Dei. Si sensum sequeremur, quis non istum a Christo damnandum censeret potius quam vocandum. Quis ita diligat Praedicatorem ut non detestetur persecutorem.... Faciens igitur tantum mali, unde meruisti tantum boni? Audiant respondentem omnes gentes: gratia Dei sum id quod sum. Numquid aliter est gratia commendata, nisi quia est indigno data? Et gratia eius in me vacua non fuit.

Unde autem probat quod gratia in eo vacua non fuit nisi ex eo, quod sequitur: sed plus omnibus laboravi? Proinde non laboravit ut Gratiam acciperet; sed accepit ut laboraret; atque ita ad accipienda debita praemia fieret dignus, gratiam gratis accepit indignus. — Probat 3. ibidem ex natura ipsius gratiae, Ipsum, inquit, Gratiae nomen et eius intellectus aufertur, si non gratis datur, sed eum, qui dignus est, accipit. Et serm. 41. De verbis Apostoli: Ideo gratia, quia gratis datur, quia non quasi merces redditur post discussionem meritorum; sed donum datur post delictorum veniam. Unde lib. 1. Contra duas Pelagii Epistolas cap. 2. concludit: Haec est intentio, qua Gratiam destruere moliuntur, ut eam dari secundum merita nostra contendunt. Quibus constat Gratiam ex natura sua requirere quod gratis et nullis praecedentibus meritis donetur. Nam, inquit Apostolus ad Rom. 11. si gratia, iam non ex operibus, alioquin gratia iam non esset gratia. — Probat 4. Ex eo quod gratia ipsa sit principium omnis meriti:

Quod est, inquit Epist. 105. ad Sixtum, meritum hominis ante gratiam, quo merito percipiat gratiam? cum omne bonum meritum nostrum non in nobis faciat nisi gratia: et cum Deus coronat merita nostra, nihil aliud coronet, quam munera sua; et prius dixerat: Percipiendae huius gratiae merita nulla praecedunt: quoniam meritis impii non gratia, sed poena debetur: nec ista esset gratia, si non daretur gratuita, sed debita redderetur.

Confirmantur haec omnes probationes ratione Theologica: Nullum opus ordinis naturalis potest aliquid supernaturale promereri: sed gratia est ordinis supernaturalis: ergo per nullum opus naturae viribus elicitum eam aliquis potest promereri. Minor constat. Maior probatur: aliqua debet esse aequalitas et commensuratio inter debitum et compensationem, laborem et mercedem, certamen et praemium: sed nulla est inter opus naturale et gratiam, quae est ordinis supernaturalis; adeoque per opera naturalia nullus gratiam promereri potest: unde merito sanctus Augustinus cap. 14. De Gestis Pelagii: Quamvis bene operanti gratiam fides impetret, ipsam certe fidem, ut haberemus nulla fide meruimus; sed in ea nobis danda, in qua Dominum sequeremur, misericordia eius praevenit nos.

Obiicies 1. Si nulla existente causa, nulloque praevio merito, aut demerito ex parte hominis, suam Deus gratiam concederet, vel negaret, esset personarum acceptor, et non aequus suorum donorum largitor, ac distributor: sed hoc directe militat in Apostolum dicentem 2. ad Rom. et 6. ad Ephes. Non est acceptio personarum apud Deum: ergo etc. — Nego sequelam maioris: solum enim personarum acceptio in vitium vertitur, quando quod pluribus aeque merentibus debitum est, uni soli confertur: at gratia divina et quodlibet ordinis supernaturalis donum nulli prorsus debetur, ut patet ex dictis: ergo Deus uni tribuens gratiam, non vero alteri, non est censendus personarum acceptor: in his enim, inquit S. Thom. art. 5. ad 3., quae ex gratia dantur, potest aliquis pro libito suo dare, cui vult plus vel minus (dummodo nulli substrahat debitum) absque praeiudicio iustitiae; et hoc est quod dicit Pater familias, Matth 20.: Tolle quod tuum est et vade, an non licet mihi quod volo facere? Quod egregie confirmat S. Prosper lib. 2. De Vocatione Gentium dicens:

De Parentum carnalium iudicio conqueri non audemus cum aliquos Filios suos ante ullos mores ante aliqua pietatis obsequia indulgentiori complectuntur affectu. In dominis quoque erga famulos libera est dispositio; neque iuste quoque reprehenditur, qui de unius conditionis familia quosdam sibi quos benignius honestaret et quos liberalius erudiret, elegit: numquid de summi Patris, et veri Domini benevolentissima aequitate causandum est, quod in magna domo eius innumeris differentiis universa variantur?

Obiicies 2. Si Deus suam gratiam conferret antecedenter ad voluntatis operationem et meritum, omnino pessundaretur et rueret humana libertas: sed directe militat in omnes sacras Scripturas liberum hominis arbitrium affirmantes et probantes: ergo necessum est ut homines gratiam promereantur per congruam et rectam suae liberae voluntatis operationem. — Nego antecedens: quamquam enim divina gratia humanas praeveniat et ad opus bonum praeparet voluntates, nullisque praecedentibus meritis conferatur; nihilominus non extinguit, sed potius perficit liberum hominis arbitrium, cum ipsum moraliter tantum moveat, non autem physice promoveat et impellat voluntatem ad consensum et opus. Unde merito sanctus Hieronymus Epist. ad Ctesiphontem, cum dixisset de Pelagianis: Quod autem sursum deorsum iactitant liberum a nobis arbitrium destrui: subdit: Audiant e contrario eos arbitrii destruere libertatem, qui male eo abutuntur adversus beneficium Largitoris. Quis destruit arbitrium? Ille qui semper Deo agit gratias et quodcumque in suo rivulo fluit ad fontem refert? An qui dicit; recede a me quia mundus sum, non habeo te necessarium; dedisti enim mihi semel arbitrii libertatem, ut faciam quod voluero: quid rursum te ingeris, ut nihil possim facere, nisi tu in me tua dona compleveris? Idem ibidem: *Iniuriam tibi fieri putas et destrui arbitrii libertatem, si ad Deum semper auctorem recurras, si ex illius pendeas voluntate et dicas: Oculi mei semper ad Dominum; quoniam ipse evellet de laqueo pedes meos: Unde et audes lingua proferre temeraria unumquemque arbitrio suo regi! Si arbitrio suo regitur, ubi est auxilium Dei? Si Christo rectore non indiget, quomodo scribit Ieremias: non est in homine via eius et a Domino gressus hominis diriguntur? Et aliquanto post: Frustra blasphemas et ignorantium auribus ingeris, ut liberum arbitrium condemnare. Damnetur ille, qui damnat. — Cui concinit sanctus Augustinus lib. De Spiritu et littera cap. 30.:

Liberum ergo, inquit, arbitrium evacuamus per gratiam? Absit, sed magis liberum arbitrium statuimus. Sicut enim lex per fidem, sic liberum arbitrium per gratiam non evacuatur, sed statuitur. Neque enim lex impletur, nisi libero arbitrio: sed per legem cognitio peccati, per fidem impetratio gratiae contra peccatum, per gratiam sanatio animae a vitio peccati, per animae sanitatem libertas arbitrii, per liberum arbitrium iustitiae dilectio, per iustitiae dilectionem legis operatio.

Notandum 1. Citra omnem controversiam apud Catholicos esse, praedestinationem in ordine executionis a meritis et bonis operibus omnino pendere, maxime respectu adultorum, quibus aeterna beatitudo confertur, non solum titulo Haereditatis, quemadmodum tribuitur parvulis aqua baptismali renatis et ex hac vita ante rationis usum migrantibus; sed etiam titulo Praemii, Coronae et Mercedis: unde sola remanet solvenda difficultas, an ipsa praedestinatorum electio ad gloriam, seu intentio et volitio efficax, quam Deus habet ab aeterno conferendi gloriam electis, et per quam illos a reprobis secernit, merita praevisa supponat, et ab illis pendeat tamquam a causa motiva, cuius intuitu Deus excitetur et moveatur ad illos prae aliis seligendos; an vero Deus incipiat discernere praedestinatum a non praedestinato per electionem ad gloriam ex sola sua liberalitate et bonitate procedentem, ita quod inde tantum sequatur electio ad gratiam et ad media, quibus infallibiliter praedestinatus gloriam consequetur. In cuius difficultatis resolutione triplex laborat auctorum sententia. Quidam enim cum Thomistis diserte affirmant praedestinationem non fieri ex praevisis meritis, nec praedestinatorum merita praevisa esse causam, sed potius effectum praedestinationis. Nonnulli cum Catharino asserunt aliquos eximie praedestinatos ab aeterno seligi ad gloriam antecedenter ad eorum meritorum praevisionem; aliorum vero electionem merita supponere. Ceteri vero cum Alexandro Alensi, S. Bonaventura, Alberto Magno, quibus non repugnant Doctores Subtilis et Angelicus cum numeroso celebriorum Doctorum tam veterum, quam modernorum agmine, docent electionem efficacem praedestinatorum ad gloriam merita praevisa supponere et ab illis ut a causa motiva dependere: unde supponunt antecedenter ad praevisionem meritorum, in Deo solam voluntatem complacentiae dandi gloriam, praedestinatis et reprobis communem.

Notandum 2. Praedestinationem, quantum ad praesentem difficultatem spectat, tripliciter usurpari posse: Primo quidem pro sola praedestinatione ad gratiam secundum se et solitarie sumptam: Secundo pro praedestinatione ad gloriam, praecise quatenus tantum gloria est et seorsum a gratia: Tertio denique pro praedestinatione ad gratiam simul et ad gloriam coniunctim: aliud enim est praedestinare ad gratiam, quae est primarius praedestinationis effectus: aliud praedestinare ad gloriam, quae est praedestinationis corona, et aliud simul praedestinare ad utrumque coniunctim. Certum est autem, et ex praecedenti Quaestione liquet, praedestinationem ad gratiam fieri independenter ab ullis bonis operibus et ex mera liberalitate et misericordia Dei. Certum pariter praedestinationem ad gratiam et gloriam simul et coniunctim nulla etiam supponere merita; quia gratia, quae in ipsa praedestinatione cum gloria involvitur, non datur, nec destinatur conferenda ob merita; sola ergo remanet solvenda difficultas de praedestinatione ad gloriam seorsim considerata.

Notandum 3. Sententiam asserentem praedestinationem ad gloriam solitarie et nude spectatam fieri ante praevisa merita, nihil prorsus commune habere cum erronea opinione Pelagianorum et Semipelagianorum: siquidem Pelagiani (ut dictum est) aut omnem prorsus gratiam praevenientem, excitantem et moventem nostras voluntates ad opus bonum negabant; aut eam non esse simpliciter et absolute necessariam, sed tantum ad facilius operandum affirmabant; unde manifestum est, quod asserebant praedestinationem ad gloriam fieri non ex praevisis meritis a gratia Christi et humana voluntate provenientibus, sed tantum ex operibus arbitrii liberi virtute eliciendis. Semipelagiani vero, cum contenderent initium fidei, seu primum credulitatis affectum a nobis oriri, non autem a Deo, nec ab eius gratia excitante et adiuvante; etiam affirmabant praedestinationem nostram ad gloriam non esse adaequate et universaliter ex praevisis meritis a gratia et voluntate humana profectis; quibus patet illorum opinionem longe exorbitare a sententia Catholicorum Doctorum affirmantium praedestinationem nostram fieri ex praevisis bonis operibus a gratia et humana libertate provenientibus; cum quibus sit

Conclusio unica. — Electio efficax praedestinatorum ad gloriam fit ex praevisis eorum meritis, quibus inducitur et movetur Deus ad eos prae aliis eligendos et ad aeternam beatitudinem destinandos. Haec est graviorum et melioris notae Theologorum aperta sententia, ut infra constabit; quam utique quatuor momentis probare lubet sequentibus in distinctis paragraphis, ut res clarius et efficacius appareat.

§ 1. — Prima Probatio ex Scriptura Sacra.

Hanc ipsam conclusionem ita disertis verbis Scripturae sacrae aperiunt, ut nefas videatur de ipsius veritate dubitare; et primo quidem illam diserte exprimit Christus Matth. 25., ubi electos ita compellat: Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi; esurivi enim et dedistis mihi manducare. Quibus verbis significat Christus regnum gloriae paratum fuisse electis ex bonis eorum operibus praevisis; quod patet tum ex particula causali enim, quae cum connectatur duobus verbis paratum et possidete, demonstrat regnum coelorum, nedum in executione conferri, sed etiam in intentione designari et parari propter bona opera. Tum quia sancti Patres ita praefatum contextum interpretantur, maxime vero S. Chrysostomus Homilia 80. in Matthaeum, Sciebam, inquit in persona Christi, vos antequam nati essetis huiusmodi futuros, haec vobis a me praeparata fuere: necnon et S. Augustinus in Psalm. 49., ubi expendens haec verba: Venite benedicti Patris mei percipite, ait: Quid percipite? Regnum: Pro quare? Esurivi et dedistis mihi manducare... Tanti valet Regnum Coelorum, etc. Quibus indicat opera hominum esse motiva iustitiae reddentis Regnum pro operibus. Et sermone 50. De Tempore, ait: Quare causas vel tantae mercedis, vel tanti supplicii? Percipite Regnum, et ite in ignem aeternum. Quare isti percepturi sunt Regnum? Esurivi enim et dedistis mihi manducare. Quare isti ituri sunt in ignem aeternum? Esurivi et non dedistis mihi manducare. Quibus aperte indicat causas et motiva gloriae fuisse opera misericordiae ab aeterno praevisa. Confirmatur ex sequentibus Christi verbis, ubi reprobos alloquens ait: Discedite a me maledicti in ignem aeternum, qui paratus est Diabolo et Angelis eius; esurivi enim et non dedistis mihi manducare. Ex quibus sic argumentor: eodem modo ratiocinandum est de destinatione Iustorum ad gloriam, quomodo de destinatione reproborum ad gehennam: sed Diabolus et reprobi eius asseclae non sunt ab aeterno destinati ad gehennam, nisi ob eorum praevisa demerita: ergo nec regnum Iustis est paratum, nisi ob eorum praevisa merita. Patet maior: utrobique enim est eadem particula causalis, et continua antithesis electorum et reproborum, bonorum operum et malorum, regni et ignis aeterni.

Reponunt adversarii. duplex in Deo distinguendum esse decretum ante actualem collationem gloriae, unum quidem intentionis, quo Deus gratuito et sine praevisis meritis vult eos salvare; alterum est executionis, quo Deus vult illos iam Praedestinatos salvare quidem, eisque conferre gloriam, sed per merita: de primo, inquiunt, non agitur in praefato textu, sed tantum de secundo: unde inferunt particulam illam causalem enim non esse referendam ad dictionem paratum, quae decretum intentionis significat, sed ad verba antecedentia venite et possidete, quae designant decretum executivum, quod praescientiam meritorum praesupponit. — Contra: primo, illud duplex decretum omnino fictitium est, et nedum sanctis Patribus et antiquioribus Theologis, sed etiam Philosophis inauditum, qui praeter voluntatem et decretum de fine aliquo comparando, nihil aliud quam executionem et mediorum applicationem consequentem tale decretum agnoverunt. Secundo, illa duo decreta non cohaerent invicem; secundum enim nedum primum coarctat et restringit, sed etiam omnino immutat et evertit; siquidem primum decretum, quod est intentionis et gratuitum, vel est omnino efficax et absolutum independenter a secundo, vel non: si non sit, omnino est inutile, cum tantum efficacitatem suam habere deberet a secundo, a quo tamquam a conditione dependeret: si sit, non potest subsistere cum secundo: cum enim primum decretum sit omnino gratuitum et absolutum, etiam omnino pugnat cum secundo decreto, quod est onerosum et conditionatum, quia dependet ab operibus eliciendis: impossibile namque est quod idem omnino respectu eiusdem sit gratuitum et onerosum, absolutum et conditionatum: haec enim non minus pugnant, quam simplex et compositum, quae ita sunt impossibilia, ut simul stare nequeant respectu eiusdem. Adde quod idcirco primum decretum dicitur gratuitum, quia est de danda gloria simpliciter ex mera Dei liberalitate absque ullo motivo et ulla conditione ex parte Praedestinati: secundum vero est onerosum, quia involvit conditionem meritorum et laboris; at gloriam esse dandam absque ulla conditione et cum aliqua conditione, et mera liberalitate et ex debito et mercede, absolute et conditionate, independenter ab aliquo extrinseco et dependenter, sunt omnino pugnantia: ergo invicem respectu eiusdem subsistere nequeunt. Denique, nemo negabit quod si quis promisisset absolute aliquid alteri se daturum, et vellet postea ut ille alter, cui promisit, rem ipsam mereretur, aut emeret; nemo, inquam, negabit quin per secundum dictum primum revocasset; siquidem primum erat de donatione, secundum vero esset de venditione; venditio autem et donatio sunt actus oppositi, quorum unus alterum revocat, quia donatio est mere gratuita, venditio autem est onerosa: ergo a pari si Deus haberet duplex illud decretum, quorum priori vellet dare gloriam gratis et ex pura liberalitate, posteriori vero vellet eam conferri tantum per opera; haud dubium est quin posterius decretum primum revocaret et everteret; adeoque non tantum Deum mutabilem efficeret, sed etiam divinam eius bonitatem, infinitamque sapientiam probro verteret; quod aptissimo quidem exemplo probari potest et illustrari: si dives quispiam in animo primo habuisset omnes suos parentes et amicos eximio et opulenti convivio gratis excipere; dum autem laute et opipare epulantur, cogitans ipse dives quos, quantosque sumptus fecit in illo parando convivio, apud se decerneret ut unusquisque accumbentium coenae partem solveret, eamque exigeret, dicendo quidem se illos primo gratis et ex amicitia invitasse, at se statuisse demum, quod omnes impensas solverent: quis non merito invitantis sensa rideret et succenseret? Idem plane prorsus de Deo sentiunt assertores illorum duorum decretorum, quorum primo Deus statuerat electis ex mera liberalitate et gratuito conferendam gloriam; secundo vero decerneret eam non esse largiendam nisi ex praesuppositis operibus bonis quibus illa esset promerenda.

Reponunt alii. non equidem duplex esse decretum, sed eiusdem decreti et voluntatis duplicem connotationem, secundum rationem intentionis et executionis: ita quod in primo signo rationis Deus voluerit omnibus suis electis gloriam efficaciter conferre ex mera sua liberalitate; sed tamen obtinendam per merita infallibiliter futura, et pendentem in executione ab eiusmodi meritis: et ideo in priori signo ordine intentionis gloria est destinata ante merita; in posteriori vero et ordine executionis non datur electis nisi ex meritis. — Contra: repugnat aliquid simul esse consequendum ex pura liberalitate donantis, et ex labore consequentis, ut dictum est: ergo pariter repugnat Deum decernere gloriam ex pura sua liberalitate et ex electorum meritis obtinendam; quod enim omnino gratuitum est omnem prorsus meriti, laboris et emptionis rationem excludit. Deinde, haec interpretatio directe militat in sanctos Patres supra laudatos et infra referendos, qui praefatum contextum ita interpretantur, ut asserant merita electorum esse causam ipsius praeparationis gloriae; non autem solum illius collationis: ita quod non aliter praeparaverit Deus gloriam electis prae aliis, nisi quia isti praevisi sunt bene operantes. Denique, eadem est ratio praeparati regni electis, ac parati ignis aeterni Diabolo et Angelis eius: sed ordine intentionis non fuit paratus ignis aeternus Diabolo et Angelis eius ante praevisa illorum demerita: ergo pariter ordine intentionis paratum non fuit regnum electis nisi ex praevisione meritorum ipsorum: adeoque sicut non potest duplex distingui voluntas, exequens scilicet et intendens respectu reproborum, ita nec assignanda est respectu electorum.

Reponunt denique. in praefato contextu Scripturae sacrae reddi quidem rationem cur tradatur possessio aeterni regni illis quibus debetur propter opera, non autem assignari causam quae Patrem impulerit ut illis potius quam aliis regnum pararet. Idque probant ex verbis illis, Benedicti Patris mei, quae significant Deum sua Praedestinatione fuisse causam totius felicitatis Sanctorum; benedictio quippe divina in sacris Litteris non supponit, sed causat bonum quod exprimit, sic Genesis 1. Benedixit eis et ait: Crescite et multiplicamini et replete terram, etc. — Contra: primo particula enim revera causalis est; non autem tantum explicativa, ut constat apud omnes Scripturae sacrae interpretes: ergo replica nulla. Secundo, eodem modo causalis esse debet respectu destinationis electorum ad gloriam, ac respectu designationis reproborum ad gehennam: sed nemo dixerit illam non esse causalem respectu reproborum, quibus gehenna tantum decernitur ob prava eorum merita: ergo nemo pariter inficiari debet illam esse causalem respectu electorum. Denique, illud ipsum postulat verborum series et intentio Christi iudicis sententiam illam ferentis, ait namque: possidete paratum vobis regnum, esurivi enim, etc., quasi diceret: quia mihi tantum bonum praestitistis, quia mihi in urgente mea, meorumque necessitate praesto fuistis; ideo in compensationem beneficii, Venite, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi. Dum autem Praedestinati respondent: Domine, quando te vidimus esurientem, et pavimus te; sitientem, et dedimus tibi potum? Semper Christus suam gratitudinem obtendens et in praefata ratione compensandi beneficii perstat, dicens: Amen dico vobis, quamdiu fecistis uni ex his fratribus meis minimis, mihi fecistis. Quae procul dubio verba Christi gratitudinem significando, etiam indicant motivum cur fuerit electis paratum regnum, nempe quia praevisa sunt eorum charitatis officia. Ad confirmationem dico, quod etsi benedictio Dei interdum eo sensu usurpetur in Scriptura, frequenter tamen per eam significatur aliquid consequens ad bonum opus creaturae, propter quod illa a Deo diligitur et benedicitur; sic Genesis 22. Deus Abrahamum alloquens ait: Quia fecisti hanc rem et non pepercisti Filio tuo unigenito propter me, benedicam tibi, etc. Huius vero generis esse benedictionem de qua loquitur Christus verbis supra citatis ex Matth. 25.¹ ostendit particula causalis proxime subiuncta, Esurivi enim, etc.

