Scotus Academicus, Tomus secundus: De Deo Intelligente et Volente

Certum est primo. Deum infinita praeditum esse Scientia, ut satis superque liquet ex dictis, tum in praecedenti Articulo, tum in tertia Quaestione proemiali Theologica. Constat insuper divinam Scientiam non esse intrinsece multiplicem: unico namque et invariabili actu cognitionis Deus cuncta percipit. Unde tota divinae Scientiae varietas in diversas eiusdem ad varios Creaturarum status terminationes, refundenda est.

Certum est secundo. variam et maxime quadruplicem a veteribus Theologis assignatam fuisse divinae Scientiae distributionem, quarum prima est in Speculativam et Practicam. Prior dicitur, qua Deus res solum cognoscit, et non efficit, veram ac realem existentiam eis tribuendo; qualis est cognitio quae versatur circa res mere possibiles et quae nullam unquam existentiam habuerunt, nec habiturae sunt:

Posterior est, qua Deus non solum cognoscit, sed etiam producit res cognitas; qualis est Scientia visionis, quae per decretum divinum tendit in realem rerum productionem. — Secunda divisio fit in Scientiam Necessariam et Liberam: Prima est illa, quae antecedit decretum et liberam determinationem voluntatis divinae, quaeque non versatur circa contingentem rerum existentiam, sed ad invariabilem et necessariam eorum essentiam terminatur. Secunda vero idcirco libera dicitur, quod liberum Dei decretum supponat feraturque circa res, vel praesentes, vel praeteritas, aut futuras a Deo libere determinatas. — Tertia et omnium famosissima fit in Scientiam Simplicis Intelligentiae et Visionis: per priorem, Deus dicitur cognoscere rerum essentias et possibilitatem: per posteriorem vero illarum existentiam, vel futuram, vel praesentem, vel praeteritam. Haec tamen divisio ita non est accipienda, quasi fiat in membra per se opposita; siquidem Scientia simplicis intelligentiae etiam intuitiva est, resque possibiles ita clare et intuitive Deus percipit, ac praesentes: sed solum ita usurpanda est, ut eadem cognitio distribuatur in adaequatam et inadaequatam; ita quod Scientia visionis omnem et adaequatam Dei visionem complectatur: Scientia vero simplicis intelligentiae inadaequatam solum Dei cognitionem significet, nimirum quatenus terminatur ad res pure possibiles: huic utrique Scientiae nonnulli tertiam adiciunt, quam Mediam appellant. — Quarta denique divinae Scientiae distributio fit in scientiam Approbationis et Improbationis. Prior est ipsamet scientia visionis quatenus versatur circa bonum et ut supponit decretum et approbationem voluntatis divinae: Posterior vero est eadem scientia visionis, quatenus fertur in mala et peccata, qua Deus nec decernit facienda, nec approbat facta; sed tantum permittit, adeoque non supponit decretum Dei positivum et absolutum, sed tantum permissivum.

Quae divisio deducitur ex Scriptura sacra, siquidem de scientia approbationis fertur Genesis 1.: Vidit Deus cuncta, quae fecerat et erant valde bona. Et Psalmo 1.: Novit Dominus viam iustorum. De Scientia vero improbationis intelligitur illud Habacuc 1. Mundi sunt oculi tui ne videant malum et respicere ad iniquitatem non poteris. Item illud Lucae 13. Discedite a me operarii iniquitatis, nescio vos.

Quoniam autem omnes praefatae divisiones, maxime in tertiam collineant et refunduntur, idcirco ut congruenti ordine exacta, quantum fieri potest, divinae scientiae habeatur notitia, praesentem Articulum tres in Sectiones distribuemus, quarum Prima erit de Scientia simplicis intelligentiae et rerum possibilium, Secunda, de Scientia visionis et rerum absolute futurarum, Tertia denique de Scientia conditionata et rerum futurarum tantum sub conditione.

Cognitio, qua Deus res possibiles percipit, idcirco Scientia simplicis intelligentiae dicitur, quod Deus speculative res illas intueatur absque ullo ordine ad earum productionem et existentiam. Circa hanc autem cognitionem divinam duo maxime occurrunt resolvenda: Primum quidem, an creaturae possibiles prius ex se sint intelligibiles et aliquod in seipsis habeant esse, quam ab intellectu divino intelligantur. Secundum, qualiter et in quo divinus intellectus res illas possibiles percipiat.

Notandum 1. Quantum ad praesentis Quaestionis resolutionem, triplex creaturarum esse posse distingui: Primum quidem esse virtuale et eminentiale, quod habent in Essentia et Omnipotentia divina, quae potest eas repraesentare et producere. Secundum esse cognitum et obiectivum, quod habent in Intellectu divino res omnes ab aeterno cognoscente. Tertium denique esse entitativum, quod habent in seipsis dum vere et realiter existunt. Hic non est sermo de esse entitativo, neque etiam de esse virtuali et eminentiali, quod non est proprium et formale esse creaturarum, sed est ipsummet esse divinum, seu ipsamet divina Essentia, quatenus nimirum est primum ens, caeterorumque entium principium. Unde sicut esse caloris in Sole, nihil est aliud, quam ipsum esse Solis, ut potentis producere calorem, ita pariter esse virtuale creaturarum in Deo non est distinctum ab esse divino, sed est ipsamet divina virtus, qua Deus creaturas producere potest. Solum itaque hic est sermo de esse cognito, quod habent in Intellectu divino. Advertendum est autem hoc esse cognitum dupliciter usurpari. Primo quidem pro ipsa divina cognitione, qua Deus creaturas possibiles cognoscit. Secundo vero pro illa denominatione extrinseca veluti resultante in creaturis ex hac divina cognitione et a qua creaturae denominantur cognitae, sicut paries a visione dicitur visus. Hic autem non loquimur de priori esse cognito. Certum est enim illud esse vere reale, eo quod sit ipsamet divina cognitio, in qua creaturae comprehenduntur. Quo fit ut dicantur viventes in Verbo, iuxta illud Ioannis: Quod factum est, in ipso vita erat, Vita, inquit Augustinus, creatrix, quia cognitio Dei est realiter vita creatrix. Solum itaque hic est sermo de esse obiectivo secundo modo usurpato.

Notandum 2. Triplicem distingui posse rerum possibilitatem ex Doctore Subtili in 1. dist. 2. q. 7. et alibi, nimirum Logicam, Metaphysicam et Physicam. Prima est non repugnantia rerum ad existendum, seu ut loquitur n. 10., Possibile Logicum est modus compositionis formatae ab intellectu, illius quidem cuius termini non includunt contradictionem. Secunda possibilitas dicitur ab eodem Doctore in 2. dist. 12. q. 1. illud esse obiectivum, quo res percipi potest et esse obiectum potentiae cognoscentis. Tertia denique est illud esse creaturarum, dicens respectum ad Omnipotentiam divinam, a qua possunt produci. De sola possibilitate Metaphysica movetur praesens quaestio, non vero de caeteris.

Notandum 3. Ex eodem Doctore in 1. dist. 13. quaest. unica, n. 5. in detegenda rerum possibilitate distingui posse tria naturae instantia, in quorum primo divinus intellectus producit creaturas in esse intelligibili et obiectivo, eas scilicet concipiendo secundum illud esse, quod realiter habere possunt, si producantur. In secundo creatura concipi potest habere esse possibile seipsa: *Quia, inquit Doctor, seipsa formaliter non repugnat sibi esse, et seipsa formaliter repugnat sibi habere esse necessarium ex se, in quibus duobus stat tota ratio possibilis. In tertio denique, creatura dicit respectum ad Omnipotentiam divinam, a qua produci potest. In primo instanti habet possibilitatem Metaphysicam, in secundo Logicam, in tertio vero Physicam: seu ut loquitur ibidem Doctor n. 6.: in priori instanti creaturae habent esse possibile principiative ab intellectu divino, in secundo habent esse formale possibile a seipsis, in tertio habent esse completum possibile a respectu quem dicunt ad Omnipotentiam divinam.

Verum an ita res sese habeat, non consentiunt Doctores. Primo namque Henricus Quodlib. 8. q. 1. et 9. tribuit creaturis aliquod reale esse essentiae aeternum, ratione cuius creaturae dicuntur intelligibiles et ab intellectu divino cognoscuntur: quam sententiam in Wiclefo, ut errorem pessimum refert et damnat Waldensis lib. 1. Fidei, cap. 8. quem pariter errorem Doctori Subtili perperam affingunt Caietanus prima parte quaest. 14. art. 5., et Bannes, q. 10. art. 3.

Secundo Suarez disp. 30. metaphysica sect. 17. duplicem distinguit rerum possibilitatem, unam Negativam, quae est non repugnantia rei, ut producatur; alteram Positivam, quae consistit in quadam extrinseca denominatione proveniente ab omnipotentia Dei, a qua creaturae denominantur formaliter possibiles. Priorem dicit creaturas habere ratione prius quam intelligantur a Deo; posteriorem vero dum cognitae sunt. Tertio Aureolus noster in 1. dist. 30. art. 4. affirmat esse possibile creaturarum, non aliud esse quam virtuale, seu esse causae potentis eas producere. Denique Vasquez 1. parte, disp. 104. cap. 4. et 5. necnon et omnes pene caeteri Recentiores dicunt creaturas esse possibiles, saltem incomplete, independenter ab intellectu divino. Quid autem verius sit, ut appareat, tria sunt in praesenti Quaestione resolvenda: Primum, an creaturae habuerint aliquod esse reale possibile ab aeterno. Secundum a quo praecise habeant primum sui esse possibile distinctum ab Essentia divina: an videlicet a seipsis, an autem ab intellectu divino. Tertium quidnam sit formaliter illud creaturarum esse possibile.

Conclusio prima. — Res possibiles nullum prorsus habent esse reale, formale, ab aeterno. Haec est expressa Doctoris sententia in 1. dist. 36. quam probat contra Henricum septem rationibus, quarum praecipua deducitur ex rerum creatione. Quidquid creatur producitur ex nihilo; sed creaturae formantur per creationem: ergo producuntur ex nihilo; sicque ante suam creationem nihil erant, adeoque nullum habuerunt esse reale. Confirmatur; quia sicut illud, quod praesupponit materiam ex qua producitur, non censetur produci per creationem, sed per eductionem aut generationem, sic nec illud censetur creari ex nihilo, cuius aliquod esse reale praesupponitur.

Replicat Henricus. creationem fieri quidem ex nihilo existentiae, ita ut quod creatur, non fuerit prius existens, non vero ex nihilo essentiae, ita ut quod creatur, verum esse antea habuerit.

Sed contra. sic urgeo cum Doctore: creatio est productio a non esse ad esse simpliciter; atqui id quod suum supponit esse reale non producitur ad esse simpliciter, sed tantum ad esse secundum quid, videlicet ad esse existentiae: ergo quod creatur nullum esse reale supponit, alioquin, inquit Doctor, Creatio minus erit productio simpliciter, quam sit Alteratio, ubi est productio saltem alicuius quantum ad esse absolutum.

Adde. quod existentia est tantum modus rei: ergo si res producatur tantum secundum existentiam, non producetur secundum esse simpliciter.

Secundo: Illud esse reale, si quod ab aeterno haberent creaturae, vel esset a Deo communicatum, vel non. Non primum, quia Deus non communicat esse, nisi per productionem, productio autem terminatur ad rem existentem, et sic illae creaturae possibiles fuissent existentes ab aeterno, quod est contra fidem. Non etiam secundum, quia totum esse creaturae est a Deo participatum et dependens.

Replicant aliqui Moderni. totum esse creaturarum, esse quidem dependens et participatum quantum ad existentiam, non vero quantum ad essentiam.

Contra. existentia est tantum modus rerum creatarum: ergo si res creatae tantum dependeant a Deo secundum existentiam, dependent tantum secundum aliquem sui modum, et consideratae secundum se, absolute a Deo sunt independentes. Deinde, si creatura tantum a Deo dependeat quoad suam existentiam: ergo erit ens essentialiter independens, essentia enim eius a nullo dependebit. Denique, creaturarum essentiae aeque viderentur necessariae, ac Essentia divina, quae a nullo dependet: sed has et similes consequentias admittere Christianos dedecet: ergo et id unde inferuntur.

Tertio: Si creatura ante sui productionem habeat esse essentiale reale, sequitur illam non posse annihilari, sicut enim, inquit Doctor, esse reale essentiae praesupponeretur creationi, pari ratione remaneret post annihilationem. Illud autem, cuius essentia realiter manet post eius corruptionem, minus censeri debet annihilari, quam illud cuius materia permanet; illa enim essentia realiter subsistens magis est esse proprium rei, quam sit materia, quae ante corruptionem illius erat pars constitutiva.

Denique: alias rationes subiicit Doctor arguens ad hominem contra Henricum. Primo si creaturae haberent esse reale essentiale ab aeterno, sequeretur aliquid esse necessarium praeter Deum, cum enim essentiae rerum sint invariabiles et necessariae, si verum haberent esse reale ab aeterno, etiam esset aliquid essentialiter necessarium praeter Deum. Secundo cum intellectus divinus sit causa naturalis, et agat naturaliter, quae producit immediatiora etiam perfectiora producit, quia producit illa secundum omnem suam activitatem et foecunditatem: ergo cum intellectus divinus producat rationes ideales et ipsas essentias in ratione essentiae, sed prius rationes ideales, quam essentias, quia essentiae in tantum fiunt in quantum exemplatae sunt; ergo illae ideae haberent verius et perfectius esse, quam ipsae essentiae, et sic essentiae non erunt reales. Alias rationes vide apud ipsum Doctorem ibidem.

Dices 1. Illud verum habet esse reale, cuius veritas realis est ab aeterno; sed essentiae creaturarum veritas realis est ab aeterno, haec enim propositio, Homo est animal rationale, est vera ab aeterno: ergo pariter essentia hominis per illam propositionem significata, est realis ab aeterno.

Nego maiorem. Entia enim fictitia etiam habent veritatem ab aeterno, nec tamen veram entitatem: inde patet minoris falsitas. Pari namque modo possem inferre, Chymaera est ens fictitium et impossibile, est verum ab aeterno: ergo chymaera est realis ab aeterno, qua illatio prorsus nulla est, adeoque a veritate rei non licet illius realitatem inferre. — Vel dico cum sancto Thoma 1. part. q. 10. a. 3. ad 3. hanc propositionem esse veram quatenus res significata erat obiective in mente divina, non autem subiective, seu realis in se. Cui consentit Doctor supra citato n. 11. dicens:

Cum dicis ultra: ergo non est eius definitio nisi sit existens, nego istam consequentiam, quia definitio est distincta cognitio definiti secundum eius omnes partes essentiales, distincta autem cognitio potest esse alicuius, licet ipsum non sit ens ratum; et non sequitur: ens ratum definitive intelligitur: ergo ens ratum est.

— Vel dico cum eodem Doctore in 1. dist. 3. quaest. 4. n. 18. veritates necessarias rerum, esse et videri in Deo, quatuor modis: Primo, ut in obiecto proximo, quia intellectus divinus dat esse intelligibile creaturis ab aeterno, in cuius virtute necessario relucent immutabiliter. Secundo, ut in continente obiectum proximum, quia intellectus divinus instar libri continet illa intelligibilia, quae dici possunt lux aeterna secundum quid. Tertio, sicut in aliquo, virtute cuius movet obiectum, quia sicut intellectus divinus producit alia a se in esse intelligibili, ita dat rationem obiecti, qua movet. Quarto, ut in obiecto remoto cognito, quia Essentia divina est primum principium speculabilium et ultimus finis practicabilium et sic veritas rerum stare potest ab aeterno, quamvis res verae non sint reales in seipsis.

Instabis. Scientia qua Deus cognoscit essentias creaturarum, ab aeterno est realis: ergo obiectum cognitum est reale. Patet consequentia, tum quia correlata sunt simul natura: ergo simul natura sunt Deus cognoscens creaturas et creaturae cognitae. Tum quia scientiae specificantur ab obiecto.

Concedo antecedens, sed nego consequens. tum quia realitas Scientiae divinae non desumitur ab obiecto secundario, quales sunt creaturae, sed ab obiecto primario, idest ab Essentia divina: tum quia ut, infert Doctor num. 6. ex D. August. lib. 5. in Genes. 7. Non aliter novit Deus facta quam fienda. Praecognovit igitur esse existentiae, sicut esse essentiae et tamen propter istam relationem fundatam, non concedit aliquid esse existentiae fuisse verum esse ab aeterno: ergo pari ratione non est concedendum de esse essentiae.

Dices 2. Ex Aristotele et aliis Philosophis, essentiae rerum sunt aeternae, invariabiles, ingenerabiles et incorruptibiles: at tales non essent si nihil reale ab aeterno haberent, etc.

Distinguo maiorem. Sunt aeternae secundum esse entitativum, nego; secundum esse ideale, obiectivum virtuale, quod habent in intellectu divino et in omnipotentia divina, concedo. Et similiter distincta minore, neganda est consequentia. Itaque, quod creaturae dicantur aeternae et ingenerabiles secundum essentiam, non vero secundum existentiam, haec non ita debent intelligi, quasi illae producerentur in tempore secundum existentiam solum; certum est enim totum quidquid in eis est, vere produci et generari, sive sit essentia, sive proprietas, sive existentia. Sed ita haec sunt intelligenda, quod conceptus obiectivus et praedicata essentialia rerum abstrahant ab existentia et sint omnino invariabilia, ita ut sive homo existat, sive non, vera semper sit haec propositio, Homo est animal rationale.

Dices 3. Quod ponitur in linea praedicamentali reale est, realitas enim est una e conditionibus ad rationem praedicamenti: sed creaturae ponuntur in linea praedicamentali, etiam antequam existant et quatenus sunt possibiles, imo necessario abstrahere debent ab existentia, ut in praedicamentis reponantur: ergo quatenus possibiles vere sunt reales.

Distinguo maiorem. Debet esse reale, vel obiective, vel entitative, concedo; entitative solum, nego. Ad minorem dico, creaturas possibiles non esse quidem reales entitative et formaliter in seipsis, sed tantum obiective, idealiter et in intellectu divino, quod sufficit ut reponi possint in praedicamentis.

Conclusio secunda. — Primum esse distinctum creaturarum est ab intellectu divino. Ita Doctor Subtilis pluribus, sed maxime in 1. dist. 43. n. 5. ubi sic loquitur:

Per ipsum potentiam, sub ratione qua est omnipotentia, non habet obiectum, quod sit primo possibile, sed per intellectum divinum producentem in primo instanti illud in esse intelligibili et intellectus non est formaliter potentia activa, qua Deus dicitur formaliter omnipotens, et tunc res producta ab intellectu divino in esse tali scilicet intelligibili in primo instanti naturae, habet seipsa esse possibile in secundo instanti naturae.

Quibus Doctor diserte significat creaturas habere primum suum esse ab intellectu, nimirum esse cognitum. Secundo habere ex se non repugnantiam ad existendum, quam non repugnantiam comitatur relatio rationis ad omnipotentiam potentem illas producere, sicque hanc non repugnantiam comitatur, vel sequitur illarum esse possibile formale et completum.

Probatur primo. auctoritate S. Augustini lib. 5. De Genesi ad litteram cap. 18. ubi ait:

Haec visibilia antequam fierent, non erant, quomodo ergo nota Deo erant, quae non erant? Rursus: quomodo ea faceret, quae sibi nota non erant, non enim quidquam fecit ignorans? Nota ergo fecit, non facta cognovit, proinde antequam fierent, et erant: erant in Dei scientia, non erant in sua natura.

consequenter ex mente S. Augustini creaturae possibiles nullum habent aliud esse praeter esse obiectivum, quod habent in essentia, seu in intellectu Dei, si quod enim aliud esse haberent, maxime esse essentiale: sed illud excludit S. Augustinus dicendo res non fuisse aliquid in propria natura et per consequens neque in propria essentia, quia essentia et natura idem sunt.

Probatur etiam ratione. Illud omne esse, quod habent creaturae, cum non sit nec in seipsis, nec a seipsis, producitur vel ab intellectu, vel a voluntate Dei; sed primum esse creaturarum non producitur a voluntate: ergo ab intellectu Dei.

Probatur minor. illud esse quod habent creaturae a voluntate et omnipotentia Dei ab aeterno, est esse volitum et futurum: sed ante illud esse volitum et futurum, creaturae prius habent esse possibile et intelligibile, nihil enim volitum quin sit praecognitum, nihilque futurum decernitur, quin prius sit possibile: ergo primum esse possibile, quod habent creaturae, non est a voluntate, sed ab intellectu Dei.

Deinde, si creaturae ante divinam intellectionem haberent aliquod esse, maxime vel a se, vel a Deo: sed non a se, ut iam probatum est, alioquin non essent creaturae: ergo totum quod haberent esse, haberent a Deo. Sed nullum habere esse possunt a Deo ante divinam intellectionem, quia si maxime illud haberent, vel per emanationem, vel per productionem. Non primum, nihil enim emanat a Deo, nisi quod divinum est et ab Essentia divina realiter indistinctum, quales sunt divinae perfectiones et relationes originis: creaturae autem, nec sunt quid divinum, nec a Deo realiter indistinctae. Non etiam secundum, prima enim Deitatis operatio tum ad intra, tum ad extra, fit per intellectum, ut constat: ergo primum esse quod habent creaturae est ab intellectu divino.

Denique, maior est foecunditas divini intellectus, quam sit faecunditas intellectus creati: sed intellectus creatus tribuit esse cognitum rebus quas intelligit. Sicut enim lapis visus habet esse visum per visionem, sic idem lapis cognitus per cognitionem habet esse cognitum; cum hoc tamen duplici defectu: Primo quod illud esse cognitum in intellectu creato non sit primarium esse, sed secundarium, quia intellectus creatus supponit suum effectum, non vero efficit: Secundo illud esse cognitum extrinsecum est rebus; qui defectus in intellectum divinum, utpote perfectissimum, cum cadere nequeant, consequens est ut creaturas producendo in esse cognito, eas producat secundum illarum esse primarium et intrinsecum, adeoque primum esse quod habent creaturae, necessario debet esse ab intellectu divino.

Dices 1. Possibilitas creaturarum consistit in illarum non repugnantia ad existendum: sed illam non repugnantiam habent a seipsis: ergo etiam habent possibilitatem a seipsis.

Distinguo maiorem. Possibilitas completa consistit in illa non repugnantia cum ordine ad omnipotentiam, a qua creaturae non repugnant produci, concedo; possibilitas prima et inchoata, seu primus conceptus rei possibilis consistit in illa non repugnantia, nego: cum enim non repugnantia sit alicuius rei non repugnantia, necessario supponit conceptum rei, in quo illa non repugnantia fundetur: ergo ut creaturae possibiles dicantur habere non repugnantiam ad existendum, prius supponi debent habere aliquod esse: illud autem esse non possunt habere ab alio quam ab intellectu divino, et consequenter primum suum esse tantum habent ab intellectu divino.

Dices 2. Scientia speculativa non producit suum obiectum, sed supponit: atqui scientia qua Deus cognoscit creaturas possibiles est speculativa: ergo eas creaturas possibiles non producit, sed supponit.

Distinguo maiorem. Scientia speculativa non producit suum obiectum in esse reali et entitativo quod habeat in se, concedo; non producit in esse intelligibili quod habeat in intellectu, nego; quia, inquit Doctor num. 6. Etsi aliquid non sit, potest tamen a nobis intelligi, et hoc sive eius essentia sive existentia, et tamen non propter intellectionem nostram ponitur quod illud habeat verum esse existentiae. Nec etiam est differentia aliqua quoad hoc, ut videtur inter intellectum nostrum et divinum, nisi quod intellectus divinus producit illa intelligibilia in esse intelligibili primo, noster non producit primo.

