Scotus Academicus, Tomus secundus: De Deo Intelligente et Volente

Praedestinationis vocabulum formatur a particula prae et verbo destino. Particula autem prae significat, vel antecessionem actus intellectus praevidentis ad actum voluntatis ordinantis: vel antecessionem ordinationis decreti divinae voluntatis destinantis homines ad gloriam aeternam antecedenter ad praevisionem meritorum: vel denique rectius et verius, antecessionem aeternitatis ad tempus, seu aeternae Dei destinationis ad rem in tempore destinatam. — Verbum autem destino triplicem pariter obtinet significationem; vel enim idem significat, quod designo, sic de primis parentibus dicitur, Ecclesiastici 17. Destinavit illis sortem veritatis; hoc est, veritatis praedicandae munus imposuit: vel idem quod statuo, ac decerno; sic 2. ad Cor. 9. Unusquisque prout destinavit in corde suo: vel denique idem ac mitto, seu dirigo; sic 1. Machab. cap. 1. destinaverunt aliqui de populo et miserunt ad Regem. S. Thom. 1. par. q. 23. Destinationem duobus prioribus modis usurpat, contenditque praedestinare idem esse, ac designare aut transmittere aliquem in vitam aeternam. — Noster vero Alensis, quem pene sequuntur omnes Theologi, destinationem usurpat tertio modo, ita quod Praedestinatio idem significet, ac statutum, decretum, seu propositum divinae voluntatis, quo Deus ab aeterno apud se statuit et decrevit dare quibusdam creaturis ratione praeditis gratiam in praesenti, et gloriam in futuro. Et revera si res attente ponderetur, perspicuum erit in praesenti negotio destinationem ita accipiendam. Transmissio enim in vitam aeternam, vel tantum est effectus temporalis et executio Praedestinationis, vel saltem supponit propositum voluntatis divinae, quo Deus apud se statuit aliquos esse transmittendos ad vitam aeternam antequam de facto transmittantur. Hinc Ecclesia Lugdunensis in libro De tenenda Scriptura sacrae traditione, circa medium explicans illa verba Ezechiel. 24. Dominus Deus exercituum decrevit et quis poterit infirmare? ait: Quid est aliud decrevit, nisi praedestinavit, praefinivit, statuit, praefixit, praeordinavit? Ex quo manifeste intelligitur quid sit Praedestinatum, videlicet et praefinitum, statutum, praefixum, praeordinatum. Constat itaque quae sit vera ac genuina Praedestinationis vocabuli significatio. Iam rem ipsam expendamus.

Duplex in praesenti Quaestione proponitur difficultas. Prima quidem, an Deus revera determinet, ac ordinet aliquam creaturam ad finem aliquem supernaturalem beatum et perpetuum. Secunda, an illa ipsa divina ordinatio ita sit necessaria, ut sine ea non possit creatura rationalis praefatum finem assequi, quod ut percipiatur evidentius

Notandum 1. Praedestinationem trifariam accipi. Primo quidem, quatenus significat quamlibet praedefinitionem, seu praeordinationem aeternam rei cuiuscumque a Deo efficiendae in certa temporis differentia, qua ratione S. Augustinus lib. De Praedest. Sanctorum, ait: Praedestinatione sua Deus ea praescivit, quae fuerat ipse facturus. Secundo, interdum usurpatur pro destinatione creaturarum rationalium ad statum aeternum et immobilem, sive bonum, sive malum; sic S. Aug. in Enchiridio cap. 100. usurpat Praedestinationis vocabulum ad significandam sortem aeternam Sanctorum, ac reproborum: Deus, inquit, bene utens et malis tamquam summe bonus ad eorum damnationem quos iuste praedestinavit ad poenam; et ad eorum salutem, quos benigne praedestinavit ad gratiam. Cui concinit Honorius Augustodunensis, dicens: Nihil aliud est Praedestinatio, quam pro meritis cuiusque vel ad gloriam, vel ad poenam aeternam Dei praeparatio. Necnon et Concilium Valentinum cap. 3.: Fidenter fatemur Praedestinationem Electorum ad vitam, et Praedestinationem Impiorum ad mortem. Hae autem duae priores significationes minus propriae sunt et a praesenti mysterio alienae. Itaque strictius et congruentius Praedestinatio significat aeternam destinationem, vel transmissionem creaturae rationalis ad felicitatem perpetuam, quam sic definit S. August. lib. De Bono perseverantiae c. 14: Praedestinatio Sanctorum, ait, nihil est aliud quam praescientia et praeparatio beneficiorum Dei quibus certissime liberantur quicumque liberantur. Inde

Notandum 2. Duplicem distingui posse Praedestinationem, Incompletam videlicet et Completam. Prima est ad gratiam et media supernaturalia ad aeternae felicitatis assecutionem conducentia, quae totuplex iterum distingui potest, quotuplex est ipsa gratia praeordinata et destinata, Secunda vero ad gloriam cuius possessio completa est hominis salus. Hanc utramque indigitat S. Paulus, primam quidem ad Ephesios cap. 1. ubi omnes Ephesios fideles ad quos scribebat, vocat a Deo Electos et Praedestinatos: Elegit nos, inquit, in ipso, idest Christo, ante mundi constitutionem, ut essemus Sancti et immaculati in conspectu eius, in charitate, qui praedestinavit nos in adoptionem per Iesum Christum. Non quod revera censeret Apostolus omnes Ephesios esse gloriam aeternam infallibiliter adepturos; sed quod ad gratiam sanctificantem omnes essent ordinati et praedestinati. Secundam vero tradit ad Rom. 8. dicens; Quos praescivit et praedestinavit, quos autem praedestinavit, hos et vocavit, etc. quam pariter utramque praedestinationem edocet S. Anselmus in praefata verba ad Ephesios: Deus, inquit, praeordinavit quod in tempore gratiae aliquos a perdendis separararet, et iustos immaculatosque faceret. Praeordinavit etiam quod et illos ad aeternitatem perduceret. Harum praedestinationum alteram hac implet, quando Sanctos facit, alteram in futuro complebit dando immortalitatem et beatitudinem. De utraque hac praedestinatione quaerimus an sit admittenda.

Notandum 3. Praedestinationem varios habuisse existentiae suae Impugnatores, omissis enim omnibus illis divinae Providentiae insectatoribus, necnon et Atheis, seu Politicis, qui negantes immortalitatem animae, negant pariter praedestinationem ad gloriam, de quibus Sapientiae 2. dicitur quod nescierunt Sacramenta Dei, nec superaverunt mercedem iustitiae, nec iudicaverunt honorem animarum Sanctorum: non defuerunt etiam ex Fidelibus et Catholicis, qui Praedestinationem in Deo etiam negaverunt eo quod arbitrarentur illam esse fatalem quamdam necessitatem, quae creatam libertatem extingueret et ad omne meritum viam praecluderet, ut colligere licet ex S. Aug. 2. De Bono perseverantiae cap. 11: necnon ex sancto Prospero in responsione ad obiectiones Gallorum cap. 1. ubi ait: Qui Praedestinationis nomine fatum praedicat, tam non est probandus, quam qui fati nomine certitudinem praedestinationis infamat. Fati enim opinio vana est et de falsitate concepta: Praedestinationis autem fides multa sanctarum auctoritatem Scripturarum unita est, ut probabit

Conclusio prima. — Revera admittenda est divina Praedestinatio, qua nonnullae creaturae rationales ad beatitudinem a Deo destinantur et ordinantur ab aeterno. Haec est de fide, et Probatur variis Scripturae textibus: Matth. 25. Venite benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum, etc. Ad Rom. 8. Quos praescivit et praedestinavit, etc. Ad Ephesios 1. Praedestinavit nos in adoptionem filiorum Dei. Actorum 13. Crediderunt quotquot erant praeordinati ad vitam aeternam, et alibi passim. Hanc eamdem veritatem suis testimoniis omnes sacri Doctores ubertim affirmant, ut patebit in huius disputationis decursu. Itaque:

Probatur 2. Ratione Theologica: Praedestinatio ex S. Augustino lib. De Praedest. Sanctorum cap. 17. est divina voluntas dandi gratiam et gloriam, quas revera Deus praedestinavit conferre in tempore: sed nihil Deus operatur in tempore, quod ab aeterno facere non decreverit: ergo Deus ab aeterno decrevit dare aliquibus gratiam et gloriam, adeoque aliquos praedestinavit. — Deinde, quoties aliquis non potest naturae suae viribus attingere finem suum, quem tamen assequitur, necesse est, ut ad eum finem ab alio transmittatur: sed Beatitudo aeterna est finis quem ex naturae suae viribus attingere nequeunt illi qui ipsum assequuntur: ergo necesse est, ut ad eum Deus illos transmittat, sicut sagitta quae seipsa dirigi non potest, sagittante indiget ut in scopum mittatur et dirigatur. Quae similitudo non obscure praesens mysterium indigitat; Vates enim Regius loquendo de Electis, ait: Sicut sagittae in manu potentis, ita filii excussorum. Hoc est Filii Apostolorum, qui excussi et percussi sunt ubique terrarum. Hinc Gennadius Epist. de Praedest. dicit illam esse quidem ab aeterno: Quamvis, inquit, in tempore fiat, eo quod Deus ad destinatum terminum mittat hominem, quemadmodum sagittarius sagittam in scopum emittit. Cui concinit S. Thom. 1. p. q. 23. art. 1.¹ ubi praedestinationis necessitatem concludens, ait: Ad illud ad quod non potest aliquid virtute suae naturae pervenire, oportet, ut ab alio transmittatur, sicut sagitta a sagittante mittitur ad signum. Haec autem actualis transmissio, Praedestinationem, seu decretum transmittendi creaturam rationalem in vitam aeternam supponit: ergo, etc. — Denique ad Provisorem Universi pertinet, inquit Durandus in 1. dist. 40. q. 1. conferre aliquibus de Universo remedia, vel auxilia quibus assequantur optimum finem, qui est intra ipsam Universitatem entium, alioquin finis ille frustra possibilis esset creaturis: sed optimus finis, qui est intra universitatem entium, est vita aeterna: ergo ad Deum pertinet conferre aliquibus de Universo auxilia, quibus assequantur vitam aeternam. Unde cum ratio donationis mediorum in Deo praexistens vocetur Praedestinatio, consequens est illam esse admittendam.

Dices 1. Creaturas rationis expertes Deus non praedestinat, nec ordinat per se ad finem suum naturalem: ergo nec ratione praeditas praedestinare et ordinare debet ad finem supernaturalem. — Nego consequentiam. Et ratio disparitatis est manifesta, siquidem creaturae in ordine naturae consideratae habent ex sua constitutione quidquid necessum est, ut nativis suis viribus valeant assequi finem naturae suae limites, perfectiones et captum non excedentem. Secus autem de creaturis ratione praeditis in ordine ad gloriam et beatitudinem aeternam, quae cum longe naturalem earum operandi virtutem excedat, ad eam nec dirigi, nec illam absque supernaturali auxilio assequi possunt, et idcirco necessum est, ut a Deo dirigantur et iuventur.

Instabis. Creaturae rationales non sunt deterioris conditionis, quam bruta animantia et caetera quaeque rationis expertia: sed haec adaequatum et quietativum ac satiativum suum finem, nullo divinitus indito auxilio, sed ex se et per se consequuntur: ergo multo magis creaturae rationales ad gloriam aeternam, quae est earum finis adaequatus et quietativus, per se et ex se ordinabuntur, nec consequenter egebunt Dei ordinatione et praedestinatione. — Nego consequentiam. Duplex enim creaturarum rationalium finis distinguitur. Naturalis unus, isque vel corporeus, qui per rectam et perfectam sensuum operationem comparatur, vel spiritualis, qui per veritatis contemplationem et optimi delectationem obtinetur. Supernaturalis, qui est ipsa aeterna et iucunda Dei possessio. Ad prioris assecutionem sufficiunt equidem naturales hominis vires: sed ad posterioris possessionem omnino deficiunt, cum sit ordinis naturae vires excedentis. Caeteras obiectiones solvet Conclusio secunda.

Conclusio secunda. — Praedestinatio ita necessaria est ad salutem, ut nullus absque ea possit salvari. Haec est contra Catharinum, qui lib. 2. De Praedestinatione cap. ultimo distinguit duo genera salvandorum, quorum eximii, puta beata Virgo, Apostoli, etc. a Deo quidem praedestinantur; alii vero salvi fiunt absque ulla speciali Dei praedestinatione, sed ad eorum salutem affirmat sufficere generalem Dei providentiam supernaturalem et voluntatem antecedentem salvandi omnes homines. Contra quem sentiunt nedum caeteri Doctores Scholastici, sed et reclamant sancti Patres, praesertim Augustinus, qui libr. 2. De Bono Perseverantiae cap. 9. diserte affirmat, neminem salvandum nisi qui fuerit praedestinatus. Illud ipsum egregie probat lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 17. ex verbis Apostoli ad Rom. 8. ubi cum dixisset: electos esse de mundo, sed ante mundi constitutionem, ea vocatione, qua Deus id quod praedestinavit, implevit; subdit:

quos enim praedestinavit, ipsos vocavit, ipsa scilicet vocatione secundum propositum; non ergo alios, sed quos praedestinavit ipsos et vocavit, nec alios; sed quos ita vocavit, ipsos et iustificavit, nec alios; sed quos praedestinavit, iustificavit ipsos et glorificavit, illo utique fine, qui non habet finem.

Quibus verbis S. Augustin. aperte edocet eum solum fore glorificandum qui fuerit praedestinatus. Ipsi concinit sanctus Fulgentius De Fide ad Petrum cap. 35. dicens:

firmissime tene et nullatenus dubites omnes, quos vasa misericordiae gratuita bonitate Deus fecit ante constitutionem mundi, in adoptionem filiorum Dei praedestinatos a Deo, nec perire posse aliquem eorum, quos Deus praedestinavit ad Regna Caelorum, nec quempiam eorum, quos non praedestinavit ad vitam, ulla posse ratione salvari.

Ergo ex eius mente constat ita necessariam esse praedestinationem, ut absque illa nemo possit salvari.

Probari potest haec ipsa Conclusio iisdem omnino argumentis, quibus firmata fuit praecedens; sed ultra his rationibus confirmatur. Primo, si ad salutem Beatorum sola sufficeret generalis Dei providentia supernaturalis, qua decrevit Deus singulis hominibus concedere media sufficientia, sequeretur ex parte Dei nullum fieri discrimen inter praedestinatum et reprobum; sed tota inter utrumque discretio proveniret ex parte liberi arbitrii et propria voluntate illius qui salvatur: at consequens est falsum: ergo et antecedens. Maior patet; si enim Deus speciali aliquo suae divinae voluntatis actu non discernat praedestinatos a reprobis, evidens est, quod illorum discretio aliunde sit repetenda, et consequenter ex parte solius voluntatis eius, qui salvatur. Minor pariter constat ex Apostolo 1. ad Corinth. 4. dicente: Quis te discernit etc. — Deinde, si Praedestinati solum haberent auxilia generalia et sufficientia, nec Deus circa ipsos per actum consequentem suae voluntatis specialiter afficeretur, evidens est quod illi non eligerentur a Deo prae caeteris, imo ipsi potius Deum eligerent: sed id repugnat Christo dicenti Praedestinatis, Ioannis 15. Non vos me elegistis, sed ego elegi vos. — Denique, ex eadem sententia sequeretur, Deum specialem dilectionem non habere erga electos, nec particularem curam de illis gerere: at hoc repugnat Christi Domini verbis, Ioannis 10: Oves meae vocem meam audiunt, et ego cognosco eas, et sequuntur me, et ego vitam aeternam do eis, et non peribunt in aeternum, et non rapiet eas quisquam de manu mea.