Probatur 2. ex prima Ad Corinth. 2., ubi dicitur quod nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus iis qui diligunt illum; ubi sermo fit de Praedestinatione: verbum enim praeparavit idem sonat, ac praedestinavit, ut ibidem explicat S. Thomas: sed huius praedestinationis, seu praeparationis gloriae profertur causa ex parte electorum, nempe Dei dilectio, quae est causa formalis cur Deus iis praeparaverit gloriam, ut constat ex verbis. Deinde, si illa praeparatio non supponeret dilectionem, non congrue diceretur gloria praeparari diligentibus Deum, sed vel inimicis Dei, si Praedestinatio facta sit per originale peccatum, per quod omnes homines Dei inimici constituuntur; vel diceretur praeparari omnino indifferentibus, si facta esset ante praevisum peccatum originale, cum in hoc statu nec amici, nec inimici essemus illius: ergo cum dicitur praeparata diligentibus, revera supponit dilectionem, seu statum futurum praevisum, in quo Deum diligimus. Denique, omnis actus supponit obiectum suum, quia obiectum est causa actus: sed obiectum illius praeparationis gloriae est dilectio hominum: dicitur enim quod praeparatur diligentibus: ergo illa dilectio electorum supponitur ad praeparationem gloriae, estque causa obiectiva illius praeparationis. Nec valet dicere illam praeparationem significare executionem, non vero intentionem. Haec enim replica aperte militat in ipsum textum in quo nullus est sermo de praeparatione mediorum ad executionem faciendam: imo potius supponuntur illa media. Dicitur quippe gloriam praeparari diligentibus, idest habentibus iam dilectionem, quae est medium principale ad consequendam gloriam; et consequenter ibi non est sermo de praeparatione mediorum, sed de ipsa praeparatione gloriae respectu eorum, qui de facto Deum diligere praevidentur et per hanc dilectionem aeternam gloriam promereri.

Probatur 3. ex eodem Apostolo ad Rom. 8. Quos praescivit et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, quem textum sancti Patres interpretantur de scientia futurorum, ut directiva est Praedestinationis; adeoque ut supponit merita praevisa ad Praedestinationem. Sic sanctus Ambrosius lib. 5. De Fide cap. 3. ubi sic habet: Quos praescivit, hos et praedestinavit, quia non ante praedestinavit, quam praescivit: sed quorum merita praescivit, eorum praemia praedestinavit. Simili modo loquitur Sedulius in Epist. ad Rom.: Hos quos praescivit futuros devotos sibi, inquit, ipsos elegit ad promissa praemia capessenda: et paulo post: Aliud est praescire, aliud praedestinare: Praescientia itaque gerenda praenoscit, postmodum praedestinatio retribuenda describit; illa praevidet merita; haec praedestinat praemia. Necnon et Primasius August. discipulus, Praedestinavit, inquit, ut qui dono eius conformis esset in vita, esset conformis in gloria. Deinde ibid. Apostolus scite praescientiam praemittit praedestinationi: Quos praescivit, inquit, et praedestinavit: quibus significat praescientiam bonorum operum antecedere Praedestinationem meritorum; inconsulto enim nihil et imprudenter Scriptura sacra loquitur. Denique, illud ipsum evidenter colligitur ex antecedentibus et consequentibus verbis; siquidem versu 17. eiusdem capitis Apostolus incipit hortari fideles ad patientiam a qua velut a conditione necessaria pendere, ait, quod simus futuri haeredes vitae aeternae; Si autem filii, inquit, et haeredes: haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi: si tamen compatimur, ut et glorificemur; et versu 28. ostendit tribulationes electis nocere non posse, sed potius illis in bonum cedere ad consequendam scilicet gloriam aeternam: Scimus, inquit, quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum iis qui secundum propositum vocati sunt sancti: idest secundum voluntatem antecedentem eos salvandi, quae de conditionata transit in absolutam, supposita praevisione de perseverantia ipsorum in dilectione Dei; unde subdit: Nam quos praescivit, supple tales futuros; illos et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui in gloria sicut fuerunt conformes in patientia; unde subinfert: quos autem praedestinavit, mediante scilicet illa scientia, hos et vocavit gratiis praevenientibus: et quos vocavit, hos et iustificavit, illos nempe, qui consenserunt vocationi; quos autem iustificavit, illos et glorificavit; praesciens videlicet eos perseveraturos in dilectione Dei, et ea propter ad consortium gloriae Christi efficaciter et absolute illos praedestinavit.

Probatur 4. Ex illis Christi verbis Matth. 20. ubi Zebedaei filios alloquens ait: Sedere ad dexteram meam vel sinistram non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo; quasi diceret, aeterna gloria non est parata a Patre meo, ut eo modo conferatur qualiter terreni Reges munera sua conferre solent pro libito et mera voluntate suis Parentibus, Amicis et Aulicis; sed quemadmodum Pater statuit, idest iuxta normam et mensuram meritorum, ut rite expendit S. Augustinus in Psalmum 126. explicando hunc versiculum, Vanum est vobis ante lucem surgere, ubi cum dixisset:

Tales erant sibi Zebedaei qui antequam humiliarentur secundum Passionem Domini iam sibi loca eligebant, ubi sederent, ubi unus ad dexteram, alter ad sinistram: ante lucem volebant surgere, ideo in vanum ibant. Revocat illos Dominus ad humilitatem etc.; subdit: Exurgens ab humilitate pervenis ad regnum: nam si praeripis regnum, cadis a regno antequam surgas: potestis bibere, inquit, Calicem quem ego bibiturus sum? et illi possumus, et ille Calicem meum bibetis, sedere autem ad dexteram, vel sinistram non est meum dare vobis, Aliis paratum est a Patre meo. Quid est, non est meum dare vobis, nisi non est meum dare superbis? hoc enim adhuc erant; sed si vultis illud accipere nolite esse quod estis. Aliis paratum est, Et vos alii estote et vobis paratum est. Quid est alii estote? Prius humiliamini, qui iam vultis exaltari.

Quibus S. Augustinus indicat gloriam aeternam non esse paratam nisi bonis operibus. Ipsi concinunt ceteri Patres eodem modo praefatum contextum interpretantes; sic Epiphanius haeres. 69. Hoc, inquit, vult ostendere quod non iuxta personarum acceptionem res ista fiat, sed pro dignitate: et infra: Si laboraveritis, erit vobis praeparatum a Patre meo. Cyrillus lib. 10. Thesauri c. 6. Non est meum dare supremum honorem vobis petentibus qui reservatus est in praescientia Patris illis quos excessus certandi commendaverit: his adstipulantur Theophylactus in hunc locum, Chrysostomus Hom. 63. necnon et S. Thomas, ubi ex S. Hieronymo refert: Non est meum dare, etc. quasi dicat: eminentia dignitatis non datur personae, sed merito et hoc secundum praedestinationem divinam, etc. Denique, probatur iis omnibus Scripturae textibus quibus aeterna vita significatur esse danda tamquam merces bonorum operum: sic Matth. 25. ubi proponitur parabola operariorum laborantium in vinea; et servorum quibus commissa erat negotiatio ex acceptis talentis; qui omnes mercedem retulerunt iuxta suum laborem: sed nullus Paterfamilias decernit alicui operario dandam mercedem nisi praesupposito ipsius labore: ergo nec Deus decernit dandam gloriam nisi ex praevisis operibus. Nec refert, quod ibidem conquerentibus primis operariis, quod Paterfamilias pares eis faceret in mercede illos qui minori tempore laboraverant, id referre videatur non ad ferventiorem posteriorum operantium laborem, sed ad suam bonitatem et liberalitatem: nam id suae bonitati non tribuit ratione totalis mercedis, sed tantum ratione excessus mercedis supra laborem praestitum: non enim dicit simpliciter: volo huic dare denarium, sed: volo huic novissimo dare sicut et tibi, in qua est sola comparatio mercedis unius cum mercede alterius, quae quidem in utrisque aequalis est: sed videtur superabundans in uno, propter scilicet minorem impensum laborem, quam superabundantiam ipse Paterfamilias ex pura liberalitate donat. — Plures sunt alii Scripturae textus idem insinuantes; sic 2. Petri 1. Satagite, fratres, ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis; quasi diceret: cum vestra electio pendeat ab operibus, quandiu durat haec vita, quatenus antecedit praevisionem finis, non ita firmiter nos ordinat ad salutem, quin possit eventu frustrari; quapropter Satagite, etc. Idipsum confirmatur Apocalypsis 3. Tene quod habes, ne alius accipiat coronam tuam; quibus constat coronam non ita certo et firmiter decretam ante praevisum vitae finem, quin reipsa possit amitti: illa certitudo coronae, quae fit per electionem efficacem, supponit opera meritoria. Ex his et aliis infra referendis contextibus patet Scripturam sacram, iuxta genuinam SS. Patrum interpretationem, pro veritate nostrae conclusionis aperte militare.

§ II. Secunda Probatio ex sanctis Patribus.

Quamquam plures e sanctis Patribus suis oraculis hanc ipsam nostrae conclusionis veritatem aperte tueantur, illos tamen prae ceteris audiendos esse censeo, quos in controversia Praedestinationis, iudices et arbitros appellavit Concilium Valentinum 3. his verbis:

Indubitanter Doctoribus pie et recte tractantibus Verbum veritatis, ipsisque sacrae Scripturae lucidissimis expositoribus, idest Cypriano, Hilario, Ambrosio, Hieronymo, Augustino, ceterisque in Christiana pietate quiescentibus reverenter auditum et obtemperanter intellectum submittimus, et pro viribus quae ad salutem nostram scripserunt amplectimur.

Quod ut planius exequar, primo eos laudandos censui quos ipse laudavit et commendavit Augustinus. Deinde aperiendum quid ipse S. Augustinus hac de veritate censuerit. Demum quae fuerit Augustini Discipulorum hac de re sententia.

SENTENTIA PATRUM A S. AUGUSTINO LAUDATORUM.

Sanctus Epiphanius, quem S. Augustinus laudat in libro ad Quodvult-Deum, in lib. Adversus haereses, haeresi 69. explicans illa verba Matthaei, Non est meum dare vobis; Hoc, inquit, vult ostendere quod non iuxta personarum acceptionem res ista fiat, scil. pro dignitate, etc. Unde colligit: Non est meum dare vobis, sed si laboraveritis erit vobis praeparatum a Patre meo. Quibus aperte significat electionem ante merita per illam praeparationem. — Sanctus Ambrosius, quem sanctus Augustinus lib. 1. contra Iulianum appellat Excellentem Dei dispensatorem, quem, inquit, veneror ut Patrem, cuius pro Catholica fide gratiam, constantiam et ipse expertus sum et mecum non dubitat orbis praedicare Romanus: is inquam in Commentario Epistolae ad Rom. (si tamen illius sit) exponens illa verba capitis 8. Quos praescivit et praedestinavit, ait: quos praescivit futuros sibi devotos ipsos elegit ad promissa capessenda: et cap. 9. in illud, Miserebor cuius misertus ero, ait: eius miserebor cuius praescius eram, quod misericordiam daturus essem sciens conversurum illum et apud me mansurum: verum quia nonnulli hunc librum a S. Ambrosio conscriptum reclamant, idcirco audiendus est ille ipse lib. 5. De Fide cap. 3., ubi exponens laudata verba Matthaei, Non est meum dare vobis, ait:

Denique ad Patrem referens addidit quibus paratum est, ut ostenderet Patrem quoque non petitionibus deferre solere, sed meritis, quia Deus personarum acceptor non est: unde Apostolus ait quos praescivit et praedestinavit, Non enim ante praedestinavit quam praesciret, sed quorum merita praescivit eorum praemia praedestinavit.

Quibus verbis aperte veritatem nostrae conclusionis explicat. — Sanctus Chrysostomus, quem sanctus Augustinus lib. 1. contra Iulianum capitul. 6. In Fide Catholica eruditum et alios erudientem pronuntiat, Homil. 80. in Matthaeum, exponens illa verba, Venite, benedicti Patris mei, ait:

O quanta gloriae, quantae beatitudinis haec verba sunt! nec solum dicit accipite, sed haereditate, quasi propria, quasi paterna, quasi vestra quae vobis a principio debebantur: nam antequam nati sitis, quia sciebam vos huiusmodi futuros, haec vobis a me praeparata fuere.

et Sermone 1. in Epistolam ad Ephesios eumdem textum explicans, ait: Eligi vero et divinae benignitatis iudicium est et virtutis eorum qui eliguntur; omnino siquidem probatos eligit, etc. — Sanctus Hieronymus, cuius nobis eloquium ab Oriente usque ad Occidentem ad instar lampadis resplenduit, inquit sanctus Augustinus libro laudato capite 7., ille, inquam, in caput primum Isaiae explicans illud, si volueritis bona terrae comedetis: sic ait: Liberum servat arbitrium, ut in utramque partem non ex praeiudicio Dei, sed ex meritis singulorum, vel poena, vel praemium sit. Nota (non ex praeiudicio Dei) idest ex sententia anticipata, antecedente scilicet examen causae; idem in capite 1. Malachiae explicans illud, Iacob dilexi, Esau autem odio habui, sic habet: Dilectio et odium Dei, vel ex praescientia nascitur futurorum, vel ex operibus. Alioqui novimus quod omnia Deus diligat, nec quicquam oderit eorum quae creavit, antecedenter scilicet et a se. Denique Epist. 105. ad Hedibiam quaest. 10. loquens De Reprobis et Praedestinatis ad gloriam, ait:

Vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam, quae vocavit, hoc est nos qui non solum ex Iudaeis sumus, sed etiam ex Gentibus, non salvat irrationabiliter et absque iudicii veritate; sed causis praecedentibus (nempe meritis), quia alii susceperunt Filium Dei, alii autem recipere sua sponte noluerunt.

Quibus apparet eum loqui de electione, non vero de sola executione: item de electione ad Gloriam, non vero ad Gratiam; nam ubique supponit fidem et receptionem Filii Dei in eis de quibus agit.

Reponunt adversarii. Patres laudatos tantum esse intelligendos de quadam electione consequente et remuneratoria, quae fit post praevisa merita; non vero de electione pure gratuita meritis praevisis ratione priori, et illa antecedente. — Contra: laudati Patres diserte asserunt Deum in praeparando efficaciter et sincere Regnum Coelorum electis iustitiam servare, non gratiam; non deferre petitionibus, sed meritis, quia non est personarum acceptor; et non ante praedestinasse, quam praesciret; sed quorum merita praescivit, eorum praemia praedestinavit: ergo reiciunt illam electionem efficacem pure gratuitam et antecedentem opera praevisa, in qua non servatur iustitia, sed gratia; nec quicquam defertur meritis, sed ex mera acceptione personarum.

Secundo, SS. Patres affirmant poenam et praemium, idest reprobationem et praedestinationem, non esse ex praeiudicio Dei, idest ex sententia anticipata et antecedente examen causae: itemque dilectionem et odium Dei nasci vel ex praescientia futurorum, vel ex operibus; quoniam alioqui Deus omnia diligit, ut loquitur S. Hieronymus laudatus: ergo aperte reiciunt illam electionem gratuitam, absolutam et efficacem antecedenter ad praevisionem meritorum. Denique, iidem sancti Patres apertis verbis excludunt illam electionem antecedentem absolutam et efficacem, dum affirmant electionem fieri ratione operum et praescientiae praedestinationem antecedentis: ergo, etc.

TESTIMONIA IPSIUSMET S. AUGUSTINI.

Variae sunt sancti Augustini rationes, ac sententiae, quibus Praedestinationem nonnisi ex praevisis operibus fieri declarat, praecipuas autem profero.

Primo. Quoties S. Augustinus de Praedestinationis ordine loquitur, praeponit praescientiam iis omnibus, quae pertinent ad Praedestinationem. Imo ipsam Praedestinationem per praescientiam describit et utramque ita stricte coniunctam censet, ut plerumque praescientiam pro praedestinatione usurpet. Sentit ergo praedestinationem fieri ex praescientia nostrae cooperationis cum divina Gratia. Patet antecedens quantum ad primam partem, nempe quod praemittat praescientiam praedestinationi; nam lib. De Natura et Gratia cap. 5. loquens de peccatoribus quos Christus venit salvos facere, ait: Quos praescivit, praedestinavit, vocavit, iustificavit, glorificavit. Eumdem servat ordinem lib. De Correctione, et Gratia cap. 9. dicens: Illa omnia iam facta sunt, praescivit, praedestinavit, vocavit, iustificavit. Et infra: Quicumque ergo in Dei providentissima dispositione praesciti, praedestinati, vocati, iustificati, glorificati sunt, etc. Quibus satis indicat, quod quemadmodum vocatio iustificationem, et iustificatio glorificationem antecedit, sic et praescientia praedestinationi praesupponitur. — Patet idem antecedens quantum ad secundam partem, nempe quod Praedestinationem per praescientiam definiat, nam lib. De Bono Perseverantiae cap. 14. ait: Haec Praedestinatio Sanctorum nihil aliud est quam praescientia et praeparatio beneficiorum quibus certissime liberantur quicumque liberantur. Consequens est ergo quod praescientia nedum sit intrinseca Praedestinationi, sed etiam ipsi sit praeponenda secundum prioritatem conceptus. — Patet denique quantum ad tertiam partem, nempe quod S. Augustinus praescientiam istam pro praedestinatione usurpet; nam lib. De Bono perseverantiae cap. 17. ait: Haec Dei dona, si nulla est praedestinatio quam defendimus, non praesciuntur a Deo; praesciuntur autem, haec est igitur praedestinatio; significatur etiam nomine praescientiae, sicut ait Apostolus: Non repulit Deus plebem suam quam praescivit. Hoc quod ait, praescivit, non recte intelligitur nisi praedestinavit. Et in fine capitis subdit: Sine dubio enim praescivit si praedestinavit; sed praedestinasse est hoc praescisse, quod fuerat ipse facturus. Quibus patet ex S. Augustini sententia praescientiam ita arcte coniungi praedestinationi, ut tamen secundum conceptum nostrum eam antecedere censeat.

Reponunt adversarii. etiam S. Augustinum interdum praeponere praedestinationem ipsi praescientiae, nam lib. De Bono perseverantiae cap. 10. loquens de bonis operibus et de perseverantia in illis, ait: Ea esse a Deo praecognita et per hoc praedestinata: ergo, inquiunt, praescientia illa est posterior praedestinatione, cum ex illa inferatur praedestinatio. — Contra primo. Quamquam ex laudato loco ab Adversariis id forte posset colligi, nihilominus certum est in locis a nobis assignatis S. Augustinum intelligendum esse de Praescientia antecedente Praedestinationem; tum quia, ut diximus, expresse praescientiam Praedestinationi praeponit, eamque per praescientiam definit, quasi per aliquid praevium et nullo modo consequens ipsam Praedestinationem. Nam si praescientia esset quid consequens ipsam Praedestinationem, esset pariter ei extrinseca et per consequens impertinens ad eius definitionem. Tum quia ex laudato cap. 18. De Bono Perseverantiae S. Augustinus infert praescientiam ex praedestinatione dicens: Sine dubio praescivit si praedestinavit: ergo non censet praescientiam praesupponere praedestinationem. Tum quia lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 10. affirmat Praescientiam posse esse sine praedestinatione, non vero praedestinationem sine praescientia. Sentit ergo praescientiam esse priorem praedestinatione, saltem in legitima subsistendi consequentia. Tum denique quia S. Augustinus lib. De Bono Perseverantiae cap. 17. 19. 22. affirmat non maiorem esse difficultatem in Praedestinatione, quam in simplici praescientia, non alia certe ratione nisi quia praescientia praedestinationem antecedit, ita quod in praescientia ut praevia suaviter et benigne Deus disponat dona et auxilia quibus creaturam ordinat et destinat ad gloriam, quo fit ut Praedestinatio eam praescientiam et dispositionem sequens facile concipiatur; adeoque eiusmodi praescientiam et ordinationem noverit. Adde quod in laudato loco ab Adversariis, etiam dici possit Augustinum intelligendum esse de praescientia antecedente, et idcirco inferre praedestinationem ex illa, non quod censeat praedestinationem esse priorem praescientia, sed quia tam arcte cum ea connectitur, ut indiscriminatim una rite inferatur ex alia, eo scilicet modo quo lux Solis ex die et dies ex luce Solis colligitur; sicut enim recta est illatio: Sol lucet, ergo dies est, et reciproce: dies est, ergo Sol lucet, propter scilicet intrinsecam utriusque connexionem, ita pariter inferre licet: Deus praevidit se daturum perseverantiam in bono: ergo praedestinavit eum; et reciproce; hunc Deus praedestinavit: ergo praevidit perseverantem in bono; quae quidem vera sunt ratione arctissimae connexionis praedestinationis cum praescientia, non autem ex eo quod praescientia praedestinationem antecedat.