Urgent iterum. Res sunt prius intelligibiles in Essentia divina quam ab intellectu divino intelligantur: ergo non solum habent esse cognitum. — Distinguo antecedens, cum nostro de Bassoli in 1. distinctione 36. quaestione 1. articulo 2: sunt prius intelligibiles formaliter et distincte, ita ut in ipsa praeluceant velut in speculo, nego antecedens; sunt prius intelligibiles virtualiter indistincte tamquam effectus in sua causa, concedo antecedens. Ad hoc autem ut aliquid dicatur intelligibile formaliter loquendo, debet actu repraesentari, vel in seipso, vel in specie, qualiter non sunt res possibiles in essentia, priusquam intelligi supponantur.

Urgebis. Si creaturae producantur in esse possibili et diminuto a cognitione Dei, consequens est quod quando Deus seipsum cognoscit, imo etiam quando creaturas iam existentes cognoscit, illas producat in esse possibili et diminuto: sed falsum consequens: ergo et antecedens.

Nego maiorem. ut enim revera divinus intellectus res producat in esse diminuto et possibili, nullum res cognita praesupponere debet esse, adeoque cum Deus vel seipsum, vel creaturas iam existentes cognoscit, nullatenus se, aut creaturas cognitas producere debet in esse cognito et possibili et diminuto.

Conclusio tertia. — Illud ens possibile cognitum formaliter in se consideratum et quatenus concipitur ut quid distinctum ab Essentia et Intellectu Dei, non est aliquid reale. Haec est expressa Doctoris sententia in 1. dist. 36. quaest. unica, in responsione ad secundum, ubi ait:

dico quod productio ista in esse cognito, est in esse alterius rationis ab omni esse simpliciter, et non est relatio rationis tantum, sed etiam fundamenti absoluti, non quidem secundum esse essentiae, vel existentiae, quod est verum esse; sed secundum esse diminutum, quod esse est esse secundum quid, etiam entis absoluti, quod tamen ens absolutum secundum istud esse diminutum, concomitatur relatio rationis.

Ibidem dist. 13. quaest. unica, ait:

ens rationis tantum habet esse in intellectu, quia ens rationis non causatur ab obiecto nisi in quantum cognitum, et ut sic non habet esse nisi in intellectu, quod est ens diminutum, ex 6. Metaphys.; nihil autem secundum quod ens diminutum est, est propria ratio entis veri.

Et in dist. 36. n. 10., ubi cum dixisset illud esse diminutum productum ab intellectu divino, habere rationem entis non respectivi, sed absoluti, ait:

quod tamen ens absolutum secundum istud esse diminutum, concomitatur relatio rationis. Exemplum huius, si Caesar annihilatus esset et tamen esset statua Caesaris, Caesar esset repraesentatus per statuam. Illud esse repraesentatum est alterius rationis ab omni esse simpliciter, sive essentiae, sive existentiae, nec est esse diminutum Caesaris, quasi aliquid Caesaris habeat hoc esse et aliquid non. Sicut Aethiops est diminute albus, quia aliquid eius est vere album et aliquid non; sed totius Caesaris et eius esse a causa sua est verum esse existentiae et essentiae, cuius totius secundum totale esse suum est illud esse secundum quid, et in ipso secundum istud esse secundum quid potest esse aliqua relatio ad statuam.

Quibus Doctor significat quod quemadmodum repraesentatio formalis Caesaris nihil reale importat nec in statua, nec in Caesare, ita nec illud esse diminutum repraesentativum creaturarum nihil reale significat nec in se, nec in ipsis creaturis.

Deinde, illud est purum ens rationis, quod tantum habet esse obiective in intellectu divino eo modo, quo secundae intentiones habent esse in intellectu creato: sed illud esse diminutum nullum aliud habet esse quam obiectivum in intellectu Dei: ergo est formaliter in se ens rationis.

Denique, si illud esse obiectivum aliquid realitatis haberet, maxime vel secundum essentiam, vel existentiam: sed neutrum dici potest. Non primum, quia ut iam probatum est, creaturae nullum in se habent esse reale ab aeterno; neque etiam secundum, quia creaturae ut possibiles et secundum illud esse cognitum, nullam existentiam habent in se: ergo sunt purum ens rationis.

Dices 1. Creaturae possibiles et in esse cognito aliquid habent supra chimaeram, huic enim repugnat existere, illis vero non: sed chimaera est ens rationis: ergo creaturae secundum illud esse possibile et obiectivum non sunt ens rationis.

Negat maiorem Doctor supra laudatus num. 14. dicens:

prima igitur omnino ratio et non reducibilis ad aliam quare homini non repugnat esse, est quia formaliter est homo, et hoc sive in re realiter, sive in intellectu conceptibiliter; et prima ratio quare chimaerae repugnat esse est chimaera in quantum chimaera. Aliter igitur inest illa negatio nihileitatis homini in aeternitate et chimaerae, et tamen non propter hoc est unum magis nihil altero.

Huius responsi praemiserat rationem num. 13. dicens negationem alicuius inesse alteri, vel propter solum defectum causae producentis illud, vel propter repugnantiam quam habet ad illud suscipiendum. Priori modo albedo negatur de pariete non albo. Posteriori negatur de Angelo, et in hoc casu paries non albus non est minus nihil albedinis quam Angelus. Et ratio, inquit, quare non magis est haec negatio quam ista, est quia quaelibet negatio negat totam affirmationem sibi oppositam ex quacumque ratione sit talis. Tam enim verum est dicere paries niger non est albus, quam Angelus non est albus. Idem dicendum a simili de creaturis possibilibus et de chimaera, quia ens reale de utroque ab aeterno vere negatur.

Dices 2. Ens rationis est id, quod fingitur ab intellectu ad modum entis realis cum non sit ens reale: sed ens possibile ita fingi non potest ab intellectu divino: ergo non est ens rationis. Maior patet ex Logica. Minor probatur: talis enim fictio cum summam imperfectionem importet, tribui nequit intellectui divino omnimode perfectissimo.

Distinguo maiorem. Ens rationis pure fictitium, ita fingitur ab intellectu creato, concedo; ens rationis per quamdam resultantiam alicuius operationis, nego. Ad minorem dico, illud ens possibile, seu diminutum non quidem fingi ab intellectu divino, nec ab eo fabricari per veram et realem operationem fictitiam; sed a nobis concipi per modum alicuius entis diminuti resultantis ex infinita cognitione, qua divinus intellectus divinam Essentiam et Omnipotentiam comprehendendo, illarumque vim infinite repraesentativam et productivam intuitive cognoscendo, primum concipit creaturas in esse possibili, seu illas non repugnare, ex quo conceptu exurgit denominatio entis cogniti, quae est ens rationis, quaeque resultare potest ex cognitione entis, quod potest aliquando esse verum et reale; sicque divinus intellectus efficit ens rationis, non fingendo, sed verum ens concipiendo.

Dices 3. Si creaturae possibiles vere dicantur productae ab aeterno secundum esse diminutum ab intellectu divino, et quod ab aeterno sint ab illo cognitae, pari ratione Essentia divina ab ipso divino intellectu etiam ab aeterno cognita dici posset ab illo producta secundum esse diminutum: sed falsum consequens: ergo etiam antecedens.

Nego sequelam maioris. ut enim aliquid produci possit in esse cognito et habere rationem entis diminuti, necessum est ut prius nullum esse reale, sive essentiae, sive existentiae habeat priusquam cognoscatur ab intellectu divino: sed Essentia divina prius natura quam cognoscatur ab intellectu divino, iam habet esse existentiae in se et formaliter, existentia namque est de Essentia Dei; adeoque ipsa divina Essentia quantumvis cognita ab intellectu divino, non potest habere rationem entis diminuti.

Dices 4. Ex dictis constat Doctorem affirmare illud esse cognitum et ens diminutum esse fundamentum relationis rationis: ergo ex mente Doctoris, vel illud ens diminutum non est ens rationis, vel Doctor sibi ipsi contradicit.

Respondeo. Doctorem idcirco illud ens diminutum appellare aliquid absolutum, quia nimirum concipitur ad modum alicuius formae resultantis ex cognitione veri entis et tribuentis denominationem entis cogniti, quae scilicet forma resultans etiam concipitur ut fundans relationem ad id a quo resultat et ad id quod denominat. Haec tamen forma denominans, et relatio ad denominatum, nihil in se realitatis habent, sed sunt purum ens rationis, non quidem fictum, sed veluti per resultantiam, cum enim ens rationis consurgat ex cognitione veri entis, cumque omnis denominatio entis cogniti sit ens rationis, patet divinum intellectum, intelligendo res possibiles, formare ens rationis non per fictionem, sed per denominationem et resultantiam, eo scilicet modo quo oculus corporeus videndo parietem, dicitur producere Ens rationis per resultantiam, quia nempe esse visum, quod intellectus concipit remanere in pariete post visionem, est purum ens rationis.

Corollarium I. — Ex his collige 1. quam perperam Caietanus et nonnulli Thomistae Subtili Doctori imponant, affirmantes illum in errorem Wicleffi lapsum. Nam ut refert Thomas Waldensis libr. 1. Fidei antiquae cap. 1. in hoc errore Wiclef versabatur, quod triplex esse creaturarum, nimirum intelligibile in intellectu divino, virtuale in causis secundis, et entitativum in genere proprio appellaret esse simpliciter, ita quod esse obiectivum, quod habent creaturae in intellectu divino, tam reale sit ac esse entitativum quod habent in seipsis dum existunt; insuper affirmabat illud esse intelligibile proprie et formaliter esse in Deo. Unde contendebat Deum absolute simpliciter posse dici equum, asinum, etc.; imo et creaturas ratione huius esse intelligibilis, in Deo formaliter existentes, vere Deum appellari posse contendebat; quod utrumque quam a Subtilis Doctoris sententia sit alienum, satis superque patet ex dictis.

Corollarium II. — Collige 2. creaturas non repraesentari actu et formaliter in Essentia divina antequam intelligantur; tum quia ut sic creaturae non continentur in Essentia divina nisi tamquam effectus in causa: atqui effectus non continentur actu in causa, sed solum eminenter et virtualiter: ergo nec actu distincte repraesentantur: tum quia si creaturae haberent esse repraesentatum et intelligibile in Essentia divina priusquam intelligantur, sequeretur eas pertinere ad memoriam Patris, qua est ipsemet intellectus foecundatus obiecto, potius quam ad intelligentiam, quae est intellectus cum intellectione actuali: sed hoc pugnat in mentem Doctoris, qui in 2. dist. 1. qu. 1. affirmat creaturas non habere esse in memoria Patris.

Adde. quod cum iuxta D. Aug. lib. 15 De Trinitate Verbum divinum de tota Patris memoria nascatur, et consequenter ex eo omni quod in memoria Patris actu continetur et repraesentatur; si creaturae relucerent in ipsa memoria Patris, essent rationes producendi Verbum divinum, et hoc vi suae productionis esset similitudo et imago creaturarum, quod an verum sit aperiemus in Tractatu De Trinitate.

Tria sunt maxime in praesenti Quaestione resolvenda: Primum quidem an Deus revera distincte et clare intueatur rerum omnium possibilium quidditates, proprietates et appendices: Secundum, an haec cognitio ad scientiam visionis nullatenus pertineat: Tertium denique, an creaturas illas possibiles intueatur in essentia sua, vel in omnipotentia, vel in ipsamet sua divina scientia: quae ut evidentius innotescant

Notandum 1. In quolibet ente possibili duo debere distingui: Unum quidem, quod dicit in recto; Alterum, quod tantum in obliquo significat. Primum est ipsum ens secundum totam suam entitatem, quam haberet si revera actu existeret; ens enim possibile illud dicitur, quod existere potest, et verum est, quod ens existens secundum totam suam entitatem prius fuit possibile. Secundum autem est duplex illa possibilitas, quam illud ens importat, unam quidem intrinsecam et logicam, quae est non repugnantia rei ad existendum, seu cuius extrema nullam contradictionem involvunt, ut invicem uniantur ad rem aliquam constituendam, puta animal et rationale ad efformandum hominem; aliam autem extrinsecam, quae consistit in respectu et ordine rationis, quem res illae possibiles concipiuntur dicere ad omnipotentiam divinam, a qua produci possunt. Prior possibilitas est veluti radicalis et remota, fons et origo posterioris; idcirco namque divina potentia creaturas possibiles producere potest, quia illae nullam in suo conceptu et existentia contradictionem important.

Notandum 2. Discrimen scientiae simplicis intelligentiae a scientia visionis praecise in eo non consistere, quod idem obiectum cognoscant abstractive et intuitive; utraque enim cognitio Dei intuitiva et penetrativa est; nec ad scientiam intuitivam requiritur, ut res cognoscatur quatenus est existens; sed solum quatenus est praesens sive in se, sive in alio tamquam in medio prius cognitio, sicut v. g. obiectum aliquod videtur intuitive, vel in se, vel in speculo in quo, ut praesens, repraesentatur. Nec etiam utraque scientia discrepat, quod prior terminetur ad non entia, posterior vero ad entia, seu una ad res possibiles, alia ad res actu existentes; utraque enim terminari potest ad res actu existentes, siquidem scientia simplicis intelligentiae in rebus actu existentibus percipit earum possibilitatem; res namque existentes suam adhuc possibilitatem logicam retinent, siquidem revera non habent repugnantiam ad existendum, licet non habeant possibilitatem physicam et ordinem ad omnipotentiam divinam, a qua produci possunt iam de facto sint productae; sicque respectum habent ad ipsam omnipotentiam earum productivam non amplius ut producibiles, sed ut productae sunt. Tota itaque utriusque Scientiae varietas maxime consistit in eo, quod res easdem hac utraque scientia Deus percipiat diverso modo, diversaque ratione.

Notandum 3. Duplex a Philosophis solere distingui medium ducens in cognitionem alterius, unum ut quo, quod vocatur medium incognitum, qualis est species impressa, quae non cognoscitur ut quod, sed solum est ratio cognoscendi obiectum, quod repraesentat: aliud ut quod, quod appellatur medium cognitum, quale est speculum, v. g. quod prius debet videri, quam in eo videantur obiecta, quae repraesentat. Dubium autem est, an creaturae possibiles videantur in Omnipotentia divina distinctius et expressius, quam in essentia, vel in divina scientia tamquam in medio cognito.

Conclusio prima. — Deus res possibiles distinctissime cognoscit quantum ad earum quidditates, proprietates et appendices. Haec est communis et sufficienter probata manet in postrema Quaestione prioris Articuli: nihilominus firmatur iterum hac ratione: Deus est agens productivum rerum per intellectum et voluntatem: sed tale agens cognitionem habet rerum a se faciendarum et productarum: ergo Deus distincte cognoscit res quas potest producere, quasque produxit.

Probatur maior. praestantissimae causae tribuendus est praestantissimus producendi et causandi modus: sed Deus est omnium causarum prima et praestantissima; modusque res producendi praestantissimus fit per intellectum et voluntatem: ergo illa causandi ratio Deo tribuenda est.

Probatur minor. agens per intellectum et voluntatem agit per modum artificis: sed artifex prius rem cognoscit, quam ipsam producat; nam ut ait Aristoteles 7. Metaphysicorum lib. 5., Domus ad extra fit a domo qua intra mentem artificis formata est.

Adde. quod agens per voluntatem, necessario praesupponat cognitionem obiecti, circa quod operatur; nihil enim volitum est quin praecognitum: ergo agens per voluntatem necessario habet praecognitionem rei quam efficit; adeoque cum Deus praestantissime agat per voluntatem et omnia operetur secundum consilium voluntatis suae, necessario praecognoscere debet res a se faciendas.

Confirmatur. ex Apostolo ad Rom. dicente de Deo: Vocat ea quae non sunt tamquam ea quae sunt: hoc est iuxta communem Interpretum sententiam, Deus aeque novit res possibiles et quae nondum existunt, ac eas quae sunt in rerum natura. Quod rursus comprobat ipsemet Apostolus ad Hebraeos 4.: Non est in illo ulla creatura invisibilis in conspectu eius, omnia autem nuda et aperta sunt oculis eius; et consequenter non ipsum latent creaturae possibiles, easque distincte intuetur.

Dices. Si Deus cognoscat ens possibile quatenus ens possibile est, cognoscit non ens quatenus est non ens: sed Deus non potest cognoscere non ens: ergo nec res possibiles. Maior patet ex praecedenti

Quaestione, in qua probatum est creaturas possibiles formaliter et in seipsis consideratas, non esse aliquid reale, sed purum ens rationis. Minor probatur: Deus non potest cognoscere nisi quod est cognoscibile: non ens autem non est cognoscibile, cognoscibilitas enim est proprietas entis, quae consequenter non potest non enti competere.

Respondeo 1. Quod etsi creaturae possibiles, formaliter et in seipsis consideratae, nihil reale habeant, attamen non sunt purum nihil; concipiuntur enim tamquam exemplaria earum rerum, quae aliquando exiturae sunt realiter, et idcirco aliquam saltem exemplarem habent intelligibilitatem. Secundo, licet illae creaturae, quatenus possibiles, per se formaliter non sint intelligibiles; tamen intelligi possunt in Essentia divina, in qua relucent statim ac productae sunt secundum earum esse diminutum et obiectivum ab intellectu divino: intelligi pariter possunt ex comprehensione divinae Omnipotentiae, ad quam tamquam ad causam illarum in esse reali productivam, habent respectum rationis, quod sufficit ut ab intellectu divino distincte percipiantur, sicut in tertia sequenti Conclusione probabimus.

Conclusio secunda. — Creaturae possibiles cognoscuntur a Deo tantum scientia simplicis intelligentiae. Conclusio patet ex secundo Notabili: in hoc enim scientia simplicis intelligentiae a scientia visionis solum discrepat, quod scientia simplicis intelligentiae versetur circa res quatenus sunt possibiles et in suis causis, et quatenus nullam in suo conceptu formali repugnantiam important ad existendum. Scientia autem visionis feratur circa res praesentes, vel praeteritas, vel futuras, seu ut loquitur sanctus Thomas quaest. 2. De Veritate Art. 9. ad 2., Dicitur scientia visionis in Deo, ad similitudinem visus corporalis, qui res extra se positas intuetur. Unde per scientiam visionis Deus scire non dicitur, nisi quae sunt vel praesentia, vel praeterita, vel futura: sed scientia simplicis intelligentiae etiam est eorum, quae nec sunt, nec erunt, nec fuerunt. Quibus sanctus Thomas aperte fatetur scientiam simplicis intelligentiae a scientia visionis distingui, quod prior versetur circa rerum possibilitatem; posterior vero circa earumdem existentiam.

Nec refert, quod Deus intuitive conspiciat res possibiles, sicque eas habeat praesentes in esse cognito et obiectivo. Haec enim praesentia non sufficit ad rationem scientiae visionis, quae per se postulat terminari ad realem rerum existentiam, sive praesentem, sive praeteritam, sive futuram. Nihilominus non incongrue dici posset scientiam simplicis intelligentiae praecise a scientia visionis distingui, non penes varietatem obiecti, sed penes rationem adaequati et inadaequati; ita quod scientia visionis totaliter et adaequate complectatur omnimodam divinae scientiae latitudinem, eo quod omnis divina scientia per se proprie sit intuitiva: scientia autem simplicis intelligentiae tantum significet et importet inadaequatam et partialem illius divinae scientiae rationem, nimirum quatenus terminatur ad res ut tantum sunt possibiles.

Conclusio tertia. — Creaturae possibiles distincte cognoscuntur in divina Essentia et Omnipotentia, in qua relucent tamquam effectus in causa, potente illas producere et repraesentare. Haec est communis; in eo namque creaturae possibiles cognoscuntur tamquam in medio cognito, in quo distinctum suum habent esse intelligibile, et a quo possunt habere vere suum esse reale: sed utrumque habent, primum quidem in Essentia divina, quae cum vim habeat infinitam repraesentandi quodlibet ens, statim distincte repraesentat creaturas possibiles in earum esse cognito et obiectivo, ac secundum habent ab omnipotentia divina, ad quam tamquam ad causam habent respectum et ordinem rationis, a qua habent quod sint complete et proxime producibiles. Licet enim ex se habeant non repugnantiam ut producantur, non tamen essent proxime producibiles, nec consequenter complete producibiles, si nulla esset causa, quae posset illas producere.

Dices. Quod cognoscitur in Essentia et Omnipotentia, tantum percipitur tamquam in causa generali et universali: sed quod ita percipitur non cognoscitur distincte: ergo vel creaturae possibiles non cognoscuntur in Essentia et Omnipotentia divina, vel non cognoscuntur distincte. Patet minor: cognoscere enim rem in causa universali, nihil aliud est, quam rem in genere et in universali attingere: sed ita rem percipere, non est eam cognoscere distincte et quatenus est tale ens, talibusque specialibus proprietatibus illustratum: ergo, etc.

Distinguo minorem. Cognoscere rem in causa universali concurrente solum et generaliter et in communi ad rerum productionem, sicut Sol v. g. dicitur causa universalis omnium generabilium et corruptibilium, quia concurrit ad quaedam eorum principia communia, sic non est rem distincte cognoscere, concedo: cognoscere vero effectum in causa universali, nedum in genere et universaliter, sed etiam in specie et in individuo concurrente ad quorumlibet effectuum particularium productionem, qualis est omnipotentia divina respectu rerum omnium formabilium, non est rem sic distincte cognoscere, nego: sicut enim Deus per suam Omnipotentiam distincte concurrit ad quarumlibet rerum quantumvis particularium productionem, et cum divina omnipotentia virtualiter et distincte contineat res omnes particulares, consequens est quod intellectus divinus divinam omnipotentiam comprehensive cognoscendo, etiam et comprehendat res ipsas omnes ad quas respectum habet et ordinem.

Dices 2. Si Deus in sua Omnipotentia cognosceret creaturas tamquam in medio prius cognito, sequeretur quod scientia Dei posterior esset, quam attributum Omnipotentiae: consequens est absurdum: ergo Deus non cognoscit creaturas possibiles in sua Omnipotentia. Maior est evidens, obiectum enim formale specificans et medium prius cognitum, debent esse prius cognitione: ergo si Omnipotentia sit medium prius cognitum et cognitionem specificans, prior erit quam ipsa cognitio: hoc autem absurdum est; omnipotentia enim est attributum posterius non solum intellectu, sed etiam voluntate. Deinde, Scientia Dei dirigit omnipotentiam; ergo prior est, quam omnipotentia. Denique, non idcirco Deus est omniscius, quia est omnipotens; si enim per impossibile non esset omnipotens, non propterea sequeretur, quod non esset omniscius.

Distinguo maiorem. Sequeretur quod scientia Dei posterior esset, quam attributum omnipotentiae, quatenus illa scientia terminatur ad suum obiectum primarium, nimirum ad essentiam divinam, nego; ut sic enim considerata est attributum divinum prius ipsa omnipotentia etiam in actu primo operativa: posterior esset omnipotentia in actu primo operativa, quatenus illa scientia terminatur ad obiectum secundarium ab illa omnipotentia producibile, concedo. Itaque Omnipotentia divina considerari potest operativa, vel in actu primo, nimirum quatenus est illa divina virtus, qua Deus alia a se producere potest, et sic prior est intellectu et voluntate Dei quatenus terminatur ad obiecta secundaria et ad creaturas cognitas et volitas: secundo, quatenus illa divina omnipotentia consideratur ut est actu operativa et productiva, et sic posterior est intellectu et scientia; siquidem scientia Dei dirigit illius omnipotentiam operantem in actu secundo, non vero operativam in actu primo; unde sequitur, quod Deus de facto est omniscius respectu creaturarum, quia est omnipotens, et quod si non esset omnipotens non esset omniscius eo modo, quo nunc est.

Instabis. Omnipotentia non completur nisi per scientiam per quam dirigitur: ergo etiam Scientia Dei est prior omnipotentia ut in actu primo operativa, sicque omnipotentia non poterit esse medium cognitum perficiens divinam cognitionem.