Dices 1. Praedestinationis necessitas omnem solvit de procuranda et firmanda salute vigilantiam et curam, hominibusque imperitis et pravis pessimam hanc ingerit sententiam: vel sum praedestinatus, aut non. Si sim, haud dubie salvabor, nec proinde ulla mihi ultra debet esse de procuranda salute sollicitudo. Si non sim, irritae prorsus erunt omnes curae et vacui labores de salute consequenda, quippe cum solus praedestinatus salvari possit: ergo non videtur asserenda, nec praedicanda praedestinationis necessitas. Confirmat antecedens sanctus Augustinus libr. De Praedestinatione cap. 15. exemplo Monachi:

Fuit, inquit, quidam in nostro Monasterio, qui corripientibus fratribus cum quaedam non facienda faceret, et facienda non faceret, respondebat: qualiscumque nunc sim, talis ero, qualem Deus me futurum esse praescivit. Qui profecto verum dicebat, et hic vero non proficiebat in bonum; sed usque adeo profecit in malum, ut deserta Monasterii societate, fieret canis reversus ad vomitum suum, etc.

Nego antecedens. Tantum enim abest, ut praedestinationis necessitas praefatam ingerat et firmet sententiam, imo omnino solvit et evacuat, siquidem Deus non praedestinat electos ad gloriam absque operibus, sed per opera bona comparandam. Quemadmodum enim non statuit finem concedere, nisi per idonea media, puta sanitatem per medicinam, victoriam per pugnam generosam et strenuam, scientiam per assiduitatem in studiis, uberes messis fructus per agriculturam, sic et praevidit et constituit salutem aeternam consequendam per opera bona. Quapropter monuerat sanctus Petrus 2. c. 1. Fratres magis satagite, ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis.... sic enim abundanter ministrabitur vobis introitus in aeternum Regnum Domini nostri et Salvatoris Iesu Christi. Adde quod ita praedestinetur a Deo salus alicuius, ut etiam sub ordine praedestinationis cadat quidquid illum promovet ad salutem: nam, inquit S. Gregorius lib. 3. Dialogorum cap. 13., ipsa quoque praemii praedestinatio ita est ab omnipotente disposita, ut ad hoc Electi ex labore perveniant, quatenus postulando mereantur accipere, quod eis omnipotens Deus disponit donare. Hinc apparet, non idcirco tacendam esse praedestinationis necessitatem, eo quod ex illa pravi et indocti ansam vitae solutioris arripiant, imo inquit S. Augustinus lib. laudato cap. 20.:

Sicut praedicanda est Pietas, ut ab eo, qui habet aures audiendi, Deus recte colatur; praedicanda est Pudicitia, ut ab eo, qui habet aures audiendi, nihil genitalibus membris illicitum perpetretur; praedicanda est Charitas, ut ab eo, qui habet aures audiendi, Deus et proximus diligatur: ita praedicanda est Praedestinatio beneficiorum Dei, ut qui habet aures audiendi, non in seipso, sed in Domino glorietur.

Dices 2. Si Praedestinatio esset ad salutem necessaria, sequeretur quod reprobus nullatenus posset salvari, et consequenter quod ipsi non imputanda esset propria damnatio: at consequens videtur absurdum: ergo et antecedens. Patet sequela maioris, cum enim decretum praedestinationis omnino sit invariabile, aperte constat reprobum non posse praedestinari, nec consequenter salvari. — Distinguit maiorem Doctor in 1. dist. 39. Reprobus non posset salvari potentia consequenti et in sensu composito, ac formali, hoc est, quatenus est formaliter reprobus, concedit: potentia antecedenti et in sensu diviso, quatenus nimirum in primo signo aeternitatis ille, qui est reprobus propter praevisa opera mala, potuit fieri praedestinatus, quia praevisus est ex libertate sua posse exequi opera bona ratione quorum posset praedestinari, negat. Haec fusius explicabuntur infra.

Notandum 1. Ex Doctore in 1. dist. 40. n. 1. Quod praedestinatio proprie sumpta, dicit actum voluntatis divinae, videlicet ordinem electionis per voluntatem divinam alicuius creaturae intellectualis, vel rationalis ad gratiam et gloriam; licet posset accipi pro actu intellectus concomitante istam electionem. Nam, ut observat S. Bonaventura ibidem qu. 2. Quoniam causalitas gratiae et gloriae attribuitur proprie voluntati, ut efficienti; scientiae, ut disponenti; et potentiae, ut exequenti; ideo, etsi praedestinatio importet illa tria, tamen principalius est in genere voluntatis et ideo ab Aug. definitur praedestinatio per illa tria: Primo per illud, quod respicit potentiam; libro De Fide cap. 35. Praedestinatio est gratuita donationis praeparatio: Secundo per illud, quod respicit scientiam, in libro De bono perseverantiae cap. 14. Praedestinatio est praescientia beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicumque liberantur; Tertio per illud quod respicit voluntatem, et propriissime in lib. De Praedestinatione Sanctorum: Praedestinatio, inquit, est propositum miserendi, etc. Unde Apostolus ad Ephesios 1. Praedestinatio secundum propositum eius, qui operatur omnia secundum consilium voluntatis suae.

Notandum 2. Ex nostro Alensi q. 28. art. 1. in voluntate praedestinantis tres reperiri actus, nimirum Dilectionem, Electionem et Praedestinationem, qui actus nedum circa gloriam, sed etiam circa gratiam occupantur: Gratia enim, inquit, primo datur, postea habetur et inde aliquis ipsa utitur: Praedestinatio autem spectat gratiae collationem, unde dicitur praeparatio gratiae: Dilectio respicit gratiam habitam, bonum enim est ratio dilectionis: cum itaque Deus diligit aliquem, videtur aliquod bonum esse in eo, ratione cuius Deus ipsum diligit; inde dicitur gratia gratum faciens: Electio vero connotat usum gratiae; electio enim est de duobus bonis propositis unius prae alio acceptio: unde concludit aliud discrimen inter Praedestinationem, Dilectionem, Electionem, Vocationem et Iustificationem; quod Praedestinatio simpliciter sit aeterna, quia aeternam Dei significat approbationem respectu boni: Dilectio autem et Electio tum temporales, tum aeternae sunt, quia eamdem approbationem dicunt; sed non determinant eam, an videlicet sit respectu boni ab aeterno, vel solum ex tempore: Vocatio autem et Iustificatio determinant divinam approbationem respectu boni, quod confertur in tempore.

Notandum 3. Duplicem distingui posse Praedestinationem, unam quidem in intentione, aliam vero in executione. Prior efficaciter et immediate respicit gloriam dandam hominibus et ut finem consequendum per media. Posterior vero immediate spectat gratiam et auxilia supernaturalia veluti media necessaria ad gloriam consequendam. Dixi immediate, certum enim est Praedestinationem utroque modo consideratam, tendere reipsa in gloriam et gratiam; sed iuxta nostrum modum intelligendi intentio gloriam et executio gratiam immediate spectat. Inde invicem disceptant Auctores quaenam earum rationem formalem praedestinationis complectatur. Quidam cum Ochamo in 1. dist. 40. q. 1. contendunt eam esse reponendam in sola voluntate conferendi gloriam; aliqui cum Durando ibidem dist. 41. quaest. 2. volunt eam statuendam esse in sola voluntate conferendi gratiam: caeteri vero rectius cum Doctore censent Praedestinationem in suo conceptu formali utramque voluntatem conferendi gratiam simul et gloriam involvere, quod ut pateat apertius sit

Conclusio prima. — Praedestinatio formaliter sumpta, gratiam simul, et gloriam spectat. Haec est Doctoris, ut patebit in Conclusione sequenti.

Quod gratiam spectet; probatur ex Apostolo ad Rom. 8. ubi diserte indicat Praedestinationem versari nedum circa gloriam, sed etiam circa media, quae sunt vocatio et iustificatio: Quos, inquit, praedestinavit, hos et vocavit, etc. Et ad Ephesios 1. Praedestinavit nos in adoptionem filiorum Dei: sed adoptio fit per gratiam sanctificantem: ergo, etc. Aperte id docuit Sanctus Augustinus locis iam supra laudatis, maxime in Enchiridio cap. 100, et De praedestinatione Sanctorum cap. 10, necnon lib. De bono perseverantiae cap. 14. ubi ait: Praedestinationem esse praeparationem gratiae et beneficiorum Dei.

Quod etiam Praedestinatio formaliter gloriam spectet, Scriptura sacra diserte testatur. Sic Actorum 13. dicitur: Crediderunt quotquot erant praeordinati ad vitam aeternam. Et Rom. 9. Ut ostenderet divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam. Testatur et S. Augustinus nedum 16. De Civitate Dei cap. 1. ubi ait: Civitatem Dei esse praedestinationem ad regnum Caelorum; sed etiam libro De bono perseverantiae cap. 14. affirmans Praedestinationem esse praeparationem beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur quicumque liberantur. Nemo autem perfecte liberatur ab omni miseria, donec gloriam fuerit assecutus. Unde Concilium Trident. Sessione 6. cap. 12. et Canone 17. vocat Praedestinationem ad vitam, hoc est aeternam et beatam. Hinc merito concludit Fulgentius lib. 1. Ad Monimum cap. 8: Propterea, inquit, omnia et vocationis initia et iustificationis augmenta et glorificationis praemia in praedestinatione semper Deus habuit.

Probatur simul utraque pars: Praedestinatio est illa divina praeordinatio, qua praedestinatus in vitam aeternam dirigitur et mittitur: at perfecta missio et directio, non solum finem, sed etiam media respicit: ergo Deus praedestinando non solum gloriam, sed etiam gratiam spectat.

Dices. Quoties S. Augustinus Praedestinationem describit, toties meminit solius electionis, non quidem ad gloriam, sed ad gratiam. Unde moderni Doctores tria in Praedestinatione distinguunt, videlicet collationem donorum et gratiae; praescientiam conditionalem, qua Deus praevidet hos et illos perducendos ad vitam aeternam si talia illis conferantur; et voluntatem, seu propositum ipsa dona conferendi, in quo maxime reponunt praedestinationis essentiam: ergo Praedestinatio formaliter solam gratiam spectat. — Respondeo. Sanctum Augustinum asserere quidem Praedestinationem esse gratiae et divinorum beneficiorum praeparationem, non quod revera censeret rationem formalem adaequatam Praedestinationis in sola gratiae praeparatione esse reponendam. Nullus enim media assumit et praeparat, nisi cum intentione assequendi finis; sed idcirco potius gratiae, quam gloriae meminit, quia agebat contra Pelagianos, qui admittebant quidem Praedestinationem ad gloriam, non vero ad gratiam. Censebant enim gloriam esse consequendam per opera moralia et viribus naturae. Unde ipsemet Augustinus lib. De Vocatione Sanctorum, ait: Praedestinatio est praeparatio gratiae in praesenti et gloriae in futuro.

Conclusio secunda. — Praedestinatio recte describitur a Doctore in 1. dist. 40. n. 2. electio creaturae intellectualis, aut rationalis ad gratiam et gloriam. Vel ut ipsemet ait in 3. dist. 7. qu. 3. Praedestinatio est praeordinatio alicuius ad gloriam principaliter et ad alia in ordine ad gloriam. Harum descriptionum veritas constat ex praecedenti Conclusione, idcirco sola explicatione indiget. Primo itaque Praedestinatio dicitur Praeordinatio et Electio. Praedestinati namque eliguntur et praeordinantur a Deo ab aeterno et secernuntur a Reprobis. Secundo additur creaturae rationalis et intellectualis. Sola namque creatura ratione praedita est obiectum et subiectum divinae Praedestinationis, ut infra constabit. Subditur tandem ad gratiam et gloriam; Praedestinatio enim formaliter utramque spectat, ut supra dictum est.

Dices 1. Praedestinatio solum beatificandos et iustos spectat, sed electio et praeordinatio, etiam spectat impios et reprobos: ergo incongrue Praedestinatio dicitur electio et praeordinatio. Minor patet, Ioannis 6. Nonne duodecim vos elegi, inquit Christus, et unus ex vobis Diabolus est? Nec valet dicere illud esse intelligendum de electione temporali, electio enim temporalis est signum electionis aeternae: ergo vel utraque concordat, vel signum est falsum. — Respondet Sanctus Bonaventura in 1. dist. 40. art. 3. qu. 2. triplicem distingui posse electionem: Est enim, inquit, electio secundum affectionem dilectionis, et secundum effectum finalis gratificationis, et secundum statum praelationis. Prima est aeterna, et est idem quod praedestinatio. Secunda est temporalis, et signum primae infallibile. Tertia similiter temporalis, nec est effectus, nec signum aeternae electionis; multi enim praeferuntur mali et reprobi, et utinam non sint plures mali, quam boni. Ad minorem dicit Christum loqui de electione praelationis, quae non solum probos, sed etiam improbos spectat, ideoque non est signum certum electionis aeternae.

Dices 2. Si nullus esset reprobus, esset Praedestinatio, non autem electio; electio namque significat acceptionem unius prae alio: ergo electio et praedestinatio idem sonant. — Respondet ibidem Seraphicus Doctor. Propositum, Praedestinationem et Electionem non differre secundum rem, sed solum secundum rationem intelligendi: Nam propositum, inquit, simpliciter dicit voluntatem faciendi aliquid; ille enim dicitur proponere, qui firmiter vult facere aliquid: Electio vero et Praedestinatio addunt supra voluntatis conceptionem; sed differenter, quia Praedestinatio addit ordinem et directionem in finem, scilicet electio discretionem, sive separationem a suo supposito. Inde propositum dicit firmam voluntatis conceptionem, Praedestinatio cum conceptione dicit praeordinationem, et Electio quamdam discretionem, qua Praedestinati cernuntur a Reprobis. Hinc secundum conceptum nostrum, praecedit propositum, sequitur electio, demum praedestinatio. Unde in forma, Si nullus esset malus non foret Electio, secundum rationem intelligendi, concedo: secundum rei veritatem, nego: unus enim et idem actus entitativus divinae voluntatis simul est propositum, electio et praedestinatio; et tantum diversus concipitur secundum diversitatem nostri conceptus et terminorum connotatorum.

Sensus Quaestionis est, an divina Praedestinatio sit actus immanens, vel transiens; aeternus, vel temporalis; liber, vel necessarius, ad quorum intelligentiam

Notandum 1. Divinorum actuum alios esse pure immanentes, alios pure transeuntes, alios vero immanentes secundum entitatem, sed connotantes obiecta secundaria et ad ea terminatos; actus pure immanentes, sunt divina intellectio et volitio, qua Deus seipsum cognoscit et diligit. Actus pure transeuntes ii sunt, qui in creaturas refunduntur, quales sunt creatio, iustificatio et similes: actus vero immanentes cum terminatione ad obiecta secundaria, sunt actus quidem ab intellectu et voluntate divina procedentes, qui tamen a nobis intelligi nequeunt absque respectu ad obiecta secundaria, quales sunt praescientia, praedestinatio, etc.

Notandum 2. Praedestinationis aeternitatem dupliciter spectari posse; Primo quidem inquirendo, an sit actus aeternus a voluntate, vel intellectu divino elicitus; Secundo vero, an ita facta fuerit Praedestinatio in ipso primo instanti et signo aeternitatis, ut nihilominus coexistat singulis partibus temporis, ut nec sit praeterita, nec futura; sed tantum praesens. Quod ut percipiatur evidentius, rursus observandum est, triplex distingui posse instans, nimirum aeternitatis purum, instans temporis purum, et instans quoddam mixtum ex utroque, in quo scilicet explicantur actiones quaedam praeteritae, praesentes, vel futurae connotantes quidem instans aeternitatis; sed quatenus illud instans coexistit variis temporis partibus.