Reponunt 2. Nedum in locis a nobis assignatis, sed etiam alibi sanctum Augustinum loqui de praescientia bonorum operum quatenus consequitur praedestinationem et coincidit cum scientia visionis; idem enim ipsi praescientiae tribuit obiectum quod tribui solet scientiae visionis, nempe rem non conditionate, sed absolute futuram; dicit enim, quod Deus per illam praescientiam scivit quid facturus esset si hoc, vel illud accidisset, quod manifeste scientiam absolutam indicat. Inde formari potest hoc argumentum: illa praescientia consequitur praedestinationem et eadem est cum scientia visionis, quae habet idem obiectum cum ipsis: sed praescientia de qua loquitur S. August. habet idem obiectum cum praedestinatione et scientia visionis, nempe res, quae revera futurae sunt: ergo, etc. — Distinguo maiorem: quae habet idem obiectum tam materiale, quam formale, concedo; materiale tantum, nego. Similiter distinguo minorem: illa praescientia habet idem obiectum cum praedestinatione, materiale, concedo; formale, nego. Haec enim praescientia respicit quidem futurum, quod revera futurum est, non tamen quatenus est absolute futurum. Quod ut percipiatur evidentius, advertendum est, quod etsi scientia conditionata secundum se sit unica et simplex, tamen si consideretur per ordinem ad obiectum, duplex potest distingui, nimirum ea quae versatur circa obiectum conditionate quidem, sed tamen revera futurum, qualis erat cognitio qua praenoscebat Deus Saulum esse revera convertendum, si tali vel tali modo vocaretur; et ea qua novit Deus quae futura fuissent, si posita fuisset conditio, quae cum non sit ponenda, sic nec futura sunt, qualis erat futura Tyriorum conversio si Christus eis fuisset annuntiatus, quod cum factum non fuerit, etiam nec ipsi conversi sunt.

Cum autem Semipelagiani abuterentur ista praescientia non futurorum, ut suum errorem propugnarent, dicentes quosdam parvulos idcirco ad baptismum deduci ante mortem, quia praeviderat Deus, quod si diutius vixissent, iuste, pieque vitam egissent; alios e contra ante baptismum susceptum e vivis excidere, quia praeviderat eos futuros impios si vixissent, unde inferebant gratiam baptismatis secundum merita licet nusquam futura concedi. Quem errorem ut expugnaret S. Augustinus, loquitur solum de praescientia rerum conditionate futurarum, quae tamen revera futurae sunt. Illam autem praescientiam rerum nusquam futurarum, quae tamen futurae fuissent si posita fuisset conditio ad earum futuritionem desideranda, censet S. Augustinus tamquam inutilem esse reiciendam in negotio praedestinationis, quod ut evincat, pluribus hanc erroneam sententiam Semipelagianorum explodit.

Unde lib. De Bono Perseverantiae cap. 9. de tam absurda eorum sententia taedium patiens ait:

An eo redituri sumus, ut adhuc disputemus quanta absurditate dicatur iudicari homines mortuos etiam de his peccatis, quae praescivit eos Deus perpetraturos fuisse, si viverent, quod ita abhorret a sensibus Christianis, aut prorsus humanis, ut nihil etiam refellere queat? Cur enim non dicatur et ipsum Evangelium cum tanto labore, passionibusque Sanctorum frustra esse praedicatum, vel adhuc praedicari, si iudicari poterant homines etiam non audito Evangelio secundum contumaciam vel obedientiam quam praescivit eos habituros esse si audissent?

Concludendum est ergo quod etsi sanctus Augustinus in praefatis locis non conditionate loquatur, non minus tamen intelligendus est de scientia conditionata et antecedente decretum et praedestinationem. — Confirmantur hae omnes replicae et simul praefata ratio roboratur ex eo quod sanctus Augustinus asserat Praedestinationem esse effectum divinae praescientiae: ergo revera censet praedestinationem ad gloriam factam esse post praevisa merita. Consequentia patet; effectus enim semper est posterior sua causa, vel instanti a quo, aut in quo, seu posteritate suppositionis, vel durationis. Probatur antecedens ex libro De Spiritu et littera ubi ait: Per Spiritum sanctum diffundit Deus charitatem in cordibus eorum, quos praescivit ut praedestinaret, etc. Quasi diceret praescientiam assumptam esse ut causam ad efficiendam praedestinationem, adeoque censet praedestinationem esse posteriorem ipsa praescientia et veluti eius effectum. Quod confirmatur ex simili modo loquendi sancti Augustini de Praedestinatione ad gratiam; in libro namque De Praedestinatione Sanctorum cap. 18. Pelagianos urget ut fateantur gratiam esse priorem bonis operibus, ex eo quod Apostolus dicat Deum nos elegisse, ut essemus Sancti, non quia eramus Sancti: ergo similiter sanctus Augustinus arguit praescientiam esse priorem praedestinatione ex eo quod ipsemet asserat Deum praescivisse ut praedestinaret, non vero quia praedestinaverat; idem enim est utrobique dicendi modus.

Secunda probatio desumitur ex lib. 1. ad Simplicianum qu. 2. ubi disertis verbis affirmat Praedestinationem ad gloriam fieri ex praevisis operibus, explicans enim illud Apostoli dictum ad Rom. 9. Cum nondum nati fuissent, aut aliquid boni egissent, aut mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, quia maior serviet minori, sicut scriptum est, Iacob dilexi, Esau autem odio habui; infert idem S. Augustinus:

Non ergo secundum electionem propositum Dei manet: sed ex proposito electio, idest non quia invenit Deus bona opera in hominibus quae eligat, idcirco manet propositum iustificationis, sed quia illud manet ut iustificet credentes, ideo invenit opera quae iam eligat ad regnum.

Quasi diceret: non quia elegit nos ad regnum Coelorum voluit nos iustificare, imo quia nos iustificavit, idcirco elegit ad regnum Coelorum. Unde subdit:

Non tamen electio praecedit iustificationem, sed electionem iustificatio. Nemo enim eligitur nisi iam distans (per opera bona praevisa) ab illo qui reicitur. Unde quod dictum est: elegit nos Deus ante mundi constitutionem, non video quomodo sit dictum, nisi praescientia operum scilicet bonorum cum Dei gratia et perseverantia finali.

Quibus aperte significat idcirco unum eligi prae alio quia iam ratione praesciti meriti est distans ab eo qui reicitur, nam ut antea dixerat: Quomodo est iusta, aut qualiscumque omnino electio, ubi nulla distantia est? Si enim nullo merito electus est Iacob, omnino eligi non potuit nulla existente differentia qua eligeretur.

Reponunt adversarii. hanc auctoritatem non esse magnificiendam ex eo quod hunc librum S. Augustinus scripserit dum esset iunior et ante exortam Pelagianam haeresim, ideoque non ita accurate quaestiones de Praedestinatione eo in libro enodavit, ut ipse fatetur lib. 2. Retractat. — Contra: primo falsum est quod S. Augustinus eos scripserit libros ad Simplicianum, dum esset iunior, siquidem ipsemet affirmat lib. De Bono Perseverantiae se eos scripsisse initio sui Episcopatus, ait enim cap. 1. loquens de Semipelagianis:

Videant utrum in primi libri posterioribus partibus eorum duorum quos mei Episcopatus initio, antequam Pelagiana haeresis appareret, ad Simplicianum Mediolanensem Episcopum scripsi, remanserit aliquid, quo revocetur in dubium gratiam Dei non secundum merita nostra dari, et utrum ibi non satis egerim, etiam initium fidei esse donum Dei, et utrum ex his quae dicta sunt non consequenter eluceat, etsi non sit expressum, etiam usque in finem perseverantiam nonnisi ab eo donari, qui nos praedestinavit in suum Regnum et Gloriam:

ergo falsum est eos libros ad Simplicianum scripsisse sanctum Augustinum dum esset iunior. Similiter aperte falsum eum ipsos libros emendasse in libris Retractationum. Etenim licet in 2. libro Retractationum cap. 1. agens de prima duarum illarum quaestionum, quas enodavit in primo libro ad Simplicianum, fateatur sese deprehendisse postmodum probabiliora, quam ea quae de priori illa quaestione scripserat, nihilominus tantum abest ut in quaestione secunda, ex qua excerptus est praefatus textus, quidquam reprehensione dignum repererit, imo eam ibidem commendat tamquam gratiae congruentissimam,

Posterior, inquit, in hoc libro quaestio est ab eo loco, ubi ait Apostolus: Non solum autem, sed et Rebecca, etc. usque ad et nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, etc. In cuius quaestionis solutione elaboratum est quidem pro libero arbitrio voluntatis humanae, sed vicit gratia Dei, nec nisi ad illud potuit pervenire, ut liquidissima veritate dixisse intelligatur Apostolus: Quis te discernit, etc.

Quibus tantum abest ut S. Augustinus censeat in illa posteriori quaestione ad Simplicianum esse aliquid emendatione dignum, imo eamdem approbat et confirmat in praefato libro Retractationum. Adde quod ipsemet Augustinus in lib. De Bono Perseverantiae, quos scripsit senex et post iam scriptos libros Retractationum, eamdem Quaestionem ad Simplicianum approbet; cum enim dixisset se ante exortam Pelagianam haeresim praedicasse gratiam, qua nos Deus liberat a malis erroribus et moribus nostris, non praecedentibus bonis meritis nostris, faciens hoc secundum gratuitam misericordiam suam; subdit: quod plenius sapere coepi in ea Disputatione, quam scripsi ad beatae memoriae Simplicianum Episcopum Mediolanensis Ecclesiae in mei Episcopatus exordio, quando et initium fidei donum Dei esse cognovi et asserui. Insuper Primasius, Augustini Discipulus et acerrimus gratiae defensor, hos libros ad Simplicianum ita orthodoxos existimavit, ut totam partem illam, ex qua desumpta est praefata secunda probatio, in suo Commentario in caput 10. ad Romanos de verbo ad verbum scripserit, dicens: Incipit expositio de libro sancti Augustini excerpta e loco ad sanctum Simplicianum de Iacob et Esau, etc.

Tertia probatio desumitur ex Sermone 7. de verbis Domini ubi explicans illud: Nemo ponens manum suam ad aratrum et respiciens post tergum aptus est Regno Dei, ait: In hoc Capitulo discimus quoniam quos voluit Dominus hos elegit. Elegit autem, ut dicit Apostolus, et secundum suam gratiam et secundum illorum iustitiam. Et in praemissis illis Apostoli verbis ad Rom. 11. Reliqui mihi septem millia, qui non curvaverunt genu ante Baal, subdit: Quid est reliqui mihi? Ego illos elegi, quia vidi mentes illorum de me praesumentes, non de se, nec de Baal. Quibus aperte fatetur Deum aliquos seligere ad Regnum Dei ex sua gratia et illorum praescita iustitia, seu ex praevisis iustitiae operibus. Qualiter autem illa electio sit simul secundum gratiam et secundum iustitiam, ipsemet exponit lib. De Correptione et Gratia cap. 13. nimirum quia bona illa opera, propter quae eligimur efficaciter ad vitam aeternam, non sunt ex nobis solis et naturae viribus elicita, ut volebant Pelagiani, sed ex gratia Dei nos praeveniente et adiuvante.

Quarta denique probatio desumitur ex Sermone 233. De Tempore, ubi non aliam assignat rationem cur aliqui seligantur ad gloriam, alii vero ab ea reiciantur, quam quia praevidentur eorum bona, aut mala opera.

Multi, inquit, scire volunt quare illum vocat Dominus et illum non vocat, uni subvenit et uni non; hunc dignum habet et illum indignum, istum honorat et illum cruciat. Respondet: Audi, homo; hunc dignum habet pro bonis operibus suis, illum habet indignum pro suis > operibus malis.

Idipsum confirmat lib. 83. Quaestionum, quaest. 68. Cuius vult miseretur, inquit, et quem vult indurat, sed haec voluntas Dei iniusta esse non potest; venit enim de occultissimis meritis, quia et ipsi peccatores, cum propter generale peccatum unam massam fecerint, non tamen nulla est inter illos diversitas. Praecedit ergo aliquid in peccatoribus, quo quamvis nondum sint iustificati, digni efficiuntur iustificatione. Et item praecedit in aliis peccatoribus, quo digni sint obduratione. Quibus verbis, quamquam S. Augustinus expresse agat de conversione et obduratione peccatoris, nihilominus cum ratio propter quam Deus unius miseretur et alium obdurat, aeque conveniat electioni efficaci aliquorum ad gloriam et aliorum exclusioni, nimirum quia Dei voluntas iniusta esse non potest, iniusta autem esset nisi ex parte peccatorum praecederet aliqua differentia in qua fundaretur, idcirco praefata sententia veritatem nostrae conclusionis confirmant et directe in Adversarios militant.

SENTENTIA PATRUM AUGUSTINI SEQUACIUM ET DISCIPULORUM.

Quae fuerit sancti Augustini genuina mens et sententia, patet ex eius Discipulis et Sequacibus, nimirum Prospero, Fulgentio, Primasio, Anselmo et Bernardo. — S. Prosper diserte asserit pluribus neminem Praedestinatum nisi ex praescientia ipsius bonorum operum, maxime vero in responsionibus ad capita Gallorum; sic responsione tertia loquens de peccatoribus a Deo derelictis, ait: Reliquerunt et relicti sunt, et ex bono in malum propria voluntate mutati sunt, atque ab hoc licet fuerint renati, fuerint iustificati, ab eo tamen, qui illos tales praescivit, non sunt praedestinati. Similia habet in responsione ad 7. et 15. obiectionem. Item ad obiectiones Vincentianas Responsione 12. explicans haec verba: Exierunt ex nobis, sed non fuerunt ex nobis, si enim fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum, ait: voluntate exierunt, voluntate ceciderunt et quia praesciti sunt casuri, non sunt praedestinati, essent autem praedestinati si essent reversuri et in sanctitate, ac veritate mansuri. — Ipsi concinit S. Fulgentius lib. 1. Ad Monimum circa medium, ubi ait:

Ostensurus itaque Deus quid reddendum praesciverit et quid donandum, praedestinavit illos ad supplicium quos a se praescivit voluntatis malae vitio discessuros, et praedestinavit ad Regnum quos ad se praescivit misericordiae praevenientis auxilio redituros et in se misericordiae subsequentis auxilio esse mansuros.

Quibus verbis praescientiam operum electioni et reprobationi aperte supponit, unde subdit: Quia misericors est Dominus et iustus, praedestinavit Iustos ad gloriam et Impios ad poenam. Sed clarius lib. 3. De Veritate Praedestinationis et Gratiae circa finem, ait:

Sicut per misericordiam praeparavit gratuitum iustificationis donum, ita per iustitiam praeparavit aeternae iustificationis praemium. Opus itaque gratiae in omnibus praedestinatis gratuita misericordia inchoatur et iusta retributione perficitur. Praedestinavit ergo Deus Sanctos suos et ad gratiam vitae bonae et ad gratiam vitae aeternae, praeparatam gratiam donat Deus ut homines iustificentur et bene vivant, et vitam aeternam pro recte factis accipiant, ideo autem et ipsa vita aeterna gratia Dei est, ut Apostolo dicitur, quia gratis hominibus vita bona datur.

Quibus aperte distinguit praeparationem gratiae a praeparatione gloriae, quod illa sit opus solius misericordiae et omnino gratuita, haec vero opus iustitiae et nostra supponens opera. Loquitur autem non de executione et collatione actuali, sed de praeparatione aeterna, adeoque nostram sententiam explicat et firmat. — Primasius denique acerrimus gratiae defensor in Commentario ad Romanos cap. 8. et 11. diserte affirmat Praedestinationem supponere praescientiam, necnon et 2. ad Timotheum 4. in haec verba, Fidem servavi etc. Fidem, inquit, in finem usque per gratiam eius servavi, quam reddet mihi in illa die iustus Iudex, qui me novit usque ad mortem pro iustitia eius adiutorio dimicasse. Quasi diceret: idcirco Deus est compensaturus, quia praescivit fidelitatem et merita. — S. Anselmus, quem ipsi Adversarii non esse postremum Augustinianae doctrinae sectatorem affirmant, edocet Praedestinationem eodem modo se habere ad praedestinatos quemadmodum praescientia ad res praescitas; scribit enim lib. De Concordia Praedestinationis et liberi arbitrii cap. 2.:

Sicut praescientia quae non fallitur non praescit nisi verum, ita praedestinatio quae non mutatur non praedestinat nisi sicut est in praescientia, et quemadmodum quod praescitur, licet in aeternitate sit immutabile, tamen in tempore aliquando antequam sit mutari potest, ita est per omnia de Praedestinatione.

Unde concludit quod sicut praescientia non officit libertati, quia non antecedit futuritionem humanarum actionum, sed eas futuras supponit, ita censet Praedestinationem quoque idcirco libertati non officere, quia non antecedit futuritionem meritorum, sed eam supponit. — S. Bernardus, eximius Augustinianae doctrinae defensor et sequax, Sermone 23. in Cantica diserte affirmat eos esse praedestinatos, qui praesciti fuerunt conformes imagini Filii Dei, ait enim:

Generatio coelestis aeterna Praedestinatio est, qua electos suos Deus dilexit et gratificavit in dilecto Filio ante mundi constitutionem, sic in sancto apparentes sibi ut viderent virtutem suam et gloriam suam, quo eius forent consortes haereditatis, cuius et apparent conformes imagini.

§ III. — Tertia Probatio ex rationibus Theologicis.

Variae theologicae rationes ab Auctoribus hanc ipsam nostram conclusionem propugnantibus proferuntur, uti videre est apud Lessium, Tractatu De Praedestinatione sect. 2., Albertum Pighium lib. 8. De libero arbitrio cap. 2., Osorium lib. 9. De Iustitia, Ricardum art. 7., Cardinalem Sadoletum in cap. 8. ad Rom., Cardinalem Contarenum Opusculo De Praedestinatione, Turrianum De Electione divina, Carthagenam in suis De Praedest. Opusculis, Vasquesium et Gregorium a Valentia prima parte q. 23., Iosephum Tricassinum Opusculo De Praedestinatione post praevisa merita, et nostrum Pontium in commentario ad quaestionem 41. primi Sententiarum Scoti. Urgentiores autem sunt:

Prima, quod sincere proponitur obtinendum tamquam merces praemium et corona, illud decernitur propter merita eaque supponit: sed gloria aeterna in Scripturis sacris ita proponitur: ergo, etc. Minor patet: etenim Matth. 5. aeterna beatitudo proponitur ut merces his verbis: Gaudete et exultate quoniam merces vestra copiosa est in Coelo, 1. ad Corinth. 9.; statuitur ut corona: illi quidem ut corruptibilem coronam accipiant, nos autem incorruptam. Denique proponitur ut praemium Apocalypsis 2.: Qui vicerit dabo ei edere de ligno vitae. Et ad Philippenses 3.: Ad destinatum persequor, ad bravium supernae vocationis Dei in Christo Iesu. Maior vero probatur: omnis effectus iustitiae supponit meritum, alioqui non esset effectus iustitiae, sed vel misericordiae, vel liberalitatis: at merces, corona et praemium sunt effectus, aut obiecta iustitiae, sicut enim reddere iustum pretium pro re accepta ab aliquo est actus iustitiae, ita pariter compensare mercedem operis, vel laboris, est iustitiae actus et effectus; quod confirmat Apostolus 2. ad Timoth. 4.: Mihi reposita est corona iustitiae quam reddet mihi in illa die iustus iudex. Adde quod cum motivum liberalitatis et gratiae directe opponatur motivo mercedis et praemii, consequens est quod cum motivum gratiae et liberalitatis sit purus amor, sine ullo respectu ad laborem et opus, ita motivum mercedis sit ipsummet opus meritorium, nec usquam decernatur praemium, quin videatur meritum aut praesens, aut futurum. Unde cum Scriptura sacra expresse nobis proponat gloriam ut mercedem et praemium, consequens est quod supponat meritum tamquam motivum a Deo praevisum antequam decerneret praemium.

Reponunt adversarii. volitionem mercedis, praemii et coronae non ita necessario supponere praevisionem meritorum, quin aliquando volitio mercedis et praemii sit prior volitione laboris et operis, ut constat exemplo Regis qui ex liberalitate decernere potest aliquod bonum conferendum suis subditis, quod tamen vult ab eis per generosos actus esse consequendum. Nam quod velit eis illud bonum, provenit ex eius liberalitate et gratia, quod vero intendat illud esse consequendum per merita, oritur ex aliqua iustitia, ita quod prius velit illis bonum ut finem, et deinde generosos actus tamquam media conducentia in assecutionem decreti boni. — Contra: qui intendit praemium, vel illud formaliter et sincere intendit sub ratione praemii, vel non. Si ita intendat, consequens est ut illud conferre velit tantum intuitu et ex praesuppositione operum et meriti, praemium enim non habet rationem formalem praemii nisi respective ad laborem et merita. Unde licet in intentione eius qui sperat praemium, prius sit meritum quam praemium, quia meritum respicit ut medium, praemium vero ut finem, tamen in intentione praemiaturi secus accidit; praemiator enim prius intendit meritum quam praemium, prius laborem quam mercedem, prius pugnam et victoriam quam coronam, quia per meritum, laborem et victoriam movetur ad decernendam mercedem, praemium et coronam. Si vero ita non intendat, replica non est ad propositum, siquidem Scriptura sacra aperte satis indicat gloriam aeternam esse conferendam sub ratione praemii. Nec quidquam iuvat allatum exemplum de Rege; in hac enim hypothesi, Rex non decernit conferre bonum propositum ex formali motivo iustitiae, seu quatenus est merces et praemium formaliter, sed vel ex motivo amicitiae, vel ex motivo magnificentiae et regiae liberalitatis. Nec refert quod statuat talem circumstantiam, nempe quod subditus per opera consequatur bonum propositum, hoc enim ideo ordinat ut illa acquisitio sit illustrior subdito, utpote qui ad eam aliquid ex parte sua contulerit.

Reponunt alii. quod etsi quandoque in Scriptura sacra repromittatur aeterna beatitudo sub ratione praemii, coronae et mercedis, nihilominus etiam interdum promittitur ut haereditas: sed haereditas iure ipso et non ex industria succedit et solam nativitatem, non autem merita, nec laborem supponit: ergo hac ratione non decernitur ex praevisis meritis.