Distinguo antecedens. Omnipotentia non completur adaequate in ratione proxime operativae nisi per scientiam sui directivam, concedo; non completur in actu primo in ratione potentiae operativae absolute sumptae, nego; unde scientia divina prior quidem est omnipotentia in actu primo operativa proxime: non est autem prior ipsa omnipotentia absolute sumpta.

Dices 3. Si Deus cognosceret obiecta secundaria in sua omnipotentia tamquam in medio prius cognito, sequeretur illum non cognoscere peccata, entia rationis, et impossibilia; etenim cum divina Omnipotentia nullam habent connexionem, utpote quae ab ea non possunt produci: sed falsum consequens: ergo et antecedens.

Distinguo. Non posset Deus illa cognoscere mediate saltem et indirecte in seipso, quatenus nimirum videt in se causas secundas, a quibus peccata et entia rationis fieri possunt, nego: non posset illa primo cognoscere immediate et directe in illis ipsis, sed solum secundario, concedo. Itaque Deus comprehendendo suam omnipotentiam, etiam comprehensive et intuitive cognoscit illud omne, quod ab ea factibile est; cognoscit pariter quidquid fieri, vel non fieri potest ab ipsis creaturis per suam Omnipotentiam producendis; sicque directe quidem et primo non videt peccata, entia rationis, et impossibilia, sicut videt ipsas creaturas; sed tantum secundario ipsius divina cognitio ad illa terminatur.

Ingentes, ac innumeros prope difficultatum fluctus, ut Oceanus alter syrtibus et scopulis refertus, Sectio praesens complectitur; eoque tremendos magis, ac periculosiores, quo plures hactenus huius divinae Scientiae curiosi nimis investigatores apertam in haeresim et tetrum in errorem lapsi lugendum in fide naufragium fecerunt; ita ut eorum quisque merito cum Regio vate exclamare potuerit: Veni in altitudinem maris et tempestas demersit me. Hinc S. August. Theologorum vertex et aquila in inscrutabilem hanc rerum futurarum dubiam cognitionem suos mentis obtutus defigens, ita radiorum illius pondere, ac maiestate deprimitur, ut in haec verba erumpat lib. 11. Confessionum, c. 19.:

Quisnam ille modus est quo doces futura, cui futurum quidquam non est, vel potius de futuris doces praesentia? Nam quod non est, nec doceri utique potest. Nimis longe est modus iste ab acie mea. Invaluit ex me, non potero ad illum; potero autem ex te, cum dederis tu dulce lumen oculorum meorum;

itaque etiam si nobis effulgeat irradietque sacra Scriptura, sanctorumque Patrum doctrina, hanc investigabilem divinam scientiam utcumque reserandam auspicamur.

Quatuor in sequentibus Quaestionibus, in quarum Prima resolvetur, an certo futura contingentia Deus cognoscat: in Secunda quonam in medio prius cognito illa noverit: in Tertia, an haec divinae Scientiae certitudo rerum contingentiae et humanae libertati non officiat: in Quarta denique an res ideo futurae sint quia Deus illas novit; vel e contra, utrum Deus res futuras noverit, quia illae futurae sunt.

Notandum 1. Ens generatim solito distribui in necessarium et contingens. Necessarium illud dicitur quod ita ex se firmam habet existentiam, ut sibi repugnet non esse, qualiter solus Deus et ea omnia, quae divinam Essentiam circumstant, dicuntur esse necessaria; ipsis enim repugnat non esse. Contingens vero dicitur illud, quod potest esse, vel non esse, et sicut productum fuit ex nihilo, ita desinere potest et in nihilum abire, qualiter omnes creaturae dicuntur contingentes. Insuper rerum contingentia considerari potest vel in ordine ad causam primam, vel secundam. Priori modo omnes creaturae, omnesque earum effectus absolute sunt contingentes; sicut enim Deus libere creaturas producit, ita libere concurrit ad illarum effectuum productionem. Posteriori modo cum duplex sit causarum naturalium ordo, quarum aliquae sunt naturales et necessariae, quae scilicet positis omnibus ad agendum requisitis, suos necessario producunt effectus: ita quod nisi praepediantur a Prima per denegationem sui divini concursus, non possint a suorum effectuum productione dimoveri, nec retardari: aliae vero sunt liberae, quae scilicet positis omnibus desiderandis ad actionem circumstantiis possunt libere se determinare ad agendum, vel non agendum; priorum causarum, nempe naturalium effectus, dicuntur necessarii per ordinem videlicet ad causam Secundam, a qua necessario producuntur, quamquam contingentes sint absolute per ordinem ad causam Primam, qua potest illarum productionem impedire; posteriorum vero causarum, videlicet liberarum, effectus, omnino sunt contingentes per ordinem ad utramque causam tam Primam, quam Secundam. De quibus etiam maxime praesens movetur Quaestio, num scilicet omnes contingentes effectus secundum quaslibet eorum circumstantias, Deus certo et infallibiliter noverit.

Notandum 2. Futurum illud appellari, quod licet revera actualem non habeat existentiam, tamen aliquando habiturum est secundum vinae voluntatis determinationem et certam connexionem, quam habet cum causis a quibus produci potest. Unde triplex est effectuum futurorum genus, iuxta triplicem causarum dispositionem. Primo enim quaedam sunt causae ex quibus necessario sequitur effectus, nisi in suis operationibus praepediantur a Prima, quales sunt v. g. dierum et noctium vicissitudines; Solis, Lunae et aliquorum aliorum astrorum Eclipsis, quae cum certam et determinatam habeant connexionem cum suis causis, etiam demonstrative sciri possunt. Secundo, quaedam sunt causae ex quibus sequuntur effectus, ut plurimum, inquantum videlicet illae causae magis determinatae sunt ad unum, quam ad aliud, et ex iis potest haberi scientia coniecturalis de futuris effectibus. Tertio tandem sunt quaedam causae, quae omnino indifferentes sunt ad utrumlibet effectum, quales sunt omnes causae liberae, ex quibus futurus effectus cognosci vix potest. Cum igitur quaerimus an Deus certo noverit futura contingentia, maxime sermo est de effectibus tertii generis.

Notandum 3. Ex Doctore quaest. 14. Quodlib. artic. 2. Litt. S. hunc distingui posse ordinem in divina rerum creaturarum cognitione, quod postquam Essentia divina intellectum divinum movet ad cognitionem sui et eorum omnium, quae formaliter in Deo sunt, primo movet eum intellectum ad simplicem cognitionem entis creati, quatenus abstrahit ab existentia et tantum habet rationem entis intelligibilis et possibilis, quae motio necessaria est, non autem contingens. Secundo divinus intellectus veluti exhibet et offert divinae voluntati illas creaturas possibiles, veluti demonstrando ei tales creaturas posse existere, vel non existere; et in hoc signo divina voluntas decernit talium creaturarum pro tali tempore futuram existentiam et productionem: quo posito decreto, statim divina Essentia ipsi divino intellectui exhibet determinate futuram illarum creaturarum existentiam, et sic divinus intellectus certo cognoscit rerum contingentium futuritionem: non quod moveatur a rebus ipsis; tunc enim vilesceret, si ab alio, quam a divina Essentia moveretur; sed quemadmodum divina Essentia movet ad cognitionem futurorum contingentium: cum hoc tamen discrimine, quod ad priorum cognitionem moveat antecedenter ad operationem voluntatis divinae: ad futurorum vero contingentium cognitionem moveat tantum consequenter ad determinationem ipsius divinae voluntatis, a qua provenit omnis rerum contingentia.

His praesuppositis celebris est inter Theologos et Gentiles Philosophos controversia, an Deus futura contingentia certo noverit; praescientiam enim futurorum negavit Cicero l. 2. De Divinatione; incitatus autem fuit ad hoc sentiendum maxime, quod ut ait S. Augustinus lib. 2. De Civit. Dei, cap. 6.,

Utrumque arbitrabatur esse non posse; sed si alterum confirmatur, alterum tolli; si elegerimus praescientiam futurorum, tolli voluntatis arbitrium; si elegerimus voluntatis arbitrium, tolli praescientiam futurorum. Ipse itaque ut vir magnus et doctus et vitae humanae plurimum, ac peritissime consulens, ex his duobus elegit liberum voluntatis arbitrium; quod ut confirmaretur negavit praescientiam futurorum: atque ita homines cum vult facere liberos, fecit sacrilegos.

Eumdem in errorem impegerunt Stoici, ut refert sanctus Augustinus supra laudatus. Et ex Haereticis Ioannes Wiclef, art. 27. et Lutherus art. 36. necnon et alii Sectarii nostri temporis: quamquam eorum aliqui non tam propter divinam praescientiam, quam propter divinae voluntatis efficaciam et immutabilitatem, omnia fato subiiciant: contra quos omnes sit

Conclusio unica. — Deus certo et infallibiliter novit omnia futura contingentia. Haec est de fide et Probatur apertis Scripturae textibus. Ps. 138.: Intellexisti cogitationes meas, et funiculum meum investigasti, et omnes vias meas praevidisti: Daniel. 13.: Deus aeterne, qui absconditorum es cognitor, qui nosti omnia antequam fiant: Eccles. 23.: Oculi Domini multo plus lucidiores sunt super Solem, circumspicientes omnes vias hominum, idest Sole clarius eas circumspiciunt, et profundum abyssi et hominum corda intuentes in absconditas partes; Domino enim Deo antequam creentur omnia sunt cognita; et cap. 39.: Opera omnis carnis coram illo, et non est quidquam absconditum ab oculis eius, a saeculo usque in saeculum respicit, et nihil est mirabile in conspectu eius. — Confirmatur item ex iis textibus, qui frequentes Dei praedictiones de rebus futuris enuntiant. Unde etiam futurorum praescientia Divinatio appellari solet, quia, inquit Origenes lib. 5. contra Celsum, futurorum praedictio Divinitatis nota est et character: et Tertullianus in Apologetico cap. 20. Idoneum testimonium divinitatis, veritas divinationis: quod ipsemet Dominus confirmat Isaiae 41., ubi ut Gentilium Numinum inanitatem demonstret, ait: annuntiate quae ventura sunt in futurum et sciemus quia Dii estis vos: et cap. 44.: Ego primus et ego novissimus et absque me non est Deus, quis similis mei? Vocet et annuntiet et ordinem exponat mihi ex quo constitui populum antiquum; ventura et quae futura sunt, annuntiet eis; unde sanctus Augustinus supra laudatus: Confiteri esse Deum et negare praescium futurorum, apertissima insania est. — Idipsum probant omnes Prophetiae quas ipsa divina Scriptura complectitur; lumen enim propheticum participatio quaedam est divinae praescientiae: unde Tertullianus lib. 2. contra Marcionem cap. 5.: Proscientia Dei tantos habet testes, quantos fecit Prophetas.

Probatur eadem veritas ratione. Deus certo novit quicquid est scibile; cum enim sit infinitus et illimitatus in omni genere perfectionis, maxime infinita et illimitata debet esse illius divina cognitio: atqui futura contingentia vere sunt scibilia, quia vere sunt futura; quidquid autem est verum, est pariter scibile. Probatur minor: Quidquid vere existit eo tempore, quo est, erat vere futurum respectu totius temporis antecedentis illius existentiam; futurum enim nihil aliud est, quam illud ipsum, quod dicitur praesens pro illo tempore, quo de facto existit, et futurum respectu temporis praecedentis, et praeteritum respectu temporis subsequentis: ergo sicut illius esse praesens est verum, seu sicut verum est illud esse praesens respectu temporis cui coexistit, ita pariter verum est, quod sit futurum pro tempore antecedenti, et praeteritum pro tempore subsequenti.

Probatur 2. Duarum propositionum contradictoriarum de futuro contingenti etiam singulari, una est determinate vera, altera est determinate falsa: ergo pariter a Deo sunt determinate scibiles. Patet consequentia, Deus enim scire potest quidquid est scibile: omne autem verum est scibile, et consequenter a Deo cognosci potest. Probatur antecedens: primo, quia una est determinate conformis obiecto, et altera difformis, ex eo enim quod res vel est vel non est, eo tempore quo significatur esse vel non esse, propositio id significans est conformis vel difformis obiecto, adeoque est vera vel falsa. Secundo, si indeterminata et incerta veritas inter utramque propositionem penderet, et solum verum esset disiunctim Petrus peccabit vel non peccabit, sequeretur singula huius disiuncti membra seorsim sumpta esse falsa: sed hoc evidenter est impossibile. Si enim haec falsa sit Petrus peccabit: ergo altera quae dicit Petrus non, erit vera, quia est conformis obiecto. Tertio, implicat dari medium inter duo contradictoria, quia implicat dari medium inter ens et non ens, seu inter esse et non esse: ergo implicat etiam unam e duabus contradictoriis quae affirmat aut negat rem esse, non censeri veram neque falsam, sive affirmet aut neget pro tempore praesenti, sive pro futuro, aut pro praeterito; neque enim minus contradictorium esset rem aliquam esse futuram aut non esse futuram, praeteritam aut non esse praeteritam, quam esse praesentem aut non esse praesentem: ergo cum res significata sit simul futura et non futura; neque tantum indeterminate sit futura, vel non futura sed vere sit distincte futura vel distincte non futura: consequens est, quod si non sit futura, propositio quae negat esse futuram, est vera distincte et determinate: si autem futura est, propositio qua affirmat esse futuram est determinate vera, et altera qua negat eam esse futuram est determinate falsa. Quarto, omnis propositio a Deo revelata est determinate, vera et non tantum indeterminate vera vel falsa: sed Deus revelat unam e duabus propositionibus contradictoriis de futuro contingenti: ergo illa est determinate vera, et consequenter est a Deo determinate scibilis.

Probatur 3. Deus certo novit futura contingentia, dum illa determinato suo tempore accipiunt existentiam et ab eo producuntur: operatur enim ad extra ut artifex; artifex vero rem novit antequam eam efficiat, adeoque Deus etiam novit res, quas producere debet alias ageret sine providentia et sapientia: ergo etiam longe antequam producantur, illas novit. Consequentia patet, alioquin divina scientia mutabilis esset et incrementum acciperet iuxta rerum existentiam, quod omnino Deum dedecet. — Hoc argumentum mirum in modum urget S. Augustinus lib. ad Aurelium contra Priscillianistas et Origenistas cap. 8., ubi cum dixisset haec verba Ioannis: omnia per ipsum facta sunt, concludit:

Noverat ergo Deus omnia quae fecit antequam faceret, non enim possumus eum dicere ignorata fecisse et ea nonnisi facta didicisse: nescivisse quid faceret, sed scivisse quod fecit. Hoc enim si de aliquo artifice diceremus, insipientissime saperemus. Noverat ergo ea facienda; non facta noverat, ut faceret; non quia fecerat. Proinde quamvis iam nota essent, quia nisi a sciente non fierent, non tamen facta esse coeperunt, quae ut fierent sciebantur antequam fierent.

Obiiciunt 1. Haeretici et Philosophi, maxime Wicleffus. Si propositio de futuro contingenti est determinate vera aut falsa, sequitur illam non esse indifferentem, nec consequenter esse contingentem: contingens enim illud est quod esse potest vel non esse: ergo vel una propositio non est determinate vera, vel nulla in rebus est contingentia.

Distinguo antecedens. sequitur illam non esse indifferentem ad verum vel falsum, concedo: sequitur illam non significare rem indifferentem et contingenter existentem, nego: licet enim propositio vera sit aut falsa, nihilominus rem contingenter quamquam determinate futuram connotat: haec enim duo non repugnant, quod effectus sit contingens et simul determinate futurus. Dicitur enim contingens propter indifferentiam causae in actu primo; dicitur autem determinate futurus propter determinationem eiusdem causae in actu secundo, quia videlicet illa causa, quae potest operari et non operari, reipsa operatura est, seseque libere determinatura ad effectus productionem tempore significato per illam propositionem.

Obiiciunt 2. Plures Scripturae textus, quibus Deus dubitative de rebus futuris loquitur, quod indicium est illum non eas certo novisse, sic Matth. 11. Verebuntur forte Filium meum: et Ieremiae 26. Noli subtrahere verbum si forte audiant.

Respondeo 1. per hanc particulam forte non significare dubiam de rebus futuris cognitionem: sed primo ut ostendatur liberum hominis arbitrium, quo scilicet potest divinum verbum audiri vel non audiri; verbum enim ambiguum (forsitan) inquit Hieronymus in cap. 26. Ieremia, Maiestati Domini non potest convenire, sed nostro loquitur affectu, ut liberum hominis salvetur arbitrium. 2. Ut designetur maxima hominis malitia, ex qua vix aliquid boni expectari possit et produci. Ita enim S. August. tractatu 37. in Ioannem supra haec verba, si me sciretis forsitan et Patrem meum sciretis, interpretatur; ille, inquit, quia omnia scit cum dicit forsitan non dubitat, sed increpat: dubitationis verbum est, cum dicitur ab homine ideo dubitante quia nesciente; quando vero dicitur a Deo, cum Deum nihil lateat, illa dubitatione arguitur infidelitas, non opinatur Divinitas. 3. Ut Scriptura sacra significet futurorum eventum esse hominibus incertum; unde S. Aug. in Psal. 2. explicans illa verba: Nequando irascatur, ait: ne forte non ob incertitudinem proprie dictum; sed ratione eorum qui commonentur, qui cum dubitatione solent existimare Dei futuram iram.

Obiiciunt 3. Si in Deo esset certa et infallibilis futurorum contingentium scientia, vana esset et otiosa providentia ac sollicitudo hominum tam circa temporalia quam circa spiritualia; sive enim de illis simus solliciti sive non, ea infallibiliter evenient, cum divina praescientia non possit falli.

Nego sequelam. Quando enim Deus praescit et praedefinit aliquem effectum futurum, simul etiam praescit et definit causas et media quibus debet evenire, subindeque scit quidem illum infallibiliter eventurum, sed per tales causas et talia media: unde cum industria et sollicitudo humana sit unum ex illis mediis et causis quibus mediantibus res tam spirituales quam temporales fieri et evenire debent, illa necessario est adhibenda tam in spiritualibus quam in temporalibus: iuxta illud 2. Petri 1. Satagite ut per bona opera certam vestram vocationem faciatis.

Obiiciunt 4. Cum Marcione apud Tertullianum lib. 2. cap. 5.

Si Deus bonus est praescius futuri et avertendi mali potens, cur hominem et quidem imaginem et similitudinem suam, imo et substantiam suam per animae scilicet censum, passus est labi de obsequio legis in mortem circumventum a Diabolo? Si enim et bonus, qui evenire tale quid nollet: > et praescius, qui eventurum non impediret, et potens, qui depellere valeret, nullo modo evenisset quod sub his tribus conditionibus divinae maiestatis evenire non posset. Quod si evenerit, absolutum est e contrario Deum neque bonum credendum, neque praescium, neque potentem.

Respondet ipsemet Tertullianus ibidem cap. 6. et sequentibus, Deum equidem praescium fuisse futurae transgressionis Adami, quam tamen prohibere licet potuerit, non debuit, ne scilicet laederet hominis libertatem; Oportebat, inquit, cap. 6., Deum cognosci bonum, hoc utique et rationale.

Oportebat dignum aliquid esse, quod Deum cognosceret. Quid tam dignum prospici posset quam imago Dei et similitudo? Et hoc bonum sine dubio et rationale. Oportebat igitur imaginem et similitudinem Dei, liberi arbitrii et suae potestatis institui, in qua hoc ipsum, imago et similitudo Dei deputaretur, arbitrii scilicet libertas et potestas..... Quale enim erat ut totius mundi possidens homo, non in primis animi sui possessione regnaret, aliorum Dominus, sui famulus..... Tota ergo libertas arbitrii in utramque partem concessa est illi, ut sui Dominus constanter occurreret, et bono sponte servando, et malo sponte vitando; quoniam et alias positum hominem sub iudicio Dei oportebat iustum illud efficere de arbitrii sui meritis, liberi scilicet. Ceterum, nec boni nec mali merces iure pensaretur ei, qui aut bonus, aut malus necessitate fuisset inventus, non voluntate. In hoc et lex constituta est non includens, sed probans libertatem, de obsequio sponte praestando, vel transgressione sponte committenda, ita in utrumque exitum libertas patuit arbitrii.

Quibus Tertullianus concedit Deum debuisse hominem proprio committere arbitrio ut exinde praemio donandus, si divinae Legis observator et poenis afficiendus esset, si transgressor existeret. Non enim potuit hominem coercere, quin concessam ipsi arbitrii libertatem rescinderet, quam ratione et bonitate permiserat. Quod utique ipsum dedecebat.

Obiiciunt 5. Si Deus novisset futura contingentia, sequeretur admittendam in eo esse rerum praescientiam: sed falsum consequens: ergo et antecedens. Probatur minor ex S. Augustino lib. 2. quaestionum ad Simplicianum, q. 2: Quid est, inquit, praescientia nisi scientia futurorum? Quid autem futurum est Deo, qui omnia supergreditur tempora? si enim in scientia res ipsas habet, non sunt ei futurae, sed praesentes; ac per hoc non iam praescientia, sed scientia dici potest.

Respondeo. S. Augustinum his verbis non negare Deo cognitionem rerum futurarum, sed tantum eum velle, quod divina cognitio, cum omnia in prospectu habeat, potius scientia quam praescientia debeat appellari. Cui concinit S. Greg. lib. 2. Moralium cap. 25. ubi eamdem quaestionem sic proponit et dissolvit:

praescire, inquit, dicitur, qui unamquamque rem antequam veniat, videt, et id quod futurum est priusquam praesens fiat, praevidet, etc. Deus autem quomodo est praescius, cum nulla, nisi quae futura sunt, praesciantur? et scimus quia Deo futurum nihil est; ante cuius oculos praeterita nulla sunt, praesentia non transeunt, futura non eveniunt, quippe quia omne quod nobis fuit et erit, in eius prospectu praesto est et omne quod praesens est scire potest prius quam praescire. Mox autem et quia ea quae nobis futura sunt videt, neque tamen ipsi semper praesto sunt, praescius dicitur, quamvis nequaquam futurum praevideat, quod praesens videt.

— Cui et Boëtius accedit ita scribens:

est autem Deo semper aeternus ac praesentarius status. Scientia quoque eius omnem temporis supergressa motionem in suae manet simplicitate praescientiae: infinitaque praeteriti ac futuri spatia complectens omnia quasi iam gerantur, in sua simplici cognitione considerat. Itaque si praescientiam pensare velis, quae cuncta dignoscit, non esse praescientiam quasi futuri, sed scientiam numquam deficientis instantiae rectius existimabis.

Nonnullas alias obiiciunt rationes quibus probare nituntur divinam praescientiam summe officere rerum contingentiae et hominum libertati; sed illas expresse proponemus et solvemus in tertia Quaestione sequenti: verum prius sit

Cum omnis cognitio necessario praesupponat obiectum formale motivum intellectus ad illam formandam, alioquin cognosceretur aliquid sine ratione cognoscendi: sic quoties cognitio certa est, etiam requirit rationem formalem in obiecto omnino certam, alioquin obiectum perfectius cognosceretur quam sit cognoscibile: quaeritur ergo in praesentiarum quaenam sit formalis illa ratio certa et infallibilis, quae ita necessariam habeat connexionem cum futuro contingente incerto, ut infallibiliter divinum intellectum moveat ad illius cognitionem. In qua difficultate resolvenda operose laborant oculatissimi quique Theologi, quorum varia et multiplices sententiae ut appareant evidentius

Notandum 1. Futura contingentia esse conceptibilia duobus modis, nimirum vel in se, vel in suis causis. In se quidem, vel ratione veritatis determinatae, quam habent in seipsis et in eorum esse obiectivo aut entitativo, vel ratione praesenti et existentiae quam habent; vel in Essentia divina in qua repraesentantur, vel in ideis divinis. In causis vero, vel proximis et creatis a quibus producenda sunt, vel in increata, quatenus nimirum continentur virtualiter in Omnipotentia divina, quae potest illis veram et realem existentiam tribuere. Insuper, secundum utrumque modum considerari possunt, vel antecedenter ad decretum divinum, vel in ipso decreto divino, vel post decretum divinum: inde variae Theologorum circa praesentis quaestionis resolutionem sententiae ad tria maxime capita reduci possunt. Quidam enim affirmant futura contingentia a Deo cognosci in eorum veritate obiectiva: alii in ideis divinis: alii vero in eorum esse entitativo antecedenter ad decretum divinum, videlicet per illam infinitam Dei intelligendi virtutem, quae penetrat et cognoscit quid unaquaeque voluntas creata sub quocumque statu et conditione ponatur, determinate volet. Aliqui censent illa cognosci in decreto divino praeviso prius quam de facto formetur. Ceteri denique contendunt illa solum a Deo videri in Essentia et Omnipotentia divina, praesupposito prius divino decreto de illorum futuritione; quid autem verius tenendum sit, infra patebit.