Notandum 3. Quantum ad praesens institutum attinet, Duplicem distingui posse necessitatem, nimirum absolutam et respectivam; Prima est, qua aliquid secundum se et ex suis principiis constitutivis necessario tale, vel tale esse dicitur; sic necessaria est Deo existentia, necessarium, ut homo sit animal rationale, etc. Si enim talis non esset, non foret homo. Secunda est, qua aliquid necessarium dicitur in ordine ad aliud; idque, vel simpliciter, ita quod unum obtineri non possit sine alio; vel secundum quid, quando aliquid obtineri quidem potest sine alio, sed non cum tanta facilitate.

Conclusio prima. — Praedestinatio est actus immanens in Deo cum terminatione ad obiecta secundaria.

Probatur. Omnis actus divini intellectus et divinae voluntatis connotans respectum rationis ad extra, est actus immanens hoc exposito modo; sed praedestinatio est huiusmodi; tum quia, ut probatum est, illa est revera actus divinae voluntatis; tum quia praedestinatio non significat in Deo aliquid ipsi conveniens per modum actus primi et essentialis, sed per modum actus ultimi et vitalis, sicut sunt intellectio et scientia, volitio et electio, ut ex ipsa vocis significatione et omnium sententia constat. Tum denique, quia praedestinatio dicit in Deo quid liberum; quidquid autem denominatur liberum in Deo, convenit ipsi per modum actus immanentis; ergo revera Praedestinatio est actus immanens.

Dices. Praedestinatio formaliter est in praedestinato; ergo non est actus immanens in Deo. Consequentia patet, quod enim est creatum formaliter, non est in Deo immanenter et intrinsece, sed solum denominative et extrinsece. Antecedens probatur; in eo formaliter est Praedestinatio, qui denominatur praedestinatus; sed sola creatura denominatur praedestinata; ergo in ea sola est formaliter Praedestinatio. — Nego antecedens necnon et maiorem illius probationis; creatura namque denominatur quidem praedestinata non formaliter, quasi praedestinatio esset forma ipsi inhaerens; sed effective propter scilicet varios effectus, quos Praedestinatio in ipsa operatur; unde Praedestinatio solum formaliter est in Deo, eumque praedestinantem formaliter denominat. Hinc praedestinationis vocabulum sumitur potius active, quam passive: hoc est, magis praedestinantem, quam praedestinatum significat.

Conclusio secunda. — Praedestinatio est actus aeternus, qui mensuratur instanti mixto, quatenus nimirum instans aeternitatis coexistit variis partibus temporis. Haec Conclusio duas habet partes, nimirum quod Praedestinatio sit actus aeternus et quod mensuretur instanti mixto.

Probatur prima pars. Primo quidem ex Scriptura ad Ephesios 1. Elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus Sancti, etc. Ubi particula ante denotat antecessionem temporis et consequenter aeternitatem. Electio pariter praedestinationem significat; nam subdit Apostolus: qui praedestinavit nos, utique tunc quando nos elegit; et infra: Praedestinati secundum propositum eius, qui operatur omnia secundum consilium voluntatis suae; sic pariter primae ad Corint. 2. Sapientia incarnata dicitur: Praedestinata ante saecula in gloriam nostram: quos omnes Scripturae textus sancti Patres quotquot de Praedestinatione disputant, de eius aeternitate interpretantur.

Probatur item ratione. Nulla denominatio formalis Deo convenit in tempore, cuius res ipsa formaliter ei ab aeterno non competat: sed Deus in tempore formaliter et realiter denominatur praedestinans: ergo revera Praedestinatio ipsi ab aeterno competit. Maior patet; Deus enim omnino immutabilis est, non solum quantum ad entitatem; sed etiam quantum ad operationem intrinsecam. Minor etiam est evidens: Deus enim revera in tempore denominatur praedestinans.

Dices. Praedestinatio est pars Providentiae: at Providentia non est aeterna, sed temporalis: Providentia enim est posterior creatione, quia rebus iam creatis consulit; creatio autem temporalis est: ergo et Praedestinatio. — Distinguo minorem. Providentia est temporalis secundum executionem et actualem ordinationem rerum in suos fines, concedo: secundum destinationem et actum divinae voluntatis, quo Deus rebus creatis ab aeterno providet, seu apud se statuit se provisurum eis pro tempore, nego: supra namque diximus Providentiam esse divinum propositum et aeternum, quo Deus apud se decrevit res creatas per media congrua in suos fines ordinaturum pro varia temporis differentia. Adde quod licet Providentia temporalis esset, nihilominus praedestinatio foret aeterna; etenim particula prae significat antecessionem temporis, adeoque aeternitatem, et abstrahit ab actuali existentia rerum quae praedestinantur, et consequenter a temporali rerum duratione: adeoque non est temporalis, sed aeterna.

Dices 2. Quod importat et significat ordinem ad aliquid temporale, etiam temporale est: sed praedestinatio est huiusmodi, significat enim transmissionem et ordinationem praedestinati ad gratiam et gloriam in tempore conferendam: ergo est temporalis. — Distinguo maiorem. Quod importat ordinem tantum actualem ad rem solum actu existentem temporale est, concedo: ad rem in tempore futuram et extituram, nego. Praedestinatio autem dicit equidem ab aeterno ordinem ad rem in tempore futuram, non autem actu existentem; adeoque non minus est aeterna, quam sint caeteri divini intellectus divinaeque voluntatis actus, nimirum praescientia, decretum, electio, quae creaturas in tempore extituras spectant.

Dices 3. Praedestinatio est praeparatio mediorum ad salutem: sed illa praeparatio est temporalis: ergo et praedestinatio. — Respondeo. Duplicem esse praeparationem, Internam unam in mente Gubernatoris seu Provisoris, qui opus aliquod moliendum mente concipit et praeparat media necessaria ad perficiendum; Externam alteram, qua de facto seligit media ad opus absolvendum, sicut artifex eligit lapides, ligna, etc. ad domum construendam. Prior potest esse aeterna in mente aeterni artificis: posterior vero solum temporalis est: praedestinatio autem secundum suum formalem conceptum est interna solum praeparatio; secundum vero executionem, etiam praeparationem externam importat. Unde dici potest aeterna simul et temporalis: aeterna quidem formaliter et secundum se considerata; temporalis autem solum denominative et iuxta executionem, seu actualem applicationem gratiae et gloriae.

Probatur secunda pars. Deus non praedestinat in instanti temporis tantum, quia praedestinatio est aeterna, nec in instanti aeternitatis puro, quia soli actus ad intra mensurantur illo instanti: ergo necessum est ut Praedestinatio fiat in instanti mixto, quod scilicet aeternum sit, sed correspondens variis temporis differentiis praeteriti, praesentis et futuri: Deus enim unico ac simplici et indivisibili actu voluntatis suae dicitur simul praedestinasse, praedestinare et praedestinaturus, eo quod ille ipse actus aeternus Praedestinationis unicus et simplicissimus, cum aeternus sit, varias temporis differentias involvat et complectatur. Quae rursus evidentius patebunt in sequentibus.

Conclusio tertia. — Actus divinae Praedestinationis nedum est liber, verum etiam contingens, licet etiam sit necessarius, non quidem necessitate absoluta, sed respectiva. Haec Conclusio quatuor involvit partes, quarum Duae priores probantur simul a Doctore Subtili q. ultima Prologi et in 1. dist. 8. q. ultima, ubi docet omnem actum divinae voluntatis respicientem creaturas, esse contingentem et indifferentem indifferentia contradictionis. Cuius veritatis rationem subdit, quia Deus liberrime praedestinat, et tanta cum indifferentia ut potuisset non praedestinare si ita voluisset: quod aperte indicat S. Paulus ad Ephesios 1. dicens: Praedestinati secundum propositum eius, qui operatur omnia secundum consilium voluntatis suae. Quibus verbis liberam Dei voluntatem maxime praedestinando significat; et quidem revera, maxime namque cernitur libertas divinae voluntatis in Praedestinatione; quia non solum liberum ei fuit praedestinare, aut non praedestinare; sed etiam pro libera voluntate sua hunc potius quam illum, praedestinavit. Hinc actus praedestinationis ab Apostolo vocatur interdum bona voluntas, propositum, electio, consilium voluntatis et alia similia, quae indicant illum actum esse omnino indifferentem, liberum simul ac contingentem. Dico liberum simul et contingentem, ut actus divinae praedestinationis distinguatur ab illis actibus divinae voluntatis pure immanentibus qui liberi quidem sunt, non tamen contingentes, sed absolute necessarii, quales sunt, v. g. actus amoris quo Deus seipsum diligit et actus spirativus quo Pater et Filius producunt Spiritum sanctum: Praedestinatio autem non est huiusmodi; licet enim sit libera, nihilominus est contingens.

Patet etiam tertia et quarta pars: Tertia quidem, quia non fuit absolute necessarium Deum aliquem praedestinare, sed ut modo diximus creaturas ad gloriam aeternam ordinat pro libito et beneplacito suae divinae voluntatis. Quarta similiter, necessarium enim erat, ex hypothesi, quod Deus conferre voluerat dona gratiae et gloriae quibusdam creaturis intellectualibus, hanc collationem et ordinationem decerni ab aeterno: hoc autem decretum dicitur praedestinatio, adeoque est necessaria necessitate respectiva; videlicet in ordine ad gratiam et gloriam quae sunt eius effectus. Hinc S. Augustinus lib. De Bono Perseverantiae, cap. 11. affirmat Praedestinationem ita esse necessariam, ac est ipsa Dei praescientia.

Sensus quaestionis est an sola creatura rationalis tam angelica, quam humana proprie praedestinari possit.

Notandum 1. Aliquid dici posse praedestinatum duobus modis, scilicet vel ad entitatem et existentiam, vel ad perfectionem consequentem suum esse. Priori modo, quaecumque decernuntur a Deo, ut aliquando existant et producantur, dici possunt praedestinata, quia prius decernuntur et destinantur a Deo, quam fiant, qua ratione S. Augustinus lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 10. ait: Praedestinatione novit Deus quae fuerat ipse facturus. Quo fit ut creaturae omnes dici possint praedestinatae, sed in latiori et impropria usurpatione nominis praedestinationis; verius enim et rectius dici possent praedeterminatae, et decretae quam praedestinatae. Posteriori modo illa dicuntur praedestinata, quae sunt praeordinata ad aliud tamquam ad aliquem terminum sui perfectivum; sic homines et Angeli dicuntur praedestinati quia ordinantur ad gratiam et gloriam, quibus maxime perficitur angelica simul et humana natura.

Notandum 2. Certum esse Praedestinationem non spectare Personas, aut Proprietates divinas: haec enim Deo non competunt libere, sed omnino necessario; nec per liberam voluntatem, sed per essentiam et naturam: quae autem praedestinantur, pendent ex libera voluntate Dei: unde egregie S. Augustinus tractatu 185. in Ioannem, declarat qualiter Filius Dei praedestinatus simul et non praedestinatus dicatur: Recte, inquit, dicitur non Praedestinatus secundum id quod est Verbum Dei Deus apud Deum; ut quid enim praedestinaretur cum iam esset quod erat, sine initio, sine termino sempiternus? Hoc est, cum ab aeterno et ex propria natura sit beatus, ad ipsam beatitudinem libera electione non potuit destinari: dicitur tamen praedestinatus quatenus est Verbum incarnatum et ratione unionis hypostaticae cum natura humana, ad quam fuit ab aeterno destinatus: unde subdit ibidem: Quisquis Dei Filium praedestinatum negat, hunc eumdem Filium hominis negat. Sola itaque superest difficultas de natura intellectuali creata Angelica et humana.

Notandum 3. Nostrum Alensem 1. p. q. 28. membr. 1. art. 1. sentire Angelos beatos, proprie dicta Praedestinatione non fuisse ad gloriam aeternam destinatos: ibidem enim distinguit duplicem Praedestinationem, communem unam, qua dicitur praescientia beneficiorum Dei et praeordinatio alicuius ad gloriam; specialem alteram, quae dicitur propositum miserendi, et praeparatio gratiae in praesenti et gloriae in futuro:

Cum autem, inquit, in Angelis beatis non fuerit miseria, ideo nec propositum miserendi dicitur respectu illorum: nec etiam in ipsis antecessit gratia ad gloriam: sed status humanus fuit duplex, scilicet ante peccatum et post peccatum, secundum quod ante peccatum dicitur praedestinatio, praeparatio gratiae in praesenti, etc., sed post peccatum dicitur propositum miserendi.

An autem haec veritati consonent, resolvet

Conclusio unica. — Sola et omnis natura intellectualis tam angelica, quam humana est obiectum proprie dictae Praedestinationis. Haec Conclusio duas habet partes; quarum

Probatur prima. Divina praedestinatio est actus liber et contingens quo aliquid ordinatur ad gratiam in praesenti et gloriam in futuro possidendam: sed hic actus nihil aliud habere potest pro obiecto suo, quam naturam creatam intellectualem: ergo haec revera est obiectum divinae praedestinationis. Maior patet ex dictis. Minor etiam constat quoad primam partem ex secundo Notabili, in quo evidens est nihil divinum habere rationem praedestinati, adeoque quidquid praedestinatum dicitur, necessario debet esse creatum. Constat etiam quantum ad secundam partem; illa namque natura sola ordinari potest ad gratiam et gloriam, quae uti potest ipsa gratia et frui gloria; sed sola natura intellectualis haec praestare potest, usus namque gratiae maxime fit per operationes intellectus et voluntatis, sicut et ipsa gloriae fruitio, quae necessario supponit visionem beatificam et in amore formaliter consistit: ergo, etc.

Dices. Illa creatura praedestinari potest, quae potest elevari ad finem aliquem supernaturalem; sed quaelibet creatura etiam rationis expers, elevari potest ad finem et effectum aliquem supernaturalem; sic aqua baptismalis ordinatur ad eluendum peccatum originale et gratiam sanctificantem conferendam, idque ab aeterno: Deus enim ab aeterno decrevit, et ordinavit Sacramenta omnia, eorumque efficacitatem et effectus destinavit: ergo non sola creatura intellectualis est obiectum praedestinationis. — Nego maiorem. Non enim omnis aeterna ordinatio creaturae ad effectum supernaturalem censeri debet ipsius praedestinatio, quia talis ordinatio ad supernaturalem effectum non fit tamquam ad ultimum finem illius rei; imo res ipsa ad illum finem supernaturalem ordinatur tamquam medium deserviens homini ad consequendum suum finem ultimum ad quem ab aeterno destinatur, in quo maxime posita est ratio formalis praedestinationis: haec enim dicit ordinationem efficacem rei, qua praedestinari dicitur ad suum finem ultimum consequendum, et idcirco soli creaturae intellectuali propria est.

Probatur etiam secunda pars. Omnis illa natura est obiectum praedestinationis, quae capax est usus gratiae et fruitionis gloriae: sed talis est omnis natura intellectualis, tam angelica, quam humana, ut constat: ergo revera omnis natura intellectualis potest esse obiectum divinae praedestinationis.

Dices. Praedestinatio est propositum miserendi ex S. August. ab Alensi laudato: ergo supponit miseriam: sed Angeli Beati nullam unquam experti sunt miseriam, quia nullum admiserunt peccatum: ergo Deus non habuit propositum miserendi, nec consequenter praedestinationem erga illos; adeoque dici nequeunt obiectum divinae praedestinationis. — Respondeo 1. Praefatam praedestinationis definitionem apud S. Augustinum non reperiri, idcirco non est magni facienda. Secundo, respondeo duplicem distingui posse praedestinationem, unam quidem ordinativam ad bonum; aliam vero erectivam a malo et liberativam a miseria. Prima cadit in Angelos, necnon et in Christum et Beatissimam Virginem, in quibus nulla unquam fuit peccati miseria. Secunda vero respicit omnes, qui prius liberantur a peccato, quam destinentur ad beatitudinem.