Respondeo. quod etsi revera beatitudo promittatur ut haereditas, non tamen est conferenda iure nativitatis, sed beneficio solius divinae adoptionis, ad quam adoptionem duo desiderantur; primum quidem quod per iustificationem in Filios Dei consignemur, uti loquitur Apostolus ad Rom. 8. Accepistis spiritum adoptionis Filiorum Dei, hoc est, gratiam sanctificantem per quam renascimur spiritualiter et Filii Dei adoptivi constituimur. Ut iustificati gratia ipsius, inquit ad Titum 3., haeredes simus secundum spem vitae aeternae. Secundo ad illam adoptionem requiritur, ut eam conservemus et notam faciamus per bona opera, iuxta illud: Videant opera vestra bona et glorificent Patrem vestrum. Unde illa haereditas coincidit cum ratione mercedis et praemii, quocirca Apostolus ad Colossenses 3. eam appellat retributionem haereditatis, Quaecumque, inquit, facitis ex animo operamini, sicut Domino et non hominibus, scientes quod a Domino accipietis retributionem haereditatis. Quibus significat haereditatem illam non conferri, maxime adultis, nisi per modum retributionis et mercedis. Unde ad Romanos 8. idem explicans ait: Si autem filii et haeredes, haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi, si tamen compatimur, ut et conglorificemur. Quasi diceret, illa divina haereditas non fundatur in sola gratia iustificante, quam quis aliquando habuerit, sed etiam in labore et exercitio virtutum, necnon et in perseverantia in eis: Qui enim perseveraverit usque in finem hic salvus erit: ergo etiam gloria aeterna per modum haereditatis conferenda non decernitur nisi ex praesuppositis meritis.

Secunda ratio formatur huiusmodi: ille modus praedestinandi est Deo tribuendus, qui iudicatur convenientior illius gloriae, hominumque saluti: at praedestinare homines post praevisa eorum merita magis divinae gloriae, hominumque saluti congruit, quam si praedestinatio fieret antecedenter ad illam praevisionem: ergo, etc. Maior patet ex illa praeclara sancti Augustini regula lib. 3. De libero arbitrio cap. 5. ubi ait: Quidquid tibi vera ratione melius occurrerit, scias fecisse Deum tamquam bonorum omnium Conditorem. Ratione autem suadetur finem ultimum praedestinationis esse Dei gloriam, proximum vero et minus principalem esse hominum salutem, adeoque modi praedestinandi convenientia sumi debet per ordinem ad maiorem Dei gloriam et hominum salutem. Minor etiam constat quantum ad primam partem, nempe quod praedestinatio ex praevisis meritis magis cedat in Dei gloriam. Ex eo nempe summa Dei bonitas et clementia maxime commendatur, quod quantum in se est, sincere velit omnes homines salvari, omnibusque gratias sufficientes praeparet ac subministret, iuxta cuiusque statum et conditionem, quibus ad vitam aeternam pervenire possint si voluerint, ita quod eorum perditio non ex parte Dei, neque ex eius anticipata determinatione, sed ex prava ipsorum voluntate sit deducenda. Idipsum autem non sequitur ex opposita sententia, ut constat. Patet etiam eadem minor quoad secundam partem, nempe quod ille modus nostrae saluti magis congruat, exinde nempe omnes omnino homines, ne uno quidem excepto, totis viribus contendere possunt et debent ad gloriam aeternam capessendam, utpote cum sciant illius adeptionem sibi ipsis relinqui, nullisque decretis praeviis ex parte Dei ad unum illigari, sicut contendit opposita sententia: ergo etc.

Tertio ex opposita sententia varia sequuntur absurda, quae in Dei gloriam, hominumque salutem aperte militant. Primo namque sequitur Deum non velle sincere omnino omnium hominum salutem: sed istud consequens est absurdissimum: ergo et antecedens. Minor patet ex innumeris Scripturae textibus quibus aperte constat Deum velle omnium prorsus hominum salutem; sic 1. ad Timotheum 2. Deus vult omnes homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire. Et cap. 4. dicitur Deus Salvator omnium, maxime autem fidelium, ex quibus colligitur Deum habuisse ab aeterno voluntatem sinceram quantum ex se est salvandi omnes omnino homines, ne uno quidem excepto, quod apertius patet ex his locis Matth. 18.: Non est voluntas ante Patrem vestrum ut pereat unus ex his pusillis. Et 2. Petri 3.: Patienter agit propter vos, nolens aliquos perire, sed omnes ad poenitentiam reverti. Quod nedum de generibus singulorum, ut inquiunt adversarii, sed etiam de singulis generum est intelligendum, cum enim verbum nolens contineat negationem, quae omnia removet et nihil excipit, consequens est quod nullum prorsus hominem Deus, quantum in se est, perire velit; et item cum ista particula aliquos sit indefinita, etiam pertinet ad singulos indefinite sumptos, inde fit quod si solum duos excipias ab illa bona voluntate Dei, consequens est quod vult aliquos perire, nempe illos duos quos excipis; hoc autem aperte militat in praefatum textum: ergo revera Deus, nemine excepto, vult omnes homines salvos fieri. Probatur maior: si Deus sincere velit omnium hominum salutem, cur ante praevisionem futurorum tam paucos eligit et ceteros omnes non sic electos ita negligit ut ex eis nemo salvetur? Hic enim defectus salutis ex parte non electorum refundi nequit in ipsorum demerita, cum nondum censeantur praevisa, proindeque refundi deberet in ipsam Dei voluntatem nolentem sincere eorum salutem.

Confirmatur. ille non vult sincere salutem omnium hominum, maxime reproborum, sed tantum simulatorie et illusorie, qui tantum gratiam incongruam eis praeparat: atqui ex opposita sententia Deus tantum reprobis gratiam incongruam eorum saluti praeparat: ergo non vere vult eorum salutem. Maior patet; Minor pariter; nam ex adversariis Deus ante praevisionem operum, vel status finalis, eligit absolute et efficaciter quotquot ad gloriam perducendi sunt in individuo et in tali gradu gloriae, ita ut omnes illi sint eo perducendi infallibiliter, et praeter illos omnino nullus alius. Unde consequens est, quod Deus in posteriori signo decernat media congrua quibus illi ita electi infallibiliter ad locum et gradum gloriae destinatum perveniant, et consequenter quod aliis tantum, qui non sunt electi, incongrua media subministret, ne forte quis eorum gloriam assequatur.

Dices. Deum propterea non seligere de industria media incongrua reprobis, seu neglectis; sed dare prout occasio fert, qualemve cursus rerum et opportunitas circumstantiarum postulat, non attendendo sint ne congrua an incongrua.

— Contra, si res ita sit, incredibile videtur quod nemo prorsus ex tanta multitudine reproborum gratiam congruam sortiatur et salvetur, et e contra quod nullus ex tanta multitudine electorum sortiatur incongruam et damnetur. Fingantur enim duae hominum multitudines ingentes hinc inde stantes, et aliquis in medio utriusque ex ingenti arca nummis argenteis partim bonis partim adulterinis plena, his et illis omnibus nummos distribuere, fieri ne potest quin aliquibus ex utraque multitudine obtingant boni, et aliquibus falsi et adulterini, nisi de industria uni multitudini omnes bonos seligat, alteri omnes adulterinos? Eodem modo si Deus sincere distribuat omnes suas gratias tam Praedestinatis, quam reprobis et non seligat incongruas pro reprobis, fieri nequit quin aliquibus obtingat gratia congrua, et ita illi salvabuntur: ergo vel illa gratia quam Deus reprobis subministrat non est sufficiens, vel de industria quaesita est eius incongruitas.

Reponunt adversarii. non minus Deum habere sincerum amorem et voluntatem salvandi omnes homines quamquam praesciverit multos non esse salvandos: ergo sicut stat illa sincera voluntas salvandi omnes cum tali praescientia non salvandorum, etiam stare poterit, cum eorum non electione. — Contra: nulla paritas inter Praescientiam et Electionem, illa namque pendet quodammodo a rerum eventu, siquidem res non sunt futurae quia Deus eas praevidit, sed eas praevidit quia futurae sunt. Unde praevisa reproborum culpa non ex parte Dei, sed ex eorum parte est repetenda. Quocirca stare potest in Deo sincera voluntas salvandi omnes homines cum praevisione peccatorum quae causae erunt cur illi reprobentur et damnentur. Secus vero est de electione, illa enim tota est ex parte Dei, si fiat antecedenter ad praevisa merita, adeoque cum illa stare nequit sincera voluntas salvandi eos quos ad aeternam salutem Deus non elegit.

Secundum inconveniens est quod ex sententia Adversariorum sequatur reprobos in illo ipso instanti reprobationis efficaciter et positive expelli a beatitudine etiam ante praevisa eorum mala opera: sed hoc alienum est a fide Catholica et Calvinismum omnino sapit: ergo, etc. Minor patet, eamque ultro admittunt Adversarii. Maior vero probatur: qui vult absolute et efficaciter totum aliquod ex certis tantum partibus in individuo cognitis coalescens per modum aggregati perfecti, hoc ipso excludit omnes alias partes etiam possibiles, et omnes illae aliae partes relictae excluduntur efficaciter et infallibiliter, si intentio illa et determinatio est infallibilis. Atqui Deus, ex Adversariis, ita se habet, ut quotquot ad gloriam seligit, eos absolute et efficaciter eligat in individuo: ergo quemadmodum Architectus mente concipiens aedificium construendum, ubi aliquos numero et in individuo determinatos lapides ad id seligit, ita quod non alios, nec plures ad id velit seligere et notare, eo ipso censetur neglectos lapides positive respuere, quia lapides inservire nequeunt aedificio construendo nisi ab Architecto seligantur, notentur et assumantur: ita a pari si Deus ab aeterno nullis praevisis meritis certum Praedestinatorum numerum seligit tamquam lapides vivos pro construenda coelesti Ierusalem, ita ut omnes et soli illi electi huic spirituali structurae deservire possint, consequens est quod ii omnes, qui ita non destinantur, nec assumuntur, positive reprobentur, etiamsi haec reprobatio non intelligatur fieri per actum positivum et actuale decretum, quod Deus eos addicat poenis aeternis; sufficienter enim excluditur a gloria, qui non includitur in voluntate eligentis ad gloriam.

Tertio, ex illo decreto antecedente sequitur humanam libertatem adimi, quantum ad consecutionem gloriae: sed hoc est contra fidem, quae asserit in libertate, ac manu nostra esse perdere gloriam si voluerimus, aut eam cum gratia Dei acquirere: ergo non est admittendum huiusmodi decretum. Probatur sequela maioris: quia posito illo decreto in sensu composito, impossibile est, quod quis non consequatur vitam aeternam; alias posset decretum efficax divinum falli, aut frustrari, et creatura esset potentior ad reiciendam gloriam, quam Deus ad conferendam: sed sensus ille compositus esset antecedens et independens a voluntate nostra: ergo non haberet libertatem respectu consequendae gloriae. Probatur consequentia: quia voluntas non est libera respectu illius ad quod ponendum vel non ponendum non habet potestatem, positis omnibus praerequisitis et antecedentibus suam actionem, quaeque ab ipsamet nullo modo dependent: ergo si decretum efficax sit antecedens, ac independens a voluntate, et eo posito voluntas nequit efficere quin habeat gloriam, non est in manu ipsius habere et non habere gloriam, nec consequenter habebit libertatem in ordine ad hoc.

Quarto, ex opposita sententia omnis de consequenda beatitudine et salute firmanda per bona opera sollicitudo tollitur et amandatur; quisque enim apud se ita ratiocinari potest: vel sum ex solo Dei beneplacito praedestinatus, vel non: si sim, haud dubie quidquid egero salvabor; cum enim decretum Dei sit efficax et invariabile, frustrari nequit effectu. Si non sim, irrita prorsus, ac vana erit mea diligentia de sectanda virtute et bonis operibus eliciendis, cum illa ad firmandam praedestinationem nihil deserviant, utpote quae fixa, rataque fuerit ab aeterno antecedenter et independenter a praevisione bonorum operum; quae omnia directe militant in illud sancti Petri monitum: Satagite fratres ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis.

§ IV. — Solvuntur obiectiones. 1. Ex Scriptura sacra.

Obiiciunt adversarii. varios Scripturae sacrae textus, quibus significatur gratuita hominum electio ex solo Dei proposito et decreto, non vero ex praescitis meritis pendere. Primo quidem illud Lucae 12. Nolite timere pusillus grex quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum; ubi per pusillum gregem volunt intelligi Praedestinatos, qui comparatione maioris numeri reproborum, pusillus grex appellantur. Per verbum complacuit designari electionem specialem et voluntatem antecedentem, quippe quae illis proposita: denique per vocabulum Regni contendunt designari electionem ad gloriam, quae sola regni nomen obtinet: ergo, etc.

Respondeo 1. non esse certum per pusillum gregem designari Praedestinatos, Christus enim ad omnes prorsus Apostolos et Discipulos haec verba dirigebat, qui omnes non erant Praedestinati, siquidem Iudas Iscariotes inter eos erat traditor et filius perditionis; unde verius dicendum arbitror cum Maldonato, praefata verba ad eos dicta, ad quae superiora directa fuerant, illa autem ad omnes prorsus Auditores et in eorum persona ad omnes futuros fideles dictata fuerant.

Respondeo 2. per verbum complacuit non significari voluntatem efficacem antecedentem: tum quia voluntas efficax suum assequitur effectum; constat autem ex illo pusillo grege sive omnes Auditores, sive solos Apostolos intelligas, aliquos non fuisse adeptos effectum Praedestinationis, nempe gloriam aeternam: tum quia revelatio talis voluntatis efficacis nihil conducebat ad stabiliendam fiduciam illam quam in eorum animis Christus excitare intendebat; imo eos ad quandam socordiam et ignaviam concitasset, quippe cogitasset eis ultro non esse adlaborandum, cum ex efficaci Dei decreto eorum beata sors iam esset peracta: tum denique quia ad eam fiduciam provocandam sufficiebat quod repromissa aeterna merces decerneretur consequenter et ex praevisis meritis; intendebat enim Christus Apostolis suadere eos omnem in Dei providentia curam et sollicitudinem collocare debere; non solum quia, inquit, qui pascit animalia, homines non deseret impastos: sed etiam ducens argumentum a maiori ad minus, si Deus decrevit vobis dare regnum suum, quod est maximum, quanto magis temporalia vobis subministrabit? Ad id autem sufficiebat, quod esset decreta gloria aeterna hominibus danda; sive interim ante, vel post praevisa merita decreta fuerit.

Respondeo 3. quod etsi per praefata verba significetur voluntas efficax, illa tamen non est pure beneplaciti et per exclusionem meritorum; sed beneplaciti ex motivo iustitiae fundatae in praevisione meritorum: tum quia significatur illa gloria danda humilibus ob eorum pusillitatem, quocirca dicitur pusillus grex, Pusillum gregem, inquit venerabilis Beda, vel ob comparationem maioris numeri reproborum; vel potius ob humilitatem nominat; qualiter etiam Christus Matth. 19. Sinite parvulos (idest humiles) venire ad me, talium enim est Regnum Coelorum: tum quia Christus idipsum ibidem insinuat; cum enim proposuisset Apostolis propter Dei gloriam negligendas opes, omnem terrenarum sollicitudinem amandandam, imo et spernendam vitam, ut ad gravia haec aequo animo subeunda excitaret, ait: Nolite timere, etc., quasi diceret: haec vobis dulcia videri debent, siquidem propter horum tolerantiam placuit Patri vestro Regnum Coelorum in mercedem et praemium decernere: tum denique quia si verbum complacuit significaret electionem esse omnino gratuitam, etiam et omnino gratuitam executionem et collationem exprimeret; tota enim illa sententia executionem magis quam intentionem declarat, siquidem non dicitur placuit eligere, quod intentionem, sed placuit dare, quod executionem importat: at nemo dixerit gloriam secundum executionem gratis conferri: ergo nec asserere debet illam gratis decerni secundum intentionem.

Obiiciunt 2. plures sancti Pauli sententias quibus innuere videtur divinam Praedestinationem fieri ex solo Dei absoluto decreto et proposito. Sic ad Ephes. 1.: Elegit nos in ipso ante mundi constitutionem ut essemus sancti et immaculati in conspectu eius, in charitate, qui praedestinavit nos in adoptionem filiorum per Iesum Christum in ipsum secundum propositum voluntatis suae, in laudem gloriae gratiae suae, etc. Loquitur autem, inquiunt, de voluntate absoluta, ut patet electione ad gloriam, quia loquitur de iis quos benedixit Deus omni benedictione spirituali in coelestibus; gratia autem, quae reprobis et Praedestinatis est communis, nec est omnis benedictio, quippe adhuc superest benedictio gloriae; nec benedictio in coelestibus, cum viatoribus in terra tantum largiatur: ergo ex sancto Apostolo Praedestinatio fit ex mero Dei absoluto beneplacito, non vero ex praevisis hominum operibus; adeoque praefata nostra conclusio sacrae Scripturae aperte contradicit.

Respondeo. negando consequentiam; siquidem ibidem Apostolus intelligendus est de Praedestinatione, non quidem ad gloriam et beatitudinem aeternam, sed ad gratiam, per exclusionem operum elicitorum naturae viribus, ut interpretantur sanctus Hieronymus in Commentario et August. lib. De Praedestinatione Sanctorum c. 19. Sanctus namque August. valde hunc locum urget contra Semipelagianos, qui cum assererent initium fidei esse tribuendum viribus liberi arbitrii et non ex gratia; eos confutat ex eo, quod dicat Apostolus Deum nos elegisse, non quia eramus, sed ut essemus sancti. Unde ipsemet Augustinus ibidem cap. 18. versans eumdem textum ait:

Fecit hoc secundum beneplacitum voluntatis suae, ut nemo de sua, sed de illius voluntate glorietur: Fecit hoc secundum divitias gratiae suae, secundum bonam voluntatem suam quam proposuit in dilecto Filio suo, in quo sortem consecuti sumus, Praedestinati secundum propositum non nostrum, sed eius qui universa operatur;

quibus patet eum explicare textum Apostoli de Praedestinatione ad gratiam. Tum quia ipsemet Apostolus haec indicat per subsequentia verba: Praedestinavit nos in adoptionem filiorum... in quo habemus redemptionem per sanguinem eius remissionem peccatorum, quae omnia gratiam, non vero gloriam denotant; nam adoptio, redemptio et peccatorum remissio pertinent ad gratiam iustificationis. Tum denique quia haec verba dirigebat ad omnes Ephesios quos certus non erat Apostolus omnes esse Praedestinatos ad gloriam, cum ipsemet de sua Praedestinatione non esset securus, sed tremens, ac timens dicebat: Castigo corpus meum et in servitutem redigo, ne forte, cum aliis praedicavero, ipse reprobus efficiar.

Obiiciunt 3. illud ad Romanos 9.:

Cum nondum nati fuissent (Iacob scilicet et Esau) aut aliquid boni egissent, aut mali; non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, (Rebeccae) quia maior serviet minori: sicut scriptum est, Iacob dilexi, Esau autem odio habui. Et paulo post: Igitur non est volentis, neque currentis, sed miserentis Dei: ergo cuius vult miseretur et quem vult indurat. Et, numquid non potest figulus ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud autem in contumeliam?

Haec autem omnia significant efficacem Dei voluntatem in praedestinandis hominibus antecedenter ad praevisa eorum opera: ergo Praedestinatio ad gloriam est ex mera Dei misericordia, et non ex praevisis meritis.

Nego sequelam. primo namque Apostolus quidem dicit, quod Deus dilexerit Iacob antequam quidquam boni fecisset, non autem ait se eum dilexisse priusquam praevidisset quid Iacob aliquando acturus erat; unde excludit quidem opera iam facta, aitque illa non fuisse rationem amoris Iacobi et odii Esau; non vero excludit opera praevisa: itaque Deus ab aeterno dilexit Iacob cum nondum aliquid boni fecisset, nempe ab aeterno, quia nondum erat; licet praevisus fuisset bene acturus in tempore, quae praevisio causa fuit cur a Deo diligeretur.

Respondeo 2. Apostolum esse intelligendum de electione ad gratiam, non vero ad gloriam; alioquin inde sequeretur Esau quoque fuisse reprobatum et destinatum ad gehennam ante praevisa ipsius demerita: eodem enim modo de odio Esau et dilectione Iacob Apostolus loquitur dicens: Antequam quidquam boni vel mali fecissent, Iacob dilexi et Esau odio habui: sed nullus, praeter Calvinum, dixerit reprobationem fieri ante praevisa demerita; ergo nullus pariter asserere debet Iacob fuisse praedestinatum ante praevisa ipsius merita, proindeque haec electio intelligenda est non ad gloriam, sed ad gratiam. Non quod revera Deus voluerit gratiam largiri Iacob et denegare Esau, nemini enim Deus suam gratiam denegat; sed significare voluit Apostolus Deum dilexisse Iacob, quia contulit ei ampliores gratias, quam ipsius fratri, quem idcirco odio habuisse dicitur, quod minus eum diligendo, etiam minores gratias contulerit: odium enim in Scriptura sacra interdum minorem amorem significat, sic enim accipiendum est quod Christus dixit Luca 14.: Si quis venit ad me et non odit patrem suum, et matrem, et uxorem, et filios, et fratres, et sorores, adhuc autem et animam suam, non potest meus esse discipulus: quam sententiam Matth. cap. 10. ita reddit: Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus, et qui amat filium, aut filiam super me, non est me dignus.

Respondeo 3. Apostolum loqui de electione ad fidem; toto namque illo capite docet Iudaeos reiectos esse a iustitia et salute propter infidelitatem, Gentes autem ad eam adscitas esse propter fidem in Christum: quod maxime patet ex vers. 30. ubi totum hoc caput ita concludit:

Quid ergo dicemus? Quod gentes quae non sectabantur iustitiam apprehenderunt iustitiam; iustitiam autem quae ex fide est, Israel vero sectando legem iustitiae, idest legem veterem iustitiae legalis, in legem iustitiae, idest verae sanctitatis per Christum collatae, non pervenit; quia non ex fide, sed quasi ex operibus; offenderunt enim in lapidem offensionis, sicut scriptum est: Ecce pono in Sion lapidem offensionis et petram scandali, et omnis, qui credit in eum, non confundetur.