Notandum 2. Ad hoc ut aliquid habere possit rationem medii ducentis in cognitionem alterius, duo maxime desiderari. Primo ut antecedat prioritate saltem naturae et causalitatis, rem ipsam quam manifestat: si enim esset pure concomitans et ei correlatum, non posset in cognitionem illius ducere; quia cum correlata sint simul cognitione et natura, illa simul cognoscerentur et utrumque posset esse ratio reciproca cognoscendi aliud, ut constat de relationibus mutuis, Paternitate videlicet et Filiatione. Secundo, illud quod habet rationem medii cognitionis respectu alterius, necessariam cum illo, aut saltem infallibilem debet habere connexionem, alioquin unum ex alio non liceret colligere: cum enim cognitio unius ex alio, vel in alio aequivaleat discursui virtuali; cumque nullus discursus sit legitimus nisi consequens habeat infallibilem connexionem cum medio et antecedente: oportet ut medium quod certo et infallibiliter ducit in cognitionem alterius, habeat necessariam, vel saltem infallibilem cum eo connexionem.

Notandum 3. Propositiones de futuro contingenti esse determinate veras, aut falsas ab aeterno pro omni instanti reali; ita quod nullum possit assignari instans reale, in quo Deus non se determinaverit absolute, vel conditionate circa futuritionem vel non futuritionem omnium rerum possibilium. Unde cum quaeritur an Deus cognoscat futura contingentia ante vel post decretum, per illas particulas ante et post, non significatur prioritas et posterioritas realis, sed rationis cum aliquo fundamento in re, nimirum ratione dependentiae, vel independentiae a decreto. Unde affirmare Deum cognoscere futura contingentia ante decretum, idem est ac asserere illum ea cognoscere independenter a decreto. Hinc tria signa vel instantia rationis in divina Scientia distingui possunt, in quorum primo, Deus seipsum cognoscit Scientia omnimode divina, suam videlicet divinam Essentiam suasque omnes divinas praecellentias intuitive conspiciendo. In secundo cognoscit omnia possibilia per scientiam simplicis intelligentiae, antecedenter ad quodlibet decretum suae voluntatis, nihil scilicet determinando circa rerum futuritionem et existentiam. In tertio vero cognoscit res futuras Scientia Visionis, praevio scilicet decreto de illarum productione.

Quaeritur ergo an in secundo signo rationis in quo nondum concipitur formatum decretum de rerum futuritione, Deus futura contingentia noverit, vel in esse entitativo, quod habebunt in seipsis, vel in esse obiectivo, quod habent in seipso, vel in decreto formando, sed nondum formato et exercito de illorum futuritione, vel in divinis ideis res futuras repraesentantibus; vel denique utrum solum illa noverit post formatum divinum suum decretum et quatenus continentur virtualiter in Omnipotentia divina, aut in Essentia divina illorum repraesentativa.

Quoniam autem operosum nimis et ab instituto nostro alienum esset singulas illas sententias discutere, idcirco brevitati studentes et nostram magis sententiam firmare, quam aliarum fundamenta convellere opera pretium ducentes, tantum sit:

Conclusio unica. — Deus infallibiliter, ac determinate futura contingentia novit in sua Essentia, supposito prius decreto de ipsorum futuritione. Haec est communis inter fideles S. Thomae, ac Doctoris Subtilis Interpretes et Sequaces: eamque aperte docet Subtilis Doctor in 1. dist. 39. q. unica n. 23. ubi cum diserte probasset divinam voluntatem divinumque decretum esse primariam radicem causamque rerum futuritionis et contingentiae, duos proponit modos, quibus divinus intellectus dici potest illa futura contingentia novisse: Primum, quod Deus videat in se decretum et volitionem de rebus producendis, videatque pariter divinam voluntatem esse immutabilem et non impedibilem; et consequenter videat illa quae decernit futura, revera esse futura: Alium autem dicendi modum proponit, nimirum quod illa futura contingentia cognoscantur solum in Essentia divina post formatum de illorum futuritione decretum, idque simplici intuitu. Priorem autem modum respuit ut minus probabilem, eo quod videatur arguere aliquem discursum in Deo; haec enim cognitio, quam sic haberet Deus de futuris contingentibus, deduci videtur in hunc modum: Decerni hoc esse futurum; sed quod decreti est invariabile, quia voluntas mea est immutabilis; ergo hoc certe erit futurum; quae illatio vere discursiva est, Deumque dedecet. Unde Doctor alium probabiliorem et veriorem modum dicendi proponens, ait:

Potest poni aliter, quod intellectus divinus, aut offert simplicia, quorum unum est contingens in re: aut si offert complexionem, offert eam sicut neutrum: et voluntas eligens unam partem, scilicet coniunctionem istorum pro aliquo nunc, in re facit illud determinate esse verum: hoc erit pro nunc. Hoc autem existente, determinate vero, Essentia est ratio intellectui divino intelligendi istud verum: et hoc naturaliter, quantum est ex parte Essentiae. Ita quod sicut naturaliter intelligit omnia principia necessaria, quasi ante actum voluntatis divinae, quia eorum veritas non dependet ab illo actu et essent cognita ab intellectu divino, si per impossibile non esset volens: ita Essentia divina est ratio cognoscendi ea in illo priori instanti naturae, quia tunc sunt vera. Non quidem quod illa vera moveant intellectum divinum, nec etiam termini eorum ad apprehendendum talem veritatem: quia tunc intellectus divinus vilesceret, quia pateretur ab alio ab essentia sua: sed sicut Essentia divina est ratio cognoscendi simplicia, ita et complexa talia; tunc autem non sunt vera contingentia, quia nihil est tunc per quod habeant veritatem determinatam. Posita autem determinatione voluntatis divinae iam sunt vera, videlicet pro illo secundo instanti et hoc idem erit ratio intellectui divino, quod erat in primo (intelligendi ista) quae sunt iam vera in secundo instante et fuissent cognita in primo instanti, si fuissent in primo instanti.

Quibus Doctor universum pandit ordinem quem divinus intellectus divinaque voluntas servant in decernenda et certo cognoscenda rerum contingentium futuritione; ita quod primo divinus intellectus voluntati offerat conceptus rerum possibilium, quae possunt existere, vel non existere, si nempe adveniat, vel negetur decretum voluntatis: Deinde, Divina voluntas libere sese determinat ad aliquas producendas, illarumque futuritionem decernit; quo facto, Essentia ex infinita sua virtute repraesentandi quodlibet ens verum, statim exhibet, et repraesentat intellectui divino certo cognoscendam earum rerum futuritionem; adeoque ex mente Doctoris divinus intellectus non cognoscit certo et infallibiliter rerum contingentium futuritionem nisi in Essentia divina et praesupposito divino decreto. — Eamdem sententiam amplectitur et tuetur Angelicus Doctor, ut contendunt peritiores illius moderni Interpretes; remque pluribus eius Angelici Doctoris textibus et rationibus confirmat Gonetus, Disp. 1. De Scientia futurorum contingentium, art. 5. maxime vero ex lib. 1. Contra Gentes cap. 68. ratione secunda, ubi Angelicus Doctor ita discurrit:

Deus cognoscendo suam essentiam alia cognoscit, sicut per cognitionem causae cognoscuntur effectus; omnia igitur Deus cognoscit, suam essentiam cognoscendo, ad quam sua causalitas extenditur; extenditur autem ad operationes intellectus et voluntatis; cognoscit igitur Deus cogitationes et affectiones mentis. Et ratione 3. sic loquitur: Sicut esse Dei est primum, et per hoc omnis esse causa: ita suum intelligere est primum, et per hoc omnis intellectualis operationis causa. Sicut igitur Deus cognoscendo suum esse, cognoscit esse cuiuslibet rei: ita cognoscendo suum intelligere et velle, cognoscit omnem cogitationem et voluntatem, idest nolitionem. Tandem concludit: Et sic remanet causalitas in causa prima, quae Deus est respectu motuum voluntatis, ut sic Deus seipsum cognoscendo huiusmodi cognoscere possit.

Ex quibus locis istud argumentum deduci potest iuxta D. Thomam: Deus cognoscit actus liberos nostrae voluntatis in sua essentia tamquam in causa: sed divina Essentia non est causa eorum nisi ut determinata per liberum decretum suae voluntatis, cum Deus non sit agens naturale, sed liberum; ergo iuxta D. Thom. Deus cognoscit actus liberos nostrae voluntatis in suo decreto.

Probatur Conclusio. Primo quidem auctoritate sanctorum Patrum diserte affirmantium praescientiam futurorum fundari in decreto voluntatis divinae; idque primo quidem ex S. Dionysio iam saepius laudato, affirmante Deum omnia in sua essentia tamquam in causa cognoscere; sed Essentia divina non est causa futuritionis nisi, ut determinetur per liberum divinae voluntatis decretum. Deus enim non agit ex necessitate naturae, sed ex beneplacito suae voluntatis, iuxta illud Apostoli ad Ephesios 1. Operatur omnia secundum consilium voluntatis suae: ergo Deus cognoscit omnia futura contingentia in sua essentia supposito prius decreto suae voluntatis. — Confirmatur ex sancto Hilario 9. De Trinitate: Quae Deus, inquit, facere decrevit in sua voluntate cognovit. Item ex sancto Augustino, lib. 26. Contra Faustum cap. 4. ubi reddens rationem cur nesciat an aliquid sit futurum, ait: Ideo nescio quia quid habeat hac de re voluntas Dei, me latet: illud me tamen non latet, sine dubio futurum, si hoc Dei voluntas habet. Qua consequentia nulla esset, si praescientia bonorum operum non esset fundata in decreto voluntatis divinae: ergo revera ita est.

Probatur itaque ratione. Futura contingentia non possunt prius cognosci, quam habeant rationem futuri; sed eam non habent praesupposito divino decreto; ergo non possunt cognosci ante decretum divinum. Maior patet, eo modo enim res est cognoscibilis quomodo est, adeoque futura cognosci nequeunt determinate, antequam determinatam futuritionem concipiantur habere. Probatur minor; Decretum Dei est prima radix primumque principium determinatae futuritionis rerum: ergo antecedenter ad illud res nec esse, nec concipi possunt ut determinate futurae. Probatur Antecedens: illud est prima radix primumque principium determinatae futuritionis rerum, quod primo eas deducit a statu possibilitatis ad statum futuritionis: sed illud est ipsummet decretum divinum: cum enim Deus non sit agens naturale, sed liberum, non operatur nihilque producit nisi ex libera determinatione suae voluntatis; ac proinde cum res possibiles ex se sint indeterminatae ad existendum vel non existendum, non determinantur ad futuram existentiam, nisi per divinam voluntatem. — Confirmatur: creaturae considerari possunt in triplici statu, nimirum possibilitatis, futuritionis et existentiae; in quibus statibus necessario a Deo tamquam a primo Principio dependent; in statu quidem possibilitatis dependent ab intellectu divino eas primo producente in esse intelligibili et complete ab omnipotentia divina, quae potest illas producere; In statu futuritionis dependent a divino decreto, Dei potentiam determinante ad conferendam illis existentiam in tali determinato tempore: In statu vero Existentiae, dependent ab actuali influxu Dei illas producentis et conservantis in esse: ergo sicut repugnat aliquid esse possibile independenter ab intellectu et potentia Dei, et existens independenter ab actuali Dei influxu: ita pariter repugnat aliquid esse vel concipi futurum independenter a decreto divino, sive absoluto sive conditionato.

Probatur 2. Si res contingentes essent determinate futurae antecedenter ad decretum absolutum vel conditionatum Dei, talis futuritio conveniret illis, vel ex se et ex natura sua, vel ex causalitate Dei, vel ex efficacia alterius causae; sed neutrum ex his potest asseri. Non quidem primum; Tum quia sequeretur illa futura esse necessario et ex natura rei, non vero libere et contingenter; et ita Deus efficere non posset ut futura non essent; quod enim convenit alicui ex se et ex natura sua, ipsi convenit necessario, nec a Deo potest impediri. Tum quia ab eodem principio res habent futuritionem ab aeterno, a quo habent existentiam in tempore; sed futura contingentia non habent existentiam in tempore a se, nec ex natura sua; ergo nec futuritionem ab aeterno. Non etiam secundum; cum enim Deus non sit agens naturale, sed liberum ad extra, nulla potest in eo esse, nullaque concipi causalitas antecedenter ad decretum et liberam determinationem suae voluntatis. Non denique tertium, cum enim causae secundae dependeant a determinatione et concursu, si nulla esset in Deo causalitas et determinatio circa creaturas, sicut revera nulla est ante divinum decretum de illis producendis nulla pariter concipi potest in causis secundis efficacia, a qua provenire possit illa determinata rerum futuritio.

Denique; Haec eadem veritas probatur ex brevi sed efficaci eversione et refutatione aliarum sententiarum. Si futura contingentia cognosci possent a Deo ante decretum, maxime primo vel in suis Ideis, ut docet Egidius Romanus in 1. dist. 38. asserens Deum cognoscere futura contingentia ante decretum in suis ideis, vel in sua essentia praecise, ut habet rationem ideae, aut speciei impressae; vel secundo in supercomprehensione causarum secundarum et liberi arbitrii, ut asserit Molina Disputatione quarta, dicens, Deum antecedenter ad suum decretum et determinationem suae voluntatis, infinita sua intelligendi virtute penetrare et cognoscere quid unaquaeque voluntas creata, sub quocumque statu et conditione ponatur, de facto volet, et in quam partem se inclinabit; quam penetrationem et perfectissimam cognitionem de humana voluntate, idcirco supercomprehensionem appellat, ut divina cognitio ab angelica distinguatur, quae licet comprehendat hominis voluntatem, in illa tamen non cognoscit nostros actus liberos; vel tertio; illa cognosceret in decreto ut futuro et formando in sequenti signo aut instanti rationis, ut docet Suarez lib. 2. De Scientia Dei, cap. 8.; vel denique in eorum futurorum contingentium veritate obiectiva, quam Vasquez et nonnulli alii Recentiores dicunt illa habere independenter a divino decreto; sed neutrum illorum vere potest affirmari; ergo restat, ut illa futura contingentia et libera cognoscantur in Essentia divina praesupposito divino decreto.

Probatur minor quoad primam partem. Deus non potest cognoscere creaturas nec in suis ideis, nec in sua Essentia habente rationem ideae, nisi eo modo quo in illa repraesentantur; sed antecedenter ad decretum creaturae non repraesentantur in Essentia divina ut futurae, sed tantum ut mere possibiles; ergo in illa non possunt cognosci ut determinate futurae, sed tantum ut mere possibiles. Maior constat. Minor pariter; tum quia res omnes antecedenter ad divinum decretum sunt in statu merae possibilitatis, suntque indifferentes ad futuritionem vel non futuritionem; tum quia Essentia divina antecedenter ad decretum repraesentat naturaliter et necessario, talisque repraesentatio pertinet ad scientiam naturalem et simplicis intelligentiae, non vero ad scientiam liberam et visionis; adeoque talis cognitio esset necessaria, non vero libera. Nec refert, quod Essentia divina antecedenter ad decretum habeat vim infinitam in repraesentando; ex eo enim solum sequitur, quod repraesentat omnia, quae sunt repraesentabilia, et eo modo quo sunt repraesentabilia. Unde, cum antecedenter ad divinum decretum de futuritione rerum, nihil sit repraesentabile ut futurum, sed solum cursus: ergo nec in illis certo, et infallibiliter possunt cognosci. Fundamenta Molinae proponentur et solventur, expugnando scientiam mediam, quam a se excogitatam tantopere, sed vane gloriatur. — Tertia pars eiusdem praefatae minoris etiam apparet falsa: tum quia decretum Dei non potest concipi ut futurum: ergo neque Deus cognoscere potest futura contingentia in suo decreto ut futuro in sequenti signo: tum quia ut Deus praesciret suum decretum, deberet distinguere nostro more instantia rationis in indivisibili instanti aeternitatis: sed hoc repugnat perfectioni eiusdem divini intellectus, ut scilicet distinguat, quae revera a parte rei distincta non sunt: tum quia si Deus in signo rationis antecedente existentiam sui decreti, illud ut futurum cognoscat, cognoscet illud ut futurum necessario et non libere: sed hoc est absurdum et divinae libertati repugnans: Patet sequela maioris: quia quod cognoscitur ut futurum, debet cognosci ut determinatum in sua causa ad existendum in instanti sequenti: at in illo signo, in quo Deus cognosceret suum decretum ut futurum, illud decretum non esset determinatum libere sed necessario; alioquin determinari deberet per aliud decretum et sic in infinitum; omnis enim determinatio libera voluntatis divinae, est decretum: ergo, etc.; tum denique quia si divinum decretum haberet rationem futuri, vel illam haberet in sua entitate actuali, vel in sua terminatione: non primum, hoc enim repugnat immutabilitati divinae: non etiam secundum, quia in terminatione non intelligitur futuritio, nisi etiam intelligatur futuritio in termino; sed in termino divini decreti nulla intelligitur futuritio prius ratione, quam decretum sit positum: tum quia terminus, seu obiectum divini decreti est futuritio existentiae creatae: sed hanc futuritionem habet existentia creata prius ratione, quam decretum sit positum: tum quia si tale obiectum haberet esse futuritionis ante decretum, vel haberet illud esse a se, vel ab alio: sed neutrum dici potest ut supra probatum est: ergo nullatenus potest habere esse futurum antecedenter ad decretum.

— Quarto denique patet eadem minor quoad ultimam partem, nempe quod futura contingentia cognosci nequeant in eorum veritate obiectiva antecedente decretum: tum quia veritas obiectiva consistit in connexione praedicati cum subiecto; sed in signo antecedente divinum decretum nulla potest esse talis connexio, quippe cum nulla sit causa, neque divina neque creata, quae illa coniungat invicem: non quidem creata, ut patet; non etiam divina, quia haec esset, vel intellectus divinus, vel divina omnipotentia; sed non intellectus, ille enim non est causa futuritionis rerum: neque etiam omnipotentia, quae non operatur circa creaturas, nisi consequenter ad divinum decretum: ergo pariter in illo signo nulla est rerum contingenter futurarum obiectiva veritas determinata: tum quia omnis obiectiva veritas determinata necessario fundatur in aliquo esse; veritas enim est entis proprietas: sed nullum est esse in quo fundari posset illa veritas obiectiva rerum contingentium ante decretum: vel enim fundaretur in esse, quod haberent in se, vel in esse quod haberent in suis causis. Non primum, contingentia enim quamdiu futura sunt, nullum habent esse in seipsis. Non etiam secundum, cum enim causae secundae, a quibus procedere possent, sint indeterminatae et impedibiles, etiam in illis certum et determinatum esse habere nequeunt.

SOLVUNTUR FUNDAMENTA SUARESII.

Obiicit 1. Suarez: Deus prius ratione concipit suam voluntatem posse velle, quam concipiat eam volentem: ergo etiam prius ratione concipere potest illam ut volituram, quam nunc volentem. Confirmatur exemplo Angeli, quem si ab aeterno Deus creasset operantem, posset Deus cognoscere illum prius ratione ut voliturum pro alio signo, quia prius cognovisset ipsum posse velle, quam de facto velle. — Nego consequentiam: Plus enim requiritur ad concipiendum aliquid tamquam ponendum, quam ad illud concipiendum tamquam ponibile: requiritur enim ad hoc postremum aliquid determinans ipsum ponibile ad esse ponendum: respectu autem divini decreti nihil concipi potest, quod determinet ad esse ponendum, seu de non futuro ad esse futurum. — Ad confirmationem: nego paritatem; ex hypothesi enim quod Deus creasset Angelum ab aeterno operantem v. g. diligentem, de facto quidem prius cognosceret talem dilectionem ut posteriorem, et quodammodo futuram respectu naturae illius Angeli, quia in creatis prius est esse quam operari; idque maxime cum substantia Angeli, eiusque dilectio per accidens tantum mensurentur aeternitate, tamquam mensura sibi non propria et essentiali: secus autem est de Deo in quo non est prius esse, quam operari et cuius tam essentia, quam operatio et decretum mensurantur aeternitate quasi mensura sibi propria et essentiali.

Obiicit 2. Ut cognoscatur decretum divinum in futuro, sufficit quod in aliquo signo abstrahat ab actuali existentia; sic autem revera abstrahit in primo signo aeternitatis, in quo nondum concipitur ut positum: ergo in hoc primo signo prius ratione, quam positum sit, concipitur ut futurum: patet minor, in illo enim signo rationis divina voluntas non concipitur adhuc determinata ad creandum v. g. hominem; ad hanc enim creationem tantum concipitur se determinare in posteriori signo. — Respondeo 1. negando maiorem: ut enim aliquid in aliquo signo videatur ut futurum, non sufficit, quod pro illo signo abstrahat ab esse; ex eo enim praecise, quod abstrahit ab esse, non censetur magis futurum, quam non futurum; cum etiam non futura et mere possibilia abstrahant ab esse. Itaque ultra abstractionem ab esse, requiritur ad rationem futuri, ut detur aliquid a quo determinari possit de possibili ad futuritionem: nihil autem ante divinum decretum ita determinare potest: ergo nec habere potest rationem futuri. — Respondeo 2. Id quidem verum esse si illud instans esset signum reale et in quo, non autem esset signum rationis et a quo, ut de facto est. Signum enim illud in quo divina voluntas concipitur ut indifferens ad formandum decretum de homine creando, vel non creando, non est signum reale, sed rationis, proindeque non sufficit ad veram rationem futuri; alioquin Filius posset dici futurus respectu Patris, quia in signo originis et rationis concipitur prius Pater, quam Filius.

Obiicit 3. In illo priori signo, quo Deus antecedit sua decreta libera et concipitur habere scientiam simplicis intelligentiae, ista propositio, Deus non decernet in sequenti signo creare mundum, est falsa: quia suo obiecto non est conformis et consequenter eius contradictoria, nempe, Deus decernet in sequenti signo creare mundum, est vera: ergo decretum de creatione mundi in illo priori signo est determinate futurum, ac proinde cognoscibile est ut tale ab intellectu divino. — Respondeo 1. Deum sua decreta libera non antecedere aliqua prioritate et instanti in quo, sed solum a quo. Secundo falsum est ex propositionibus contradictoriis unam esse determinate veram et alteram falsam in signo praecedenti divinum decretum, quia nihil est futurum ante illud decretum. Tertio dico: equidem alterutrum contradictorium debere verificari pro quovis instanti durationis realis; non autem pro quovis instanti naturae, vel rationis; in illo enim priori signo praescindi potest ab utroque; quo constat exemplo: in priori enim signo, quo humanitas est prior risibilitate, nec est risibilitas, alias non esset ipsa natura posterior, nec non risibilitas, alias non posset humanitati competere:

Obiicit denique: Deus pro illo signo rationis in quo nondum concipitur habere liberum decretum, comprehendit suam essentiam et voluntatem: sed non potest illam comprehendere nisi in ea cognoscat sua decreta futura in sequenti signo; cum enim cognitio comprehensiva sit perfectissima, extendi debet ad id omne, quod in suo obiecto continetur: ergo cum decreta directe contineantur realiter in voluntate et essentiam Dei, Deus non potest suam essentiam, suamque voluntatem cognoscere quin pariter cognoscat sua decreta.