Quaeres. An natura intellectualis seclusa sua personalitate possit esse obiectum proximum Praedestinationis?

Affirmat Doctor in 3. dist. 7. n. 2. idque probat exemplo naturae humanae a Verbo divino assumptae, quae seclusa sua personalitate ordinata fuit, nedum ad unionem hypostaticam, sed etiam ad gratiarum omnium plenitudinem et superexcellentem gloriam:

Sicut enim, inquit, Deus potest omne bonum aliud a se diligere, non tantum suppositum, sed naturam; ita etiam potest illi a se praeordinare et praeoptare bonum illi conveniens; et ita potest naturae huic praeoptare bonum illi conveniens, et ita potest illi praeoptare unionem istam in ordine ad gloriam et non personae.

Confirmari potest; nam anima rationalis in Christo, seclusa propria personalitate, fruitur Deo: ergo ad talem fruitionem est praedestinata, adeoque natura separata a personalitate potest esse obiectum praedestinationis. Deinde, gratia et gloria sunt habitus et effectus voluntatis dependentes a suis potentiis: ergo cum tales potentiae et natura a qua effluunt existere possint sine personalitate propria, poterit Deus ipsam naturam, ipsamque voluntatem ad habitus supernaturales, necnon et ad gratiam et gloriam praedestinare.

Dices. Usus gratiae et fruitio gloriae, ut mox diximus, fiunt per actus intellectus et voluntatis; sed actiones sunt suppositorum: ergo cum natura seclusa personalitate non possit operari, nec consequenter uti gratia et frui gloria, ita nec poterit praedestinari. — Distinguo minorem. Actiones sunt suppositorum denominative, concedo, hoc est denominant supposita in quibus recipiuntur eo modo quo accidentia denominare solent non solum principium a quo fiunt, sed etiam subiectum in quo recipiuntur, qua ratione totus homo dicitur videns, licet visio tantum ab oculo formetur: actiones sunt suppositorum elicitive; hoc est, eliciuntur et procedunt a suppositis tamquam a suis principiis operativis et productivis, nego. Advertit tamen et admonet Doctor haec de aliis a Christo esse dicta tantum de possibili, non vero de facto:

Verum enim est, inquit, quod in omnibus aliis ab isto, praedestinatio respicit personam, quia in nullo alio praeordinavit Deus bonum naturae nisi praeordinando bonum personae; et ratio huius est, quia nulla natura praedestinabilis est non personata personalitate creata nisi ista; et ideo nec sic potest praeordinari sibi bonum nisi isti.

Notandum 1. Circa Praedestinationis certitudinem varios fuisse haereticorum errores. Ex ea namque Praedestinatiani fatalem quamdam necessitatem inducebant, qua omnino pessundaretur humana libertas et bonis operibus via praecluderetur, utpote cum cuiusque sors bona, vel mala irrevocabili decreto ab aeterno firmata fuisset: quam sententiam ut Presbyteri Massilienses declinarent, in aliam non minus erroneam lapsi sunt, affirmantes incertam adhuc fluctuare hominum sortem, neque quidquam circa eorum praedestinationem, aut reprobationem fuisse ab aeterno definitum: Nam si sic praedestinati sunt, inquiunt (referente sancto Hilario, Epistola ad S. Augustinum) ad utramque partem, ut de aliis ad alios nullus possit accedere; quo pertinet tanta extrinsecus correptionis instantia?.... Id est quod pariter illud non accipiunt, ut eligendorum reiciendorumque esse definitum numerum velint. Calvinus autem deteriorem adhuc viam aggressus contendit libro 3. Instit. cap. 24. § 8. unumquemque fidelem posse, ac debere certa fide credere se esse praedestinatum. Quas omnes erroris caligines ut veritatis face depulsemus, tria maxime sunt in praesenti Quaestione resolvenda. 1. An ita certa et invariabilis sit divina Praedestinatio, ut praedestinatorum nullus pereat. 2. An Deus certum praedestinatorum numerum sigillatim noverit et ita definierit, ut nullus ei adiici queat. 3. An iste numerus ita Deo soli sit compertus ut nulli mortalium nec in communi, nec in speciali pateat. Quae ut fiant evidentiora

Notandum 2. Certitudinem cognitionis, de qua maxime hic fit sermo, esse firmam adhaesionem intellectus alicui propositioni, vel obiecto propter motivum infallibile. Istud autem motivum in Deo nil aliud est quam ipsius divina Essentia, quae cum sit omnis entitatis et perfectionis pelagus, etiam quodlibet ens complectitur et repraesentat divino Intellectui; idque vel antecedenter ad omne divinae Voluntatis decretum, qualiter res pure possibiles exhibet, vel praevio ac praesupposito decreto absoluto aut conditionato; sicut creaturas absolute, vel conditionate futuras repraesentat, ut docuimus cum Doctore, Disput. De Scientia Dei.

Notandum 3. Res futuras posse nobis innotescere triplici via, nimirum vel per demonstrationem, qualiter Astrologi futuram eclipsim deprehendunt ex certa orbium coelestium periodo et invariato motu; vel per revelationem, sicut omnes Prophetae res procul venturas Deo reserante deprehenderunt et annuntiaverunt: vel denique per quaedam signa quibus rerum eventus coniicere et veluti per emissos tenues quosdam radiolos inspicere licet. An autem aliquo ex his modis nostrum quilibet praesentire possit se in felicem praedestinatorum sortem annumerandum, hic resolvemus: sed prius sit

Conclusio prima. — Electorum Praedestinatio ita certa et infallibilis est, ut eorum nullus perire possit. Haec est de fide, eamque firmant varii Scripturae textus: Sic Ioannis 6. Omne quod dat mihi Pater ad me veniet. Et rursus ibidem: Haec est voluntas Patris, ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo. Et cap. 10. Oves meae vocem meam audiunt.... et sequuntur me.... et non peribunt in aeternum, et non rapiet quisquam de manu mea; unde sanctus Paulus ad Rom. 8. Quos praedestinavit, inquit, hos et glorificavit, nullam omnino exceptionem faciens inter praedestinatos et glorificatos.

Idipsum firmant sancti Patres, maxime Augustinus pluribus, sed praesertim lib. De correptione et gratia, c. 7. ubi de electis ait: Horum si quis perit, fallitur Deus, sed nemo eorum perit, quia non fallitur Deus: horum si quisquam perit, vitio humano vincitur Deus: sed nemo eorum perit, quia nulla re vincitur Deus. Similia habet pluribus. Cui concinit sanctus Fulgentius lib. De fide ad Petrum cap. 35.

Firmiter crede, inquit, et nullatenus dubites omnes, quos vasa misericordiae Deus fecit gratuita bonitate ante mundi constitutionem in adoptionem filiorum Dei praedestinatos esse a Deo, neque perire posse aliquem eorum, quos Deus praedestinavit ad regnum, neque quemquam eorum, quos non praedestinavit ad vitam ulla ratione posse salvari.

Ratio huius veritatis etiam est manifesta ex ipsa definitione praedestinationis, qua inquit S. Augustinus lib. De bono perseverantiae, cap. 14. Est praeparatio et praescientia beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur quicumque liberantur: at non certissime liberantur, si eorum quis perire possit: ergo necessum est, ut quotquot praedestinantur, infallibiliter vitam aeternam obtineant. — Deinde, perspicacissime et certo Deus novit quae futura sunt, omniaque in prospectu habet: ergo pariter novit, qui sint in gratia sanctificante discessuri, quique in peccato mortali; adeoque certo novit, qui perpetuo beandi quive damnandi sint. — Denique, si praedestinatus fieri posset reprobus, maxime vel simul et eodem tempore, vel diverso. Non primum; alias esset simul praedestinatus et non praedestinatus, quod implicat. Non etiam secundum; alioquin Deus mutaretur, inciperet enim fieri reprobans, cum antea praedestinans extitisset.

Dices. Praedestinatus potest peccare mortaliter, moxque repentino casu ex improviso interire: ergo etiam potest damnari.

Nego consequentiam. Nam, ut sanctus Augustinus loquitur lib. 5. contra Iulianum cap. 3. licet Praedestinati peccent mortaliter, nihilominus eorum nullus vitam finire potest absque poenitentia:

Ex isto numero electorum, inquit, et praedestinatorum etiam, qui pessimam duxerunt vitam, per Dei benignitatem perducuntur ad poenitentiam, per cuius potentiam non sunt huic vitae in ipsa scelerum perpetratione substracti; ut ostendatur et ipsis et aliis cohaeredibus eorum, de quam profundo malo possit Dei gratia liberare. Ex his nemo perit quacumque aetate moriatur. Absit enim, ut praedestinatus ad vitam sine Sacramento Mediatoris finire permittatur hanc vitam.

Dices 2. S. Petrus secunda Epist. c. 1. monet: Satagite fratres, ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis; ergo supponit non esse certam et infallibilem Praedestinationem. — Nego consequentiam. Non enim ibidem loquitur de vocatione praedestinationis ad gloriam, sed de vocatione ad fidem et iustitiam, cuius receptio et conservatio penes arbitrium hominis est; potest enim quisque pro libertate consentire gratiae vocanti ad fidem, vel dissentire; potest similiter fidem et iustificationem acceptam cum ipso gratiae auxilio servare et utramque per peccatum abiicere; adeoque recte monetur, ut per bona opera certam, ac stabilem hanc utramque vocationem faciat. Vel distinguo. Monentur fideles, ut certam faciant suam electionem respectu Dei, quasi illa respectu divinae cognitionis esset incerta et indeterminata, nego: respectu sui, ut nimirum ipsi aliquam habeant certitudinem seu fiduciam per sua bona opera se esse de numero praedestinatorum, concedo: cum enim certum sit neminem iuste operantem perire; tamdiu quisque confidere potest se esse inter praedestinatos computandum, quamdiu pie, iusteque vivit.

Urgebis. Qui non est praedestinatus revera potest praedestinari; ergo non solum respectu nostri, sed etiam respectu Dei praedestinatio est incerta. Probatur antecedens ex illo trito et vulgari effato, si non es praedestinatus, fac ut praedestineris; quod videtur desumptum ex S. Aug. tract. 26. in Ioann. ubi explicans illa verba nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum, ait: quare illum trahat et non illum trahat, noli velle iudicare, si non vis errare: semel accipe et intellige, nondum traheris; ora ut traharis. — Distinguo antecedens. Qui non est praedestinatus incomplete et secundum aeternam designationem, qua perseverantes in gratia destinantur ad gloriam infallibiliter obtinendam, potest de novo ita destinari, nego: qui nondum est praedestinatus complete et secundum temporalem executionem praedestinationis, potest praedestinari, concedo. — Ad illud vulgare effatum dico, non ita esse intelligendum, quasi quis possit sibi esse causa, ut praedestinetur, non enim potest sibi ipsi praeparare media et beneficia, quibus certissime liberetur; sed quod possit esse causa cooperationis et usus mediorum, sine qua cooperatione praedestinatio non esset completa. Quamquam enim electio et praedestinatio ad gloriam sit aeterna ex parte Dei, tamen non est completa ab aeterno, sed ut compleatur requirit conditionem ex parte nostri, quam implere, vel non implere est in nostra potestate; ac proinde etiam est in potestate nostra efficere, ut praedestinatio nostra compleatur, ut fusius infra probabimus. Quem loquendi modum approbat ipsemet sanctus August. lib. De Articulis sibi falso impositis art. 12. Quia praesciti, inquit, sunt casuri, non sunt praedestinati: essent autem praedestinati, si essent reversuri, et in sanctitate ac veritate mansuri. Quibus defectum praedestinationis videtur refundere in defectum cooperationis; eo scilicet modo mox expresso. — Ad verba Augustini respondeo, illum non esse intelligendum de praedestinatione, qua Electi transmittuntur et veluti trahuntur ad vitam aeternam; sed de gratia illa efficaci et eximia, qua inveterati quique peccatores interdum excitantur et e peccatorum coeno ad innocentiae splendorem evehuntur.

Dices denique. Omnes Scholastici Doctores, maxime Subtilis in 1. dist. 40. q. unica: affirmant praedestinatum posse damnari; ergo revera praedestinatio non est certa et infallibilis. — Distinguit antecedens Doctor. Praedestinatus potest damnari in sensu diviso, ita quod, quem Deus praedestinavit potuit non praedestinare, quia libere et contingenter eum praedestinavit, concedit; in sensu composito, idest, qui praedestinatus est de facto, potest fieri reprobus et damnari, negat: Non enim, inquit, voluntas creata potest impedire ordinationem voluntatis divinae; impediret autem si staret propositum voluntatis divinae et oppositum eveniret per voluntatem creatam: hoc autem est impossibile.

Instabis. Quidquid Deus unquam potuit, etiam nunc potest: sed ex concessis Deus potuit ab aeterno non praedestinare Petrum, v. gr.: ergo potest etiam nunc non praedestinare, sicque illius praedestinatio non est certa. — Distinguo maiorem. Quidquid Deus unquam potuit in sensu diviso, etiam nunc potest in sensu diviso, hoc est, si nondum sit determinatus, concedo: quidquid in primo signo aeternitatis potuit et ante omne decretum, etiam nunc potest in sensu composito et consequenter ad positum et formatum decretum de re facienda, vel non facienda, nego; sic antecedenter ad positionem decreti de mundo condendo poterat non decernere mundi fabricam, ubi autem semel positum fuit tale decretum, iam amplius non potuit decernere mundum non esse condendum; alioquin esset mutabilis. Idem a simili dicendum de praedestinatione.

Conclusio secunda. — Numerus praedestinatorum ita fixus est et determinate a Deo cognitus ut ipsi nihil adiici, vel ab eo detrahi possit. Haec sequitur ex praecedenti et

Colligitur ex Scriptura sacra Lucae 10. Gaudete, quod nomina vestra scripta sint in libro vitae: quod autem in eo libro scriptum est, determinatum est et deleri nequit, ut constabit agendo de libro vitae. Item Ioan. 10. Christus confert se bono Pastori, qui cognoscit oves suas et vocat eas nominatim; unde Apostolus 2. ad Timotheum 2. Cognovit Dominus, qui sunt eius: hinc Apocal. 7. Praedestinati dicuntur signati, Audivi numerum signatorum, etc. quibus significatur praedestinatos a Deo distincte et definite cognosci. Hoc ipsum diserte probat S. Aug. lib. De Correptione et Gratia cap. 13. De his loquor, inquit, qui praedestinati sunt in regnum Dei, quorum ita certus est numerus, ut nec addatur eis quisquam, nec minuatur ex eis: sic et S. Prosper, secundo

De Vocatione Gentium cap. 33. Praescientia Dei falli non potest, inquit, nihil perdit de plenitudine membrorum Corporis Christi, et nullo detrimento minui potest summa praecognita.

Idipsum ratio suadet: si quis Praedestinatorum posset reprobari et Reproborum praedestinari, sequeretur divinam praescientiam esse fallibilem, divinumque decretum esse mutabile: at utrumque falsum est: ergo et illud unde sequitur. Minor constat, si enim praedestinatorum quis excideret, illius casus vel fuisset a Deo praevisus, vel non: si non, ergo manca et imperfecta foret praescientia, quae futurum non perciperet: si sic, ergo ille falso fuisset praevisus et praedestinatus; quippe cum salvus fieri non deberet.