Ita hunc textum interpretantur sanctus August. Epist. 105. et lib. 1. Ad Simplicianum q. 2. et De Praedestinatione Sanctorum cap. 16. et 19., necnon et Magister Sententiarum lib. 1. dist. 41. cap. 1., imo et sanctus Thomas in hunc locum dicens:

Potest intelligi figuraliter (prout scilicet sumebat Apostolus) ut per Maiorem intelligatur populus Iudaeorum, qui primo adoptionem filiationis, idest gratiam, accepit; per Minorem autem figuratur populus Gentilium, qui posterius est ad fidem vocatus. Maior ergo populus servit minori, in quantum Iudaei sunt nostri capsarii custodientes libros ex quibus nostrae fidei testimonium perhibetur.

Idipsum quoque aperte satis colligitur ex sequentibus verbis Apostoli, quae maxime electionem ad gratiam et fidem indicant; Dilectio namque gratiam sanctificantem supponit, tamquam motivum divini amoris: Odium vero provenit ex privatione gratiae: similiter haec verba, Non est volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, non spectant ad praedestinationem et gloriam aeternam; alioquin Apostolus maximam hominibus etiam pietati deditis desperationis ansam ingeminasset, si pro viribus et adiuvante gratia enitentibus ad gloriam, intellexissent nihilominus eam sibi fore denegandam. Significant ergo tantum concursum, seu gratiam Dei actualem in bona opera, ut colligere est ex hoc verbo Currentis, quod actualem cursum et contentionem ad aeternam beatitudinem per opera bona designat, ut explicant sanctus Augustinus eodem libro cap. 8. et S. Thomas ibidem. In id pariter collineant haec verba, Cuius vult miseretur et quem vult indurat; non enim Apostolus dicit reprobat, sed indurat, quod importat privationem gratiae efficacis, et per consequens significat miserationem praecedentem ei oppositam esse collationem gratiae efficacis. Cum ergo haec omnia verba tantum gratiam sonent, consequens est quod Apostolus ibi electionem et propositum usurpet pro electione ad gratiam, aut fidem.

Dices. saltem ex his verbis, Vasa misericordiae quae praeparavit Deus in gloriam, colligitur Apostolum intendere praedestinationem ad gloriam: ergo, etc.

Nego antecedens. siquidem haec ipsa verba etiam recte exponi possunt de Praedestinatione ad gratiam; Gloria namque ibi non usurpatur pro gloria coelesti, sed pro illa Dei gloria extrinseca seu clarificatione et honore in quem Deus electos ordinavit tamquam vasa in honorem, ut nempe homines videntes eorum opera bona, glorificent et laudent in eis Deum, sicut interpretatur Haymo: consonat et Graecum, nam verbum δόξα, quod noster Interpres vertit in gloriam, proprie significat honorem, famam, splendorem et nominis claritatem, ut ipsemet exponit S. Augustinus tract. 10. in Ioannem, Ipsa, inquit, quae Graece dicitur δόξα, unde dictum est verbum δοξάζειν, et claritas interpretatur et gloria: gloria namque fit quisque clarus et claritate gloriosus, ac per hoc quod utroque verbo significatur idipsum est. Sicut autem definierunt antiqui Latinae linguae clarissimi auctores, Gloria est frequens de aliquo fama cum laude.

Obiiciunt 4. illud Actor. cap. 13. De Antiochenis: Crediderunt quotquot erant praeordinati ad vitam aeternam; quibus significatur Praedestinationem esse causam fidei et bonorum operum, adeoque illa non fit ex praevisis meritis.

Nego. hunc esse sensum contextus, etenim per illam Praeordinationem nihil aliud significatur quam praedispositio, seu affectus ipsorum Antiochenorum curam et desiderium habentium suae salutis beneficio gratiae sibi concessae, idque colligitur ex textu Graeco, ubi pro Praeordinati legimus τεταγμένοι, idest ordinati, dispositi, bene comparati, quod fit per desiderium salutis: et quia Deus aeterno consilio id mentibus eorum immiserat, recte dici possunt praeordinati. Haec autem praedispositio ibidem vers. 46. opponitur malae dispositioni Iudaeorum contradicentium ex malitia praedicationi Apostoli, quos idcirco Paulus compellat his verbis: Vobis oportebat primum loqui Verbum Dei; sed quoniam repellitis illud et indignos vos iudicatis vitae aeternae, ecce convertimur ad Gentes.

Respondeo 2. per verbum Praeordinati non significari Praedestinationem completam et ad gloriam, sed incompletam seu ad gratiam; tum quia Praedestinatio ad gloriam est occultissima, nec ulla apparet ratio cur qui essent in Antiochena civitate Praedestinati Scriptori sacro revelarentur; tum quia haec revelatio praebuisset ansam illis, qui tunc crediderunt, deponendi omnem curam suae salutis; illis vero qui non crediderunt ingeminasset desperationem; si enim omnes qui erant praedestinati tunc crediderunt, consequens est alios non credentes fuisse reprobos; tum denique quia non est verisimile in illa urbe celeberrima non alios fuisse Praedestinatos, quam qui tunc baptizati fuerunt in parvo numero.

Respondeo 3. per illam praeordinationem modo quoque significari posse etiam Praedestinationem ad vitam aeternam; non quidem antecedenter, sed consequenter ad praevisionem bonorum operum, quae idcirco vocatur praeordinatio, quia fit ab aeterno et antequam opera illa in tempore eliciantur.

Obiiciunt 5. Illud Christi ad Apostolos Ioan. 13.: Si haec scitis, beati eritis si feceritis ea: Non de omnibus vobis dico: ego scio quos elegerim; sed ut adimpleatur Scriptura, qui manducat meum panem levabit contra me calcaneum suum; quibus, inquiunt, solis Apostolis Christus loquitur de electione antecedenti, absoluta et efficaci. Primo, quia Iudam excipit e numero electorum: at electio antecedens conditionata et inefficax est communis omnibus; et nullus ab illa excluditur. Secundo, quia Christus affert electionem illam pro causa cur Iudam excipiat, cum ait: Non de omnibus vobis dico; ego scio quos elegerim, etc.; at electio antecedens, inefficax tantum et conditionata, non est causa quempiam excipiendi: secus autem voluntas antecedens absoluta et inefficax per quam ceteri virtualiter excluduntur: ergo revera Christus loquitur de electione antecedenti, qua praedestinati erant Apostoli, excepto Iuda, ex mero Dei beneplacito.

Nego consequentiam. Christus enim ibi non agit de electione ad gloriam, sed ad Apostolatus munia post eius mortem obeunda, a quibus quidem muneribus obeundis arceri debebat Iudas traditor, tum propter perfidiam, tum propter mortem eius impoenitentem ante Christum Dominum e morte suscitatum: ad textum autem dico hunc esse genuinum illius sensum: Beati eritis si haec scitis, quae dico vobis, idest si creditis et si feceritis ea; ut iam de facto creditis et ea aliquando facietis, non de omnibus vobis dico, quia non omnes creditis, aut facietis. Ego scio quos elegerim, idest, scio quales estis interius quos in Apostolos elegi. Quibus patet de electione ad Apostolatum dumtaxat sermonem esse.

Dices. S. Augustinus hunc textum interpretatur de electione ad gloriam. Cui etiam expositioni favet illud, Beati eritis si feceritis ea, ubi de beatitudine gloriae sermo est.

Respondeo. interpretationem de electione ad Apostolatum, ut magis litteralem, ac propriam admitti ab aliis Patribus, quos sequuntur Maldonatus et Toletus; de qua etiam intelligendum est illud Christi Ioannis 15. Non vos me elegistis, sed ego elegi vos, et posui vos ut eatis et fructum afferatis. Dicit ut eatis, ire enim Apostolorum, idest missorum, proprium est: et illud Ioann. 6. Nonne ego vos duodecim elegi et ex vobis unus diabolus est? Addo neque illam explicationem S. August. nobis obesse: esse enim potest hic sensus: Ego scio quos elegerim ad gloriam efficaciter, praevidens scilicet et quid facturi sint, quemve statum finalem habituri, ex cuius praevisione illos elegi efficaciter.

Obiiciunt 6. Illud Ioannis 10. ubi Christus Iudaeos incredulos alloquens ait: Vos non creditis, quia non estis ex ovibus meis: oves meae vocem meam audiunt; et ego cognosco eas et sequuntur me, et ego vitam aeternam do eis, et non peribunt in aeternum, et non rapiet eas quisquam de manu mea: ex quo inferunt Adversarii Praedestinationem ad gloriam esse causam vocationis ad fidem; nam esse ovem Christo datam, et esse praedestinatum idem est: ergo revera praedestinatio ad gloriam fit ante praevisa merita: quippe cum fiat ante fidem, quae est primum meriti principium.

Nego consequentiam 1. quia etsi praefatus textus intelligeretur de solis Praedestinatis ad gloriam, exinde tamen non sequeretur eum esse intelligendum de praedestinatione ante praevisa merita: imo ipsum textum S. Aug. usurpare videtur de praedestinatione post praevisa merita, siquidem lib. De Correptione et Gratia cap. 9. ait: Hi ergo intelliguntur dari Christo, qui ordinati sunt ad vitam aeternam, nam illi supponuntur ordinati, seu apti facti ad vitam aeternam, prius quam Christo dentur. — 2. Dico textum praefatum intelligendum esse de Praedestinatione ad gratiam et fidem; alioquin immerito Christus Iudaeos arguisset quod non essent ex ovibus suis, nec in eum credere vellent. Cum enim decretum absolutum praedestinationis sit immutabile; consequens est, quod si defectus praedestinationis Iudaeorum causa fuisset cur ipsi non crederent, certe ille defectus fidei non esset in illis culpandus, quippe cum non ex eorum perversa voluntate procederet, sed ex ordinatione Dei, qui ipsos non praedestinaverat. Itaque sensus loci illius est, quod cum Iudaei perverso in Christum essent animo, nullatenus parati erant et dispositi ad credendum, ut fierent eius Oves et Discipuli, ideo dicit: Mihi non creditis, quia non estis ex ovibus meis: idest non habetis docilitatem ovium mearum, imo vero lupi estis quaerentes devorare et perdere Pastorem una cum ovibus: unde subdit: Oves meae vocem meam audiunt, hoc est, non resistunt verbis meis et gratiis quibus eas ad fidem advoco: sed facile acquiescunt veritati, quam ego ipse annuntio vobis. Nec refert quod subiciat Vitam aeternam do eis, etc.; haec enim non usurpantur absolute, sed sub hac conditione: si consentire velint verbis meis et praeceptis obedire; nec enim quemquam Deus cogit ad salutem; sed tantum invitat et vocat ut libere et voluntarie consentiat. Nec pariter obsunt sequentia verba: Nemo rapiet eas de manu mea: ibi enim per manum, potestatem significari affirmat S. Aug. Tract. 48. in Ioannem, unde sensus est, quod Deus ita muniat fideles suis gratiis et auxiliis, ut nemo possit abducere eos ab illo, nisi ex eorum consensu; ita quod nemo pereat nisi sua propria voluntate, non autem defectu protegentis: non secus ac si quis confugisset ad cuiusdam Principis palatium, ut ibi suam vitam adversus hostes tueretur, eique Princeps dixisset: nemo te rapiet de manu mea, seu abducet e Palatio: et interim ille qui ita confugit sponte sua exiret e Palatio et dederet se hostibus suis; certe Princeps argui non posset culpae aut mendacii. Ita a pari non est arguendus Deus quod nonnulli ex his, quibus auxiliatricem manum subministrat, a gratiis excidant, quia haec exorbitatio ex prava eorum voluntate est repetenda, non ex defectu divinae protectionis.

Solvuntur obiectiones ex Patribus: — Obiiciunt 1. Illud Cyrilli Alexandrini in Ioannem cap. 21. Ego elegi vos, non vos me: Ego me notum vobis ignorantibus feci humanitate, clementiaque commotus; ego vos adeo roboravi, ut procedere, progredique ad tantam cum Deo fiduciam possitis, ut quodcumque petieritis in nomine meo vobis concedatur. In quibus verbis adversarii pendunt 1. electionem Dei praecedere, quae sit causa cuiusque virtutis in homine praedestinato; 2. hinc provenire vim impetrandi in oratione; 3. hanc gratiam collatam esse a Deo sine praecedentibus meritis, sola Dei benignitate et clementia.

Respondeo. Cyrillum non intelligendum esse de omnibus Praedestinatis, sed de Discipulis solis, sive Apostolis, deque illorum electione ad Apostolatum, ut ex verbis sequentibus manifestum est, quibus dicuntur Apostoli a Christo electi, scientia instructi, fiducia roborati, etc. Quae omnia optime stant absque antecedenti electione ad gloriam. Adde quod tunc Iudas erat inter Discipulos et Apostolos, ad quos haec verba dirigebantur; constat autem eum non fuisse electum efficaciter ad gloriam, adeoque nec S. Ioannes nec S. Cyrillus intelligendi sunt de electione ad gloriam, sed ad Apostolicam dignitatem.

Obiiciunt 2. Illud S. Chrysost. Homil. 51. in Matthaeum: Quos ante constitutionem mundi suos esse cognoscit, tantis eos laboribus onerat et tandiu laborare facit, donec digni efficiantur regno coelesti: ergo Praedestinatio causa est cur digni fiant, non autem dignitas eorum est motivum et ratio cur praedestinentur.

Respondeo 1. hunc textum non esse ipsius S. Chrysost. sed auctoris anonymi. 2. Dico haec omnia facile intelligi posse de praescientia et electione efficaci facta ab aeterno post praevisa merita, quae tamen tantum fient in tempore; ita quod non sit antecessio decreti, sed simplex consecutio temporis ad id quod Deus ab aeterno vidit et approbavit; prius enim praevidit opera meritoria, et inde decrevit conferendam gloriam, quam illa opera de facto fuissent elicita.

Solvuntur obiectiones ex S. Augustino. — Obiiciunt 1. S. Augustinum lib. De Correptione et Gratia cap. 7. ubi sic habet: Quicumque ab illa originali damnatione ista divinae gratiae largitate discreti sunt, non est dubium quod et procuretur eis audiendum Evangelium, et cum audiunt credunt, et in fide quae per dilectionem operatur, usque in finem perseverant, et si quando exorbitant correpti emendantur. Et paulo post: Haec omnia operatur in eis, qui vasa misericordiae operatus est eos, qui et elegit eos in Filio suo ante constitutionem mundi per electionem gratiae. Si autem gratia, iam non ex operibus, alioquin gratia iam non est gratia. Ex quibus sancti Augustini verbis colligunt Adversarii ipsum indubitanter sensisse homines praedestinatos fuisse electos efficaciter ad gloriam citra praevisionem meritorum: iuxtaque illius mentem hunc ordinem esse statuendum in decreto divinae voluntatis, ut in primo instanti rationis fuerint praevisi omnes homines in massa perditionis; in secundo Deus aliquos illorum, idest omnes praedestinaverit ex hac massa gratuita et efficaci electione ad gloriam; in 3. elegerit media per quae infallibiliter perducerentur ad finem destinatum; elegerit, inquam, vi praecedentis separationis quae illum adegit ad eligenda media congrua et efficacia.

Respondeo 1. cum Lessio, Martinone et Iosepho Tricassino, sanctum Augustinum ibidem intelligendum esse de electione ad gratiam. Scopus enim eius erat docere qualiter omnia bona opera et ipsa perseverantia non esset ex nobis, hoc est nudis liberi arbitrii viribus, sed ex gratia et dono Dei; similiter discretionem e massa perditionis et electionem ad gratiam iustificationis et inde ad gloriam non esse ex operibus, sed ex gratia et gratuita Dei misericordia. Hunc autem esse sensum sancti Augustini patet ex ipsomet textu, sic enim habet paulo ante verba laudata: Discernuntur, inquit, non meritis suis, sed per gratiam Mediatoris, hoc est in sanguine secundi Adam iustificati gratis, etc. Quibus patet eum affirmare gratiam iustificantem, quae supponit liberum hominis consensum, requiri ad illam discretionem, seu Praedestinationem. Deinde ipsemet ibidem explicat illud, Non ex operibus, dum subdit: Electi sunt per electionem gratiae, non praecedentium meritorum suorum, quia gratia est illis omne meritum; idest non ex meritis gratiam praecedentibus, quia omne meritum illorum est ex gratia; itaque illa electio gratuita non excludit merita quae sunt ex gratia, sed solum ea quae non sunt ex gratia. Confirmatur hanc esse mentem S. Augustini, quia eo in loco et aliis similibus disputat contra Pelagianos, quorum haeresis in eo non erat, quod putarent gloriam dari propter opera gratiae, sed quod dicerent illam dari propter opera facta solis viribus naturae, ut manifeste patet ex verbis eiusdem Augustini lib. De Gratia et libero arbitrio cap. 6. ubi exponens illud 2. Timoth. 4.² In reliquo reposita est mihi corona iustitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die iustus Iudex: subiungit:

cui redderet coronam iustus Iudex, si non donasset gratiam misericors Pater? Et quomodo esset ista corona iustitiae, si non praecessisset gratia quae iustificat impium? Quomodo ista debita redderentur, si non prius illa gratuita donaretur? Sed cum dicunt Pelagiani hanc esse solam secundum merita nostra gratiam, qua homini peccata dimittuntur: illa vero quae datur in fine, idest aeternam vitam meritis nostris praecedentibus reddi; respondendum est eis: si enim merita nostra sic intelligerent, ut etiam ipsa dona Dei esse cognoscerent, non esset reprobanda ista sententia. Quoniam vero merita humana sic praedicant, ut ea a semetipso habere hominem dicunt: prorsus rectissime respondet Apostolus: Quis enim te discernit? Quid autem habes, quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis? Prorsus talia cogitanti verissime dicitur: dona sua coronat Deus, non merita tua, si tibi a teipso non ab illo sunt merita tua.

Haec S. Augustinus; ex quibus aperte liquet, eius intentionem tantum esse docere perseverantiam et electionem efficacem ad gloriam, non ex operibus naturae, sed ex gratia et operibus gratiae.

Instabis. Sanctus Augustinus ibidem explicans ad quid electi sunt ii, qui vocati sunt secundum propositum, ait: Electi autem sunt ad regnandum cum Christo et ad obtinendum Regnum suum: ubi nomine Regni non intelligit Ecclesiam militantem, quam plerumque in Evangelio Regnum Coelorum appellat; nam subdit illos sic vocatos, Perseveraturesque in finem et ex istis nullum perire. Quod utique de Ecclesiae militantis fidelibus nequit intelligi, ex eis namque multi pereunt, ac proinde ibi solum loquitur de Praedestinatione ad gloriam ante praevisa merita.

Nego consequentiam. nam etsi sanctus Augustinus ibi ageret de Praedestinatione ad gloriam, non tamen exinde sequeretur eum intendere illam Praedestinationem fieri ante praevisionem operum, imo contrarium ex eo deducitur. Tum quia ibidem praescientiam Praedestinationi praemittit; loquens enim de iis, qui cum fuerint aliquando iustificati, tamen rursus in peccatum lapsi in eo moriuntur ait: Procul dubio nec illo tempore, quo bene, pieque vivunt in isto numero Praedestinatorum computandi sunt: non enim sunt a massa illa perditionis praescientia Dei et Praedestinatione discreti, et ideo nec secundum propositum vocati, ac per hoc nec electi: ergo cum vocatio Praedestinationem et hanc praescientiam operum ac cooperationis supponat, evidenter sequitur S. Augustinum ibi solum agere de Praedestinatione post praevisa merita. Tum quia Praedestinationis certitudinem et infallibilitatem ab illa praescientia colligit, ait enim: Si quisquam perit, fallitur Deus, sed nemo eorum perit, quia non fallitur Deus. Cum enim infallibilitas haec non inferat humanae voluntati necessitatem, sequitur idcirco Deum non falli, quia praescit hominum merita antequam quidquam de eorum aeterna beatitudine decernat. Tum quia ibi loquitur de electione Praedestinatorum ad regnum, quomodo loquitur de electione Iudae ad fundendum Christi sanguinem; illos ergo, inquit, elegit ad obtinendum suum regnum, illum ad effundendum sanguinem suum: sed Iudas non fuit electus ad tantum scelus perpetrandum ante praevisam ipsius malitiam; Deus enim intentator malorum est: ergo nec Praedestinati electi fuerunt ad gloriam ante praevisa ipsorum merita.

Urgebis. S. August. nusquam agnovit illam duplicem Praedestinationem incompletam ad gloriam, aut ad gratiam, sed quoties de Praedestinatione loquitur, toties solam destinationem completam ad gloriam et gratiam simul intelligit: ergo nulla responsio.