Respondeo 1. Illam illationem fore veram si daretur aliqua prioritas in instanti reali inter actus necessarios et liberos; essetque verum, quod Deus in instanti reali prius se cognosceret, quam formaret decreta; quae suppositio cum falsa sit, etiam falsum est, quod ex illa infertur.

Respondeo 2. Quod quamvis Deus in illo priori signo, in quo concipiuntur tantum actus naturales, et nondum concipiuntur actus liberi, suam comprehendat essentiam; non tamen dicitur cognoscere sua decreta ut futura; cum enim divina voluntas in illo signo concipiatur ut indifferens et indeterminata ad productionem rerum, non potest esse medium ad illa decreta determinate cognoscenda; in principio enim indifferenti et indeterminato, non potest cognosci certus et determinatus effectus.

PROPONUNTUR, AC SOLVUNTUR ALIORUM FUNDAMENTA.

Obiiciunt postremae sententiae Assertores: ratio et vis contradictionis necessario efficit ut una ex duabus propositionibus contradictoriis sit determinate vera et altera determinate falsa, ut istae propositiones, Si Paulus vocetur in tali tempore et occasione, revera consentiet: Et si vocetur in tali tempore et occasione non consentiet, sunt vere contradictoriae pro illo priori signo antecedente divinum decretum; ergo pro signo priori ad divinum decretum, una illarum est determinate vera et altera determinate falsa, et consequenter est cognoscibilis a Deo ante decretum.

Respondeo 1. Distinguendo maiorem: ratio contradictionis exigit ut una ex contradictoriis sit determinate vera et alia determinate falsa pro omni instanti reali, concedo: pro omni instanti rationis, nego: et concessa minore, nego consequentiam.

Respondeo 2. Negando minorem: nempe quod propositiones illae in signo antecedente divinum decretum sint contradictoriae, quia ad contradictionem, necessario debet supponi essentia propositionis. Cum autem ante decretum nihil omnino sit futurum, vel non futurum; idcirco nec tunc est essentia propositionis, quae rem enuntiaret pro illo signo futuram, vel non futuram, adeoque nec est contradictio.

Instant: Veritas et falsitas sunt proprietates propositionis, ut docetur in Logica: ergo convenire debent propositioni pro omni signo imaginabili, in quo concipi potest haec propositio: sed illae propositiones concipi possunt antecedenter ad decretum divinum: ergo in illo signo verae sunt, aut falsae.

Distinguo maiorem. veritas et falsitas sunt proprietates propositionis formalis, concedo: materialis, nego: in illo autem signo antecedente divinum decretum non sunt propositiones formaliter, sed tantum materialiter. Vel aliter, veritas et falsitas sunt proprietates propositionis respectivae, concedo: absolutae, nego: quemadmodum enim aequalitas simul et inaequalitas sunt proprietates quantitatis, non quidem absolutae, sed respectivae; quia una quantitas dicitur aequalis vel inaequalis per ordinem ad alteram quam excedit, vel a qua exceditur: ita pariter veritas aut falsitas dicuntur proprietates respectivae, quia sumuntur per ordinem ad obiectum, ita quod ex conformitate vel difformitate quam habent ad illud, sint verae vel falsae. Unde si obiectum in aliquo signo rationis non sit determinate futurum, vel non futurum, etiam propositiones non erunt determinate verae vel falsae, sed indifferentes ad veritatem et falsitatem.

Obiicies 1. Generatim contra Conclusionem: si divina Scientia de rebus contingenter futuris fundaretur in decreto divino, illudque praesupponeret, sequeretur Scientiam Visionis distingui formaliter, et esse attributum divinum distinctum a Scientia simplicis intelligentiae: sed falsum consequens: ergo et antecedens. Patet sequela maioris, distinctio namque scientiarum petitur ex parte medii et motivi; diversum autem esset motivum utriusque scientiae: illa enim res possibiles cognosceret in omnipotentia, haec vero cognosceret in decreto.

Nego sequelam maioris, et probationem eius distinguo. Scientiae distinguuntur per diversa motiva et media in quibus, concedo; a quibus, nego: hoc est, distinguuntur quidem per diversa media in quibus repraesentatur formaliter, non autem a quibus talis sit repraesentatio veluti causaliter. Illae autem scientiae sua conspiciunt obiecta in eodem medio, nimirum in Essentia divina, quae res possibiles et futuras repraesentat, illas quidem videndas per scientiam simplicis intelligentiae, has autem per scientiam visionis. Itaque licet diversa sint motiva a quibus, nimirum quia res non sunt complete possibiles nisi per omnipotentiam, nec sunt futurae nisi per decretum divinum; tamen non debent esse Scientiae distinctae, quia et Omnipotentia et Decretum Dei, sunt tantum veluti conditiones applicantes eius intellectum ad res possibiles et futuras videndas per distinctam illam Scientiam simplicis intelligentiae et visionis.

Obiicies 2. Deus cognoscit peccata futura: sed illa non cognoscit mediante suo decreto: ergo futura non cognoscit mediante decreto. Patet minor; Deus enim non decernit peccata futura, alioquin esset auctor peccati. — Distinguo minorem. Deus non decernit futura peccata decreto absoluto et positivo, concedo; decreto permissivo, nego: itaque duplex est decretum divinum, unum quidem Positivum, quod decernit positive concurrere ad entitatem physicam cuiuscumque actionis, sive bonae, sive mali: aliud autem Permissivum, quo statuit permittere malitiam peccati, non suspendendo scilicet suum concursum ad illam actionem Physicam, ex qua consequitur talis malitia; quia de ratione

Providentiae universalis est, ut aliquos defectus permittat tam in ordine naturali, quam morali, ut inde magis reluceat universi pulchritudo, et ordo iustitiae appareat. Unde S. August. in Enchiridio, c. 5. Non fit aliquid nisi Omnipotens fieri velit, vel ipse faciendo, vel fieri permittendo: priori decreto non decernit peccatum, sed tantum posteriori.

Urgebis: Ut aliquid habeat rationem medii ducentis ad cognitionem alterius, debet habere certam et infallibilem cum eo connexionem; sed decretum permissivum non habet certam connexionem cum peccatis futuris: ergo illo mediante Deus peccato certo praescire nequit. Patet maior: Minor probatur: Decretum permissivum duo importat, nimirum propositum concurrendi ad entitatem peccati, et conferendi ex parte causae primae omnia, quae sunt necessaria causae secundae ad agendum. Insuper, importat etiam suspensionem auxilii efficacis ad resistendum tentationi, vel ad faciendum actum virtutis praeceptum: sed decretum permissivum neutra hac ratione habet connexionem necessariam cum peccato futuro: non quidem propter suspensionem auxilii, alioquin sequeretur, quod voluntas humana cum solo concursu generali esset determinata ad malum, nec posset aliquod bonum morale producere; non etiam propter propositum concurrendi ad entitatem peccati, alioquin Deus esset auctor peccati, quia causaret illud a quo necessario causaretur malitia: ergo per decretum permissivum non potest cognoscere peccatum futurum.

Nego minorem. necnon et minorem illius probationis, Deus enim utroque modo videt futurum peccatum: primo quidem ratione denegati auxilii efficacis, quia ad talem denegationem infallibiliter sequitur peccatum, non consecutione Physica et causalitatis, sed consecutione veluti Logica et illationis. Cum enim illa voluntas non possit graves tentationes superare absque efficaci auxilio, consequens est ut ad ipsius denegationem voluntas superetur et consentiat peccato. Idem pariter videt Deus in proposito concurrendi ad entitatem Physicam peccati, quia cum haec entitas connexionem habeat cum actu morali peccaminoso, consequens est quod concurrendo ad hanc entitatem, Deus etiam videat illam deformitatem moralem, qua ipsi connexa est. Non tamen exinde sequitur eum esse causam peccati, quia per se non concurrit ad illam deformitatem; eo quod illa non sit effectus, sed defectus, ut fusius aperiemus in sequenti Disputatione de voluntate Divina:

Celebrem hanc quaestionem nedum agitarunt Doctores Theologi et recentiores quique ex SS. Patribus, sed etiam peritiores Ethnici Philosophi, quorum nonnulli, ut in priori Quaestione observatum est divinam praescientiam cum rerum futurarum contingentia et humana libertate conciliare non valentes, Deo futurorum praescientiam negaverunt: alii vero nullam in rebus esse contingentiam, nullamque in hominibus libertatem, sed omnia coeca quadam necessitate evenire dixerunt. Quibus patet quam sit difficilis, quamque imbecillem humani ingenii captum longe fugiat praesentis Quaestionis resolutio, nisi prius fidei lumine illustretur ac roboretur. Ut itaque haec abdita veritas evidentius effulgeat

Supponendum 1. Praescientiam, quam Deus habet de rebus libere futuris, non esse illorum futurorum effectivam, nec in eorum futuritionem ullatenus influere; imo illam praesupponere, sicut effectus causam sequitur. Haec enim divina praescientia, est actus pure speculativus, immanens in Deo et non operativus ad extra, quo Deus ipse mere contemplatur, et videt obiectum sibi a creatura exhibitum, illud certe non visurus, si a creatura non offeretur: imo et oppositum visurus, si oppositum a creatura fieret. Ita quod illa divina praescientia Deus se habeat instar speculi repraesentantis diversa obiecta et liberos hominum gestus, ac motus ipsi oppositos; aut instar hominis, qui e turri eminenti conspiceret ea omnia, quae in demissa planitie fierent, videretque homines alios in foveam labentes, alios in adversarium digladiantes, alios saltantes, alios aliud agentes: quae certe diversa visio, nullatenus esset causa diversarum illarum actionum, imo illae diversae actiones essent causa illius diversae visionis. Itaque proportione servata, eodem modo de divina praescientia ratiocinandum est; cum enim divinus intellectus de se sit indifferens ad cognoscendam rei futuritionem, vel non futuritionem, veluti determinatur ad videndam futuritionem per rem ipsam, quae revera futura est, supposito decreto divino: unde potius res futurae dici possent causae divinae praescientiae, quam praescientia dicatur causa futurorum; ut aperte docent SS. Patres Graeci: Origenes quidem l. 3. in Epist. ad Rom. explicans illa verba cap. 8. Quos praescivit et praedestinavit, ubi sic ait: In praescientia Dei, neque salutis, neque perditionis nostrae causa consistit. Non enim propterea erit aliquid, quia id scit esse futurum; sed quia futurum est, scitur a Deo antequam fiat. Nam etsi fingimus Deum non praenoscere aliquid futurum, sine dubio erit.

Idem Iustinus Martyr quaestione 58. ad Orthodoxos, ubi proferens rationem cur praescientia Dei non fuerit causa peccati Adae et Angelorum, sic loquitur: Non est praescientia causa eius, quod futurum est: sed quod futurum est, causa praescientiae. Siquidem non praescientiam consequitur futurum, sed futurum consequitur praescientia, et haudquaquam praescius est causa futuri.

Similiter sanctus Athanasius in sermone de Cruce Domini, neque, inquit, ut inservientes Propheticis verbis ita contra Christum ausi sunt; sed suo ipsemet studio sponte, volentesque illa perpetrarunt, ut non Propheta istarum rerum auctor sit, aut causa: sed ipsorum voluntas, quin potius ipsi in causa fuerunt ut talia de ipsis Prophetae praedivinarent. Idem sentiunt Patres Latini et in primis S. Hieronym. in cap. 26. Ieremiae, Non enim, inquit, ex eo quod Deus scit futurum aliquid, idcirco futurum est: sed quia futurum est, Deus novit quasi praescius futurorum: Et August. lib. 5. De Civitate, cap. 10.

Neque enim ideo peccat homo quia Deus illum peccaturum praescivit: imo ideo non dubitatur ipsum peccare, cum peccat, quia ille, cuius praescientia falli non potest, non fatum non fortunam, non aliquid aliud, sed ipsum peccaturum esse praescivit; qui si nolit, utique non peccat; sed si peccare noluerit, hoc etiam praescivit.

Nimirum quia Deus sese creaturae libertati accommodat, ita quod non aliud praesciat, quam quod ipsa libere fecerit aut omiserit, adeo ut determinatio libera creaturae sit veluti regula et mensura illius divinae praescientiae. Denique S. Anselmus in Elucidatorio circa medium, Omnia quae facturi erant homines futuri, Deus futura praescivit et per Prophetas fienda praedixit. Non tamen praescientia aliquam necessitatem intulit ut fierent, sed potius ipsi necessitatem intulerunt cum suam voluntatem explerent. Quibus aperte constat, divinam praescientiam non esse causam futurorum, nec res idcirco futuras, quoniam a Deo praescitae sunt: sed idcirco praesciuntur, quia futurae sunt.

Supponendum 2. Duplicem distingui posse necessitatem, nimirum antecedentem et consequentem, seu consequentis et consequentiae. Antecedens dicitur, quae non supponit usum libertatis, nec voluntatis exercitium, qualiter v. gr. homo est necessario risibilis, quia est rationalis, independenter ab hominis libertate. Consequens necessitas est, qua provenit ex suppositione consequente usum libertatis et pendet aliquo modo a voluntate nostra, ita quod non esset talis necessitas ex eo sequenda, nisi voluntas nostra se libere determinaret. Unde sicut potest voluntas absolute non se determinare ad actum quem libere producit, ita potest efficere ut numquam talis suppositio sit in rerum natura. Sic necessarium est aliquid esse futurum ex hypothesi et suppositione, quod futurum sit. Neque enim potest simul esse futurum et non futurum in sensu composito. Sicut enim implicat coniungi, simul esse et non esse eiusdem rei, ita pariter implicat eandem rem esse futuram et non futuram. Prior necessitas excludit libertatem actus, quia nimirum sequitur ex suppositione antecedente usum libertatis, qualis v. g. est necessitas moriendi, quando enim necessitas est antecedens, tunc non est in potestate voluntatis efficere ut existente tali suppositione, non sit actus, qui ex illa necessario sequitur. Posterior vero necessitas, nempe consequens non destruit, sed servat integrum usum libertatis, qualis est necessitas loquendi dum aliquis de facto libere loquitur, quia non tollit, nec impedit potentiam liberam; sed potius illam praesupponit, eiusque liberum exercitium. Unde licet dum voluntas vult, non possit non velle, quia Quidquid est, quando est, necesse est esse, nihilominus absolute potest non velle, quia libera fuit ad volendum vel non volendum.

Supponendum 3. Ex Doctore in primum dist. 39. quaestione unica numero 26. hoc esse discrimen inter determinatam veritatem propositionum de praeterito, de praesenti, de futuro, Quod, inquit Doctor, non est similis veritas in illis de futuro, sicut in illis de praesenti et de praeterito. In praesentibus quidem et praeteritis, est veritas determinata, ita quod alterum extremum est positum et ut intelligitur positum non est in potestate causae, ut ponatur, quia licet in potestate causae, ut est prior naturaliter effectu, sit ponere effectum, vel non ponere; non tamen et effectus intelligitur iam positus in esse. Talis autem non est determinatio ex parte futuri, quia licet alicui intellectui sit una pars vera determinate et etiam una pars sit vera in se determinate, licet iam nullus intellectus apprehenderet, non tamen ita, quin in potestate causae sit pro illo instanti ponere oppositum. Quibus indicat maiorem esse necessitatem consequentis in praeterito et praesenti quam in futuro, quia praeteritum et praesens iam sunt extra suas causas, ita ut non possit ullatenus voluntas eorum positionem tollere, vel impedire: positio autem futuri cum nondum sit extra suam causam, censeri potest adhuc causa illam suppositionem tollere, et impedire saltem hypothetice: quando enim voluntas nondum est determinata ad volendum, adhuc censetur posse futuram volitionem suspendere et non elicere; ubi autem de facto voluit, aut vult, non potest amplius illam volitionem suspendere. Hinc minor est libertas consequens respectu actus praesentis aut praeteriti, quam respectu actus futuri. Unde si non obstante necessitate consequenti, locutio mea actualis est libera, multo magis locutio mea futura erit etiam libera, non obstante tali necessitate.

Conclusio prima. — Certitudo et infallibilitas divinae praescientiae rerum contingentiam non solvit. Haec est communis inter Theologos et

Probatur 1. Divina praescientia non efficit, sed supponit obiectum: ergo non solvit, sed supponit rerum contingentiam. Antecedens patet ex auctoritatibus sanctorum Patrum in prima suppositione laudatorum, quod etiam ratione suadetur. Scientia, quae est causa operis, illa est quae voluntatem et potentiam artificis dirigit ex cognitione operantis, in suo opere efficiendo, illa vero quae non dirigit artificem ad opus efficiendum, sed perinde opus fieret, quamvis illa non esset, manifeste non est causa operis, imo supponit illud opus: sed talis est divina praescientia, quae licet tempore antecedat res existentes, nihilominus non antecedit, sed supponit illorum futuritionem in Essentia divina repraesentatam et a divina voluntate decretam: ergo illa non efficit futuritionem rei contingentis, sed supponit, adeoque illius contingentiam non solvit.

Probatur 2. Rerum contingentia stat cum determinatione earum ad alteram contradictionis partem a divina voluntate facta: ergo multo magis stabit cum infallibilitate Scientiae divinae, quae illam determinationem supponit. Patet antecedens. Primo, quia futurum contingens eveniet per causas contingentes et non necessario operantes: ergo licet a divina voluntate determinetur illius existentia, non minus erit contingens. — Deinde, causa non tollit ab aliquo id, quod ipsi competit ex sua ratione formali nisi conferat illi aliquid oppositum: sed divina voluntas determinans futurum contingens, nihil ipsi confert intrinsecum, quod opponatur eius contingentiae: ergo haec determinatio contingentiam non solvit. — Denique, determinatio futuri contingentis est omnino libera et de re vere contingenti; in eodem enim aeternitatis instanti, in quo divina voluntas rem determinavit futuram, potuit futuram non determinare: ergo non necessario, sed libere determinata est illa futuritio. — Patet etiam prima consequentia: si enim divina determinatio, quae antecedit et efficit rerum futuritionem, illam non solvat, multo minus illam solvet scientia, quae illam futuritionem contingentem supponit. Adde quod facta determinatione divinae voluntatis circa aliquid futurum, illud eveniret infallibiliter, etiamsi per impossibile Deus illud nesciret: ergo multo minus certitudo divinae scientiae solvit rerum futurarum contingentiam, quam determinatio voluntatis illam futuritionem decernentis.

Probatur 3. Sicut noster intuitus se habet ad ea, quae videmus, eodem modo se habet divina scientia ad ea, quae Deus intuetur: atqui noster intuitus nullam rebus a nobis visis necessitatem imponit: ergo nec divinus intuitus rebus contingentibus a se cognitis aliquam necessitatem imponit. Unde Boetius 5. De consolatione prosa 6.: Quid ergo postulas ut necessaria fiant quae divino lumine lustrantur, cum nec homines omnes necessaria esse faciant, quae vident? Num quae praesentia cernis aliquam eis necessitatem tuus addit intuitus?

Dices 1. Quae Deus scivit necessario, necessario evenient: sed Deus necessario scivit res futuras v. g. fore Antichristum: ergo ille necessario eveniet. Patet maior: in bona enim argumentatione, in qua antecedens est necessarium, etiam consequens necessarium est: sed antecedens huius consequentiae, Deus scivit Antichristum futurum: ergo erit, est necessarium, nempe Deus scivit, quia illa scientia est aeterna et absoluta, cum sit ipsa Dei substantia, adeoque est necessaria: ergo etiam consequens, nempe Antichristus erit, pariter est necessarium. Quod autem necessarium est, non est contingens, quia necessarium et contingens sunt modi oppositi entis, necessarium enim est, quod non potest non esse, contingens autem, quod potest non esse: ergo si divina scientia sit necessaria, res futurae non erunt contingentes.

Distinguo maiorem. Necessario evenient, necessitate absoluta et antecedente, nego: necessitate hypothetica et consequente, concedo. Similiter ad probationem dico, antecedens illius consequentiae, Deus scivit Antichristum fore, ergo erit, non esse necessarium necessitate simplici et absoluta, sed tantum consequenti et hypothetica; sicut enim Deus libere decrevit Antichristum fore, ita pariter libere decernere potuit Antichristum non fore; ideoque sicut scit Antichristum fore, ita pariter scire potuit Antichristum non fore, et consequenter ipsius divina scientia de Antichristo futuro tantum est necessaria necessitate consequentis, et ex praesupposito divino decreto libero de futuritione Antichristi. Nec refert quod illa divina scientia simpliciter sit necessaria quantum ad entitatem, eo quod eadem sit realiter cum Essentia divina, quae est ens summe necessarium, non enim minus libera est quantum ad terminationem ad obiecta secundaria, ad quae terminatur prout sunt. Unde videt contingentia quae contingentia sunt, et necessaria quae necessaria.

Dices 2. Si divina praescientia falli non possit omninoque sit certa, quae Deus praescivit, necessario evenient: ergo vel divina scientia non est infallibilis et certa, vel quae sunt a Deo praescita, non sunt contingentia, sed necessaria.

Distinguo sequelam antecedentis. necessario evenient necessitate simplici et absoluta, quae solvat rerum contingentiam, nego; necessitate conditionata et consequenti, quae non solvat, sed supponat rerum contingentiam, concedo.

Conclusio secunda. — Divina praescientia non officit humanae libertati. Haec est de Fide, patetque illis omnibus Scripturae textibus quibus humana libertas statuitur, maxime vero Deuteronomii cap. 30.: Testes invoco hodie Coelum et Terram, quod proposuerim vobis vitam et mortem, benedictionem et maledictionem. Elige ergo vitam ut et tu vivas et semen tuum. Iosue 24.¹ Optio vobis datur, eligite hodie, quod placet, cui servire potissimum debeatis. Quibus Iosue allicit filios Israel ut libere Deo vero obsequantur, cui omnes responderunt: Deo nostro serviemus et obedientes erimus praeceptis eius.

Psal. 94.: Hodie si vocem eius audieritis, nolite obdurare corda vestra. Hoc est, si internam Spiritus sancti vocem et inspirationem perceperitis, ei acquiescite et nolite resistere. Supponit ergo esse in eorum potestate, vel monitioni divinae obtemperare, vel ei refragari. — Ecclesiastici 15. vers. 14.: Deus ab initio constituit hominem et reliquit eum in manu consilii sui. Et vers. 17.: Apposuit tibi aquam et ignem, ad quod volueris porrige manum. Ante hominem vita et mors, bonum et malum, quod placuerit ei, dabitur illi, etc. Ex quibus sic argumentor: illud non officit nostrae libertati, quod stat cum libertate: sed certitudo et infallibilitas divinae praescientiae stat cum libertate: ergo illam non solvit.

Probatur 2. idque ratione S. Augustini lib. 5. De Civit. Dei, cap. 9. ubi docet, quod etsi Deus necessario praevideat quae sumus acturi, non tamen illa necessario, sed libere esse a nobis facienda, quia praevidendo nostras voluntates, etiam praescivit eas sponte operaturas; respondens enim Ciceroni dicenti: Si est certus ordo causarum, quo fit omne quod fit, fato fiunt omnia, ait:

Non est consequens ut si Deo certus est omnium ordo causarum, ideo nihil fit in nostrae voluntatis arbitrio; et ipsae quippe nostrae voluntates in causarum ordine sunt, qui certus est Deo, eiusque praescientia continetur, quoniam et humanae voluntates humanorum operum causae sunt, atque ita omnes qui rerum causas praescivit, profecto in eis causis etiam nostras voluntates ignorare non potuit, quas nostrorum operum causas ante praescivit.