Dices. Praedestinatus aliquis potest excidere, et alius in eius locum suffici: ergo non est determinatus, nec distincte a Deo cognitus eorum numerus. Consequentia patet. Probatur antecedens ex illo Apocalyps. 3. Tene quod habes, ut nemo accipiat coronam tuam. Ex quo S. Augustinus lib. De Corrept. et Gratia cap. 13. includit; quod alius non est accepturus, nisi perdideris. Cui concinit Glossa et Alensis in hunc locum: Si quis labitur, inquit, alius ex misericordia subintrabit, sicut per superbiam Iudaeorum subintravit Gentilitas: unde legitur de Beato Francisco, quod quidam frater vidit in Caelo sedem vacuam, et ei responsum est, sedes ista de ruentibus fuit, et nunc humili Francisco servatur. Confirmatur pariter ex illo Iobi 34. Conteret multos et innumerabiles et stare faciet alios pro eis. — Respondeo 1. Cum S. Thoma 1. p. qu. 23. art. 6. ad 1. Coronam usurpari posse dupliciter. Primo, pro gloria aeterna, quam iustitiae coronam appellat Apostolus legitime ad finem usque certantibus repromissam: Secundo pro merito gratiae, quo quisque novum augmentum promeretur. Prior corona nec deperdi potest a praedestinato, nec ab alio accipi: Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Posterior vero et deperdi et ab alio accipi potest; qui enim gratia concessa abutitur, aliis sibi paratis et concedendis spoliatur, ut eis alius donetur, sicut apertissime testatur Christus, tum Oraculis, tum Parabolis. Oraculis quidem, sic Matth. 21. Iudaeos alloquens ait: Auferetur a vobis regnum Dei et dabitur genti facienti fructus eius; gentiles significans in sortem infidelium et perduellium Iudaeorum substitutos. Parabolis vero, quarum famosissima est illa de servo inutili abscondenti, ac fodienti talentum in terram: praecipit enim Dominus ibidem cap. 25. Tollite ab eo talentum et date ei, qui habet decem talenta; omni enim habenti dabitur et abundabit: ei autem, qui non habet et quod videtur habere, auferetur ab eo. Inutilem autem servum eicite in tenebras exteriores. Quibus aperte patet gratias paratas ab ingrato auferri et fideli, ac vigilanti subministrari.

Conclusio tertia. — Nemo certo scire potest absque revelatione se inter praedestinatos esse computandum, sed tantum coniecturaliter et per quaedam signa. Utraque Pars est de Fide definita in Concil. Trid. sess. 6. Can. 16. Si quis magnum illud perseverantiae donum se certo habiturum absoluta et infallibili certitudine dixerit, nisi hoc speciali revelatione didicerit, anathema sit. Idipsum probat Scriptura sacra. Ecclesiastes 9. Nescit homo utrum sit odio an amore dignus, sed omnia in futurum servantur incerta: unde monet Apostolus 1. ad Corinthios 10. Qui se existimat stare, videat ne cadat: Et ad Rom. 11. Noli altum sapere, sed time: et ad Philippenses 2. Cum metu et tremore salutem vestram operamini. Hinc Apocalypsis 5. Praedestinationis liber dicitur signatus sigillis septem et nemo aperit, nisi solus Agnus.

Hoc ipsum Ecclesia diserte probat in precatione: Deus, cui soli cognitus est numerus Electorum, in superna felicitate locandus: Probant et sancti Patres: August. lib. De Correptione et Gratia cap. 13. Quis, inquit, ex multitudine Fidelium quamdiu in hac mortalitate vivitur in numero Praedestinatorum se esse praesumat? Quia id occultari opus est in hoc loco, ubi sic cavenda est elatio, ut etiam per Satanae Angelum ne extolleretur, tantus colaphizaretur Apostolus: et in Ps. 68. Multi credunt se scriptos in Libro vitae, qui tamen falluntur. Sanctus Hieronymus in caput 9. Ecclesiastes: iusti nequeunt scire utrum amentur a Deo, sed in ambiguo fluctuant, scient autem in futuro cum ex hac vita discesserint. Denique S. Bernardus Sermone 1. in Septuagesima: generationem istam quis enarrabit? Quis potest dicere: ego de Electis sum? Ego de numero filiorum: reclamante Scriptura, nescit homo, an sit amore, an odio dignus?

Idipsum etiam suadet ratio. Nullus scire potest ea, quae pendent ex mera Dei voluntate, nisi Deus ipse revelaverit; nam ut inquit Apostolus, nemo novit, quae sunt Dei, nisi Spiritus Dei: sed nostra Praedestinatio pendet ex gratuita Dei voluntate nos ad aeternam gloriam destinante et media necessaria subministrante, ut iam probatum est: ergo seclusa Dei revelatione nemo scire potest, an sit inter praedestinatos adscribendus. — Deinde nemo certus esse potest de sua praedestinatione, nisi pariter certus sit se ad ultimam vitae periodum in gratia sanctificante perseveraturum; qui enim perseveraverit usque ad finem, hic salvus erit: sed ex laudato Concilii Tridentini Oraculo constat seclusa speciali Dei revelatione, neminem habere posse infallibilem de sua perseverantia certitudinem; ergo etc. — Denique si quis absque revelatione posset esse certus de futura sua salute, maxime per demonstrationem a priori, vel a posteriori, seu vel per causam, vel per effectum; sed neutro modo praedestinatio potest certo et infallibiliter innotescere. Non quidem per causam, quia divina voluntas nobis non patet: nec etiam per effectus; nulla namque ita firma sanctitas est, quae deficere non possit; unde scite monet sanctus Bernardus Sermone 30. de diversis: nusquam est securitas fratres, neque in Caelo, neque in Paradiso, multo minus in mundo: in Caelo enim cecidit Angelus sub praesentia Divinitatis; Adam in Paradiso de loco voluptatis; Iudas in mundo de schola Salvatoris. Ergo, etc.

Dices. S. Paulus ad Rom. 8. ait: Certus sum, quia neque mors, neque vita, nec principatus, etc. poterunt nos separare a charitate Dei; ergo sanctus Apostolus tam de sua, quam de fidelium Praedestinatione certus erat et securus. — Respondeo 1. Quod etsi haec vera essent, illam tamen certitudinem non aliunde, quam a revelatione Dei accepisset Apostolus, quippe cum haec infallibilis certitudo ipsi aliunde constare non posset, ut probatum est. Secundo dico Latinum Interpretem scripsisse certus pro confido, ut etiam vertit S. Hieronymus, quasi diceret, spero et persuasum habeo; alioquin enim sibi manifeste contradiceret, cum aperte doceat aliis locis semper esse timendum et se nolle quemquam iudicare: Sic 1. ad Corinth. 4. Nolite ante tempus iudicare et rursus neque meipsum iudico; et cap. 9. Castigo corpus meum et in servitutem redigo, ne forte cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar.

Quaeres primo. An, quot et quae sint signa Praedestinationis?

Respondeo primo. Cum sancto Bernardo, Sermone 2. de octava Paschae revera Deum Electis quaedam subministrare signa, quibus se inter praedestinatos adscribi coniicere liceat:

Quando enim, inquit, sine testimonio Electos suos deserat Deus? Aut certe quaenam eis esse poterat consolatio inter spem et metum sollicitudine anxia fluctuantibus, si nullum omnino electionis suae testimonium mererentur? Quod si, ut certum est, certitudo nobis omnino negatur; numquid non tanto delectabiliora erunt, si qua forte electionis huius signa possumus invenire? Quam enim requiem habere potest spiritus noster, dum praedestinationis suae nullum adhuc testimonium tenet? Hoc sane verbo et Electis consolatio ministratur et substrahitur Reprobis excusatio: cognitis siquidem signis vitae, quisquis haec negligit, manifeste convincitur in vano accipere animam suam, et pro nihilo habere terram desiderabilem.

Respondeo secundo. Varia, sed maxime sex praedestinationis signa a sanctis Patribus assignari, quae ex eodem sancto Bernardo colligere licet: tria quidem priora ipsemet indicat laudato loco, ubi cum dixisset quod tres sunt, qui testimonium dant in Caelo sanctis Angelis de eorum praedestinatione, nimirum Pater formando, Verbum servando et Spiritus sanctus eos sanctificando: subdit tres pariter esse in terra, nimirum spiritum, aquam et sanguinem, quae nobis praedestinationis signa subministrant, ita ut per spiritum intelligat exercitium omnium operum spiritualium; per aquam, lacrymarum imbrem peccata abluentem, per sanguinem vero assiduae mortificationis martyrium; seu ut ipse loquitur, a sanguine et aqua et spiritu habere est testimonium, si continens a peccatis, si dignos agis poenitentiae fructus, si facis opera vitae. Haec autem tria esse genuina praedestinationis signa aperte liquet: Primo quidem de Poenitentia prompta et assidua, nam ut loquitur Regius Vates: In hoc cognovi quoniam voluisti me, quoniam non gaudebit inimicus meus super me. Quasi diceret, certum mihi videtur esse meae praedestinationis indicium, quod statim ac peccavi, mihi poenitentiam indidisti, qua super me exultantes inimicos salutis exturbarem. — Mortificatio pariter, ut loquitur Paulus ad Galatas 5. Qui sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis: unde bene notat Bernardus super Cantica: Nemo potest transire a deliciis in delicias, ex quo infert: Quod si qui in hac vita in labore hominum non sunt, in altera profecto in labore Daemonum erunt. — Assidua denique virtutis exercitatio; siquidem: Ibunt iusti de virtute in virtutem, donec videatur Deus Deorum in Sion. — His addo, quod cum Deus praedestinaverit nos conformes fieri imagini filii sui, nempe sacrosanctae eius humanitati, quae per mortem et passionem suam nobis reliquit exemplum, ut sequamur vestigia eius; ominari licet nos cum eo in vitam aeternam surrecturos, si mortem eius in nobis adumbremus: Si enim complantati facti sumus similitudini mortis eius, inquit Apostolus ad Romanos 6. simul et resurrectionis erimus: ergo cum Christus ipse tria habuerit testimonia, quibus constat eum vere mortem pro nobis obiisse; nimirum 1. Spiritum, quia inclinato capite emisit spiritum. 2. Aquam, quae de latere eius lancea perforante effluxit; et Sanguinem, qui ad ultimam usque guttulam ex sacro eius corpore promanavit: ita et nos futura nobis aeternae vitae quaedam habebimus auguria, si emiserimus peccati spiritum; peccatum enim etsi physice consideratum sit nihil et nuda privatio; nihilominus moraliter acceptum, dici posset constare corpore et spiritu; dicente Apostolo laudato loco: Vetus homo noster simul crucifixus est, ut destruatur corpus peccati. Corpus, inquam, peccati est ipsamet actio exterior peccaminosa qua cohibenda est: cor peccati est ipsemet affectus quo scelera perpetrantur; spiritus vero est ille ipse peccandi habitus quo fit ut peccatum diu vivat et regnet in corpore nostro mortali. Itaque ut quis suae praedestinationis certa habere possit indicia, destruendum est corpus peccati per sanguinem mortificationis, Mortificationem Iesu semper in corpore nostro circumferentes, inquit Apostolus, ut vita Iesu manifestetur in carne nostra mortali: Eviscerandum est cor peccati per lacrymas sincerae poenitentiae, Deponentes omnem malitiam, et omnem dolum, et simulationes etc. ait sanctus Petrus prima Epist. cap. 2. ut sit in nobis Charitas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, inquit Paul. ad Timot. 1. Emittendus denique peccati spiritus, Non enim spiritum huius mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est. 1. ad Corint. 2. Ipse autem spiritus testimonium reddit spiritui nostro quod sumus filii Dei, si autem filii et haeredes etc. ad Rom. 8. — Quartum signum praedestinationis colligit ipsemet S. Bernardus serm. 1. in Septuagesima ex illis Christi Domini verbis: Qui ex Deo est verba Dei audit, quae sic expendit:

Certitudinem utique non habemus an de numero simus Electorum, sed spei fiducia consolatur nos ne dubitationis huius anxietate penitus cruciemur: propter hoc data sunt signa quaedam et indicia manifesta salutis, ut indubitabile sit eum de numero esse Electorum, in quo ea signa permanserint. Porro inter ea quae fiduciam praestant et materiam spei, unum illud maximum est de quo nunc coepimus loqui: qui ex Deo est, verba Dei audit.

— Quintum signum est assiduus timor et frequens cogitatio de tremendis Dei iudiciis; nam ut recte monet Ecclesiast. 7. In omnibus operibus tuis memorare novissima tua et in aeternum non peccabis: unde Tertullianus lib. De cultu foeminarum, cap. 2. dicit Timorem fundamentum esse salutis; timendo enim carebimus, cavendo salvi erimus; velificante divino spiritu salus navigat tuta, si cauta; secura, si attonita. Cui concinit Petrus Cellensis libro De Panibus cap. 14.

Quasi custos, inquit, super innumerabiles gazas hic timor in ultimo charismatum ponitur ad conservandas incorruptibiles gratias. Gemma pretiosa pietas, sed facile ab impietate subripitur, nisi timore custodiatur. Habeamus bonas et pulchras gratiarum puellas, sed sub custodia diligentissimi paedagogi, scilicet Timoris.

Unde sanctus Bernardus sermone 54. in Cantica expendens illa verba Proverbiorum 28. Beatus homo, qui semper est pavidus, ait: In veritate didici nihil aeque efficax esse ad gratiam promerendam, retinendam, recuperandam, quam si omni tempore coram Deo inveniaris non altum sapere, sed timere: time ergo cum arriserit gratia, time cum exierit, time cum denuo revertetur, et hoc est semper pavidum esse; succedant vicissim sibi in animo tres isti timores, secundum quod gratia, vel adesse dignatur, vel offensa recedere, seu iterum placata redire sentietur. Cum adest, time ne non digne opereris ex ea, nam hoc monet Apostolus, videte, inquiens, ne in vanum gratiam Dei recipiatis... Time substracta gratia tamquam mox casurus. Time et contremisce Deo, tibi ut sentis iratum, time quia reliquit te custodia tua..... Iam si gratia repropitiata redierit, multo amplius tunc timendum, ne forte contingat recidivum pati, iuxta illud in Evangelio: Ecce sanus factus es; vade et amplius iam noli peccare, ne aliquid deterius tibi contingat. Audis recidere quam incidere esse deterius; proinde invalescente periculo invalescat et metus. Beatus es si cor tuum triplici isto timore repleveris, et timeas quidem pro accepta gratia, amplius pro amissa, longe plus pro recuperata. — Sextum et potissimum praedestinationis indicium est summus affectus et singularis devotio erga sacratissimam Virginem; haec enim, inquit Bernardus, est peccatorum schola, haec mea maxima fiducia, haec tota ratio spei meae. Et merito quidem; nam, ut addit sanctus Anselmus, sicut impossibile est ut illi a quibus oculos suae misericordiae avertit, salventur; ita necessarium est, ut hi ad quos convertit oculos suos pro eis advocans, iustificentur et glorificentur: unde Ecclesia ipsi tribuit illud Proverbiorum 8. Qui me invenerit, inveniet vitam et hauriet salutem a Domino.

Quaeres 2. An numerus Praedestinatorum sit maior, aut minor numero Reproborum?

Respondeo 1. Quod si instituatur comparatio inter homines generatim sumptos, qui a mundi primordio vixerunt et ad finem victuri sunt, longe numerum reproborum excedere praedestinatorum sortem: etenim ante Christi Domini adventum rarus erat Dei cultus, raraque erat eius cognitio, siquidem: notus tantum in Iudaea Deus; omnes autem dii Gentium daemonia. Imo etiam post praedicatum Evangelium, longe plures sunt Gentiles, Turcae, Iudaei et caeteri quique infideles, quam Christiani; et inter Christianos plures sunt haeretici et schismatici, quam fideles Catholici: ergo cum qui non credit iam iudicatus est, aperte constat longe minorem esse Praedestinatorum numerum, quam Reproborum: hinc merito Angelus ad Esdram lib. 4. cap. 8. ait: Hoc saeculum fecit Deus propter multos, futurum autem propter paucos: qui liber licet non sit canonicus, nihilominus magnam habet auctoritatem; subdit autem: Multi quidem creati sunt, pauci autem salvabuntur, quod aperte confirmat Christus Matthaei 7. Arcta est via quae ducit ad vitam, et pauci sunt qui intrant per eam.