Nego antecedens. illius namque falsitas colligitur ex variis sancti Augustini locis. Primo namque lib. De Bono perseverantiae cap. 17. et 18. affirmat omne donum Dei, quod operatur in nobis per gratias excitantes et adiuvantes vere praedestinari a Deo: quidquid enim, inquit, donat Deus, hoc praedestinavit ut faceret et donaret: atqui fides et iustitia etiam in reprobis sunt dona Dei: ergo et a Deo praedestinantur: et consequenter sanctus Augustinus agnovit Praedestinationem incompletam ad gratiam, et non solam completam ad gratiam et gloriam simul, nulla namque in reprobis est Praedestinatio ad gloriam. Secundo idem De Praedestinatione Sanctorum cap. 10. Quando promisit Deus Abrahae fidem Gentium, etc., non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit; sed non promisit tantum fidem, quae datur solis Praedestinatis ad gloriam, sed etiam illis, qui ex eodem genere Abrahae non sunt Praedestinati: et consequenter ibi sanctus Augustinus admittit Praedestinationem incompletam ad gratiam. Tertio sanctus Augustinus duplicem agnovit hominum discretionem; unam ad solam gratiam, alteram vero ad gratiam et gloriam: ergo et duplicem agnovit Praedestinationem, unam incompletam ad solam gratiam; alteram vero completam, ad gratiam simul et ad gloriam. Consequentia clara est, quia discretio et praedestinatio apud sanctum Augustinum idem sonant. Probatur antecedens ex lib. De Bono perseverantiae cap. 9. ubi loquens de non perseverantibus, adeoque de non Praedestinatis ad gloriam, ait: Secundum haec, idest secundum fidem et iustitiam, erant ex nobis; verumtamen secundum aliam quamdam discretionem non erant ex nobis, nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum. Quid est hoc secundum aliam quamdam discretionem, non erant ex nobis, nisi secundum distinctam discretionem, qua reprobi secernuntur a Praedestinatis? adeoque datur duplex discretio, cum detur alia quam ea, quae sit perseverantium et salvandorum: sed ea non potest esse nisi praedestinatio incompleta ad gratiam, sive ad fidem, iustitiamque christianam: ergo falsum est quod secundum sanctum Augustinum nulla detur alia Praedestinatio quam ea quae est ad gratiam et gloriam simul. Quarto denique, idipsum constat ex pluribus locis eiusdem sancti Doctoris, maxime vero ex laudato libro cap. 17. ubi clare loquitur de Praedestinato incomplete, seu ad aliquam gratiam, abstrahendo a gloria; ait enim ille: Quem Deus castum futurum praedestinavit, quamvis id incertum habeat, non ideo non agit ut castus sit, quoniam Dei dono se audit futurum, quod credit. Et infra: quod ego dixi de Castitate, hoc de Fide, hoc de Pietate, de Charitate, etc., veracissime dici potest: sed Praedestinatio ad has virtutes, quae comitantur gratiam, est tantum incompleta: ergo revera sanctus Augustinus duplicem agnovit Praedestinationem, nimirum completam ad gratiam et gloriam simul, et incompletam ad gratiam solum; idem affirmat diserte lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 6. 9. 15. et 19.

Obiiciunt 2. Eumdem S. Augustinum lib. De Bono perseverantiae cap. 18. ubi sic ait:

Ex duobus itaque parvulis originali peccato obstrictis, cur iste assumatur et ille relinquatur; et ex aetate duobus iam grandibus impiis cur iste ita vocetur, ut vocantem sequatur, ille autem aut non vocetur, aut non ita vocetur, ut vocantem sequatur, inscrutabilia sunt iudicia Dei. Ex duobus autem piis, cur huic donetur perseverantia usque in finem, illi autem non donetur, inscrutabiliora sunt iudicia Dei.

Quibus verbis D. August. videtur insinuare id ex eo provenire, quod alter sit electus, alter non electus ad vitam; quod aperte docet verbis sequentibus cum ait: Illud tamen fidelibus debet esse certissimum, hunc esse ex Praedestinatis, illum non esse: nam si fuissent ex nobis, ait unus Praedestinatorum qui de pectore Domini biberat hoc secretum, mansissent utique nobiscum. Deinde quaerit quid sit illud: non erant ex nobis: et tandem respondet: Non erant ex eis qui non erant secundum propositum vocati, non erant in Christo electi ante mundi constitutionem, non erant in eo sortem consecuti, non erant Praedestinati secundum propositum eius, qui universa operatur. Quibus verbis S. Augustinus docet rationem illius vocationis, vel non vocationis repetendam esse ab electione, vel non electione ad gloriam: ergo revera sanctus Augustinus contendit electionem, seu Praedestinationem ad gloriam esse causam meritorum, non vero merita supponere.

Nego consequentiam. contrarium enim ex ipsomet textu evincitur: nam vel sanctus Augustinus scivit Praedestinationem ad gloriam esse causam concessionis, aut negationis gratiae efficacis et perseverantiae; vel nescivit: si scivit, cur dicit illa esse inscrutabilia, cum rationem illorum ipse teneat; illud enim non est inscrutabile cuius causa non latet? Si nescivit, cur ergo cum tanta certitudine affirmat Praedestinationem ad gloriam esse causam cur unus vocetur, alius vero non? Cum ergo in hoc aperta sit contradictio, certo certius est eam non Augustino, sed Adversariorum falsae interpretationi esse tribuendam: unde merito S. Bonaventura in 1. dist. 41. q. 2. Si, inquit, non esset alia ratio, quare istum Deus elegit et non illum, nisi quia ita Deo placet, certe iam non occulta dicerentur divina iudicia, sed manifesta; cum quilibet hanc rationem capiat; nec dicerentur mirabilia, sed potius voluntaria.

Dices. Eamdem ex nostra sententia suboriri difficultatem, haec nempe reddi posset ratio, cur hic parvulus non baptizetur et iste pius non perseveret; nempe parentum negligentiam et inconstantem hominis voluntatem: ergo ex nostra sententia mysterium hoc non foret inscrutabile.

Dico equidem. nonnullas proferri posse rationes, cur ex duobus parvulis alteri procuretur baptismus, alteri vero non, nempe communis rerum cursus quem Deus immutare non vult nec tenetur: parentum impietas, vel pietas, qua Deus movetur ad conferendam gratiam baptismatis, vel negandam, non impediendo rerum seriem et cursum. Similiter proferri posset aliqua ratio ex parte eorum, qui convertuntur; nempe quia voluerunt consentire vocationi et auxiliis collatis ad perseverandum. Verum S. August. noluit ad eas rationes proferendas animum adiicere, quo facilius proscriberet errorem Pelagianorum, qui discrimen inter vocatum et non vocatum repetebant ex parte adultorum in bonum usum liberi arbitrii; ex parte vero infantium in bona illorum opera conditionate futura, si diutius vixissent. Totum ergo Praedestinationis arcanum in gratia vocationis situm est, quapropter

Respondeo 2. S. Augustinum ibi non agere de Praedestinatione ad gloriam, sed ad fidem et ad perseverantiam, nihilque aliud intendit quam quod vocatio efficax ad fidem et ad perseverantiam sit donum Dei mere gratis concessum; et idcirco inscrutabile esse cur huic conferatur gratia efficax ad fidem, illi vero non; cur huic detur perseverantia, non vero illi: cum enim collatio et intentio conferendi gratiam sit Deo mere voluntaria; ideo nullus illius causam detegere potest, quis enim novit sensum Domini? Cum autem subdit; illud tamen debet esse certissimum quod hic, cui dat fidem et perseverantiam, est ex praedestinatis, ille autem, cui has non dat, non est ex praedestinatis; per haec non reddit rationem praecedentium, sed tantum in illa incertitudine et ignoratione causae praecedentium asserit id quod est certum, scilicet quod causa illa, qualiscumque sit, et quae nobis est incognita, se tenet ex parte Dei, et non ex parte solius humani arbitrii, ut volebant Pelagiani; nam esse praedestinatum et esse ex Deo idem est apud Augustinum.

Obiiciunt 3. S. August. lib. De Gratia et libero arbitrio cap. 9. ubi exponens haec verba Apostoli, Gratia Dei vita aeterna, ita ponderat: cum posset dicere Apostolus et recte dicere, Stipendium iustitiae vita aeterna, maluit dicere, gratia autem Dei vita aeterna, ut hinc intelligeremus non pro meritis nostris Deum nos ad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perducere: quo aperte designat nostra non attendere opera in decernenda praedestinatione. Insuper eamdem gratuitam Praedestinationem aperte docet lib. 3. Soliloq. cap. 28. ubi Deum alloquens ait: Mundas autem de nobis filiis hominum eos in quibus tibi complacuit habitare, quos ab inaccessibilibus profundis secretis iudiciorum incomprehensibiliorum sapientiae tuae, semper iustorum, licet occultorum, sine eorum meritis praedestinasti ante mundum, vocasti de mundo, iustificasti in mundo, et magnificas eos post mundum.

Respondeo ad primum. S. Aug. idcirco vitam aeternam gratiam appellare, quia ut supra dicebamus ex S. Fulgentio, illam consequi non possumus naturae viribus, sed per opera gratiae beneficio elicita: inde S. August. merito ait, non pro meritis nostris Deum nos ad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perducere; quia nempe merita nostra nulla sunt nisi a gratia Dei simul et libero arbitrio procedant; quod autem sit haec genuina S. Aug. sententia liquet ex verbis; nam si omnino merita etiam a gratia provenientia censeret non deservire ad Praedestinationem, etiam assereret illa non prodesse ad vitae aeternae consecutionem; magis enim loquitur de assecutione actuali, quam de destinatione ad gloriam; sed consequens illud est haereticum, adeoque non illa fuit ipsius sententia.

Ad secundum. dico S. Aug. duos tantum Soliloq. libros edidisse, ut ipse memorat lib. 1. Retractationum cap. 4., quocirca Doctores Lovanienses merito hunc 3. Soliloq. lib., unde praefata sententia desumpta est, inter opera falso S. Aug. adscripta reponendum esse iudicant. Adde quod etiamsi quae esset huic lib. danda fides, nihilominus Adversariis non faveret; agit enim tantum de Praedestinatione ad munditiam, seu gratiam sanctificantem, non vero ad gloriam. Denique etsi loqueretur de praedestinatione ad gloriam, non esset intelligendus de praedestinatione ad gloriam solam, sed de praedestinatione quae simul gratiam et gloriam involvit, ut dictum est in 3. Notabili.

Obiiciunt 4. Sententia S. August. in materia De Gratia et Praedestinatione erat omnino diversa et totaliter opposita doctrinae Fausti Rhegiensis Galliarum Episcopi et Semipelagianorum antesignani: sed Faustus ille in duobus libris editis De Gratia et libero arbitrio asserebat Praedestinationem fieri ex praevisis meritis etiam cum gratia elicitis: inde S. Augustinum, suppresso tamen illius nomine, tamquam Manichaeum et Gentilitiae superstitionis reum calumniatur, propterea quod contrarium assereret: ergo revera S. Aug. docuit Praedestinationem fieri ante praevisa merita. Probatur minor ex lib. 2. ipsius Fausti c. 6. ubi exponens haec verba Apostoli, Non ex operibus; sed ex vocante dictum est, Iacob dilexi, Esau autem odio habui, sic ait:

His verbis hoc vult intelligi gentilitiae superstitionis impietas, quod Deus absque ullo inter bonum et malum Moderatoris examine, non ordine regentis, sed iure damnantis, illum affectu dignum reddat, hunc odio: illum recipiat studio, hunc excludat imperio, etc.

Distinguo minorem. Faustus docebat Praedestinationem supponere praescientiam meritorum provenientium ex praevia dispositione solius liberi arbitrii, concedo: provenientium ex gratiae adiutorio per exclusionem talis dispositionis quam appellabant initium fidei, nego: itaque S. August. merito adversabatur sententiae Fausti Rhegiensis et Semipelagianorum, qui volebant opera gratiam praecedentia esse rationem cur aliqui vocarentur, alii vero negligerentur, quos expugnat et impugnat affirmans illam vocationem ad gratiam esse mere gratuitam. Unde solum ipsi lis erat cum Semipelagianis de vocatione ad gratiam, non vero ad gloriam: similiter de operibus sola liberi arbitrii virtute elicitis, non vero de operibus, quae fiunt dependenter ab auxilio gratiae.

Instant. Plures ex Massiliensibus contra quos agit S. Aug. asserebant electionem ad gloriam esse ex praevisis meritis gratiae: ergo nulla solutio. Patet antecedens ex Epist. S. Prosperi ad August. ubi sic habet:

Haec ipsorum (scilicet Massiliensium) definitio, atque professio est, omnem quidem hominem Adamo peccante peccasse, et neminem propter opera sua, sed per Dei gratiam regeneratione salvari. Qui autem credituri sunt, quive in ea fide, quae per Dei gratiam sit servanda mansuri, praesciisse ante mundi constitutionem Deum et eos praedestinasse in Regnum suum quos gratis vocatos, dignos futuros electione et de hac vita fine bono discessuros esse praeviderit.

Respondeo. Equidem nonnullos Semipelagianos in ea fuisse sententia, quod Deus solum eos praedestinaret, quos gratis vocatos, dignos fore per suum consensum et sua opera regni aeterni praevidebat: at nego idcirco ab August. fuisse reprehensos, non enim mota fuit Aug. inter et Semipelagianos controversia de electione ad gloriam, sed ad gratiam, ut videre est in libris De Praedestinatione Sanctorum et de Bono perseverantiae, in quibus totus est in assignanda et astruenda praedestinatione ad gratiam ex pura Dei misericordia proveniente, non autem ex aliqua praeparatione ex parte liberi arbitrii, quod ut facilius percipias — Observandum est Massilienses duplicem passos esse difficultatem circa doctrinam S. Augustini, unam quidem realem et veram, aliam vero imaginariam et fictitiam: Prior suboriebatur ex ipsamet doctrina De Praedestinatione et Gratia, quae tam altum, tamque abstrusum mysterium complectitur, ut ipsemet Augustinus merito dixerit De Gratia Christi cap. 47. Ista quaestio, inquit, ubi de arbitrio voluntatis et Dei gratia disputatur, ita est ad discernendum difficilis, ut quando defenditur liberum arbitrium, negari Dei gratia videatur; quando autem asseritur Dei gratia, liberum arbitrium putetur auferri. Inde factum est quod ipsemet Augustinus priusquam hanc quaestionem accuratius ventilasset, versaretur in eodem errore Massiliensium, putans initium fidei esse ab homine et non a Deo, et meritis humanis retribui, non vero gratis concedi, ut ipsemet ingenue fatetur lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 3.

Neque enim, inquit, fidem putabam Dei Gratia praeveniri, ut per illam nobis daretur, quod posceremus utiliter, nisi quia credere non possumus si praecedat praeconium voluntatis: ut autem praedicato nobis Evangelio consentiremus, nostrum esse proprium et nobis ex nobis esse arbitrabar; quem meum errorem nonnulla opuscula mea satis indicant ante Episcopatum meum etc.

Quocirca mirum non est si Semipelagiani vanae hominum Philosophiae et doctrinae nimium dediti et liberi arbitrii assertores, etiam exorbitaverint et vix adduci potuerint, ut assererent liberum arbitrium nihil absque Dei gratia moliri posse. Secunda vero Massiliensium difficultas erat omnino imaginaria, eo quod perperam interpretantes verba sancti Augustini De gratia praeveniente et de Bono perseverantiae, fingebant S. Augustinum per illa dona efficacia et a solo Deo dependentia, fatalem quamdam necessitatem inducere, omnemque adimere liberi arbitrii facultatem, cum tamen ipsemet S. Augustinus loqueretur solum de necessitate extrinseca et consequente, qua res dum est, non potest non esse: unde certa erat et infallibilis rerum praescientia et futuritio. Nec enim sumebat perseverantiam pro habitu infallibiliter movente et inclinante hominem ad continuandum infallibiliter et immobiliter in gratia, ita quod posita illa gratia cum ea diu vivere posset homo, non posset autem cum ea a virtute deviare, ut isti errantes imaginabantur; sed gratiam perseverantiae usurpabat pro illo instanti mortis contingentis in statu gratiae; ita quod habere gratiam perseverantiae in mente S. Augustini, nihil aliud esset quam mori in statu gratiae sanctificantis: unde ipsos errantes ridet lib. De Bono perseverantiae cap. 6.

Nolunt ut scribitis isti Fratres ita hanc perseverantiam praedicari, ut non vel suppliciter emereri, vel admitti contumaciter possit; ubi quid dicant parum diligenter attendunt: de illa enim perseverantia loquimur qua perseveratur usque in finem, quae si data est, perseveratum est usque in finem; si autem non est perseveratum usque > in finem, non est data.... Non itaque dicant homines perseverantiam cuiquam datam usque in finem, nisi cum ipse venerit finis et perseverasse, cui data est, repertus fuerit usque in finem, etc.

Quibus aperte dicit gratiam perseverantiae non esse aliquem habitum infallibiliter moventem voluntatem ad perseverandum in gratia usque in finem, sed ipsammet gratiam sanctificantem, in qua reperitur praedestinatus in instanti mortis.

Obiiciunt 5. Sanctum Augustinum [affirmantem pluribi, maxime vero in Epistola 105. et in libris De Correptione et Gratia cap. 8. necnon in libro De Praedestinatione Sanctorum, idem iudicandum esse de adultis, ac de parvulis ante rationis usum et post susceptum Baptismum ex hac vita migrantibus: sed parvuli non praedestinantur ratione praevisorum meritorum, quippe cum non sint praediti usu liberi arbitrii, nec proinde meriti proprii capaces: ergo nec ita praedestinantur adulti. Maior patebit legenti praenominatos libros: Minor etiam per se est evidens, eamque eleganter inculcat sanctus Fulgentius libro De Incarnatione et Gratia Christi cap. 30. ubi gratuitam adultorum electionem exemplo gratuitae electionis parvulorum colligens, ait:

Ut prolixitatem vitantes omittamus alia, quae possunt pro veritate fidei huic pravae sententiae replicari: interim testimonio confundantur et convincantur, non loquentium hominum, sed tacentium parvulorum, in quibus ad evacuandam sapientiam verbi multum resplendet virtus Christi, quae gratis in omnibus hominibus propria utentibus voluntate eamdem salutem a se ostendit fieri, quam in infantibus nullam voluntatem habentibus dignatur operari: in eis namque nec bona voluntas est, ut aequum sit in volentibus praemium, nec mala ut sit in nolentibus iusta damnatio. Si ergo ad salvandos homines, sicut isti volunt, non excitat, neque mutat, sed expectat hominum voluntates: quomodo infantibus, qui baptizantur et in eadem infantia moriuntur, dat aeternam salutem quorum bonam nec expectat nec invenit voluntatem?

Concludit ergo infantium exemplo etiam adultorum salutem a Deo fieri, non expectata, neque inventa eorum voluntate; sed potius Deum ad salvandos illos excitare et mutare eorum voluntatem, ut loquitur, ita ut prior sit intentio salvandi, indeque oriatur voluntas excitandi et mutandi eorum voluntatem, ac tum demum huiusmodi voluntatis bonum opus inveniatur, seu praevideatur a Deo.

Respondeo 1. SS. Augustinum et Prosperum intelligendos esse de operibus sola liberi arbitrii virtute elicitis, ut liquet tum ex verbis, tum ex libris laudatis; siquidem res ipsis sanctis Patribus erat cum Pelagianis et Semipelagianis, qui hominum electionem ad fidem, gratiam et gloriam volebant refundi in opera viribus naturae elicita; quorum errorem ut proscribant gratiae Defensores et Assertores eos urgent exemplo parvulorum, quorum aliqui suscepto baptismate vitam aeternam consequuntur; alii vero baptismo negato reprobantur, absque aliquo merito actuali ab ipsis repetendo. Quod autem praefati sancti Patres, exinde tantum colligant gratuitam esse hominum adultorum electionem ad fidem et gratiam, nullamque mentionem faciant De electione ad gloriam, patet ex ipso S. Fulgentio, qui ibidem ita subdit:

Igitur quia Deum iustum, bonumque Catholica veraciter credit et confitetur Ecclesia, certissime credendum est et fiducialiter confitendum unam, > eamdemque Dei gratiam in maioribus salvandis operari bonae voluntatis initium, quo in parvulis sine voluntate operatur salvationis effectum. Ipsa gratia infantes neque volentes, neque nolentes redimit, quae maiores illuminando volentes ex nolentibus, et hoc in parvulis salutis opus sine propriae voluntatis assensu gratia Dei operante perficitur, quod bonae voluntatis exordio divinitus dato in maioribus inchoatur, ut opere solius gratiae voluntas, quae mala fuit, bona fiat, et deinceps gratiae secum operanti servitium obedientiae cooperatricis exhibeat.

Quibus aperte constat eum solum agere de vocatione ad gratiam; unde subdit: Sicut Deus crudelis non est in infantibus damnandis, quibus baptismatis beneficium non tribuit; sic iniustus non est in maioribus cum bonam non donat voluntatem; et sicut illos voluntas sua mala, sic istos iure puniri facit origo damnata, etc.

Respondeo 2. Infantes quidem suscepto baptismate ex hac vita migrantes praedestinari sine ulla quidem praevisione operum et meritorum propriorum; praedestinari autem ex meritis Christi, qui Baptismum instituere voluit et proprio suo sanguine virtutem remittendi peccata ipsi conferre, ut salubriter applicaretur in remedium peccati tam infantulis, quam adultis, ut Quaestione sequenti demonstrabimus.

Obiiciunt 6. Evidentius detegi non potest, quae fuerit genuina sancti Augustini sententia, quam ex eius Discipulis: sed ex his constat gratuitam esse electionem adultorum ad gloriam: ergo, etc. Probatur minor: Primo, ex S. Prospero cap. 2. ad obiectiones Vincentianas, ubi ait: Quod multi pereunt, pereuntium est meritum; quod multi salvantur, salvantis est donum; et ad excerpta Genuensium cap. 6. De gratuita hominum electione disserens, ait:

Haec omnia si non recte dicta sunt, inscrutabilia sunt iudicia Dei et investigabiles viae eius, nec occultum est quare ille potius, quam iste salvatur; et in se non Domino gloriabitur, qui aliis vitio suo pereuntibus, electione dignus inventus est, ac sic iustitia quidem erit, quod plurimi damnantur, sed non erit gratia, quod plurimi liberantur. Absit hoc a catholicis cordibus, absit talis impietas, ut quemquam putemus meritis suis erui de potestate tenebrarum et in regnum Filii Dei debita, non gratuita adoptione transferri: et infra: De universo genere hominum salvat innumeros non secundum opera nostra, sed secundum propositum suum et gratiam, quae data est nobis in Christo Iesu ante tempora aeterna.

Secundo, ex Fulgentio lib. 1. Ad Monimum cap. 13. Potuit, inquit, sicut voluit praedestinare quosdam ad gloriam, quosdam ad poenam: sed quos praedestinavit ad gloriam, praedestinavit ad iustitiam, quos autem praedestinavit ad poenam, non praedestinavit ad culpam. Quibus cum opponat Praedestinationem Reprobationi in hoc, quod illa sit gratuita, haec autem ex iustitia, consequens est ipsum censuisse Praedestinationem ad gloriam non esse ex praevisis meritis: idipsum confirmat De veritate Praedestinationis et Gratiae pluribus. Tertio denique, ex S. Bernardo, qui Sermone in illud Sapientiae 10. Iustum deduxit Dominus per vias rectas et ostendit illi regnum Dei, ait:

Regnum Dei conceditur, promittitur, ostenditur, percipitur: Conceditur in Praedestinatione, promittitur in vocatione, ostenditur in iustificatione, in glorificatione percipitur..... In Praedestinatione est gratia, in vocatione potentia, in iustificatione laetitia, in magnificatione est gloria.