Constat ergo scientiam divinam non officere libertati, imo supponere et statuere libertatem. Si enim ipsi officeret, seipsam destrueret, quia sciret aliquid fore liberum, quod liberum non foret, nec rem liberam novisset, ut revera sit libere.

Probatur 3. Illud non solvit libertatem, quod eam supponit: sed divina praescientia libertatem supponit: ergo etc. Probatur minor. Scientia enim supponit seibile: ergo scientia de futuro supponit futurum. Constat antecedens: Consequentia probatur ex iis omnibus SS. Patrum dictis in prima suppositione. Confirmatur insuper ex S. Hieron. Dialogo contra Pelagian.: Non ideo peccavit Adam quia hoc futurum noverat; sed praescivit Deus quasi Deus, quod ille erat propria voluntate facturus. D. Leo serm. 16.: Non impias furentium manus immisit in se Dominus, sed admisit, non praesciendo quod faciendum esset, egit, ut fieret. Damascenus, Dialogo adversus Manichaeos:

Quod praescientia Diabolo minime causa fuerit cur malus fieret, hinc constat, nam nec medicus dum futurum morbum praenoscit, morbo causam affert. Verum morbi quidem causa in praepostera et immoderata vitae ratione consistit, at medici praenotio eruditionis ipsius argumentum est. Praenotionis autem causa haec est, quod ita futurum erat.

Et Augustinus lib. 5. De Civit. Dei, cap. 6:

Non ergo propterea nihil est in nostra voluntate, quia hoc praescivit, quid futurum esset in nostra voluntate. Non enim quia hoc praescivit, nihil praescivit. Porro si ille qui praescivit quid futurum esset in nostra voluntate, non utique nihil, sed aliquid praescivit: profecto et illo praesciente est aliquid in nostra voluntate. Quocirca nullo modo cogimur, aut retenta praescientia Dei tollere voluntatis arbitrium, aut retento voluntatis arbitrio Deum (quod nefas est) negare praescium futurorum: sed utrumque amplectimur, utrum> que fideliter et veraciter confitemur, illud ut bene credamus, hoc ut bene vivamus.

Quibus constat divinam praescientiam supponere nostros liberos actus, adeoque illis non officere.

Dices. Divina praescientia supponit decretum: sed quod est a Deo decretum, est necessarium, non autem liberum: ergo divina praescientia supponit rem necessariam, non autem liberam. Maior patet ex praecedenti Quaestione. Minor vero probatur: illud est necessarium, quod non potest non esse; sed quod est a Deo decretum, non potest non esse: ergo est necessarium.

Distinguo maiorem. Quod est decretum, est necessarium necessitate consequenti, concedo; antecedenti, nego. Sicut enim Deus decrevit rem futuram, ita pariter libere decernere potuit illam non esse futuram. Adeoque licet res decreta a Deo ut futura, non possit non esse futura, quia quod revera futurum est, non potest non esse futurum, sicut quod revera praesens est, non potest non esse praesens: nihilominus haec necessitas est tantum consequens ad liberam Dei determinationem de rebus futuris. Haec autem consequens necessitas non solvit libertatem, sed supponit; Deus enim non decernit futuros actus nostrae libertatis, nisi ubi in instanti suae aeternitatis cui obiective omnia sunt praesentia, videt illam sese libere determinare ad suos actus; illam enim non praedeterminat physice, sed condeterminat, ut probavimus in moralibus et in physicis.

Ex praecedenti Quaestione liquet, omnes Theologos invicem consentire, in asserenda certa Dei notitia de contingentibus absolute futuris; at non eadem est eorum sententia de contingentibus conditionate tantum futuris, seu quorum existentia pendet ab aliqua conditione, quae si poneretur revera existerent; quia vero nusquam ponetur talis conditio, sic nulla umquam erit eorum contingentium existentia. Tres enim in sententias maxime scinduntur diversa Theologorum Modernorum placita, sunt enim aliqui hanc de conditionate futuris certam Deo notitiam denegantes: quidam vero Deum certo quidem nosse contingentia conditionate futura affirmant, sed praesupposito prius conditionato decreto: ceteri denique contendunt illam de conditionate futuris certam notitiam Deum habere antecedenter ad omne decretum conditionatum, et independenter a qualibet hypothetica divinae voluntatis determinatione. Quid autem in tanta controversia verius asserendum sit, resolvetur tribus in sequentibus Quaestionibus: in quarum Prima probandum est Deum certo scire contingentia determinate futura; in Secunda, admittenda esse in Deo decreta conditionata; in Tertia vero resolvendum Deum haec conditionate futura nosse tantum dependenter a conditionato decreto, adeoque explodendam esse scientiam mediam, quam tantopere nonnulli Moderni Theologi iactitant.

Notandum 1. Futura conditionata esse triplicis generis, quorum prima necessariam habent connexionem cum conditione ponenda v. g. Si Petrus currat, movebitur. Si Deus producat Ioannem, erit animal rationale. Secunda habent quidem connexionem cum conditione, non tamen necessariam, sed contingentem, nihilominus ita convenientem, ut consequens inferatur ex antecedenti, saltem probabiliter, ratione talis conditionis v. gr. Si Petrus vocetur a Deo, consentiet: Si diu steterit in peccato mortali, in alia mortalia decidet. Tertia denique futura sunt, in quibus nulla est apparens connexio antecedentis cum consequente, omninoque disparata sunt, quales sunt hae propositiones: Si Iudas Christum prodiderit, Nero matrem suam occidet. Si Turca sederit Constantinopoli, Petrus convertetur Parisiis. Difficultas autem praesens non movetur de prioribus futuris, quia licet conditionata appareant, et per particulam conditionalem (Si) explicentur, nihilominus revera absoluta sunt et necessaria. Solum ergo restat discutiendum, an Deus certo noverit conditionate futura secundi et tertii generis.

Notandum 2. Hoc maxime discrimen esse inter creatam et divinam cognitionem, quod haec cum infinita sit et omnimode comprehensiva, nedum res noverit priusquam existant, videatque necessariam et naturalem connexionem, quam nonnulla habent cum aliis, puta risibilitatem cum rationalitate, effectum cum sua causa; sed ultra intuitive etiam conspiciat connexionem liberam, quam res aliqua, licet omnimode disparatae, habent ad invicem, non quidem ex natura sua, sed ex libera ordinatione Dei pro nutu statuentis ac decernentis quarumdam rerum eventus ex aliarum existentia, puta victoriam integram quam Ioas Rex Israel de Syris erat reportaturus, si sexies iaculo terram percussisset, ita dicente Propheta Eliseo: si percussisset quinquies, aut sexies, sive septies, percussisset Syriam usque ad consumptionem. Ita namque Deus statuerat generalem fore Syriae devastationem a Rege Ioas, si terram pluries iaculo percussisset quam tribus vicibus. Secus autem est de limitata ac coecutienti creata notitia, quae cum illam conditionem a Deo praescriptam inter res disparatas non percipiat, etiam iudicat nullam inter eas esse connexionem, adeoque propositiones conditionaliter ex rebus disparatis illatas esse omnino falsas. Quod diserte exprimit Nemesius Christianus Philosophus, 44. cap. lib. De Natura hominis, nos enim, inquit, futurorum nihil omnino scientes, et in praescientia dumtaxat intuentes perperam eventa diiudicamus; Deo vero etiam futura perinde sunt atque praesentia.

Notandum 3. Circa praesentis Quaestionis resolutionem maxime triplicem Auctorum esse sententiam. Curiel. lib. 1. controversiarum, controv. 7., Corneio hic art. 13. disp. 3. dubio 2. et Claudius Typhanius novissimus Societatis scriptor, libro De Ordine deque priori et posteriori cap. 25., docent futura contingentia conditionate non cognosci a Deo certo, sed tantum coniecturaliter. Aliam autem sententiam finxit Navarret. controv. 56. § 2.; affirmat enim non solum in Deo non esse scientiam coniecturalem talium conditionatorum, sed neque formalem, at tantum virtualem et eminentialem, co quod, inquit, nullum de talibus conditionate futuris in Deo sit decretum formale et actuale, sed solum eminentiale et virtuale. Ceteri vero Theologi unanimi consensu docent Deum certo et actu talia conditionate futura cognoscere, quibuscum ut sentiamus, sit

Conclusio unica. — Deus certo cognovit contingentia conditionate futura.

Probatur 1. pluribus, sed maxime tribus Scripturae testibus, quibus certa et infallibilis de his conditionate futuris notitia Deo tribuitur. Primus textus ex illustrioribus legitur 1. Reg. cap. 23.¹ ubi David cum Deum interrogasset et consuluisset his verbis, Domine Deus Israel, audivit famam servus tuus quod disponat Saul venire in Ceilam ut evertat urbem propter me: si tradent me viri Ceilae in manus eius. Respondens Dominus, ait, descendet. Rursus David, si tradent me viri Ceilae et viri qui mecum sunt in manus Saulis? Et dixit Dominus, tradent. Quibus verbis constat primo Davidem interrogasse, non de praesenti solum affectu Saulis et Ceilanorum, sed de eventu futuro, dicit enim si tradent. 2. Eventus ille fuit tantum futurus conditionate, siquidem de facto David non remansit Ceilae, nec ibi expectavit adventum Saulis. Unde haec traditio a Ceilanis non erat absolute, sed tantum conditionate futura. 3. Deus absolute et sine ulla modificatione suae assertionis respondit de Saule, descendet, et Ceilanis tradent: ergo utrumque praesciebat certo et infallibiliter, alioquin suam assertionem periculo falsitatis exposuisset, quod asserere impium esset.

Adde. Quod Deus respondet de futuro eventu qualiter illum cognoscebat, affirmat autem traditionem illam futuram, si David remaneret Ceilae: ergo determinate et certo illam traditionem ex conditione cognoverat, ut exponit S. Hier. ad illa verba, si tradent me viri et si descendet Saul, descendet, inquit, quasi diceret, si hic steteris descendet; et quod ait, si tradent me viri Ceilae et Dominus ait tradent, iste est sensus, si descenderit Saul et hic te invenerit, tradent. — Alter textus deducitur ex Sapientia 4. cap. ubi de iusto praecipiti morte ex hac vita adempto dicitur: raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius, aut ne fictio deciperet animam illius. Quibus verbis significatur: Primo futuram illam mutationem et deceptionem tantum sub conditione non ponenda, nempe si talis diutius vixisset. Secundo Deum ad cuius nutum vita et mors hominum solvitur, certo novisse illam futuram mutationem et deceptionem, si iustus ille diutius vixisset, alioquin inconsulto ipsum morte praecipiti rapuisset e vivis, ne malitia mutaret intellectum eius. — Tertius textus legitur Matth. 11. et Luca 10. ubi Christus duabus civitatibus Israel propter earum civium obdurationem exprobans, ait: Vae tibi Corrozain, Vae tibi Bethsaida, quia si in Tyro et Sidone factae essent virtutes, quae factae sunt in vobis, olim in cilicio et cinere paenitentiam egissent. Verumtamen dico vobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die iudicii quam vobis. Quibus verbis constat primo Christum loqui solum de eventu conditionate futuro, nempe de paenitentia Tyriorum et Sidoniorum, si Christus apud eos illa miracula fuisset operatus, quae in civitatibus

Corrozain et Bethsaida ediderat: quae paenitentia reipsa non extitit, nec futura fuit absolute, eo quod posita non fuerit conditio, nempe miraculorum patratio. Secundo Christus certo noverat futuram illam paenitentiam, si talis conditio fuisset posita, alioquin nec ita acriter exprobrasset, nec ita certo asseruisset Tyrios et Sidonios in cinere et cilicio paenitentiam acturos, alias suam assertionem falsitati exposuisset. Si autem Christus ut homo illam paenitentiam conditionate futuram noverat, multo magis id noverat ut Deus, cumque omnis Dei cognitio certa sit et infallibilis, etiam certo et infallibiliter illam paenitentiam conditionate futuram noverat. — Quartus denique locus illustris deducitur ex 3. Regum cap. 11. et Exodi 34. ubi prohibet Deus filiis Israel, ne connubia iungant cum alienigenis uxoribus sibi vicinis. Non ingrediemini, inquit, ad eas, neque de illis ingredientur ad vestras, certissime enim avertent corda vestra ut sequamini Deos earum; cuius praedictionis eventus etsi revera extiterit in Salomone, qui cum iam esset senex, ut ibidem sacer textus eloquitur, depravatum est cor eius per mulieres ut sequeretur Deos alienos; nihilominus talis eventus a Deo praedictus, erat tantum conditionate futurus respectu eorum omnium qui poterant connubia ducere cum alienigenis nec tamen duxerunt. — His omnibus textibus plures alii subiici possunt, maxime vero illud Ezechielis 3. cap.: Non ad populum profundi sermonis et ignotae linguae tu mitteris, etc. Et si ad illos mittereris, ipsi audirent te. Item illud Ieremiae 38. Propheta Regi Sedeciae ait: si exieris ad principes Regis Babylonis, vivet anima tua et civitas haec non succendetur igni et salvus eris tu et domus tua. Quod tamen reipsa non contigit; Sedecias enim iuxta consilium Prophetae non exivit. Item Matthaei 24. Nisi breviati fuissent dies illi, non fuisset salva omnis caro, sed propter Electos breviabuntur. Videt ergo Deus plures potuisse perire, si diu staret Antichristi persecutio, qui tamen non peribunt propter breviatos illius persecutionis dies. Denique prima ad Cor. 2: Loquimur Dei sapientiam in mysterio, quae abscondita est et quam nemo principum huius saeculi cognovit. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent. Idest tam infandum scelus non commisissent crucifigendo Christum, si novissent illum. Qua notitia cum reipsa non extiterit, nec pariter defuit crucifixio.

Probatur. haec eadem veritas sanctorum Patrum auctoritatibus, quorum aliqui passim supponunt Deum habere scientiam conditionatam in suae providentiae et Electorum praedestinationis administratione, qua fit ut nonnullos e vita substrahat in statu gratiae, ne si diutius viverent in peccata laberentur et sic aeternam damnationem incurrerent. Sic in primis Gregorius Nyssenus, Oratione de infantibus, qui praematura morte substrahuntur e vivis, ait: Divinae esse providentiae eiusque perfectae sapientiae non solum contractos sanare morbos, sed etiam ne omnino quispiam in illicitis versetur prospicere. Cuius rationem sic reddit, ut asserat Deum certissime scire, quid futurum esset de illo infante si longius aetatem duceret: est enim consentaneum, ab illo, qui peraeque futurum novit ac praeteritum, prohiberi parvuli progressum ad perfectam aetatem, ne malum illud, quod praesciens illa vis et facultas cognoverit in eo qui victurus esset, ita perficiatur, atque si quis ea voluntate arbitrioque victurus fuisset, materia nequitiae vita fiat. Quibus verbis S. Greg. ostendit non probabilem, nec incerto velut exitu suspensam ac dubiam in Dei notitia versari illationem, non modo quae potuit esse, sed quae reipsa fuisset si diutius infans vixisset. Ipsi concinit Cyrillus Alexand. libr. 3. contra Iulianum, ubi de Adami lapsu et mox subiecta poena disserens, laudat Porphyrii sententiam, Porphyrius, inquit, sic in lib. ad Nemertium scribit: Deus autem qui futura novit, alios propter pietatem adhuc Iuvenes e vita praeripit, alios ob detrimenta quae per illos erant necessariis suis importanda, alios item ob ingentes quae futurae erant calamitates, ante substrahit. His adstipulatur sanctus Chrysostomus libr. 1. ad Stagyrium, ubi solvens quae contra divinam providentiam solent opponi, maxime vero cur aliqui antequam ad eam pervenerint aetatem, in qua bona discernere possint a malis, tamquam magna scelera commiserint, puniuntur; respondet, multos illorum nosse Deum malos alioqui futuros, atque ideo velut pedicis quibusdam, sic eos poenis istis coercere.

Eadem veritas ratione probatur. Quidquid est verum, scitur a Deo: sed futura conditionata sunt vera: ergo Deus scit illa esse vera. Maior constat; Deus enim cum infinita intelligendi virtute sit praeditus, evidentissime conspicit et cognoscit quidquid est scibile; quod autem verum est, scibile est, adeoque si contingentia conditionate futura sint vera, sunt scibilia, et consequenter a Deo sciuntur. Itaque probatur minor. Primo quidem, conditionate futura non minus vera sunt, quam quae sunt absolute futura: sed absolute futura, sunt determinate vera, ut probatum est: ergo etiam conditionate futura sunt vera.

Probatur maior. Non minus est contradictio praecisa et immediata inter contingentia conditionate futura et contradictorie enuntiata, quam sit inter absolute futura: v. g. non minor est harum propositionum contradictio: si Saulus tali modo vocetur a Christo, convertetur et fiet vas electionis, et si tali modo vocetur non convertetur, quam sit inter has duas propositiones: Saulus tali modo vocatus a Christo convertetur, et eodem modo vocatus non convertetur: ergo cum ratione huius contradictionis, una propositio enuntians absolute futurum, sit determinate vera et alia determinate falsa, ita pariter duarum propositionum contradictoriarum de futuro contingenti conditionate, una erit determinate vera et alia determinate falsa, et consequenter illud quod enuntiant, erit determinate verum, aut falsum.

Confirmatur. Propositio conditionata non differt ab absoluta de eodem obiecto, nisi penes conditionem, quae si ponatur, propositio erit absoluta: ergo sicut absoluta est determinate vera vel falsa, sic eadem conditionalis de eodem obiecto conditionate futuro, est distincte et determinate vera vel falsa. Patet haec consequentia, quia conditio penes quam solam differt propositio conditionalis ab absoluta, non impedit quominus sit aeque conformis suo obiecto, et consequenter sit aeque vera. — Secundo, illa cognitio est certa et infallibilis, quae fundatur in medio certo et infallibili: sed cognitio, quam habet Deus de contingentibus conditionate futuris, fundatur in medio certo et infallibili, nimirum in decreto conditionato ex parte decreti, sed absoluto ex parte subiecti: ergo pariter cognitio debet esse certa et infallibilis. Maior constat. Minor vero probabitur in sequenti Quaestione. — Tertio, omnis cognitio possibilis, quae nullam imperfectionem involvit, non est Deo deneganda: sed haec contingentium conditionate futurorum notitia certa, nec est impossibilis, nec Deo indigna: ergo est ipsi tribuenda. Maior constat: Deus enim cum sit praestantissimum omnium entium, omnes perfectiones possibiles nullam imperfectionem in suo conceptu involventes necessario debet includere. Minor probatur; Primo quidem quod haec cognitio sit possibilis; quod enim verum est, est etiam scibile a Deo: sed illa futura sunt vera, ut probatum est: ergo pariter a Deo sunt scibilia. Secundo, quod etiam non sit Deo indigna; summa enim perfectio est scire quidquid est scibile, imo imperfectio esset istud ignorare: ergo cum illa contingentia sint scibilia, non est imperfectio, sed summa perfectio illa cognoscere.

Obiiciunt 1. Contra sentientes, replicantque, nihil ex allatis Scripturae textibus inferri posse in confirmationem nostrae Conclusionis, siquidem haec a Scriptura proferuntur, vel tantum per exaggerationem humanam, vel secundum probabilem tantum cognitionem quam Deus habet de huiusmodi futuris, considerando scilicet inclinationem causarum secundarum, qua positis illis conditionibus, de se magis erant inclinatae ad hos effectus praenuntiatos quam ad oppositos. Idque confirmant ex verbis sequentibus Matth. 11., ubi cum Christus obiurgasset Corrozain et Bethsaida, subiungit: Et tu Capharnaum, numquid usque in Caelum exaltaberis? Usque in Infernum descendes, quia, si in Sodomis factae fuissent virtutes, quae factae sunt in te, forte mansissent usque in hanc diem, ubi particula forte solam coniecturalem et probabilem notitiam, non autem infallibilem et certam denotare videtur.

Respondeo 1. Hanc replicam nullius esse momenti, et impugnari ab ipsomet S. Augustino, qui in libro de bono perseverantiae cap. 9. agens de Tyriis et Sydoniis ait, sed nunquid possumus dicere, etiam Tyrios et Sidonios talibus apud se virtutibus factis credere noluisse, aut credituros non fuisse si fierent? Cum eis ipse Dominus attestetur quod acturi essent magno humilitatis paenitentiam, si in eis facta essent divinarum illa signa virtutum. Quibus S. Augustinus fatetur certo Tyrios fuisse credituros, si talia signa vidissent. Deinde, si tantum coniecturalis fuisset Christi cognitio de futura Tyriorum et Sidoniorum paenitentia, nullam causam habuisset tam acriter obiurgandi Iudaeorum obdurationem, nec Christo conveniens erat, ut ad exprobrandum Iudaeis infidelibus gravia ipsorum peccata, assumeret dubia, et falsitati exposita.

Adde. Quod iam dixerimus, particulam forte non significare dubitationem Dei asserentis, sed assumi ad aperiendam contingentiam eventus et arbitrii libertatem. Denique, illorum contingentium certa veritas, etiam exinde patet, quod interdum praedicentur et praenuntientur a Prophetis; praedictio autem prophetica, quae non est comminatoria, est omnimode certa et infallibilis, alias nullo modo foret prophetica certitudo.

Obiic. 2. S. Augustinum lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 14. ubi explicans illud Sapientiae 4: Raptus est ne malitia mutaret intellectum eius, ait: Dictum est secundum pericula vitae huius, non secundum praescientiam Dei, qui hoc praescivit quod futurum erat, non quod futurum non erat. Quibus verbis S. Augustinus significare videtur Deum non certo et infallibiliter cognoscere hoc futurum conditionatum, scilicet hominem peccaturum, si diutius vixisset; sed de illo habuisse tantum cognitionem coniecturalem fundatam in periculo, nec mutaretur propter vehementes occasiones quas absolute praevidebat. Item saepe affirmat figmentum esse praesciri a Deo quae non sunt futura; sic lib. 2. contra duas Epistolas Pelagii, quomodo, inquit, praescivit ea futura, nimirum opera parvulorum ante adultam aetatem morientium quae fecissent si adolevissent.... quia praescientia eius falli non potest, non praescivit non futura. Item libr. De Praedestinatione Sanctorum cap. 12. Unde talibus viris, idest Semipelagianis, in mentem venerit, ut futura quae non sunt futura puniantur, vel honorentur merita parvulorum. Ipsi concinunt S. Prosper Epist. ad sanctum Augustinum, ubi de eisdem Semipelagianis loquens, ait: futura quae non sunt futura confingunt. Et S. Damascenus in Dialogo adversus Manichaeos refutans errorem eorum qui dicebant Deum non debuisse creare Homines aut Angelos quos ante praescivit peccaturos, ait: quonam autem modo praescire queat quod futurum non est? Nam si aliquem peccaturum praescivisset, neque eum condidisset, praescientia haec non esset, sed impostura; quemadmodum etiam cognitio est earum rerum quae sunt, sic praenotio eorum est quae certo futura sunt: ergo ex mente SS. Augustini, Damasceni et Prosperi non datur in Deo certa, sed tantum coniecturalis conditionate futurorum notitia.