Respondeo 2. Quod si fiat comparatio tantum inter Fideles, tam parvulos ante rationis usum, quam adultos ex hac vita migrantes, verisimilius esse plures fore Praedestinatos, quam Reprobos; constat enim innumeros parvulos unda baptismali renatos ex hac vita migrare: constat pariter ex adultis plures vitam extremam agere cum salutaris poenitentiae signis, necnon et debite receptis Sacramentis, quorum virtute et efficacitate non dubium est eos iustificari; adeoque nec dubium esse debet sic comparatos homines, Praedestinatos plures esse quam Reprobos.

Respondeo 3. Quod si fiat comparatio inter solos fideles adultos ex hac vita migrantes, probabilius videri plures fore Reprobos, quam Praedestinatos; ut aperte docent Sanctus Augustinus lib. 3. Contra Cresconium, cap. 66. et lib. 4. cap. 13. ita exponens parabolam De tritico et palea, Boni, rarique Christiani, inquit: qui per seipsos multi sunt, comparatione malorum pauci sunt; sicut multa grana quibus horrea magna complentur in comparatione palearum. Gregorius hom. 19. in Evangelia et alii ita exponentes illud Matthaei 20. Multi sunt vocati, pauci vero electi. Sed omnium apertissime Chrysostomus homil. 4. ad populum: Quot putatis, inquit, esse in hac civitate qui salvi fiant? Non possunt numerari in tot millibus centum qui salventur; quin et de his dubito: quanta enim in iuvenibus malitia! quantus in senibus torpor! etc.

Idipsum probatur: Primo ex figuris quibus Deus illam veritatem in Scriptura sacra delineare voluit: nam sicut aquis diluvii omnes, excepto Noe et familia eius perierunt, seu ut dicitur primae Petri 3. Pauci, idest, octo animae salvae factae sunt per aquam: sic post universalis orbis conflagrationem et ignis diluvium pauci invenientur Praedestinati, qui salventur; sicut ex sexcentis millibus Pugnatorum, qui egressi sunt de Aegypto, nulli praeter Iosue et Caleb in terram promissionis intrarunt; ita ex tot fidelibus ex hoc mundo velut Aegypto migrantibus, rari coelestem promissionis terram et patriam ingredientur. — Secundo ex comparationibus; nam Genesis 22. Deus Abrahamum alloquens ait: Sicut stellae caeli et sicut arenae maris, sic erit semen tuum; ubi per stellas caeli S. August. lib. 13. contra Faustum Electos intelligit et per arenam maris Reprobos: ex quo infert, quod quemadmodum numerus arenarum longe excedit numerum stellarum, ita numerus Reproborum longe maior erit numero Electorum. Deinde Isaiae 17. et 24. numerus Electorum comparatur paucissimis spicis, quae a messoribus excidunt, et rarissimis olivis, quae remanent in arbore excussa olea, et paucissimis uvarum granis, quae restant in vinea finita vindemia: quae verba ibi expendens Hieronymus ait:

Tanta erit Sanctorum paucitas, de quibus Dominus loquitur in Evangelio, multi vocati et pauci electi, ut eorum paucitas baccis olivarum rarissimis comparetur, quae cum excussae fuerint, atque demessae, vix paucae remanserunt in ramorum cacumine: et quomodo cum erit finita vindemia, solent pauperes egestate cogente vacuas circuire vites et pauca uvarum grana colligere.

— Tertio denique idipsum patet oraculis, idque maxime Lucae 13. ubi cuidam interroganti: Domine, si pauci sunt qui salvantur, Apostolos alloquens tria respondet notatu digna: Primum, contendite, inquit, intrare: quasi diceret, si Apostoli qui omnia reliquerant et secuti fuerant Christum Dominum, adhuc contendere et summis eniti viribus ut per angustam portam coelum intrent: quid ergo fiet de his Christianis, qui suis motibus et affectibus vim nullam inferunt, sed omnino genio indulgent? Secundo addit: Per angustam portam, quam scilicet subire nequeunt inflati superbia, luxuria distenti, avaritia opibusque onusti. Quibus affectibus maxime detinentur homines mundani; etenim: Quidquid est in mundo, aut concupiscentia carnis, aut concupiscentia oculorum, aut superbia vitae. Tertio denique subdit: quia dico vobis, multi quaerent intrare et non intrabunt: Heu! quid ergo fiet de his, qui vix aut qui saltem raro de sua salute serio cogitant?

Praesens Quaestio tot ac tantis implicatur difficultatum salebris, ut merito S. Augustinus Epist. 1. eam Difficillimam et paucis intelligibilem dixerit; cuius difficultatis rationem profert lib. De gratia Christi cap. 4: Ista quaestio ubi de libero arbitrio, voluntate et de Dei gratia disputatur, ita est ad discernendum difficilis, ut quando defenditur liberum arbitrium, negari Dei gratia videatur; quando autem asseritur Dei gratia, liberum arbitrium putetur auferri. Hinc lib. 2. De peccatorum meritis et remissione cap. 18. affirmat se has medias in ambages ita angustari, ut vix inveniat unde sese extricet: Ipsa ratio, inquit, quemlibet nostrum quaerentem vehementer angustat, ne sic defendamus gratiam, ut liberum arbitrium auferre videamur. Rursus: ne liberum sic auferamus arbitrium, ut superba impietate ingrati Dei gratiae videamur. Nihilominus quoniam praesentis Quaestionis resolutio maxime confert ad expugnandam haereticorum falsam de divinae Praedestinationis fatalitate, et absoluta necessitate sententiam, necnon et ad sedandas etiam Piorum quorundam mentis agitationes, quas praesentis resolutionis ignoratio suscitat: idcirco pro viribus enitendum est hanc divinae Praedestinationis concordiam cum humana libertate stabilire, quod ut fiat clarius

Notandum 1. Ad integrandam et perfecte, completeque formandam praedestinationem, quatuor maxime concurrere. Primum est divina praescientia, qua Deus ab aeterno quidquid futurum est, nedum in qualibet temporis circumstantia, sed etiam per ipsam aeternitatem evidenter et aperte intuetur, idque unico indivisibili, simplici et invariato sui divini intellectus intuitu; adeoque novit quot et qui creari possint homines, quibus auxiliis ad aeternam beatitudinem promovendi, quique sint divinis auxiliis bene, vel male ad mortem usque usuri. Secundum est ipse divinae voluntatis actus, quo Deus ab aeterno statuit hos et non illos homines possibiles se creaturum in tali et tali temporis circumstantia, eisque talia media congrua subministraturum, quibus vitam aeternam consequi possint, si voluerint; eis tandem qui bene his utentur mediis, gloriam aeternam se collaturum. Tertium est gratiae praeparatio et donatio, quae fit nobis sine nobis: Ex iniustis enim Deus facit iustos sine ullo merito praecedentis voluntatis ipsorum, inquit S. Augustinus, lib. De Bono perseverantiae capite 24. Quartum denique est ipsum liberum hominis arbitrium concurrens cum ipsa gratia excitante, vel sanctificante, ad firmandam hominis salutem et gloriam aeternam promerendam; nam ut ait sanctus Augustinus, Serm. 15. De verbis Apostoli: sine voluntate tua non erit in te iustitia Dei; qui fecit te sine te, non te iustificat sine te.

Notandum 2. Circa praesentis Quaestionis resolutionem tres maxime oppositas esse sententias. Quarum Prima, nimium derogat libero arbitrio: Secunda, nimium ipsi erogat: Tertia, aequa lance utrumque librat et conciliat. Prima quidem fuit Praedestinatianorum affirmantium per infallibilem praedestinationis certitudinem et invariabilem firmitatem, omnem hominibus libertatem adimi, et ita humanum praecludi arbitrium, ut iam non sit in hominis praedestinati potestate a sua salute exorbitare. Quam impiam sententiam pridem exstinctam, iterum ab inferis suscitavit Calvinus, lib. 3. Institutionum affirmans Praedestinatos et Reprobos ita ad bonum, aut malum ab aeterno destinari et illigari, ut nullatenus ab eo resilire possint, sed ei teneantur necessario assentiri, aut reluctari; quam inevitabilem necessitatem partim refundit in infallibilitatem praescientiae et divini decreti, partim in efficacitatem gratiae, ut patebit Articulo sequenti. — Aliam sententiam omnino oppositam amplexati sunt Pelagiani et Semipelagiani; illi quidem affirmantes praedestinationem nihil aliud esse quam generalem illam Dei voluntatem, qua Deus homines libero arbitrio donatos et propriis naturae viribus capaces amplexandi boni, vel respuendi mali, ab aeterno decrevit eos illustrare lumine fidei et Evangelii praedicatione, eisque proponere legem; quam qui praevisi sunt servaturi, certo consequentur vitam aeternam, secus vero damnationem aeternam incurrent. Semipelagiani vero contendebant divinam Praedestinationem in Deo supponere voluntatem generalem conferendi gratiam regenerationis, necnon gloriam aeternam his omnibus, qui propriis naturae viribus haec bona consequi vellent orando, pulsando et quaerendo; ita quod Deus specialiter eos selegerit ad gloriam, quos praescivit propria sua libertate bene usuros bonis et donis naturae, quibus bona et dona gratiae consequi possint. — Tertia vero sententia medium tenens inter hanc Scyllam et Charybdim, contendit praedestinationis infallibilitatem nullatenus extinguere liberum hominis arbitrium, quamquam gratiae concursum requirat in omnibus, et decreti ac praescientiae infallibilitatem affirmet; quam sententiam ut tueamur

Notandum 3. Libertatem solito definiri, Potentiam quae positis omnibus ad agendum requisitis agere potest, aut non agere. Inde duplex in ea requiritur indifferentia: una quidem ex parte obiecti, quod ab intellectu sub diversa ratione amabili, aut odibili proponi potest; et haec vocatur indifferentia obiectiva, seu radicalis, quia radix libertatis est ipse intellectus proponens obiectum cum indifferentia: altera ex parte voluntatis, quae ex se non solum est indifferens ad utrumlibet actum amoris, vel odii, sed etiam ad electionem, vel suspensionem utriusque actus; et haec dicitur indifferentia quoad specificationem et quoad exercitium. — Rursus Thomistae duplicem aliam distinguunt indifferentiam: unam quam versatilem, vagam, indeterminatam, potentialem et in actu primo appellant, quae consistit in potentia, seu facultate qua voluntas potest velle eligere, vel non eligere, et se determinare ad amandum, vel non amandum, hoc vel illud obiectum, nondum considerata divina motione et illius voluntatis applicatione ad actum. Alteram actualem, exercitam et attemperatam, quae, inquiunt, est ipsa actualis electio et determinatio voluntatis per divinam motionem, quam praemotionem, seu praedeterminationem idcirco appellant; non quod, inquiunt, particula prae designet prioritatem durationis, seu temporis; sed dumtaxat prioritatem naturae, seu causalitatis et dependentiae, qua illud dicitur prius, a quo aliud dependet tamquam a causa quae etiam vocatur prioritas instantis, non in quo, sed a quo. In qua quidem posteriori indifferentia volunt essentiam libertatis formaliter esse reponendam, quam dicunt per ipsum decretum praedeterminans, ipsamque praemotionem non laedi, sed perfici: adeoque sic utrumque recte conciliari; quae an vera sint, infra discutietur.

Itaque tria sunt in hac Quaestione resolvenda: Primum, an revera divina Praedestinatio creatae libertati officiat. Secundum, an utriusque legitimam concordiam proferant Thomistae. Tertium, qualiter tandem vere utraque conciliari debeat.

Conclusio prima. — Divinae Praedestinationis certitudo humanae libertati non officit. Haec est communis inter Catholicos et Probatur: Si quidpiam hominis arbitrio detraheret divinae Praedestinationis certitudo, maxime, vel ratione aeternae Dei praescientiae, qua Deus certo et invariabili intuitu cuncta prospicit; vel ratione immobilis et invariabiliter stantis aeterni Dei decreti, quo et determinavit praedestinatum consensurum infallibiliter gratiae vocanti et in sanctificante vitam finiturum; vel denique ratione gratiae excitantis, quam in tempore daturus est praedestinato, cui repugnare non poterit: sed neutra ex parte id colligi potest: ergo, etc. Maior constat ex primo notabili. Minor vero iam sufficienter probata est quoad primam partem Disputatione de Scientia Dei, ubi demonstravimus divinam Praescientiam non offendere libertatem. Et rursus confirmatur: Divina Praescientia etiam versatur circa actiones peccaminosas: sed nullam infert voluntati necessitatem ad peccandum, ut constat ex S. Augustino lib. 3. De vera Innocentia cap. 379.

Neminem, inquit, Deus ad peccandum cogit; praevidet tamen eos qui propria voluntate peccabunt. Cur ergo non vindicet iustus, quae non cogit praesciens? sicut enim nemo memoria sua cogit facta quae praeterierunt; sic Deus praescientia sua non cogit facienda quae futura sunt: et sicut homo quaedam quae facit meminit, nec omnia quae meminit fecit: ita Deus omnia quorum ipse auctor est, praescit; nec tamen omnium quae praescit ipse auctor est; quorum autem non est malus auctor, iustus est ultor: ergo neque ullam voluntati necessitatem imponit, ut iuste probeque operetur.

Confirmatur 2. Ex eo quod Deus de facto sciat et videat me loquentem, non minus libere loquor: ergo ex eo quod praevideat me locuturum, non minus libere loquar. Consequentia patet; quia omnia ab aeterno Deo sunt praesentissima: Non enim, inquit sanctus Augustinus lib. 11. De Civitat. cap. 20.¹ more nostro ille quod futurum est prospicit, vel quod praesens est aspicit, vel quod praeteritum est respicit; nec, ut addit lib. De Praedestinatione et gratia capite 3. reminiscens volvitur in praeteritum, nec sperans procedit in futurum; seu ut scribit Sermone 2. in Ps. 101. Non ibi est fuit et erit, quia et quod fecit non est, et quod erit nondum est: sed quidquid ibi est nonnisi est; vel denique ut ait lib. 1. Confessionum, c. 6.² Anni tui dies unus: et dies tuus non quotidie, sed hodie; quia hodiernus tuus non cedit crastino, nec succedit hesterno: ergo cum omnia Deus praesentia habeat et omnia quae futura sunt,

Deo iam facta sint; aperte constat quod quemadmodum quis videns artificem opus aliquod molientem non dicitur liberam illius molitionem praecludere, nec eum ad necessario operandum determinare, ita nec praescientia rebus cognitis necessitatem imponit, maxime cum, ut iam satis superque probavimus, res idcirco non sunt futurae quia Deus eas praeviderit, imo eas Deus certo praevidit quia futura sunt.

Confirmatur 3. Tantum abest quod divina praescientia humanam libertatem laedat, imo supponit et perficit; nam ut loquitur ipsemet sanctus Augustinus lib. 3. De libero arbitrio cap. 3. Cum Deus sit praescius voluntatis nostrae, cuius est praescius ipsa erit: ergo et potestatis erit praescius; non igitur per eius praescientiam mihi potestas aufertur, quae propterea mihi certior aderit, quia ille cuius praescientia non fallitur adfuturam mihi praescivit.