Ubi cum ait, in Praedestinatione esse Dei gratiam, intelligit gratuitam electionem: ergo non ex praevisis meritis.

Respondeo. Ex illis omnibus sententiis solum inferri, quod homines non seligantur ex operibus naturae viribus elicitis, sed gratiae beneficio factis, quocirca merito gratuita dicitur electio, quia gratia, quae est principium illorum operum, gratis conceditur a Deo, qui ipsam largitur, quibus et quando vult. Unde idcirco non incongrue S. Bernardus eam gratuitam electionem appellat, quia fit tantum ex praevisis operibus in gratia et a gratia elicitis.

Solvuntur obiectiones ex Theologica ratione. — Obiiciunt 1. Auctoritatem et rationem Subtilis Doctoris, qui in 1. dist. 41. q. unica, n. 11. contrariam sententiam amplectitur, eamque firmat hoc argumento: omnis ordinate volens prius vult finem, quam media ad finem: sed Deus ordinate vult: ergo prius vult finem, quam media ad illum: at gloria est finis et merita sunt media ad illam conducentia: ergo Deus prius vult gloriam quam merita, et consequenter electio ad gloriam non potest esse ex praevisione meritorum.

Respondeo. Nego conseq. et ad auctoritatem Doctoris respondeo ipsam nobis adstipulari. Cum enim Doctor ibidem praesentem quaestionem singulari genii sui subtilitate utrinque librasset, diversasque de ea sententias expendisset, tandem concludit his verbis:

De istis opinionibus, quia Apostolus videtur disputans de ista materia ad Rom. in fine, quasi totum imperscrutabile relinquere, O altitudo, inquiens, divitiarum Sapientiae et Scientiae Dei: et quis novit sensum Domini, aut quis consiliarius eius fuit? ideo ne scrutando de profundo, secundum dictum Magistri, eatur in profundum, eligatur quod magis placet, dum tamen salvetur libertas divina, sine aliqua iniustitia, et alia quae salvanda sunt circa Deum, ut liberaliter eligentem; et qui aliam opinionem tenuerit, respondeat ad ea, quae facta sunt contra eam.

Quibus aperte significat nostram Conclusionem esse probabilem, omniaque in illam obiecta posse dilui. — Secus autem sentire videtur de opposita sententia; cum enim videret eam maximis undique scatere difficultatibus, quarum aliquas solvere nititur, ipsam quidem probabilem affirmat: Dum tamen, inquit, salvetur libertas divina sine aliqua iniustitia, et alia salventur, quae salvanda sunt circa Deum ut liberaliter eligentem: quae duo sane vix salvari possunt in opposita sententia; maximam quippe contra libertatem, iustitiamque divinam Deo necessitatem antecedentem imponit providendi et studendi, ne electi finaliter a gratia excidant: similiter, ut non electi, quantumvis iusti, perfecti et innocentes fiant per bona opera et Ecclesiae Sacramenta, nihilominus tandem labantur in peccatum, in illoque statu moriantur, et in aeternum pereant, quod sane durissimum videtur et divinae libertati, iustitiaeque valde iniurium. Vix pariter salvari potest summa Dei libertas et benignitas in eligendo; ut quid enim, cum omnes, aut saltem plures eligere posset, tam paucos selegit et innumeros propemodum pereundos deseruit, idque ex mera et sola ipsius voluntate: et nulla in eligendis supposita minima diversitate? quae omnia absurda non sequuntur ex nostra sententia, adeoque non leve indicium est illam Doctori Subtili magis placuisse. — Ad rationem respondeo primo, hoc argumentum nimis probare, nedum enim suadet Praedestinationem esse factam ante praevisa merita; sed etiam quod aliter fieri non potuerit, cum enim

Deus inordinate nihil velle possit, quia sapientissimus est, consequens est quod si ut ordinate vellet, prius velle deberet, nostram iustificationem, quam nostra merita, non posset, etiam de potentia absoluta, velle prius merita, quam glorificationem, quod plane absurdum est, ut fatentur etiam ipsi Adversarii. Secundo, respondeo maiorem esse tantum veram respectu proprii finis et non alieni: potest quis v. g. velle prius victoriam a milite consequendam, quam praemium ipsi largiendum, licet victoria non sit finis ipsius militis, sed praemium: itaque cum glorificatio nostra non sit finis Dei, sed nostri, nec merita nostra sint media respectu Dei, sed nostri; non est necesse quod Deus prius velit glorificationem nostram quam nostra merita, sed recte et ordinate velle potest merita, antequam velit glorificationem nostram. Adde quod glorificatio nostra habeat quasi rationem medii: gratificatio autem quasi rationem finis respectu Dei: siquidem ipse nobis gloriam proponit ut ad merita et opera bona nos provocet. — Respondeo 3. Maiorem esse veram de mediis physicis, non de moralibus, quae varia sunt respectu vitae aeternae: cum enim medium morale non realiter, sed impetratorie tantum concurrat ad consecutionem finis; eumque non possit impetratorie concurrere, nisi supponatur esse in eius cognitione, a quo finis est impetrandus, nihil enim movere potest voluntatem nisi sit cognitum, quia nihil volitum quin scitum, adeoque necesse est, ut prius intendantur media moralia, quam finis per ea consequendus. — Respondeo 4. distinguendo maiorem: ordinate volens prius vult finem quam media, si finis consideretur absolute et sub formali ratione finis, concedo: ut sic enim quicumque vult finem efficaciter, ab ipso fine movetur, ut etiam efficaciter velit media ad ipsius assecutionem conducentia, adeoque prius vult finem quam media; si consideretur conditionate et in ratione praemii, nego: ut sic enim ordinate volens non vult efficaciter dare praemium alicui nisi praevideat antea meritum. Glorificatio autem nostra vocatur merces, corona et retributio, adeoque nihil mirum si Deus praevideat prius et velit merita, quam gloriam.

Instabis. Deus revera prius intendit finem, quam media: ergo nulla solutio. Probatur antecedens ex sancto Augustino libro De Bono perseverantiae cap. 11. ubi agens de Tyriis et Sidoniis ait, eos credere potuisse si mira illa Christi signa vidissent: sed quoniam ut crederent non erat eis datum, etiam unde crederent est negatum: quibus verbis indicat Deum prius eligere ad fidem: deinde concedere media, nempe praedicationem et signa quibus fides comparatur: unde factum est quod cum Tyrii et Sidonii non essent Praedestinati ad fidem, idcirco non sunt eis concessa media efficacia, ut fidem consequerentur: ergo, inquiunt, Deus prius vult finem, quam media.

Nego consequentiam. Tum quia inductio generalis non fit ex unica specie actus; hic autem unica profertur species praedestinationis, nempe Praedestinatio ad gratiam, ex qua non licet colligere idem esse dicendum de Praedestinatione ad gloriam. Tum quia ubi unum colligitur ex alio comparato, necessum est, ut inter utrumque intercedat aliqua paritas; nulla autem est paritas inter Praedestinationem ad fidem, seu gratiam, de qua solum loquitur sanctus Augustinus in obiectione, et Praedestinationem ad gloriam, de qua nunc agimus; illius enim finis est absolutus, quippe cum fides non pendeat a meritis, sed a sola Dei liberalitate, adeoque omnia merita praecedat; gloria autem est finis conditionatus dependens a meritis: unde cum repugnet decerni rem aliquam conditionatam, ante praevisionem conditionis futurae, etiam repugnat Deum velle glorificationem nostram, quae supponit merita priusquam ipsa merita intendat.

Obiiciunt 2. Effectus est posterior sua causa, saltem in aliquo signo rationis: sed opera meritoria a Deo volita sunt effectus Praedestinationis: ergo illa sunt a Deo volita in posteriori signo rationis, adeoque Praedestinatio fit ante praevisa merita.

Nego minorem. Cum Ochamo, Gabriele, sancto Bonaventura, Faventino, Valentia, Isamberto, Iosepho Tricassino et aliis; unicus enim et proprius effectus Praedestinationis proprie dictae, de qua nobis sermo est, est ipsa visio beatifica et nostra glorificatio; haec enim nobis confertur ratione formalis Praedestinationis, quemadmodum S. Augustinus lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 10. loquendo de Praedestinatione ad gratiam ipsam, Praedestinatio, inquit, quae in bono est, gratia est, ut dixi, praeparatio; gratia vero est ipsius Praedestinationis effectus. Ita a simili, dum agimus de Praedestinatione ad gloriam, revera possumus asserere unicum illius esse proprium effectum, nempe ipsammet gloriam et beatificationem nostram.

Obiiciunt 3. Eo modo praedestinatur nostra salus quomodo perseverantia nostra, ab ea namque totaliter et adaequate salus pendet, iuxta illud Matth. 12. Qui perseveraverit usque in finem hic salvus erit: sed perseverantia nostra actualis praedestinatur a Deo, sine ullis meritis, estque gratuitum Dei donum, quod quidem aliunde haberi non potest nisi ab eo qui potens est eum qui stat statuere, ut perseveranter stet et eum qui cadit restituere, inquit Concilium Tridentinum sess. 6. cap. 13. Ergo pariter nostra salus et Praedestinatio ad gloriam aeternam ex gratuita Dei voluntate; non vero ex meritis pendet.

Distinguo minorem. Perseverantia nostra est gratuitum Dei donum quod non potest emereri merito de condigno et ex iustitia, concedo: merito de congruo, impetrationis et decentiae, nego. Perseverantia namque non ita gratuitum est Dei donum, ut ab illo solo pendeat, sine ulla alia nostra cooperatione libera, qualiter ab eo solo pendent primae gratiae vocationis, quas operatur in nobis sine nobis; sed admittit liberam nostram cooperationem ad consentiendum gratiae, obediendum Dei mandatis, et resistendum omnibus occasionibus mortaliter peccandi; unde gratiam perseverantiae adaequate sumptam Deus non praedefinit absolute et efficaciter absque praevisione nostrae cooperationis; et idcirco neganda est consequentia.

Instabis. Eo modo loquitur S. Augustinus de Praedestinatione ad perseverantiam, quomodo de Praedestinatione ad primam gratiam: sed Praedestinatio ad primam gratiam omne prorsus meritum excludit: ergo et perseverantia.

Nego maiorem. Verum equidem est ipsum removere quodcumque meritum ad primam gratiam, non sic autem de gratia perseverantiae: imo lib. De Bono perseverantiae cap. 6. illam gratiam posse emereri pronuntiat: Hoc ergo Dei donum, inquit, suppliciter emereri potest; sed cum datum fuerit amitti contumaciter non potest: unde cap. 16. distinguit gratiam perseverantiae ab initio fidei, quod hoc Deus gratis concedat: illam vero interdum orantibus largiatur: Cum, inquit, constet Deum alia etiam non orantibus, sicut initium fidei, alia nonnisi orantibus praeparasse, sicut usque in finem perseverantiam. Inde hortatur ad orationem, ut illud perseverantiae donum possimus assequi, non quidem ex merito iustitiae, sed ex merito impetrationis et decentiae.

Obiiciunt 4. Praedestinatio Christi est exemplar nostrae praedestinationis, dicente S. Augustino lib. De Bono perseverantiae c. 24. Nullum est illustrius Praedestinationis exemplar, quam ipsemet Salvator: quisquis fidelis vult eam bene intelligere, attendat ipsum, atque in illo inveniat et seipsum: sed Praedestinatio Christi facta fuit omnino gratis et absque ullis meritis: ergo et praedestinatio nostra.

Distinguo maiorem. Praedestinatio Christi est exemplar nostrae Praedestinationis ad gratiam, concedo: ad gloriam, nego: et similiter distincta minore, nego consequentiam, nec enim aliud intendit Augustinus; quod nedum constat ex scopo totius libri, qui est de Praedestinatione ad gratiam et ad donum perseverantiae, sed maxime ex illo ipsomet Capite laudato, ubi, post verba in obiectione posita, concludit:

Qui ergo hunc fecit ex semine David hominem iustum, qui numquam esset iniustus, sine ullo merito praecedentis voluntatis eius, ipse ex iniustis facit iustos sine ullo merito praecedentis voluntatis ipsorum, ut ille Caput, hi membra sint eius. Qui ergo fecit illum hominem sine ullis eius praecedentibus meritis, nullum, quod ei dimitteretur, vel origine trahere, vel voluntate perpetrare peccatum; ipse nullis eorum praecedentibus meritis facit credentes in eum quibus dimittat omne peccatum etc.

Patet ergo his verbis Augustinum ibi solum agere de praedestinatione ad gratiam.

Obiiciunt 5. Deus media quaedam efficacia Praedestinatis confert, quibus gloriam assequantur, quae non dat reprobis: ergo signum est Deum habere voluntatem efficacem conferendi gloriam illis, non istis, antecedenter ad praevisa ipsorum merita.

Distinguo antecedens. Dat quaedam media, quae sunt efficacia ex parte Dei et ante praevisam hominis cooperationem, nego: ex parte accipientis et cooperantis, concedo. Itaque media, seu gratiae concessae, tam Praedestinatis, quam reprobis, considerari possunt, quatenus a Deo donantur, vel quatenus ab homine suscipiuntur et applicantur. Priori modo omnes gratiae sunt efficaces in actu primo, quia ex se habent sufficientem vim assequendi suum effectum, si ex parte hominis nulla interveniat oppositio, quae earum efficacitatem praepediat: posteriori vero dicuntur efficaces vel inefficaces in actu secundo, iuxta hominis assensum, vel dissensum, cooperationem, vel repulsam. Adde, quod etiam ipsis reprobis interdum efficaciores gratiae concedantur, quam Praedestinatis; Iudas enim reprobatorum ille pessimus longe plures et ampliores gratias accepit, quam rusticus aliquis qui Dei praecepta servans in statu gratiae sanctificantis vitam finit; ille tamen damnatur, hic salvatur: ergo non sequitur Praedestinatos efficaciores habere gratias, quam reprobos.

Instabis. Deus omnibus et solis Praedestinatis elegit et confert media efficacia, quatenus efficacia sunt: ergo media collata Praedestinatis discrepant a mediis collatis reprobis; sed illud discrimen aliunde repeti non potest, quam quia Praedestinati eliguntur ad Regnum ante praevisa eorum merita et ante decretum de conferendis efficacibus illis mediis: ergo revera Deus eos praedestinat ante praevisa merita, et idcirco eis confert media differentia ab illis quae reprobis tribuuntur.

Respondeo 1. Negando maiorem, alioquin sequeretur reprobos idcirco damnari, quia Deus ipsis media sufficientia denegasset, sicque ipsorum damnatio non pravis eorum operibus, sed absoluto Dei decreto esset tribuenda, quod Calvinismum sapit.

Respondeo 2. Distinguendo ipsam maiorem, Deus seligit et discernit media praedestinatis, ut efficacia sunt, nego: ut apta sunt et sufficientia ad finem consequendum, concedo. Itaque quod illa media sint efficacia et effectum habitura pendet ab eventu et libera cooperatione hominis; quem quidem eventum praevidit et approbavit Deus, cum eligeret ipsa media, sed non elegit quia praevidit habitura effectum, quasi illa media non seligeret, nisi essent habitura effectum; sicut ex opposito non elegit reprobis media inefficacia, quatenus inefficacia sunt, licet ex prava hominis libertate et voluntate ea fore inefficacia praeviderit et permittere decreverit: sed elegit ut bona et idonea ad effectum consequendum, si ipsi, quibus haec media collata sunt, voluissent.

Urgebis. Quamquam Deus non elegerit reprobis media, quatenus inefficacia, tamen scienter et libere elegit media, quae noverat non esse profutura reipsa: unde non minus sequitur necessario eorum damnatio, quam si Deus elegisset illa media, quatenus sunt inefficacia: ergo nostra sententia non magis tuetur et explicat sincerum Dei amorem erga eorum salutem; quomodo enim sincere et ex animo salvare voluisset eos, quibus scienter et libere elegit media quae noverat ipsis non esse profutura, cum tamen posset aeque facile eligere media quae prodessent?

Distinguo antecedens. Deus scienter et libere elegit reprobis media non profutura, ex defectu efficacitatis mediorum, nego: non profutura ex malitia, vel negligentia suscipientium, concedo. Ad sequelam dico: exinde sequitur damnatio reproborum, defectu efficacitatis mediorum, nego: defectu negligentiae, vel malitiae ipsorum reproborum et statu peccati mortalis, in quo voluntarie moriuntur, concedo; unde neganda est consequentia: opposita namque sententia refundit eorum damnationem in ipsum Dei decretum antecedens et excludens virtualiter, aut aequivalenter eos omnes, quos Deus despexit, seu neglexit ante praevisionem operum, et nulla data occasione ex parte ipsorum, adeoque subsistere nequit cum sincero Dei affectu salvandi homines. Secus autem est de nostra sententia, quae ipsam reprobationem refundit in praevisa ipsorum mala opera et in abusum gratiae ac mediorum, non autem in ipsam Dei voluntatem, nisi tantum consequenter ad illam praevisionem.

Obiiciunt 6. Deus elegit aliquos eximie Praedestinatos ad gloriam vel aliquam dignitatem supernaturalem ante omnem praevisionem futurorum, ut constat de Beata Virgine, sancto Ioanne Baptista, Apostolis et aliis eximie Praedestinatis: ergo cum similis sit ratio omnium Praedestinatorum, nullumque occurrat motivum excipiendi aliquos ab hoc modo eligendi, affirmandum est omnes sic esse praedestinatos ante praevisa merita.

Nego antecedens. Probabilius enim est nullam puram creaturam electam fuisse efficaciter et absolute ad gloriam, vel dignitatem aliquam, ante praevisa merita, vel conditionem finalem, imo nec Beata Virgo electa fuit, non modo ad gloriam, sed neque etiam ad Maternitatem Dei, sine praeviso ipsius consensu: unde probabiliter sustinent Theologi ipsam promeritam fuisse divinam hanc suam Maternitatem; quod et indicat Ecclesia, tum in oratiuncula, Regina Coeli laetare, quia quem meruisti portare resurrexit; necnon, ut dignum filii tui habitaculum effici mereretur. Adde quod quidquid sit de Beatissima Virgine, cuius privilegia ad nullam aliam puram creaturam extendi possunt, nullatenus evinci potest alios eximie Praedestinatos electos fuisse ante praevisa ipsorum opera; id enim neque Scriptura docet, neque sancti Patres affirmant, neque aliunde efficaciter colligi potest. Quod enim S. Ioannes Baptista et Apostoli aliique viri sanctissimi dicerentur eximie Praedestinati, ad id sufficiebat, quod Deus amplioribus beneficiis et donis supernaturalibus eos cumularet, quibus facilius permanerent in gratia, omnesque excluderent occasiones mortaliter peccandi.

Obiiciunt 7. Aliqui parvuli rapiuntur statim post Baptismum, alii vero paulo ante susceptum Baptismum, etiam adhibita omni diligentia ut Baptismus eis procuraretur: unde fit quod priores ad gloriam praedestinentur, alii vero ad gehennam destinentur: sed haec sortis diversitas non provenit ab ullis praevisis meritis, aut demeritis: ergo in solam Praedestinationem meritorum est refundenda.

Nego consequentiam. Id enim non est necesse provenire ex tali electione et reprobatione, quae omnem futurorum praevisionem antecedat, illud enim accidere potest, vel propter negligentiam, aut malitiam parentum, vel propter rerum ordinem, ita se habentem, ut naturaliter non possit parvulus diutius vivere, nec proinde ad Baptismi gratiam pervenire; Deus autem habet se permissive ad hanc privationem, quia non tenetur invertere communem rerum ordinem impedientem hanc Baptismi receptionem, nec vim inferre voluntati parentum, qui noluerunt Baptismum parvulo conferri: spectat enim ad sapientem Dei Providentiam, ut sinat res agere secundum naturam suam liberas libere, contingentes contingenter, et non passim miracula facere, subindeque omnia vertere, propter bonum aliquorum particularium. Unde privatio ista Baptismi a parvulo se habet in ordine supernaturali quemadmodum monstra in ordine naturali; et sicut mors illius adulti, qui decidit in Amentiam, Apoplexiam, Lethargum, post mortale peccatum. Haec enim omnia permittit Deus, quia cum sit summus omnium ac sapiens rerum Provisor, non debet immutare rerum ordinem propter aliquod bonum particulare, nisi forte ad id moveatur parentum vel aliorum precibus. Cum autem immutat cursum rerum ordinarium propter parentum preces, aut vota, hoc non provenit ex electione absoluta antecedenti, sed ex praevisione talium precum.

Obiiciunt denique. Si electio ad gloriam facta esset ex praevisis meritis, mysterium Praedestinationis non esset incomprehensibile: sed hoc est contra Apostolum exclamantem ad Romanos cap. 11. O Altitudo divitiarum Sapientiae et Scientiae! ergo etc. Maior patet, mirum enim non videtur, quod Deus decreverit salvare eos, quos praevidit bene acturos, et damnare alios, quos praevidit male victuros, sicut nemo miratur si videat a iudice puniri noxios, liberari innoxios.