Nego consequentiam. S. enim Augustinus locis citatis loquitur tantum de praescientia non conditionata sed absoluta, quam admittebant Pelagiani et Semipelagiani independentem a divino decreto, eoque anteriorem, ut refert S. Prosper in eadem Epistola, et secundum quam praescientiam volebant Deum moveri per opera praevisa ad concedendam primam gratiam et primam vocationem ad fidem; quam praescientiam absolutam merito fictitiam appellant Augustinus et Prosper; non autem loquuntur de praescientia conditionata quae supponat conditionatum decretum, quale nos propugnamus; alioquin sibi ipsis aperte contradicerent. S. Augustinus quidem, nam in lib. De Correptione et Gratia cap. 8, loquens de his qui non sunt rapti a Deo, ne malitia mutaret eorum intellectum:

Respondeant, inquit, si possunt, scilicet Pelagiani, cur illos Deus, cum fideliter et pie viverent, non tunc de vitae huius periculis rapuit, ne malitia mutaret intellectum eorum et ne fictio deciperet animas eorum? Utrum hoc in potestate non habuit, an eorum mala futura nescivit? Nempe nihil horum nisi perversissime et insanissime dicitur.

Quibus S. Augustinus affirmat Deum potuisse per talem praescientiam impedire ne illa mutatio in peius foret reipsa: sed non potuit impedire per praescientiam absolutam, nam haec supponit rem absolute futuram: ergo per praescientiam conditionatam, quae nisi perversissime et insanissime, inquit, Deo non potest denegari. Ipsi concinit S. Prosper in Responsione 8. ad excerpta Genuensium:

Cum aliqui pereunt, inquit, non dubitemus ipsorum meritis deputari quod pereunt; quos utique posset Deus iuste damnare si vellet. Et cum aliqui liberantur, non audeamus definire quod digni fuerint liberari: quos utique posset Deus iuste damnare si vellet, etc. De Tyriis autem et Sidoniis quid aliud possumus dicere quam non esse eis datum, ut crederent; quos etiam credituros fuisse ipsa veritas dicit, si talia qualia apud non credentes facta sunt, signa vidissent?

Ac mox dicit non solum Tyrios et Sidonios, sed etiam Corrozain et

Bethsaida potuisse converti, et fideles ex infidelibus fieri, si hoc in eis Dominus voluisset operari. Simili modo interpretandus est S. Damascenus, loquitur enim solum de praescientia absoluta, ut constat ex ipsis verbis, Praescientia haec non esset, sed impostura; non autem loquitur de conditionate futuris, de quibus hic tantum agimus.

Obiiciunt 3. Si futura conditionata aliquam certam in Deo notitiam supponerent, maxime quia ab eo praedicuntur et a Prophetis praenuntiantur: sed exinde non constat illam notitiam esse certam. Probatur: Deus plura in Scriptura per se vel per Prophetas praedixit solum per coniecturam desumptam ex dispositione causarum secundarum, v. g. Isai. 38.²: Dispone domui tuae quia morieris tu, et non vives: et Ionae 3. Adhuc quadraginta dies et Ninive subvertetur: quorum tamen neutrum contigit: ergo ex praedictionibus non colligitur certitudo et infallibilitas divinae cognitionis.

Nego minorem. Omnes enim divinae praedictiones verae sunt et infallibiles, secundum sensum a Deo praedicente intentum, licet in quibusdam non exprimatur, sed subintelligatur aliqua conditio, maxime vero in praedictionibus comminatoriis. Nam, ut docet S. Thomas 2. 2. q. 174. art. 1.³ triplex est Prophetia, scilicet Praescientiae, Praedestinationis et Comminationis; inter quas hoc ponit discrimen quod prima et secunda terminantur ad futura in seipsis; unde ex illis veritas futurorum ex se evidenter colligitur. Tertia vero non respicit futura ut in se, sed dispositionem et ordinationem causarum ad ipsa; supponitque conditionem, puta si peccatores resipiscant et convertantur ad Deum, ipsumque studeant placare per paenitentiam, iuxta illud Ieremiae 18. Si egerit paenitentiam gens illa a malo suo quod locutus sum adversus eam, agam et Ego paenitentiam super malo quod cogitavi ut facerem ei. Non enim fiunt illae comminationes nisi ut homines praeveniant divinam vindictam per eorum resipiscentiam, iuxta illud Ezechielis 18. Nunquid voluntas mea est mors impii, dicit Dominus, et non ut convertatur a viis suis et vivat? Posita autem resipiscentia non sequitur poena quam Deus infligendam praenuntiaverat sub tacita conditione, si peccator non resipisceret.

Obiiciunt 4. Futura conditionata non habent determinatam veritatem: ergo distincte et determinate non possunt a Deo cognosci. Consequentia patet, Deus enim res cognoscit ut sunt, et consequenter quae non sunt determinate vera, non possunt determinate a Deo cognosci. Probatur antecedens, si haberent determinatam veritatem, maxime vel in se, vel in suis causis: sed neutrum dici potest. Non quidem primum: eo modo enim habent veritatem, quomodo habent esse, sed non habent esse determinatum, quia numquam erunt: ergo nec determinatam veritatem in se. Neque etiam secundum, posita etiam conditione adhuc eorum causae productivae sunt indifferentes et indeterminatae ad illa producenda, vel non producenda: ergo non habent determinatam veritatem, nec consequenter determinatam scibilitatem.

Distinguo antecedens. Non habent determinatam veritatem absolutam, concedo: conditionatam, nego: posita enim conditione, voluntas creata sese determinatura erat: cum decreto ponendo, absolute quidem ex parte Dei decernentis, sed conditionate tantum ex parte rei decretae; quod decretum non officit libertati, nec eam praedeterminat, sed tantum condeterminat. Adeoque illa futura contingentia habent determinatam veritatem conditionatam, in suis causis, nimirum in voluntate creata et in divino decreto.

Urgent. Determinata veritas supponit determinatum esse, veritas enim est proprietas entis: sed illorum conditionate futurorum esse non est determinatum: ergo nec etiam determinata est eorum veritas. Probatur Minor: illorum esse non est determinatum, quae nunquam habitura sunt determinatam existentiam, sed erunt mere possibilia et purum nihil: atqui talia sunt ut plurimum futura conditionata; eorum enim plurima nusquam existent, ergo, etc.

Distinguo minorem. Illorum esse non est determinatum absolute: concedo: conditionate, nego: nec exinde sequitur illa esse purum nihil, habent enim verum esse reale obiectivum in mente divina, ex praesupposito decreto conditionato, de conditionata eorum futuritione; unde sicut absolute futura habent absolutum esse repraesentatum in Essentia divina; ita pariter futura conditionata habent esse conditionatum in eadem Essentia divina repraesentatum virtute decreti conditionati.

Instant. Si futura conditionata haberent determinatam veritatem, essent aeternae et perpetuae veritatis: sed hoc dici nequit: ergo, etc. — Minor patet: nam ideo propositiones sunt aeternae veritatis, quia formantur de entibus determinate veris, etiam quatenus abstrahunt ab omni existentia; sed tales essent propositiones de conditionate futuris, si determinatam haberent veritatem, ergo, etc.

Distinguo antecedens. Essent aeternae veritatis per necessariam illationem consequentis ab antecedente, qualia sunt futura absoluta, quae habebunt verum esse, ratione praesuppositi absoluti decreti, nego: essent aeternae veritatis conditionate et ratione praevisionis, qua Deus videt illa de facto esse futura vel non futura, propter scilicet ponendam, vel non ponendam conditionem, concedo: nec hoc ullam implicantiam involvit.

Urgent iterum. Si propositiones de futuris conditionate, essent determinate verae, essent pariter necessario verae: sed falsum consequens: ergo et antecedens. Probatur sequela maioris: Particula enim conditionata (Si) vel significat necessariam connexionem consequentis cum antecedente, vel non: si primum, illa propositio est necessario vera: si secundum, sequeretur dari antecedens verum et consequens falsum; adeoque omnis propositio conditionalis esset falsa, quia inferret consequens ex antecedente legitime sequens, cum tamen sic ex eo non sequeretur. Patet etiam minor; propositiones enim de conditionate futuris non sunt necessario verae, sed contingentes, quia res contingenter futuras enuntiant.

Distinguo maiorem. Essent necessario verae ratione necessariae illationis consequentis ab antecedente, si particula conditionalis (Si) sumatur illative et significet necessariam connexionem consequentis cum antecedente, concedo: si sumatur tantum conditionate, vel promissive, nego: itaque particula conditionalis (Si) triplicem habere potest significationem: potest enim sumi: primo Illative, quando consequens dicit necessariam connexionem cum antecedente v. g. Si Petrus currit, movetur: secundo Promissive, quando consequens habet connexionem cum antecedente ratione voluntatis promittentis v. g. Si viceris, dabo tibi coronam vitae: tertio sumitur Conditionate, quando revera ponitur consequens cum antecedente, quamvis ex natura sua sine eo stare antecedens posset; eo quod consequens non habeat necessariam connexionem cum illo antecedente, sed tantum contingentem ratione conditionis contingentis; quae tamen conditio certo a Deo cognoscitur ponenda, vel non ponenda. Ideoque haec connexio antecedentis cum consequente certo quidem a Deo noscitur, etsi necessaria non sit.

Notandum 1. Divinum decretum esse illam Dei volitionem, qua decernit rerum futuritionem; idque vel absolute, ita quod infallibiliter res decretae evenient; vel tantum conditionate, quando nimirum rerum eventus pendet ab aliqua conditione, quae si ponatur, revera res illa existet; si vero non ponatur talis conditio, etiam res non erit. Rursus hoc conditionatum decretum considerari potest vel ex parte decernentis, vel ex parte rei decretae, seu ex parte subiecti volentis, vel ex parte Obiecti voliti. Priori modo significat non tam firmam ac stabilem voluntatem, quam velleitatem quamdam de habenda hac stabili firmaque voluntate circa aliquod obiectum si conditio aliqua poneretur; talis est haec propositio, Vellem gerere bellum adversus Turcas si id Viro Religioso liceret: in qua propositione non significatur directe voluntas efficax gerendi bellum, sed directe solum exprimitur velleitas et desiderium quoddam formandae talis volitionis efficacis ex hypothesi, quod illa volitio efficax et sincera virum religiosum non dedeceret. Posteriori modo decretum dicitur conditionatum ex parte rei decretae, seu obiecti voliti, quando videlicet actu quidem formatur volitio determinata ex parte volentis; eventus vero suspenditur donec ponatur conditio; v. g. Si Petrus cras audierit Sacrum, dabo illi librum: volitio enim efficax est et sincera dandi librum, dependet nihilominus illa donatio a conditione ponenda, nimirum ab auditione Sacri.

Notandum 2. Hoc esse discrimen inter utrumque illud decretum conditionatum quod Primum summam imperfectionem involvat, eo quod significet inefficacem volitionem et quamdam potentialitatem importet; qua veluti decernens suspensus haeret, videturque impotens ad formandam volitionem efficacem de rerum eventu: quae videlicet volitionis inefficacitas et indeterminatio, Deum omnimode potentem et ens summe necessarium et actuale cum omnino dedeceant, etiam nec in illo reperiri potest tale decretum conditionatum ex parte subiecti decernentis et volentis. Secundum vero non sic; tota namque potentialitas et indeterminatio refunditur non in ipsum volentem, sed in rem volitam, cuius futuritio et existentia pendet ab aliqua conditione, quae si ponatur revera res illa erit futura, si vero non ponatur, eventura non est. De conditionatis posteriori modo solum loquimur, non vero de conditionatis priori modo.

Notandum 3. Praesentem Quaestionem moveri solum de conditionatis, tam consequentibus, quam disparatis, quae in Scriptura sacra declarantur, aut per aliquam revelationem innotescunt. De ceteris vero, quae neutro modo patent, cum omnino incertum sit an invicem habeant aliquam connexionem, vel ex parte rei consequentis ab alia, vel ex parte Dei decernentis illam consecutionem unius rei ab alia cum qua nullam habet ex se connexionem, absurdum esset aliquid statuere: cum talis illatio consequentis ex antecedente, nullatenus innotescat in conditionate futuris non relatis, v. g. in his propositionibus: Si Turca aliquis dormiat Constantinopoli, Petrus convertetur Parisiis: si Socrates ad bellum fuerit profectus, Philosophiae operam dabo. Itaque solum habemus resolvendum an conditionate futura, quae per revelationem innotescunt, puta Tyriorum et Sidoniorum conversio si Christum praedicantem audiissent, etc., supponant in Deo aliquod decretum conditionatum.

Conclusio unica. — Admittenda sunt in Deo decreta, absoluta quidem subiective et ex parte Dei decernentis et volentis, sed conditionata obiective et ex parte rei decretae, ac obiecti voliti.

Probatur primo. Ex illis omnibus Scripturae textibus quibus Deus significat suam voluntatem de rebus conditionate futuris, si conditio fuisset posita, maxime vero 4. Regum 13: Si percussisses terram quinquies, aut sexies, sive septies, percussisses Syriam usque ad consumptionem: quibus verbis Propheta Elisaeus Regi Ioas denuntiat Deum decrevisse generalem Syriae devastationem et statuisse cum ipso Rege Ioas se concursurum ad Syros exturbandos, si quinque, aut sex, aut septem vicibus ipse Rex Ioas terram iaculo percussisset: ergo supponit decretum de illo conditionate futuro, quod tamen non evenit defectu conditionis non positae. Item 3. Regum cap. 9. Deus Salomoni praenuntiat:

Si ambulaveris coram me sicut ambulavit pater tuus, in simplicitate cordis et in aequitate, et feceris omnia quae praecepi tibi, et legitima mea et iudicia mea servaveris; ponam thronum regni tui super Israel in sempiternum, sicut locutus sum David Patri tuo dicens: non auferetur vir de genere tuo de solio Israel. Si autem aversione aversi fueritis vos et filii vestri, non sequentes me, nec custodientes mandata mea, et caeremonias meas quas proposui vobis, sed abieritis et colueritis Deos alienos et adoraveritis eos, auferam Israel de superficie terrae, etc.

Quibus patet Deum sub conditione decrevisse servaturum Thronum Israeliticum penes Salomonis familiam ex praesupposita conditione, quod eius divina mandata tam ipse Salomon, quam eius posteri servarent: quae conditio cum non fuerit completa, ipseque Salomon Deos alienos coluerit, idcirco cap. 11. rursus ei Dominus apparens, ait: Quia habuisti hoc apud te et non custodisti pactum meum et praecepta mea quae mandavi tibi, disrumpens scindam regnum tuum et dabo istud servo tuo. Quibus constat decretum fuisse a Deo servandum Imperium Israeliticum in familia Davidis et Salomonis ex conditione; adeoque constat apud Deum esse aliqua decreta conditionata.

Probatur 2. haec eadem veritas ex sententia omnium sanctorum Patrum priori Quaestione laudatorum, qui divinas praedictiones de rebus conditionate futuris, nusquam tamen implendis, a Deo sincere ordinatas esse affirmant. Quibus accedit unanimis pene veterum Scholasticorum sententia, qui varias movent quaestiones de contingentibus conditionate futuris; et alii pro una parte contradictionis, alii vero pro altera diserte pugnant; adeoque censent alterutram partem in his contingentibus esse determinate veram, proindeque a Deo volitam. Tales sunt illae quaestiones, an si Adamus non peccasset Dei Filius fuisset incarnatus: an si perseverasset originalis innocentiae status, in eo instituta fuissent Sacramenta, ordinata sacrificia, praescripta rerum dominia: et alia id genus, quae, sublata conditione, non evenerunt: quarum quaestionum resolutio certo certius supponit decretum divinae voluntatis de eventu, vel de non eventu talium effectuum in statu innocentiae. Qualiter enim haec extare potuissent nisi Deus voluisset, maxime cum ex iis pleraque pendeant a sola Dei voluntate, ut Verbi Incarnatio, Sacramentorum institutio? etc.

Nec dicas. Doctores Scholasticos his in quaestionibus solum inquirere et resolvere, non quid revera futurum fuisset, si talis posita fuisset conditio, sed tantum quid magis expediret, quidque congruentius foret hac supposita conditione.

Respondeo. Enim non ab eis solum agitari quid in hac hypothesi magis fuisset congruum, sed etiam quid revera evenisset, ut constat ex allatis ab ipsis rationibus, quae non solum eruuntur ex voluntate Dei suaviter et congrue cuncta disponentis, sed etiam ex argumentis theologicis deductis, nimirum ex Scriptura sacra et sanctorum Patrum auctoritatibus, necnon et ratiocinatione et discursu, ut videre est in eorum scriptis, maxime vero apud Doctorem Subtilem.

Probatur tertio ratione. Illorum eventuum futuritio divinum supponit decretum, qui non possunt habere rationem futuri, nisi ab ipso divino decreto: sed conditionate futura nullatenus possunt habere rationem futuri nisi ab ipso divino decreto: ergo illud praesupponunt. Maior per se constat.

Probatur minor. Primo quidem ex iis quae iam diximus ad probandam rerum futuritionem formari et pendere solum a divino decreto. Eodem modo namque ratiocinandum est de futuritione contingentium conditionatorum, ac de futuritione contingentium absolutorum: sed horum futuritio pendet a decreto divino absoluto, tam ex parte Dei decernentis, quam ex parte obiecti decreti: ergo pariter contingentium futuritio conditionata pendebit a decreto conditionato ex parte rei decretae, licet absoluto ex parte decernentis.

— Secundo: Illorum futuritio supponit decretum Dei conditionatum, quorum consequens non sequitur ex antecedente nisi dependenter a voluntate Dei ita statuentis et decernentis: sed devastatio Syriae, v. g. non erat sequenda ex sex aut septem vicibus iaculo percussa terra a Rege Ioas, nisi quia Deus ita ordinaverat, cum nulla inter utramque esset connexio ex natura sua: ergo haec devastatio generalis supponebat decretum divinum; non quidem absolutum cum revera haec devastatio non extiterit: ergo supponebat decretum conditionatum, proindeque datur. — Tertio: Omnis divina promissio, divinumque pactum exprimunt sinceram voluntatem Dei promittentis et paciscentis, qui revera vult implere, quae promittit, si nimirum adsit conditio praesupposita: sed Deus plura de facto promisit et pacta statuit de rebus sub conditione, numquam tamen implendis: ergo Deus habet volitiones et decreta, absoluta quidem quoad actum, sed conditionata quoad obiectum et ratione conditionis non apponendae. Maior per se patet: si enim Deus non vellet sincere implere quae promittit, sequeretur eum hominibus illudere, et falsitatis ac mendacii posset argui in suis promissionibus et pactis: Minor vero probatur ex iam citatis promissionibus de perseverantia Imperii Israelitici penes familiam Salomonis, si custodirent eius mandata, quod cum impletum non fuerit, etiam Salomonis posteri deiecti sunt ab Imperio Israelitico: divisum enim fuit Imperium tempore Roboam filii Salomonis, stetitque tantum super Iudam et Beniamin usque ad Sedeciam, qui ultimus fuit Regum Iuda. — Confirmantur hae omnes rationes ex verbis Christi Matth. 26. ubi obiurgans Petrum, quod gladio percussisset servum Principis Sacerdotum, ait: An putas quia non possum rogare Patrem meum et exhibebit mihi modo, plusquam duodecim legiones Angelorum? Ex quibus verbis sic argumentor: Christus asserit Patrem divinum sibi ministraturum angelicum auxilium si ab ipso rogetur: sed talis subministratio et exhibitio angelici auxilii non ita constanter a Christo assereretur, nisi certo sciret Patrem Aeternum illud auxilium decrevisse, si divinus eius Filius ita exorasset et optasset, alioquin assereret Patrem Aeternum velle, quod revera non volebat: ergo revera positum fuerat decretum conditionatum de ministrando tali angelico auxilio si Christus exorasset: ergo et consequenter tale decretum admittitur.

Dices 1. Si darentur in Deo decreta conditionata, deberent esse libera; sed non possunt illa decreta esse libera: ergo non dantur. Maior patet, decretum enim est illa libera divinae voluntatis determinatio, qua Deus vult aliquid extra se producere, vel non producere. Minor probatur: decretum divinum non censetur liberum, nisi ratione liberae terminationis ad aliquid extrinsecum, quod ex se potest esse et non esse: sed decreta conditionata nihil habent extrinsecum ad quod possint terminari, vel non terminari: ergo non possunt esse libera. Maior constat: cum enim Deus sit ens summe necessarium, sitque immutabilis, non potest esse liber libertate ad actus oppositos, sed tantum ad opposita obiecta, vel ad eiusdem obiecti positionem, aut non positionem; adeoque sic censetur liber ratione liberae terminationis. Minor etiam est evidens; cum enim futurum conditionatum interdum habeat conditionem non ponendam; etiam est de re non futura; et sic plerumque non habet aliquid extrinsecum, ad quod terminetur.

Nego minorem. Sicut enim decreta absoluta dicuntur libera, quia effectus absolute decretus potuit decerni vel non decerni absolute; ita pariter decreta conditionata dici debent libera, quia effectus conditionate decretus potuit a Deo decerni vel non decerni conditionate. Ad probationem distinguo minorem: decreta conditionata non possunt habere liberam terminationem ad effectus, qui numquam erunt, idest, qui sunt omnino impossibiles et repugnantes, concedo: idest qui non sunt futuri, quia non ponetur conditio, quae est specificativa illius decreti, nego: itaque sicut decretum absolutum dicitur, quod terminatur ad effectum absolute venturum; ita pariter decretum conditionatum appellatur, quod terminatur ad effectum futurum sub conditione, ad quem respectum haberet et liberam terminationem.

Dices 2. Illud asseri non debet esse in Deo, quod nec ex revelatione, nec ex Scripturis colligitur: sed talia decreta conditionata, nec ex Scriptura, nec ex revelatione colliguntur esse in Deo: ergo non sunt asserenda. Minor patet: siquidem nullus est Scripturae textus, qui talia decreta significet, imo Scriptura sacra diserte affirmat omnia divinae voluntatis decreta esse impleta vel implenda: Omnia enim quaecumque voluit fecit Dominus, Psalm. 113. Quae autem conditionate diceretur voluisse, non fecisset, adeoque non potest dici illa voluisse.

Nego minorem. Nihil enim frequentius in Scriptura sacra insinuatur, quam vel promissiones sub conditione factae, vel pacta sub conditione expressa quae sinceram Dei voluntatem praeseferunt, non quidem absolutam, sed conditionatam, adeoque etiam decretum conditionatum important.

Adde. Quod qualis est voluntas Dei conferendi posteris Adae iustitiam originalem, si Adamus ipse inditam sibi innocentiam servasset, divinoque mandato de non manducando cibo vetito obtemperasset; tale etiam fuit pactum initum cum Davide et repetitum cum ipsius filio Salomone de Sceptro Israelitico apud eorum posteros in perpetuum salvando, si divinis praeceptis parerent, ut ipsemet David indicat Psal. 131. Iuravit Dominus David veritatem et non frustrabitur eam (Quae verba apertum Dei decretum sinceramque eius volitionem indicant) de fructu ventris tui ponam super sedem tuam, si custodierint filii tui testamentum meum et testimonia mea haec quae docebo eos, et filii eorum usque in saeculum, sedebunt super Sedem tuam. Quod tamen decretum non fuit impletum, quia defuit ponenda conditio, nempe divinorum mandatorum observantia, ut supra diximus.

Dices 3. Decreta illa conditionata ridicula sunt et nugatoria: ergo a Deo arcenda. Probatur antecedens: irrisoria et nugatoria esset promissio, quae pendeat a libero sponsoris arbitrio, quam cum posset ponere, tamen non vellet: v. g. si quis sponderet se daturum aliquid alteri ex hypothesi, quod ad illum tali hora accedat, et ipse in mente haberet talem accessum non expectare, ipsum irrideret: similiter si quis formaret hoc decretum: Dabo tibi centum nummos, si per horam Parisiis Romam adieris et redieris: hoc decretum foret imprudens et illusorium. Sed talia essent decreta conditionata, v. g. decretum de conversione futura Tyriorum et Sidoniorum ex supposita conditione, quod Christus apud illos praedicaret, quae conditio esset impossibilis, cum Deus aliunde statuisset Christum apud Tyrios non esse praedicaturum: ergo talia decreta illusoria essent.