Patet eadem minor quoad secundam partem: nempe quod decretum aeternum de movendo praedestinato ad consentiendum gratiae excitanti, non officiat libero hominis arbitrio. Cuius rationem proferunt noster Alensis prima parte q. 26. memb. 6. art. 2. Et Seraphicus Bonaventura in 1. distinctione 12. art. 2. quaest. 1. Et Doctor Subtilis distinctione 41. quaestione unica, quod Deus nihil ab aeterno decernat perficiendum a praedestinato in tempore absque praevisa et praecognita determinatione voluntatis eius: ergo cum decernit in ista praeparatione et donatione gratiae futurum consensum praedestinati, illum consensum non praedeterminat absque libera cooperatione voluntatis eius: vel ut loquitur sanctus Bonaventura: Praedestinatio non est causa salutis nisi includendo meritum, et ita salvando liberum arbitrium. Praedestinatio enim duo importat et rationem praescientiae et rationem causae. In quantum dicit rationem causae non necessario ponit effectum, quia non est causa necessitans, sed per voluntatem: et iterum non est tota causa, sed cum alia causa contingente, scilicet cum libero arbitrio: et regula est quod quotiescumque effectus pendet ex causa necessaria et variabili, necessarium a variabili tamquam a particulari denominatur, quia denominatio est a causa particulari; insuper effectus qui pendet a causa contingente, etiam contingens est. Hinc patebunt evidentius ex dicendis in Articulo sequenti agendo de causis et modo praedestinationis.

Denique patet eadem minor quoad tertiam partem, nempe quod gratia excitans nullam infert necessitatem libertati: illud enim aperte definivit Concil. Trid. sess. 6. canone 4. dicens:

Si quis dixerit liberum hominis arbitrium nihil cooperari assentiendo Deo excitanti, atque vocanti quo ad obtinendam iustificationis gratiam se disponat, ac praeparet; neque posse dissentire, si velit, sed velut inanime quoddam nihil omnino agere, mereque passive se habere, anathema sit.

Hoc fusius patebit in tractatu de Gratia, ubi probabimus gratiam excitantem efficere consensum, non cogendo et necessitando voluntatem, sed eam suaviter alliciendo et movendo; nihilominus — Confirmatur: Si gratia et praedestinatio necessario determinarent praedestinati voluntatem ad consensum, sequeretur eum numquam peccare posse et excidere a gratia: sed falsum consequens: ergo et antecedens. Maiorem admittunt Calvinistae: unde probatur minor: voluntas praedestinati, quamdiu in vivis agit, semper est indifferens ad peccandum, vel non peccandum, adeoque potest a gratia excidere: unde monet Apostolus: Qui stat videat ne cadat; imo hortatur ipsemet Christus Apostolos: Ambulate dum lumen Gratiae habetis, ne forte vos peccati tenebrae comprehendant. — Deinde; experientia constat, etiam eximie Praedestinatos in graviora quaeque peccata lapsos fuisse; ut patet de Davide, Petro, Paulo, Magdalena, Augustino et caeteris: ergo consequens est nec praedestinationem, nec gratiam excitantem aut sanctificantem inducere impossibilitatem peccandi. — Denique, perseverantia et continuatio assidua in statu gratiae sanctificantis, per se non requiritur ad aeternae gloriae consecutionem; ad id nempe sufficit, quod praedestinatus aliquandiu perseveret in gratia et cum ea vitam finiat: ergo, etc.

Dices 1. Qui est revera praedestinatus, non peccat, nec peccare potest: ergo praedestinatio voluntati necessitatem infert et peccandi impossibilitatem inducit. Probatur antecedens ex illo primae Ioannis cap. 3. Qui natus est ex Deo peccatum non facit: quoniam semen ipsius in eo manet et non potest peccare, quoniam ex Deo natus est, qui quidem contextus de praedestinatis intelligitur, ut affirmant omnes pene ipsius Interpretes: ergo, etc.

Nego antecedens. Ad illius probationem dico; Primo sanctum Hieronymum lib. 2. contra Iovinianum asserere illam peccandi impossibilitatem intelligendam esse in sensu composito, ita quod praedestinatus, quamdiu subsistit in statu gratiae et adoptionis filiorum Dei, non peccet, nec peccare possit, quia non est conventio Christi ad Belial, nec ulla peccati tenebrarum cum luce gratiae concordia. — Secundo, Sanctus Augustinus lib. De peccatorum meritis cap. 8. hanc impeccabilitatem explicat in sensu formali, ita quod facultas peccandi non proveniat ex ipsa filiatione divina, sed ex versatili infirma et libera voluntate humana:

Perficimus, inquit, quia nondum salvi, ideo nondum plene innovati, nondum etiam filii Dei, sed filii saeculi; perficimus ergo renovationem, iustamque vitam per quod filii Dei sumus et per hoc peccare omnino non possumus, donec totum in hoc transmutetur etiam illud per quod adhuc filii saeculi sumus: per hoc enim et peccare adhuc possumus et ita fit ut qui natus est ex Deo non peccet, et si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et veritas in nobis non est; consummetur ergo quod filii carnis et saeculi sumus et perficiatur quod filii Dei et Spiritu renovati sumus.

— Tertio, sanctus Bernardus illam impossibilitatem peccandi interpretatur de facilitate qua praedestinati resurgunt a peccatis:

Neque enim hic possumus, inquit libro De Gratia, et libero arbitrio cap. 9. penitus esse sine peccato et miseria; possumus tamen gratia iuvante nec peccato superari, nec miseria; quamquam tamen Scriptura loquatur, omne quod natum est ex Deo non peccat, sed hoc dictum est de praedestinatis ad vitam: non quod omnino non peccent, sed quod peccatum ipsis non imputetur, quod vel punitur ex condigna poenitentia; vel in Charitate absconditur, Charitas enim cooperit multitudinem peccatorum.

— Denique dico, hanc impeccabilitatem accipiendam esse pro summa difficultate, ita quod praedestinatus consideratis et examinatis his omnibus beneficiis quibus abundantissime a Deo cumulatur et ditatur, adduci non possit ut eum offendat; eo pene sensu quo sanctissimus Patriarcha Ioseph attenta mente ponderatis omnibus bonis quibus a Domino suo donatus fuerat dicebat Genesis 39: Quomodo ergo possum hoc malum facere, et peccare in Deum meum? Itaque quamcumque harum solutionum accipias, non interest praedestinationem inducere necessitatem et praecludere humanam libertatem.

Dices. Omnis causa quae in se necessaria est, et necessario ponit effectum, etiam simpliciter necessitatem inducit in effectu: sed praedestinatio respectu salutis est huiusmodi: ergo, etc. Minor patet: praedestinatio enim, cum sit actus internus Dei, omnino necessaria est; nihil enim intrinsecum Deo, enti summe necessario, potest esse contingens. Insuper etiam necessario infert effectum; necessario enim sequitur: si Petrus est praedestinatus, salvabitur: ergo, etc.

Distinguo maiorem. Omnis causa, quae necessaria est tam secundum entitatem, quam secundum operationem, quaeque necessario ponit effectum suum necessitate absoluta et antecedente, ac excludente omnem liberam voluntatis determinationem, infert necessitatem in effectu, concedo: omnis causa, quae necessaria quidem est secundum entitatem, non vero secundum operationem extrinsecam, quaeque necessario ponit effectum suum, necessitate tantum consequente et ex praesupposita libera voluntatis determinatione, necessario effectum suum producit necessitate excludente libertatem, nego. Ad minorem dico praedestinationem esse quidem necessariam secundum entitatem, sed contingentem et liberam secundum terminationem; similiter est necessaria necessitate tantum consequenti et ex praesupposito divino decreto, necnon et libera hominis determinatione praevisa; adeoque libertati non officit.

Conclusio secunda. — Non recte conciliatur a Thomistis humana libertas cum infallibili divinae Praedestinationis certitudine per decretum praedeterminans.

Probatur 1. Per id non concordat humana libertas cum praedestinatione, per quod voluntatis indifferentia destruitur et solvitur: sed per illud decretum praemovens, ac praedeterminans solvitur ac destruitur voluntatis indifferentia: ergo, etc. Maior constat, certum enim est libertatem voluntatis in indifferentia esse repositam, ut dictum est in 3. Notabili. Minor probatur: Per id solvitur voluntatis indifferentia, per quod voluntas ad unum absolute determinatur et ligatur: at per decretum praemovens et praedeterminans voluntas ita determinatur ad unum actum, aut ad unum obiectum, ut non possit oppositum actum elicere, vel in aliud obiectum tendere: ergo, etc.

Replicant Thomistae. Per decretum praedeterminans solvi quidem indifferentiam vagam et potentialem; non vero indifferentiam exercitam et attemperatam per motionem et determinationem causae primae, sub qua voluntas retinet quidem potentiam ad dissentiendum, quamvis non possit actualem dissensum cum illa componere, vel coniungere.

Contra. De ratione liberae et indifferentis voluntatis est, quod positis omnibus ad agendum praerequisitis voluntas possit agere vel non agere, consentire vel dissentire: ergo quacumque posita motione, aut voluntas potest negare consensum, aut non remanet formaliter libera.

Distinguunt minorem Thomistae. De ratione liberae voluntatis est, quod praerequisitis omnibus ex parte potentiae possit agere vel non agere, concedunt: praerequisitis ex parte applicationis potentiae et actus secundi, negant. Itaque in sententia Thomistarum, praerequisita ad agendum sunt in duplici differentia: quaedam enim se tenent ex parte potentiae et actus primi, ut habitus, virtutes operativae et auxilia sufficientia, et haec cum constituant solum principium habituale operationis, possunt indifferenter cum actione, vel non actione componi. Alia se tenent ex parte applicationis potentiae et se habent per modum reductivi de actu primo ad secundum; et ista, inquiunt, cum constituant principium actuale operationis, non possunt ab ea separari, nec cum illius negatione componi. Unde cum dicitur liberum esse illud quod positis omnibus ad agendum praerequisitis potest agere, si per ly praerequisitis intelligantur ea quae praerequiruntur ex parte potentiae et actus primi, concedunt: si designentur ea quae solum praerequiruntur ex parte applicationis potentiae, negant. His enim positis, liberum agens non potest agere, vel non agere; sed de facto agit, retinendo tamen potentiam ad non agendum, seu ad non continuandam actionem, quam elicit; unde implicat, quod cum illis praerequisitis negationem actionis componat; alias simul ageret et non ageret.

Contra primo. Hac replica Thomistae implicantia loquuntur et suis principiis non cohaerentia; docent enim praedeterminationem antecedere actum secundum prioritate naturae et causalitatis: ergo non esset ipsemet actus secundus, seu actualis applicatio et actio voluntatis: implicat enim idem respectu eiusdem simul esse primum et secundum, causam et effectum. Deinde: illa praedeterminatio, ex eorum sententia, est principium libertatis, seu liberae operationis: sed principium habet rationem actus primi respectu illius cuius est principium: ergo et praedeterminatio habet rationem actus primi respectu operationis liberae, adeoque non coincidit cum actu secundo. Denique: quod pertinet ad ordinem operativum, non tamquam actio, nec tamquam pura conditio ad agendum, debet pertinere ad illum tamquam virtus agendi et consequenter habere rationem actus primi: sed praedeterminatio pertinet ad ordinem operativum: non quidem tamquam actio, quippe cum sit determinativa et applicativa potentiae ad actionem et operationem; nec tamquam pura conditio ad agendum, quia illa, inquiunt, revera influit cum potentia in actionem: ergo necessum est ut habeat rationem virtutis agendi, et consequenter quod se teneat ex parte actus primi; adeoque incongrue hanc praedeterminationem Thomistae retundunt in actum secundum.

Contra secundo. De ratione liberi agentis est, quod praerequisitis ad agendum ex parte actus possit agere: ergo etiam, quod possit non agere. Antecedens concedunt Thomistae; sed negant consequentiam, quam sic probo. Primo quidem ex communi Auctorum, qui dum affirmant illud esse liberum agens, quod potest agere et non agere, utrumque eodem modo et eodem respectu usurpant: ergo si agens liberum positis praerequisitis ad agendum ex parte actus et in sensu composito possit agere, etiam debet eodem modo posse non agere. Deinde dum dicitur, quod liberum agens potest agere, vel non agere, illud utrumque, scilicet posse agere et non agere, intelligitur, vel in sensu composito, vel in sensu diviso: si primum, habemus intentum; posse enim non agere in sensu composito, est facere ut pro eodem instanti temporis simul possint esse praerequisita et tamen possit non esse actio: si secundum, ergo illa definitio liberi agentis hunc habebit sensum, agens liberum est illud quod habet potestatem agendi pro tempore, quo sunt praerequisita ad agendum; et simul habet etiam potestatem non agendi, sed pro tempore antecedente positionem praerequisitorum; quod nedum apparet ridiculum et manifeste contra definitionem liberi agentis, sed etiam per hoc solvitur omne discrimen inter liberum agens et necessarium; nullum enim est agens ita necessarium de quo idipsum affirmare non liceat, nimirum illius potentiam agendi eam esse qua cum praerequisitis ponit actionem, esse pariter potentiam non agendi pro tempore, quo praerequisita non erunt; ignis enim virtutem habet comburendi paleam pro tempore quo ipsi adiungitur, non potest autem eam comburere pro tempore immediate antecedente appositionem stupae ad ignem.

Contra tertio. Liberum agens tenetur aliquando non ponere actionem suam praerequisitis omnibus ad agendum: ergo debet hoc posse. Consequentia patet; Deus enim non praecipit impossibilia, seu ut vulgo fertur, ad impossibile nemo tenetur. Probatur antecedens, quando aliquis peccat, tenetur componere negationem peccati cum praerequisitis ad agendum, ita quod eodem instanti quo sunt illa praerequisita ex parte actus, v. gr. obiectum movens, urgens tentatio et passio excitans voluntatem ad consentiendum actui peccaminoso, teneatur denegare suum consensum; si enim ad id tunc non teneretur, non peccaret in eodem instanti; ergo homo tenetur componere negationem peccati cum praerequisitis ex parte actus ad peccandum, et consequenter positis illis praerequisitis etiam ex parte actus, potest homo agere vel non agere, consentire vel dissentire in eodem ipso instanti, quo illa praerequisita supponunt esse posita.

Distinguunt Thomistae. Potest consentire vel dissentire in eodem instanti materiali quo illa praerequisita supponuntur esse posita, concedunt: in eodem instanti formali, negant. Instans materiale appellant ipsam rei durationem: formale vero mensuram ipsius durationis: ita quod, inquiunt, quemadmodum iustus potest peccare in eodem instanti quo est in gratia; non tamen formaliter et reduplicative prout est in gratia, seu quatenus gratia illud instans occupat et mensurat; quia peccatum et gratia simul esse nequeunt; et sicut qui elicit actum amoris, in eodem instanti materialiter potest non amare, quia libere amat, non tamen in eodem instanti formaliter; implicat enim quod idem instans coexistentiam amoris et non amoris simul mensuret; alioquin idem posset simul esse et non esse, et contradictoria de eodem simul verificari; idem a pari, inquiunt, dicendum est de praemotione ad actum amoris, quae est in eodem instanti temporis et durationis cum illo, eumque sola prioritate naturae et causalitatis antecedit: licet enim voluntas in eodem instanti in quo est praemota ad actum amoris, possit ponere dissensum, seu carentiam amoris; non tamen potest de facto dissentire, seu non amare in sensu composito, quia non potest non amorem ponere, posita praemotione ad amandum.