Nego maiorem. Quamquam enim Praedestinatio fiat ex praevisis meritis, nihilominus maxima remanet ansa exclamationis propter inscrutabilia Dei iudicia. Licet enim omnes vocentur ad gloriam, nihilominus interdum alios vocat vocatione ita congrua ut respondeant, sicut vocavit Paulum, Magdalenam etc.; alios autem vocat vocatione tantum ordinaria, cui possunt quidem respondere, non tamen respondent: cur autem diversam hanc adhibeat vocationem, illud omnino est inscrutabile, ut aperte declarat sanctus Augustinus in Enchiridio cap. 95., ubi clare indicat esse aliquas causas cur parvuli et adulti assumantur ad primam gratiam, aut ab illa excludantur: quas, inquit, noscemus in beatitudine aeterna, cum nos lateant in hac vita: hinc est quod cum quaerit has causas diversae Dei vocationis et administrationis gratiae, semper recurrit ad inscrutabilia iudicia Dei et non ad meram eius voluntatem, quia nempe ibi supponit esse aliquam causam, sed nobis incognitam.

QUAESTIO QUARTA. AN ET QUOMODO HOMINUM PRAEDESTINATIO DECRETA FUERIT EX PRAEVISIS MERITIS CHRISTI.

Notandum 1. Praedestinationem considerari posse dupliciter, nimirum quantum ad actum Praedestinantis, vel quantum ad effectum Praedestinationis. Rursus actus Praedestinantis spectari potest bifariam, scilicet vel absolute et secundum entitatem; vel respective et iuxta terminationem extrinsecam ad aliquem effectum Praedestinationis. Similiter Praedestinatio secundum effectum considerari potest, vel secundum ordinem aeternae intentionis, vel secundum ordinem temporalis executionis. Certum est autem Christum Dominum non esse causam nostrae Praedestinationis quoad actum Praedestinantis absolute spectatum, cum enim hic divinus actus secundum entitatem idem omnino sit realiter cum Essentia divina, nullam sui agnoscit causam, physicam, vel moralem, hoc est, nec productivam, nec meritoriam: solum ergo remanet discutienda Quaestio de illo ipso divino actu Praedestinationis quatenus terminatur ad aliquem effectum ipsius Praedestinationis, nempe ad gratiam vocantem, adiuvantem et sanctificantem, necnon ad gloriam, qua sola proprie effectus Praedestinationis est.

Notandum 2. Christum Dominum dici posse tripliciter causam nostrae Praedestinationis, nimirum vel exemplarem, quatenus ipsius Praedestinatio est exemplar Praedestinationis nostrae: vel finalem, eo quod Praedestinatio nostra ordinata sit in ipsius gloriam; vel denique meritoriam, ita ut merita Christi fuerint praevisa et acceptata tamquam rationes Deum moventes ad decernendam nostram Praedestinationem. Certum est autem Christum Dominum esse revera causam exemplarem nostrae Praedestinationis, siquidem Deus praedestinavit nos conformes fieri imaginis Filii sui, inquit Apost. ad Rom. 8. Unde sanctus Augustinus, lib. De Bono Perseverantiae cap. 24. ait: Nullum aliud illustrius est Praedestinationis exemplar, quam Christus Iesus. Certum pariter eum esse causam finalem ipsiusmet nostrae Praedestinationis, siquidem ut Apostolus ait ad Ephes. 1. Deus praedestinavit nos per Iesum Christum in ipsum, hoc est, propter ipsum: unde merito Tridentinum Sess. 6. c. 7. loquens de iustificatione ait: Huius iustificationis causae sunt, finalis quidem gloria Dei et Christi. Idem autem dicendum videtur de Praedestinatione. Solum itaque restat discutiendum, an revera

Christi praevisa merita fuerint causae moventes Deum ad decernendam nostram Praedestinationem.

Notandum 3. Certum esse Christum Dominum dici causam meritoriam nostrae Praedestinationis et omnium illius effectuum, quantum ad executionem, id nempe aperte satis indicat sanctus Paulus ad Ephesios cap. 1. dicens: Benedictus Deus et Pater Domini nostri Iesu Christi, qui benedixit nos in omni benedictione spirituali in coelestibus in Christo, sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu eius in charitate. Quibus complectitur effectus Praedestinationis, scilicet gratiam vocantem, adiuvantem et sanctificantem, nobis propter Christum concessam, quod aperte significat dum subdit: Qui praedestinavit nos in adoptionem filiorum Dei per Iesum Christum in ipsum, idest propter ipsum. Etenim apud Apostolum plerumque synonyma sunt haec vocabula, Per Christum, in Christo, et propter Christum. Idipsum clarissime explicat Concil. Trident. Sess. 6. cap. 6. his verbis: Declarat praeterea sancta Synodus ipsius iustificationis exordium in adultis a Dei per Christum Iesum praeveniente gratia sumendum esse, hoc est, ab eius vocatione, qua nullis eorum existentibus meritis vocantur, etc. Suadet etiam aperta ratio: Christi namque merita praevisa fuerunt ante quodcumque donum supernaturale nobis concedendum, est enim Primogenitus ante omnem creaturam, Eccl. 24.; adeoque ante illas cum suis meritis et operibus saltem in communi praevisus, et consequenter haud dubium est, quin eorum intuitu divinus Pater decreverit omnia media ad salutem et gloriam aeternam consequendam nobis esse conferenda: nempe ut ab ipso divino Capite sacer ille gratiae Spiritus in omnes fideles eius membra exundaret et efflueret; quod etiam haud obscure indicat sancta Ecclesia, quoties omnia ista munera et dona a Deo exoptat et expostulat Per Iesum Christum Dominum nostrum. Tantum itaque hic resolvendum superest, an revera nostra Praedestinatio decreta fuerit ex praevisis Christi meritis secundum ordinem intentionis, quocirca sit

Conclusio unica. — Christus est causa meritoria nostrae praedestinationis, etiam secundum ordinem intentionis et electionis. Haec videtur probabilior.

Probatur primo. Christus, quatenus Deus homo, praedestinatus fuit et praevisus ante praedestinationem cuiuslibet creaturae: ergo praevisa illius merita fuerunt rationes moventes Deum ad decernendam nostram Praedestinationem. Consequentia patet; si enim in illo ipso signo aeternitatis, in quo Deus Praedestinatos elegit, iam habeat praesentia Christi merita futura, evidens est quod cum illa merita sint digna quocumque praemio possibili, et Deo Patri offerantur propter hominum salutem et Praedestinationem, etiam divinum Patrem moveant ad decernendas omnes gratias in tempore hominibus conferendas, quibus, si voluerint, gloriam aeternam consequentur. Probatur antecedens illis omnibus Scripturae textibus, quibus Christus praevisus dicitur ante quamlibet creaturam; sic 8. Proverb. Dominus possedit me in initio viarum suarum, etc.; ubi Septuaginta interpretes vertunt, Dominus creavit me in initio viarum suarum; quae verba intelligi nequeunt de Christo secundum Divinitatem, utpote quae creationis est expers: neque de creatione et formatione illius temporali secundum executionem, siquidem incarnatio facta est tantum in medio annorum: restat ergo ut intelligantur de formatione ipsius incarnati Verbi secundum aeternam destinationem et praevisionem. Similiter Ioannis 17. Christus ait: Clarifica me Pater claritate, quam habui apud te, priusquam mundus fieret. Quibus petit conferri sibi gloriam, quam habuit ante mundum conditum: at non petit gloriam Divinitatis, cum ipsa numquam caruerit: ergo humanitatis, quam habuit in divina Praedestinatione ante mundum conditum. Denique ad Coloss. 1. Christus ipse dicitur Primogenitus omnis creaturae, quod sane intelligi debet secundum humanitatem: at ita dici non potest Primogenitus, nisi ratione praedestinationis, quatenus nimirum ante omnem creaturam est praedestinatus: ergo praedestinatus est, ac praevisus ante quamlibet creaturam; adeoque ipsius merita Deo praesentia fuerunt ante Praedestinationem cuiusque creaturae.

Secundo: Scriptura sacra diserte significat omnes gratias, omniaque spiritualia dona nobis in tempore conferenda, decreta fuisse a Deo ab aeterno per Christum Iesum: ergo pariter indicat illius merita fuisse rationes moventes Deum ad decernendam illam donorum coelestium collationem. Patet antecedens ex laudato iam loco ad Ephesios: Benedixit nos in omni benedictione spirituali in coelestibus in Christo, etc., ubi particulae in Christo et per Iesum Christum Christi meritum significant, quae enim alia fingi posset significatio? quod etiam sequentibus Apostoli verbis clarius explicatur: subdit enim: In qua gratificavit nos in dilecto Filio suo, in quo habemus redemptionem per sanguinem eius: quibus declarat, illam divinam electionem, qua nos Deus elegit ante mundi constitutionem et praedestinavit ad gratiam et gloriam, factam fuisse intuitu meritorum Christi. Idipsum apertius significat 2. ad Timoth. 1.: Qui nos liberavit et vocavit vocatione sua sancta, non secundum opera nostra (naturae viribus elicita), sed secundum propositum suum et gratiam, quae data est nobis a Christo Iesu, ante tempora saecularia. Quibus verbis Apostolus significat Deum ab aeterno decrevisse gratiam nobis conferendam in Christo, hoc est propter Christum; quod et expresse docet Concilium Tridentinum, sess. 6. cap. 4. cum dicit:

Iustificationem impii, hoc est, translationem ab eo statu, in quo homo nascitur filius primi Adam in statum gratiae et adoptionis filiorum Dei, fieri per secundum Adam Iesum Christum Salvatorem nostrum: haec enim translatio a statu peccati ad statum iustitiae gratiam primo vocantem includit, a qua pendet omne Praedestinationis aedificium:

ergo cum haec gratiarum dona, intuitu meritorum Christi concedenda, fuerint ab aeterno decreta, ut ibidem indicat Concil. cap. 5. dicens: Declarat praeterea ipsius iustificationis exordium in adultis a Dei per Iesum Christum praeveniente gratia sumendum esse, hoc est, ab eius vocatione, etc., consequens est ipsam etiam Praedestinationem nonnisi propter ipsa merita decretam fuisse.

Tertio idipsum suadet ratio: Deus in tempore nihil quidquam exequitur nisi iuxta decretum ab aeterno firmatum de rebus in tempore faciendis: sed fatentur omnes gratiam quamlibet, necnon et gloriam ipsam concedi nobis propter Christi merita: ergo cum gloria et gratia in tempore concedenda sit praemium meritorum Christi, profecto ab aeterno Deus etiam voluit et disposuit illam concedere ratione talium Christi meritorum: unde fit ut soli Christo et meritis eius tamquam causae moventi et merenti tribui debeat. Deinde, praedestinatio nostra, ut fuse probatum est, decreta fuit solum post praevisa merita: sed illa ipsa nostra merita omnino pendent a gratia per Christum concedenda: ergo necessum fuit prius fuisse praevisa Christi merita, quam nostra praedestinatio statueretur.

Reponunt adversarii. Haec omnia quidem esse vera secundum ordinem executionis, non vero secundum ordinem intentionis; ita quod cum Deus ex suo beneplacito elegisset omnes salvandos ad suum quemque gradum, caeteris negative reprobatis, et illis praedefinivisset omnia opera bona, perseverantiam et gratiam congruam in tempore suscipiendam et exequendam, voluit hoc totum exequi per Christi merita. — Contra: ex illa sententia sequitur Christum esse merum executorem paternorum decretorum, absque ulla potestate conferendi alicui gratiam aliquam maiorem, quam quisque in tempore reipsa accipit: non enim posset excedere praescriptum divini decreti, quod ipse clare in Deo conspicit et novit sibi esse solvendum et executioni mandandum: sed hoc pugnare videtur in Scripturam sacram, quae significat plenariam Christo Domino concessam esse potestatem, nedum in res temporaneas et terrenas, sed etiam coelestes, spirituales et aeternas: sic Ioann. 13.³ Sciens quia Pater dedit ei omnia in manus: et Matth. 28. Data est mihi omnis potestas in Caelo et in Terra: quomodo autem haberet omnem potestatem nisi quia potest de omnibus propria auctoritate disponere, maxime vero ea, quae spectant ad hominum salutem? Quod ultra confirmatur Ioannis 5. et 6. cap. ubi Christus ipse affirmat omnimodam sibi concessam auctoritatem vivificandi, iudicandi et beatificandi mortuos; non quidem ratione Divinitatis, qua ita supremam habet cum Patre auctoritatem, nec opus est, ut ei donetur; sed ratione humanitatis: unde ait:

Dedit ei potestatem iudicium facere, quia filius hominis est. Nolite mirari hoc, quia venit hora, in qua omnes, qui in monumentis sunt, audient vocem eius (Filii hominis) et procedent qui bona egerunt in resurrectionem vitae, qui vero mala in resurrectionem iudicii.

et cap. 6. Ego resuscitabo eum in novissimo die: quibus verbis nedum simplex executio, sed et suprema potestas Christo concessa significatur. — Deinde, Christus dicitur Caput et Rex totius Universi: ergo sicut Caput vivificat et regit omnia membra, et Rex terrenus totum suum regnum, omnesque subditos administrat et de ipsorum functionibus, officiis et statu decernit; ita Christus totum universum dirigit, maxime vero in iis quae ad salutem spectant, siquidem non misit Deus Filium suum in mundum, ut iudicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. — Denique, ex Doctore in 3. dist. 13. Christi humanitas in tantum extollenda et dignificanda est, quantum dignificari potest absque repugnantia; in commendando enim Christo, inquit, malo excedere, quam deficere a laude sibi debita, si propter ignorantiam oporteat in alterum incidere: ex quo colligit in Christo admittendam esse summam gratiam creabilem, quod utique confirmat per illam sententiam sancti Augustini de libero arbitrio: Quidquid tibi vera ratione melius occurrit, scias hoc Deum magis fecisse quam non fecisse; sed longe magis cedit in Christi gloriam, quod non solum executivam, sed etiam auctoritativam habeat potestatem in his quae spectant ad hominum salutem, illudque repugnare nulla ratio suadet; adeoque non solum secundum executionem temporalem, sed etiam secundum aeternam praevisionem et destinationem, Christus ratione suorum meritorum auctoritatem habuit circa statuendam nostram praedestinationem; conveniebat enim ut qui gratias omnes ex parte sua promereri debuerat per sua merita, etiam aliquam libertatem haberet in suis meritis applicandis, neque restringeretur ad solam executionem eorum quae de tali applicatione ab aeterno Patre decreta fuerant.

Dices 1. Deus nos praedestinavit iuxta merum suae divinae voluntatis beneplacitum: ergo non ex Christi meritis. Probatur antecedens, ex laudato loco ad Ephes. 1. Praedestinavit nos in adoptionem filiorum per Iesum Christum in ipsum, secundum propositum voluntatis suae in laudem gratiae suae: quibus significat nos esse Praedestinatos per Christum quantum ad executionem; per propositum autem Dei quantum ad intentionem.

Respondeo. Non eum esse sensum Apostoli, imo ex eo colligi praedestinationem nostram pendere a meritis Christi etiam secundum intentionem, cum id maxime Christi gloriam et excellentiam spectet; dicitur autem praedestinatio facta secundum propositum voluntatis, non ut excludat meritum Christi, sed solum ut significet Christum pro illis tantum efficaciter merita sua obtulisse, pro quibus cognoscebat Deum velle, ut ita offerrentur; nam ut loquitur Doctor in 3. dist. 19. n. 6.

Sicut Verbum praevidit passionem Patri offerendam pro praedestinatis et electis, sic eam efficaciter obtulit in effectu: ita tota Trinitas pro eis passionem efficaciter acceptavit, et pro nullis aliis fuit efficaciter oblata, nec ab aeterno acceptata, et ideo tantum meruit eis primam gratiam ordinantem ad gloriam consummatam.

Dices 2. Praedestinati dati sunt Christo ut eos custodiret et sanctificaret: ergo revera non meruit eorum praedestinationem. Patet antecedens ex illo Ioann. 17. Quos dedisti mihi custodivi. Consequentia vero probatur: omnis donatio est gratuita, nec supponit merita, inde sanctus Augustinus colligit primam gratiam et fidem non concedi propter merita, sed gratis donari.

Nego consequentiam. Et ad eius probationem dico donationem esse gratuitam respectu eius, cui donatio, concedo: respectu illius propter quem fit donatio, nego: sic Apostolus ad Ephes. 2. ait: Gratia estis salvati per fidem, et hoc non ex vobis, Dei enim donum est: et tamen sancti Patres, necnon et Concilium Tridentinum supra laudatum affirmant gratiam vocationis, necnon et fidem ipsam nobis concedi propter Christi merita, et consequenter donatio aliqua potest esse simul gratuita respectu illius cui fit, licet iustitiam aliquam supponat ratione illius propter quem fit.

Dices 3. Si Christus meruisset praedestinationem, potuisset illam conferre ex propria sua auctoritate: sed falsum consequens: ergo et antecedens. Probatur sequela ex illo Matth. 21. Sedere ad dexteram meam, vel sinistram non est meum dare vobis, sed quibus paratum est a Patre meo.

Nego sequelam. Etenim, ut diximus, ea verba solum significant regnum aeternum non esse conferendum titulo consanguinitatis, sed tantum ratione meriti. Unde Christus non excludit suam auctoritatem circa collationem aeternae gloriae, imo illam statuit, ut patet ex illo Lucae 22. Dispono vobis regnum sicut disposuit mihi Pater.

Dices 4. Deus nos ex mera charitate praedestinavit et elegit: ergo non ex praevisis Christi meritis. Probatur antecedens ex illo Rom. 5. Commendat autem charitatem suam Deus in nobis, quia cum adhuc peccatores essemus, secundum tempus Christus pro nobis mortuus est.

Nego antecedens. Et ad eius probationem dico Apostolum ibi non agere de praedestinatione ad gloriam, sed de decreto incarnationis Christi, quae ex mera Dei liberalitate pendet, nullis namque praecedentibus meritis, vel Christi, vel aliorum, Deus moveri potuit ad decernendam Incarnationem; sed illam gratuito et ex pura charitate, ac misericordia futuram decrevit.

Obiicies 5. Doctorem in 3. dist. 19. n. 6. ubi probans Christum esse prius praedestinatum quam alios, hunc statuit praedestinationis ordinem,

Tunc, inquit, iste fuit ordo in praevisione divina. Primo enim Deus intellexit se sub ratione summi boni. In secundo signo intellexit omnes alias creaturas. In tertio praedestinavit hos ad gloriam et gratiam, et circa alios habuit actum negativum non praedestinando. In quarto praevidit illos casuros in Adam. In quinto praeordinavit, sive praevidit de remedio quomodo redimerentur per passionem Filii.

itaque Christus in carne, sicut et omnes electi, prius praevidebatur et praedestinabatur ad gratiam et gloriam, quam praevideretur passio Christi, ut a medicina contra lapsum, sicut Medicus prius vult sanitatem hominis quam ordinet de medicina ad sanandum. Ergo censet Doctor prius homines fuisse praedestinatos, quam praevisa fuerint Christi merita; quod confirmat subiiciens:

Sicut prius praedestinantur electi, quam passio Christi praevideatur ut remedium contra lapsum eorum, ita tota Trinitas prius ordinavit praedestinatos et electos ad gratiam et gloriam finalem, quantum ad efficaciam, quam praeviderit Christi passionem tamquam medicinam acceptandam pro electis cadentibus in Adam, prius praedestinatis ad gloriam finalem.

Respondeo. Doctorem esse intelligendum de praedestinatione secundum ordinem executionis et quatenus de facto impletur in tempore; non vero secundum ordinem intentionis et qualiter ab aeterno decreta fuit; alioquin sibi ipsi contradiceret, docet enim Christum esse primum praedestinatum, Christi, inquit, incarnatio non fuit occasionaliter praevisa, sed sicut finis immediate videbatur ab eo ab aeterno, sicque Christus in natura humana, cum sit propinquior fini, caeteris prius praedestinabatur. Ergo revera non intendit Christi merita fuisse tantum praevisa in quinto signo secundum intentionem, sed secundum executionem, alioquin ipsius Incarnatio fuisset decreta tantum occasione peccati, nec ipse fuisset praevisus et destinatus ante omnem creaturam. — Vel dicendum eum esse intelligendum de Christo in carne passibili, non vero de eo statu in quo praevisus fuerat incarnandus si Adamus non peccasset. — Unde iuxta ipsius principia, si ordinem intentionis spectes, hic ordo erit statuendus. In primo signo decreta fuit Christi Incarnatio, abstrahendo a carne vel passibili, vel impassibili, et nihil adhuc decernendo de statu mortali, vel immortali. In secundo decretum fuit ipsum fore caput omnium prorsus hominum salvandorum, adeoque pariter decretae sunt omnes gratiae conferendae intuitu ipsius meritorum. In tertio illa ipsa sua merita Christus Patri obtulit pro iis, quos praevidebat Deus et ipsemet Christus noverat bene usuros gratiis et mediis. In quarto, praeviso Adami peccato, tunc decreta fuit incarnatio in statu passibili; praevisa pariter Christi passio et ipsius merita oblata pro illis ipsis, qui in gratia erant perseveraturi, tunc autem absolute et efficaciter formatum fuit praedestinationis decretum; adeoque simpliciter et absolute non prius absoluta fuit hominum praedestinatio secundum ordinem intentionis, quam praeviderentur Christi merita.

Dices denique. Si Christus meruit praedestinationem secundum ordinem intentionis, etiam meruit reprobationem derelictorum: sed consequens repugnat summae Dei charitati et praestantissimo ipsius muneri Redemptoris: ergo non est dicendum ipsum ita meruisse Praedestinationem.

Nego sequelam maioris. Quamquam enim Christus meruit electionem Sanctorum, non tamen meruit reprobationem aliorum; sicut enim Iustorum merita in die iudicii erunt in causa, cur ipsi separentur ab impiis, non tamen erunt causa derelictionis et damnationis impiorum: ita Christi merita quae pro praedestinatis oblata fuerunt efficaciter, non fuerunt in causa, cur alii relicti fuerint, siquidem illa ipsa sua merita pro omnibus sufficienter obtulit, et reprobi sibi ipsis causae fuerunt, propter suam malitiam et negligentiam, cur ipsa Christi merita etiam efficaciter pro ipsis oblata non fuerint, nec eis profuerint.