Contra. Nedum in eodem instanti materialiter, sed etiam formaliter sumpto potest liberum agens non ponere actionem etiam posita motione; ergo nulla replica. Probatur antecedens: revera poterit liberum agens non componere actionem cum praemotione in eodem instanti formaliter, si revera possit ipsi praemotioni dissentire et resistere: atqui id potest. Probatur: primo quidem ex Concilio Tridentino Sessione 6. Canone 4.³ ubi anathema pronuntiatur in eum qui dixerit, Liberum hominis arbitrium a Deo motum et excitatum non posse dissentire si velit. Quid enim est, quaeso, aliud dissentire, nisi dissensum ponere? Est autem de ratione dissensus, ut ponatur pro eodem instanti pro quo quis movetur et incitatur ad consensum: nemo enim dissentire dicitur, antequam moveatur, neque postquam motus fuit et obtemperavit motioni: ergo posse dissentire, est posse ponere dissensum pro eodem instanti quo est ipsa motio. Ergo cum haec ponatur in instanti formali, etiam dissensus poni poterit in eodem instanti formali quo illa ponitur. — Deinde: idipsum confirmat et edocet S. Aug., maxime vero lib. De Spir. et Litt. cap. 34, ubi cum dixisset Deum nostram movere et excitare voluntatem extrinsecus per Legem et Evangelii praedicationem, et intrinsecus per gratiam excitantem, subdit: His ergo modis quando Deus agit cum anima rationali ut ei credat; neque enim credere potest quolibet libero arbitrio, si nulla sit suasio, vel vocatio cui credat: profecto et ipsum velle credere Deus operatur in homines et in omnibus misericordia eius praevenit nos; consentire enim vocationi Dei, vel ab ea dissentire, sicut dixi, proprie voluntatis est; et ibidem cap. 31. cum dixisset initio capitis: Fides in potestate est; quoniam cum vult, credit, et cum credit, volens credit; concludit: Vide nunc utrum quisque credat si noluerit, aut non credat si voluerit? Et lib. 3. De Libero arbitrio cap. 1. Motus quo huc aut illuc voluntas convertitur, nisi esset voluntarius, atque in nostra potestate, neque laudandus, cum ad superiora; neque culpandus homo esset, cum ad inferiora detorquet, quasi quemdam cardinem voluntatis etc. Censet ergo motionem divinam esse in nostra potestate, ita quod eam acceptare, vel reicere possimus. Plura his habet similia passim, quae longum esset scribere.

— Denique: agens liberum habet potestatem dominativam in suos actus, nam ut inquit S. Augustin. lib. 3. De Libero arbitrio cap. 3.

Voluntas nostra nec voluntas esset, nisi esset in nostra potestate. Porro quia est in potestate, libera est nobis; non enim est liberum, quod in potestate non habemus, aut potest non esse, quod habemus, sed talem potestatem non haberet nisi quocumque posito extrinseco, posset actum suum ponere, vel non ponere.

Ergo ut hanc dominativam potestatem servaret libera voluntas, necessum est quod posita etiam divina praemotione voluntas possit actum ponere, vel non ponere. Confirmatur: et simul praemissae nostrae rationes firmantur, ac roborantur: determinatio voluntatis debet esse voluntaria et libera: ergo nihil supponere debet praevium ad eius operationem quo ad eam terminetur prioritate naturae: antecedens concedunt omnes. Consequentia probatur: nihil formaliter potest esse voluntarium et liberum, nisi quod vel supponit actum voluntatis, vel est ipsemet actus voluntatis: ergo si determinatio voluntatis sit libera et voluntaria, non debet praesupponere aliquid praevium ad eius operationem, quo posito non possit actionem ponere, vel non ponere. Confirmatur ex S. Anselmo lib. 2. Cur Deus homo c. 18. ubi duplicem necessitatem distinguit, aliam antecedentem, quae tollit libertatem; alteram consequentem, quae libertati non nocet: Ista, inquit, necessitas praecedens, quae causa est ut sit res, et necessitas sequens quam res facit. Praecedens et efficiens necessitas est cum dicitur Caelum volvi, quia necesse est ut volvatur; sequens vero quae nihil efficit, sed sic est cum dico, te ex necessitate loqui, quia loqueris; non quod aliquid te cogat ad loquendum; nam violentia naturalis conditionis cogit Caelum volvi, te vero nulla necessitas facit loqui, sed ubicumque est praecedens necessitas, est et sequens etc. Quibus aperte fatetur S. Anselmus necessitatem, quae facit rem esse et quae causa est ut res sit, esse necessitatem praecedentem et inimicam libertati; sed necessitas illa quae sequitur ex praedeterminatione et praemotione facit actionem voluntatis esse, illius enim est causa, et prior est ipsa prioritate naturae, ut affirmant Thomistae: ergo necesse est pariter concedant illam praemotionem inferre necessitatem praecedentem inimicam libertati. — Nec valet reponere praedeterminationem non officere libertati, quia voluntatem non determinat per modum naturae, sed per modum liberi; nec impedit, sed efficit determinationem et cooperationem liberi arbitrii; nam S. Anselmus aperte affirmat omnem necessitatem praecedentem esse inimicam libertati quoquo modo illa voluntatem determinet. Adde quod illa praemotio non possit libere voluntatem determinare, si eam ita in unum dirigat, ut in eius libertate non sit in aliud tendere, vel non tendere.

Obiiciunt 1. Doctorem in 1. dist. 19. qu. 6. num. 15. dicentem, Quod non est simpliciter contra naturam voluntatis, quod determinetur a causa superiori; hoc est quod non sit contra naturam eius oppositum agere: sicut esset contra naturam eius determinari ab habitu, sive a natura inferiori: ergo censet Doctor voluntatem determinari posse a Deo absque praeiudicio suae libertatis: ergo etiam salva libertate poterit praedeterminari.

Nego consequentiam. Nam ut ibidem observat Doctissimus eius Scholiastes, non dicit Doctor voluntatem remanere simpliciter liberam, etiam quando a superiori causa determinatur; oppositum enim ibidem affirmat numero 12. dicens voluntatem Beati non remanere proxime liberam ad peccandum per causam extrinsecam, videlicet, per voluntatem Dei praevenientem illam voluntatem, ut semper continuet actum fruendi, et ita numquam possit potentiam suam remotam non fruendi, vel peccandi reducere ad actum: siquidem numquam causa secunda praeventa a causa superiori agente ad unum oppositum, potest potentia propinqua exire in aliud oppositum. Sed tantum contendit Doctor, quod voluntas equidem determinari possit a causa superiori, non vero ab ulla causa inferiori. — Vel dico Doctorem intelligendum esse de determinatione obiectiva, non vero formali, aut efficiente. Triplex enim in praesentiarum distingui potest determinatio: una quidem obiectiva, quae fit per obiectum praestantissimum, et summa ac mira suavitate voluntatem ad se alliciens et moraliter pertrahens; qualiter Beati determinantur ab obiecto beatifico. Alia formalis, quae fit per aliquid intrinsecum inclinans voluntatem ad actum; qualis est determinatio qua fit per habitus virtutum, aut vitiorum. Altera denique efficiens, quae fit per causam efficientem et influentem in ipsam voluntatem, ut eam ad operandum determinet et applicet; qualiter Thomistae censent nostram voluntatem a Deo praedeterminari: ergo nihil ipsis suffragatur, imo directe in eos militat Subtilis Doctor.

Obiiciunt 2. Deus cum sit primum liberum et tale per essentiam, ac supremum habeat in nostras voluntates dominium, omnem liberam illarum determinationem, quae est libertas per participationem, eminentissimo et perfectissimo modo in se continet: ergo potest illam causare et efficere sine libertatis dispendio, ut voluntas humana quatenus est secundum liberum et secundum determinans, ad suos actus liberos se determinet. Consequentia patet; causa enim efficiens potest producere effectus, quos virtualiter, aut eminenter praecontinet. — Confirmatur: Dominium divinum ita est summum, ac perfectum, quod quidquid potest creata virtus et dominium, potest et Deus et multo amplius, ac perfectiori modo: sed voluntas creata ratione dominii, quod habet in suos actus liberos potest salva libertate seipsam determinare et applicare ad suos actus liberos eliciendos: ergo a fortiori Deus id praestare poterit.

Distinguo antecedens. Deus ut supremum liberum virtualiter et eminenter continet liberas nostrae voluntatis operationes ab ipso causandas per concursum simultaneum et per modum causae generalis et independentis, concedo: per praemotionem et praedeterminationem physicam, nego: similiter distinguo consequens: potest determinationem nostrae voluntatis causare per aliquid praevium et antecedens prioritate naturae et causalitatis illam determinationem activam nostrae voluntatis, nego: per aliquid concomitans et concurrens cum ipsa voluntate se determinante, concedo: nec enim ita Deus habet dominium absolutum et despoticum in nostras voluntates ut eas etiam repugnantes huc, aut illuc vertat; sic enim eas etiam necessitaret, quod repugnat naturae ipsius voluntatis intrinsece liberae, necnon et divinae ordinationi: siquidem Ecclesiast. 15. Deus ab initio constituit hominem, et reliquit eum in manum consilii sui. Et apposui tibi ignem et aquam ad quodcumque volueris porrige manum.

Ad confirmationem. Negari posset maior: si enim Deus posset quidquid potest creata virtus et dominium liberum, sequeretur ipsum peccare posse et a bono, vero exorbitare, id enim potest ex propria virtute et libertate creata voluntas. Verum eam distinguo: Deus potest quidquid creata virtus in ratione causae moventis et cooperantis, concedo: in ratione praecurrentis et praedeterminantis, nego: et concessa minore, similiter est distinguendum consequens.

Instabis. Atqui Deus revera absolute potest nostras voluntates praedeterminare et praevenire earum determinationem: ergo nulla solutio. Probatur antecedens ex S. August. lib. De correptione et gratia c. 14. ubi cum variis probasset Deum per omnipotentissimam voluntatem suam quocumque libuerit hominum voluntates flectere, uti variis exemplis demonstrat, maxime vero exemplo populi Iudaici Saulem et Davidem in Reges ex Dei ordinatione eligentis et instituentis; tandem concludit: Si ergo cum voluerit Reges in terra Deus constituere, magis habet in potestate voluntates hominum quam ipsi suas, quis alius facit ut salubris sit correptio et fiat in correpti corde correctio, ut coelesti constituatur in regno? Ergo, etc.

Nego antecedens. Et ad eius probationem dico non eam ibi fuisse sancti Augustini sententiam; solum enim ibidem contendit August. Deum pro libito et ex infinita sua auctoritate et sapientia etiam sibi repugnantes hominum voluntates congruum in finem ordinare, ut ipsemet ibidem indicat; cum enim dixisset: Sic velle aut nolle in volentis, aut nolentis est potestate, ut divinam voluntatem non impediat, nec non superet potestatem, subdit: de his enim qui faciunt quod non vult, facit ipse quod vult. Ut inde demonstret S. Aug. homines etiam a pravis et perditissimis hominibus exagitatos patienter et fortiter agere debere, utpote cum ipsis nihil praeter divinam voluntatem eveniat, quae cum summo in homines gaudeat imperio, etiam id assequitur ut prava eorum voluntatis molimina etiam in propriam suam gloriam, hominumque salutem cedant. — Vel dico Augustinum esse ita intelligendum cum ait de his qui faciunt, quae non vult et facit quae vult: idest quantum ad illos qui resistunt eius voluntati invitanti eos ad morum suorum correctionem de qua ibi loquitur, illos subiicit suae voluntati punienti, et damnanti eos in ignem aeternum; unde sic facit de iis quod vult. Quod aliis verbis explicat D. Thomas 1. p. q. 19. art. 9.

Impossibile est, inquit, quod divina voluntas suum effectum non consequatur, unde quod recedere videtur a divina voluntate secundum unum ordinem, relabitur in ipsam secundum alium: sicut peccator qui quantum est in se recedit a divina voluntate peccando secundum unum ordinem, incidit in ordinem divinae voluntatis dum per eius iustitiam punitur.

Sic ergo S. Augustinus intelligi potest quod Deo volenti salvum facere nullum ei resistit arbitrium: quia nempe, si non exequitur suam voluntatem salvando eum quem invitat ad salutem, exequitur eam puniendo eum, qui non vult salvus fieri. Quod confirmatur ex eodem Augustino; dixerat enim prius:

Putant ergo homines se corripi quando peccant, nec de ipsa correctione contra gratiam argumententur, nec de gratia contra correptionem: quia et peccatis iusta poena debetur, et ad ipsam, scilicet iustam poenam, pertinet iusta correctio quae medicinaliter adhibetur, etiam si salus aegrotantis incerta est; ut si is qui corripitur ad praedestinatorum numerum pertinet, sit ei correctio salubre medicamentum, si autem non pertinet, sit correctio poenale tormentum.

Dices 3. Inferiora perficiuntur per subordinationem et coniunctionem ad superiora; ut patet in Luna, quae illuminatur et perficitur per coniunctionem ad Solem; in fluviis, qui crescunt et augentur dum reluunt in Oceanum; et in creaturis intellectualibus quae sanctificantur et beatificantur per amorem et coniunctionem ad Deum: sed per decretum praedeterminans et motionem efficacem voluntas nostra Deo ut primo libero actu subordinatur et coniungitur fonti, ac principio totius libertatis creatae; efficaciae scilicet infinitae divinae voluntatis. Ergo tantum abest ut per praemotionem et praedeterminationem laedatur humana libertas, imo servatur et perficitur.

Distinguo maiorem. Inferiora perficiuntur per coniunctionem realem et physicam ad superiora, nego: per quamdam eorum imitationem et adumbrationem, concedo. Ad minorem dico, voluntatem creatam coniungi Deo ut primo libero non per praeviam Dei motionem et determinationem physicam; sed per imitationem divinae libertatis cuius creata libertas est quaedam participatio; ita quod quemadmodum divina libertas in eo consistit, quod Deus ita seipsum determinet ut a quocumque agente extrinseco determinari non possit: unde S. Thomas in 2. dist. 25 q. 1. art. 1. ad 1. probat in Deo esse liberum arbitrium: Quia determinatio sui actus non est sibi ab alio, sed a seipso: sic de ratione libertatis creatae erit, quod voluntas ita seipsam determinet, ut a quocumque alio non possit praedeterminari, nec efficaciter praemoveri. Plura alia obiciunt Thomistae, sed eis iam fecimus satis in Physicis.

Conclusio tertia. — Recte conciliari potest liberum hominis arbitrium cum infallibili divinae Praedestinationis certitudine, affirmando eam fieri per decretum praesupponens divinam praescientiam de futura hominis cooperatione et perseverantia finali in gratia. Haec per se patet, et Probatur: Per id facile concordat humana libertas cum Praedestinationis certitudine, per quod salvum et integrum stat hominis arbitrium: sed ita fit per praefatum decretum: ergo, etc. Probatur minor: per illud namque decretum praesupponens praescientiam Deus ab aeterno nihil statuit infallibiliter ex voluntate humana futurum, nisi praecognita et praevisa libera eius determinatione et cooperatione: sed per hoc liberum stat hominis arbitrium, non autem praevenitur, nec ullatenus coarctatur: ergo, etc.

Hanc ipsam veritatem diserte tuetur et affirmat S. Anselmus lib. De concordia praescientiae et praedestinationis Dei cum libero arbitrio cap. 2. ubi cum dixisset: Aliqua praesciri aperte futura per liberum arbitrium sine omni repugnantia; unde veritas quoque evidens et ratio docet praedestinari similiter per liberum arbitrium quaedam futura absque inconvenientia; subdit: Quamvis necesse sit fieri, quae praesciuntur et quae praedestinantur, quaedam tamen praescita et praedestinata non eveniunt ex necessitate, quae praecedit rem et facit, sed ea, quae rem sequitur; et infra:

Sicut praescientia, quae non fallitur, non praescit, nisi verum; sed erit aut necessarium, aut spontaneum; ita Praedestinatio, quae non mutatur, non praedestinat, nisi sicut est in praescientia. Et quemadmodum quod praescitur licet in aeternitate sit immutabile, tamen in tempore aliquando antequam sit mutari potest: ita est per omnia de Praedestinatione. Patet igitur ex his, quae dicta sunt, si bene considerentur, quia nec Praedestinatio excludit liberum arbitrium nec liberum arbitrium adversatur Praedestinationi.

Haec patebunt evidentius et firmabuntur in Sectione sequenti, ubi demonstrabimus Praedestinationem fieri intuitu et ex praevisione bonorum operum.