Distinguo antecedens. Decreta essent illusoria et ridicula, si forent de re vana et inutili, et ex conditione omnino repugnante et impossibili, concedo; secus, nego: talia autem non sunt decreta conditionata divina; illa enim omnia vel significant divinae providentiae administrationem, vel divinae misericordiae propensionem ad sublevandam hominis miseriam, vel divinae benignitatis affectum, quo Deus nostrae libertati et voluntati sese accommodat. Non sunt etiam de conditione impossibili aut repugnante: quia illa conditio non repugnat ex natura rei, sed tantum ratione alicuius extrinseci et ex aliqua suppositione accidentali, quae licet non impleatur, nihilominus censeri non debet ridicula promissio, irrisoriumque decretum sub conditione factum; quia ad rationem summi et generalis Provisoris spectat plura decernere sub conditione, quae tamen absolute non vult exequi, propter occultas suae providentiae rationes.

Dices 4. Omne divinum decretum importat et efficit aliquam mutationem physicam et realem in creatura; illam enim deducit de statu possibili ad esse futurum et existens: sed decreta conditionata, quorum conditio nusquam implebitur, non possunt efficere in rebus decretis aliquam physicam mutationem, cum talis creatura decreta nusquam erit: ergo talia decreta sunt impossibilia.

Nego maiorem. Non enim necesse est quod divina voluntas, divinumque decretum inferat aliquam realem et physicam mutationem in creatura ut ad ipsam dicatur libere determinari, ad id enim sufficit mutatio moralis. Deus enim potuit ab aeterno velle, quod homo pro aliquo tempore sit obligatus alicui voto aut praecepto, et irretitus aliquo reatu poenae; sequenti autem tempore solutus existat ab his omnibus vinculis, nempe dispensando ipsum a voto et ab observantia praecepti et solvendo reatum, vel per sufficientem contritionem et satisfactionem iam exhibitam, vel per misericordem indulgentiam et delicti gratuitam remissionem; quae omnia solam moralem mutationem in homine efficiunt; nihilominus sufficiunt ad terminandam Dei liberam volitionem: adeoque ad id non requiritur realis et physica mutatio. Ad minorem dico, decreta conditionata non efficere quidem in rebus futuris sub conditione ponenda aliquam mutationem physicam, sed solum moralem, eo quod causent in obiecto quamdam mutationem obiectivam, illud transferendo ab esse pure possibili ad esse futurum sub conditione, et ordinando illud ad existentiam conditionate habendam.

Dices 5. Si darentur in Deo decreta conditionata, sequeretur Deum habere affectus contrarios et oppositos: sed falsum consequens: ergo et antecedens. Probatur sequela maioris: si Deus decrevisset, v. g. conditionate futuram conversionem Tyriorum ad praedicationem Christi, illam conversionem voluisset, et cum aliunde absolute decrevisset, quod Christus apud eos nusquam praedicaret, idem simul voluisset et noluisset; et consequenter simul habuisset oppositos affectus.

Nego sequelam maioris. Illi enim affectus non censentur oppositi, qui non versantur circa idem obiectum eodem modo consideratum; at tales sunt divinae volitiones, una enim est efficax respectu effectus absolute venturi, v. g. volitio quod Christus nusquam praedicet apud Tyrios: alia autem est tantum inefficax, v. g. conversio Tyriorum ex supposita Christi apud eos praedicatione. Deus autem potest simul et semel idem velle voluntate efficaci, et nolle voluntate inefficaci, diversa ratione; vult enim inefficaciter salvare etiam omnes damnandos, quia sunt ipsius imagines divinae; nihilominus vult eos etiam, redemptos pretioso Sanguine Filii sui et in impaenitentia finali e vivis excessuros, damnare, quia peccatores sunt; quae duae volitiones, licet oppositae videantur, tales nihilominus non sunt, quia diverso medio idem obiectum respiciunt.

Dices 6. Illa decreta conditionata nec probari possunt a priori, quia sunt libera, et nihil praecedit in voluntate divina cum quo habeant necessariam connexionem; nec etiam probari possunt a posteriori, quia nullum revera habent effectum, cum versentur circa res quae simpliciter sunt possibiles: nec etiam idipsum inferri potest ex revelatione, illa namque decreta conditionata neque inferuntur ex Scriptura, nec ex sanctis Patribus: ergo revera nulla sunt.

Nego antecedens. Primo namque decreta illa probari possunt a posteriori, licet enim nullum habeant effectum absolute futurum, illum tamen haberent virtute decreti conditionati in Deo praeexistentis, si conditio, qua posita enuntiatur futurum, esset impleta: unde futura conditionata non sunt in statu merae possibilitatis, sicut alter mundus quem Deus producere posset si vellet; sed aliquatenus participant rationem futuri, non quidem absolute, sed ex hypothesi; colliguntur pariter illa decreta ex Scriptura sacra, ut constat ex prima probatione Conclusionis.

Dices 7. Illa decreta conditionata magnam inferunt absurditatem: ergo nullatenus sunt admittenda. Probatur antecedens: ex eis namque sequitur Deum fore causam peccatorum per duplex decretum: primo quidem per conditionatum, quo Deus decrevit peccata fieri, si certae adsint conditiones: secundo, per absolutum, quod resultat ex priori, positis nempe ac praevisis illis conditionibus extituris, quo fit ut hoc duplici decreto veluti praedeterminetur voluntas, ex se indifferens, ad omnia patranda crimina: unde sequitur Deum non solum permittere, sed etiam revera causare peccatum.

Nego antecedens. Nullus enim Catholicorum affirmat esse in Deo aliquod decretum sive absolutum, sive conditionatum quo decreverit peccata fieri, nec ullus pariter asserit ipsum praedeterminare voluntatem ad peccatum: sed Theologi constituunt in Deo decretum absolutum vel conditionatum, quo Deus vult permittere absolute, vel ex hypothesi futurum, et concurrere ad entitatem actus peccaminosi inquantum actus physici et entia sunt, secundum nempe omnem rationem entitatis et bonitatis quam habent, non autem secundum rationem deformitatis et malitiae qua, propter deviationem creatae voluntatis, moraliter afficiuntur.

Instabis. Revera ex illis decretis conditionatis Deus censeretur esse auctor peccati, non solum secundum entitatem, sed etiam secundum deformitatem: ergo, etc. Probatur antecedens: Ille censendus esset peccati auctor, qui mente revolvens omnes ordines rerum, omnesque temporum et locorum circumstantias, statueret opem ferre ad omnia patranda crimina sub certa conditione, nempe si ab illo opem patrandi crimina peterent: sed hoc ipsum sequitur ex decreto conditionato, quo scilicet Deus decernit se concursurum cum omnibus causis liberis ad omnia etiam crimina, si nempe ad illa patranda crimina sese determinent et eius ad id concursum exigant: ergo, etc.

Nego antecedens. Et ad eius probationem dico, Deum non decernere se concursurum ad actum peccaminosum praecise quatenus peccaminosus est, sed tantum quatenus actus entitativus est, ad quem eliciendum sese libere determinat creata voluntas, cui Deus ut causa generalis et universalis suum negare non debet concursum, ut fusius docebimus in Tractatu de Providentia.

Dices 8. Ex hac sententia sequeretur constituenda esse in Deo innumerabilia decreta, imo imprudentia, ridicula et absona circa res singulares; appositis nempe inutilibus et ridiculis conditionibus sub quibus infinitae pene propositiones possunt fieri, v. g.: Si accepero librum, moriar; si Turca sedeat Constantinopoli, ero Religiosus Parisiis; et alia similia, quae cum omnino Deum dedeceant, etiam ab eo longe removenda sunt illa decreta conditionata.

Nego antecedens. Non enim admittimus in Deo decreta conditionata circa omnes combinationes rerum possibilium, sed solum circa illa conditionata quae in Scripturis sacris exarantur, vel ex illa colliguntur. Unde hoc argumentum potius militat in defensores scientiae mediae, qui nempe asserunt Deum ante omne decretum liberum suae voluntatis, certo scire, quid esset determinaturus, positis quibuscumque combinationibus etiam possibilibus cuiuslibet futuri conditionati.

Dices denique. Eadem est ratio de futuris conditionatis, ac absolutis: sed praescindendo a quocumque divino decreto, saltem antecedente, salvatur in Deo certa scientia futurorum contingentium absolutorum: ergo simili ratione praescindendo a quolibet decreto conditionato salvatur in Deo scientia futurorum conditionatorum; sicque nulla est necessitas illa decreta admittendi.

Nego minorem. Cum enim omnia contingentia, quae absolute sunt futura, pendeant intrinsece ex decreto voluntatis divinae, quod aeternum est; inde fieri non potest, ut praeciso quocumque divino decreto, aliquid sit de facto futurum; adeoque nec fieri potest ut cognoscatur sub ratione futuri, siquidem Apocalypsis 4.: Tua sunt omnia et propter tuam voluntatem erant, et creata sunt. Unde supponere aliquid futurum independenter a decreto divino, est omnino negare Deum esse Primam rerum omnium causam.

Notandum 1. Nomine Scientiae mediae (de qua celebris controversia extitit coram Clemente VIII. et Paulo V. in Congregatione de auxiliis inter Patrem Thomam de Lemos Dominicanum, et Patres Gregorium de Valentia ac Ferdinandum de Vastida Societatis Iesu,) Recentiores Theologos intelligere cognitionem certam et infallibilem, quam Deus habet de rebus conditionate futuris ante decretum actuale et exercitum, quo decernit et praedeterminat illarum futuritionem. Vocatur autem scientia media: vel primo quia (inquiunt) mediat inter scientiam simplicis intelligentiae et visionis, et de utraque aliquid participat; est enim necessaria ex parte subiecti, sicut scientia simplicis intelligentiae, scilicet ex parte Dei, eo quod antecedat omne actuale decretum liberum de rerum futuritione, eo fere modo, quo primae nostrae cogitationes dicuntur necessariae, quia praecedunt omnem nostrae voluntatis deliberationem et electionem; est etiam libera ex parte obiecti, sicut scientia visionis, quia terminatur ad obiecta libera, scilicet ad contingentia conditionata, quae per illam scientiam mediam cognoscuntur. Vel secundo haec scientia vocatur Media, quia per illam Deus cognoscit futura conditionata, quae veluti medium tenent inter mere possibilia, quae per scientiam simplicis intelligentiae cognoscuntur, et absolute futura quae attinguntur per scientiam visionis. Vel denique, ut fatentur aliqui, haec scientia dicitur Media, eo quod videatur medium divinitus inspiratum, ad convellendos omnes Pelagianorum, Semipelagianorum, Lutheranorum et Calvinistarum errores circa divinam praedestinationem, gratiae necessitatem et efficaciam, ac hominis cum divina praescientia et efficaci gratia libertatis conciliationem; quatenus nimirum haec scientia statuit electionem et determinationem humanae voluntatis prius a Deo sub conditione praevisam, quam aliquid praedefiniat et determinet circa eiusdem voluntatis actus liberos absolute futuros.

Notandum 2. Huius mediae scientiae Assertores omnes in eo pene convenire, quod affirment illam esse recenter excogitatam et sanctis Patribus ac antiquioribus Theologis incognitam. Molina enim in Concordia ad quest. 23. art. 4. et 5. scribere non dubitat, in iis quae ipse tradiderat de scientia media futurorum sub conditione, sitam esse totam rationem conciliandi libertatem arbitrii cum divina gratia et praedestinatione; quae si data explanataque semper fuisset, forte neque Pelagianam haeresim fuisse orituram, neque Lutheranos tam impudenter arbitrii nostri libertatem fuisse negaturos, obtendentes cum divina gratia, praescientia et praedestinatione cohaerere non posse. Addit: Haec nostra ratio conciliandae libertatis arbitrii cum Divina praedestinatione, a nemine quem vidimus, fuit hucusque tradita; ideo paulo fusius est exponenda. Subdit: Si ab Augustino ea data et explanata fuisset, Pelagiana haeresis numquam fuisset exorta, neque ex Augustini opinione concertationibusque eius cum Pelagianis tot fideles fuissent turbati, nec ad Pelagianos defecissent. Similia habet Fonseca quaest. 6. metaphys. sect. 8. ubi iactitat se primum in Deo quamdam excogitasse scientiam, quam dicit esse mediam inter scientiam Dei naturalem et liberam de actibus liberis sub conditione futuris. Et Vasquez, prima parte disputatione 67, cap. 7.: Quid mirantur Scholastici Theologi, inquit, si praeter scientiam simplicis intelligentiae et visionis, nos aliam ponamus, cuius ipsi mentionem non fecerunt? Denique Valentinus Herice 1. part. disputatione 7. cap. 10. ait: Quis nesciat hanc scientiam mediam latuisse Scholasticos, et a nostris Patribus e tenebris, in quibus latebat, erutam diligenti Patrum assiduaque lectione. Suarez vero aliis prudentior et humilior, non affirmat eam esse novum inventum, sed contendit ab Augustino ad nos perenniter fluxisse, quamquam non semper ita perspicue Theologis innotuerit. — Licet autem omnes fere Patres Societatis Iesu illam scientiam mediam propugnent, non tamen invicem consentiunt in illa explicanda et probanda: Primo namque discrepant in assignando medio, in quo illa fundetur. Nonnulli enim, ut supra dictum est, concedunt cum Molina et Becano Deum cognoscere futura contingentia conditionata in supercomprehensione causarum secundarum, et eminentissima cognitione liberi arbitrii. Aliqui cum Suarez in decreto ut futuro in sequenti signo rationis. Alii denique in veritate obiectiva, quam futura conditionata habent antecedenter ad decretum conditionatum. Secundo dissentiunt invicem in astruenda huius scientiae speciali ratione; quidam enim volunt illam esse vere mediam inter utramque scientiam simplicis intelligentiae et visionis. Nonnulli existimant illam ad scientiam simplicis intelligentiae esse revocandam. Ceteri demum contendunt illam cum scientia visionis connectendam esse.

Notandum 3. Ex Didaco Alvares Archiepiscopo Tranensi disput. 7. De Auxiliis, n. 10, olim extitisse quosdam haereticos Arianos, qui tamquam fundamentum potissimum sui erroris hanc scientiam mediam constituerunt in Deo, ut videlicet ex parte praescientiae boni usus liberi arbitrii futuri assignarent causam, propter quam solus Christus, quem per gratiam, non per naturam esse Filium Dei asserebant, solus inquam, inter homines ad ipsam divinae filiationis dignitatem fuerit evectus. Ita refert Alexander Alexandrinus Episcopus in Epistola ad Alexandrum Episcopum Constantinopolitanum, quae inseritur inter acta

Concilii Ephesini, cuius verba sunt:

Cum illis obiicitur sententia, quae deinceps sequitur, et ipsi spreverunt me, quod plane naturae Servatoris, qui est natura immutabilis, repugnat: tunc omni exuta erga Deum pietate, ac reverentia aiunt: Deum, cum praescientia et praesensione praenoscisset neutiquam ipsum aspernaturum, idcirco ex omnibus elegisse: Non enim natura aut quidquam praeter ceteros Filios habuisse prorogativae (nullum namque natura Filium Dei esse affirmant, neque quemquam esse, qui ulla cum eo proprietate coniunctus sit), sed cum esset natura mutabili et propter singularem in vita et moribus rite instituendis diligentiam ac studium, non ad vitia deflecteret, Deum eum elegisse, adeo ut si vel Paulus, vel Petrus in hac obnixe incubuisset, eodem modo fuissent Filii Dei, quo ille fuit. Ac quo insanam et pestiferam suam doctrinam confirment, etiam in ipsas Scripturas vim faciunt, et sententiam in Psalmis de Christo traditam, quae ita se habet, Ps. 44: Dilexisti iustitiam et odisti iniquitatem: propterea unxit te Deus Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis, ad suum institutum detorquent.

Eamdem scientiam mediam, ad stabiliendam praedestinationem ex praevisis meritis orientibus ex primario bono usu liberi arbitrii absque beneficio gratiae, admiserunt Semipelagiani, ut infra constabit. Adeoque certum est scientiam mediam non esse recens, sed vetustissimum dogma, ab haereticis primitus excogitatum, quo facilius suis erroribus patrocinarentur.

Notandum 4. Quod etsi nonnulli mediae scientiae Assertores affirmant nostram sententiam cum sua de scientia media facile conciliari posse: nihilominus sententiae illae toto caelo dissident, nec solum pugnant in modo loquendi, sed etiam reipsa. Primo, quod nostra sententia constituit in Deo actualiter decretum conditionatum producendi per causas secundas liberas eventum qui praenuntiatur futurus, si conditio adimpleatur: opposita vero sententia nullum decretum constituit actualiter in Deo etiam conditionatum, in quo fundetur infallibilitas eventus qui praenuntiatur futurus, si verificetur conditio. Secundo differunt, nam decretum conditionatum ex parte actus volendi inclusum in ipsa conditione, quod ponit sententia contraria, solum est decretum creandi causas liberas et constituendi eas in talibus circumstantiis et cum talibus auxiliis sufficientibus, quibus possint operari si velint, et offerendi ex parte sua simultaneum concursum, quoties ipsi voluerint operari, ut ex dictis patet: nos autem censemus, quod ut eventus conditionatus sit infallibiliter futurus ex hypothesi, non sufficit decretum illud creandi causas secundas liberas et constituendi in talibus circumstantiis, cum sufficienti virtute ad operandum si velint, offerendo illis concursum simultaneum, sicut illi ponunt; sed ultra haec omnia, ut eventus contingens sit infallibiliter futurus sub conditione, necessario requiritur quod praecedat in Deo decretum actuale, quo voluit ut talis eventus sit infallibiliter futurus, sub conditione tamen, si conditio, sub qua praedicitur futurus, impleretur.

Conclusio unica. — Non est ulla admittenda scientia media qua Deus futura conditionata cognoscat antecedenter ad suum decretum de illorum conditionata futuritione. Haec est communis inter Thomistas et Scotistas fideliores suorum Doctorum

Interpretes et Discipulos: et colligitur primo ex Doctrina Doctoris Subtilis, qui in 1. dist. 38. n. 2, resolvens scientiam Dei de contingentibus non esse practicam, ait: Si ante actum voluntatis divinae posset intellectus divinus aliquam talem cognitionem habere, haberet eam mere naturaliter et necessario, quia omnis cognitio praecedens ibi actum voluntatis est mere naturalis et per essentiam, ut ipsa est ratio mere naturalis intelligendi. Quibus Doctor affirmat omnem scientiam divinam praecedentem decretum, esse necessariam, mere naturalem, et per essentiam, qualis est scientia simplicis intelligentiae: sed talis non esset illa scientia media, et consequenter illam respuit Doctor. Deinde dist. 41. n. 10. impugnans sententiam Henrici, dicentis rationem cur Deus aliquem praedestinet, alium vero reprobet, esse bonum usum liberi arbitrii praevisum ex parte praedestinati, et malum usum ex parte reprobi, ait:

Sed contra istud arguitur; Primo quia Deus non praevidet ipsum bene usurum libero arbitrio, nisi quia vult, vel praeordinat istum bene usurum illo, quia sicut dictum est dist. 39. certa praevisio futurorum contingentium est ex determinatione voluntatis divinae: Si ergo offerantur voluntati divinae duo aequales in naturalibus, quaero quare istum praeordinat bene usurum libero arbitrio et illum non? Non est huius, ut videtur, assignare rationem, nisi voluntatem divinam: et haec est prima distinctio inter eos, quam per te sequitur electio, vel reprobatio. Ergo in prima distinctione pertinente ad praedestinationem et reprobationem, sola ratio est divina voluntas.

Quibus verbis Doctor diserte affirmat divinam scientiam supponere decretum, et res non habere rationem futuri nisi dependenter a decreto: adeoque explodit illam scientiam, qua res futurae dicuntur cognosci antecedenter ad divinum decretum de illorum futuritione.

PRIMA IMPUGNATIO SCIENTIAE MEDIAE EX S. AUGUSTINO.

Probatur itaque conclusio. Primo quidem auctoritate sancti Augustini, qui hanc scientiam mediam improbat et respuit, ut evinco hoc argumento: Illam scientiam sanctus Augustinus respuit et reprobat, quam Massilienses, Semipelagiani dicti, propugnabant ad conciliandam humanam libertatem cum Dei decretis: sed illi ad id propugnabant scientiam mediam praecedentem divina decreta esse necessariam: ergo eam reprobat sanctus Augustinus. Ut maior clarius innotescat, prius minorem probo ex Epistolis sanctorum Prosperi Episcopi Rhegiensis et Hilarii Episcopi Arelatensis, in quibus Semipelagianorum errores et sententiae referuntur et deferuntur ad ipsum S. Augustinum, ut adversus eos scriberet, uti fecit in Lib. De Praedestinatione Sanctorum et de Bono perseverantiae. Scribit itaque S. Prosper, Semipelagianos unanimiter docuisse divinam praedestinationem praescientiae esse innixam, et Deum neminem praedestinare nisi supposita praescientia, qua praevidet quid actura sit eius voluntas cum ipso gratiae adiutorio in tali vel tali circumstantia posita: ait enim initio Epistolae:

Haec ipsorum definitio ac professio est, omnem quidem hominem Adam peccante peccasse, et neminem per opera sua, sed per Dei gratiam regeneratione salvari: universis tamen hominibus propitiationem, quae est in Sacramento Sanguinis Christi, sine exceptione esse propositam, ut quicumque ad fidem et ad Baptismum accedere voluerint, salvi esse possint. Qui autem credituri sunt, quive in ea fide quae deinceps per

Dei gratiam sit iuvanda mansuri sunt, praescivisse ante mundi constitutionem Deum: et eos praedestinasse in regnum suum quos gratis vocatos dignos futuros electione, et de hac vita bono fine excessuros esse praeviderit.

Quod autem hanc divinam praescientiam divino decreto anteriorem esse profiteretur, indicat subiciens:

Hoc autem propositum vocationis Dei, quo vel ante mundi initium, vel in ipsa conditione generis humani, eligendorum et reiciendorum dicitur facta discretio, ut secundum quod placuit Creatori, alii vasa honoris, alii vasa contumeliae sint creati, et lapsis curam resurgendi adimere et Sanctis occasionem temporis afferre; eo quod utraque parte superfluus labor sit, si neque reiectus ulla industria possit intrare, neque electus ulla negligentia possit excidere: quoquo enim modo se egerint, non posse aliud erga eos quam Deus definivit accidere, et sub incerta spe cursum non posse esse constantem, cum si aliud habeat praedestinantis electio, cassa sit adnitentis intentio.

Unde concludebant: Removeri itaque omnem industriam tollique virtutes, si Dei constitutio (hoc est decretum) humanas praeveniat voluntates: et sub hoc praedestinationis nomine, fatalem quamdam induci necessitatem. Unde idem S. Prosper inter alia S. Augus. rogat ut edoceat:

Utrum praescientia Dei ita secundum propositum maneat, ut ea ipsa quae sunt proposita, sint accipienda praescita: an per genera causarum, et species personarum ista varientur; ut quia diversae sunt vocationes, in his qui nihil operaturi salvantur quasi solum Dei propositum, videatur existere: in his autem qui aliquid boni acturi sint, per praescientiam possit stare propositum: an vero uniformiter, licet divina praescientia a proposito temporali distingui non possit, praescientia tamen quodam ordinis sit submissa proposito.

Idest, an futurorum praescientia sit anterior divino decreto, an vero sit eo posterior, et in eo fundetur. Quibus patet sermonem institui a S. Prospero de scientia media, quatenus etiam nunc asseritur a Recentioribus Theologis. — Confirmatur ex Epistola S. Hilarii eadem de re ad ipsum sanctum Augustinum scripta, in qua referens pariter eorumdem Semipelagianorum errores, maxime quod assererent Deum non concedere dona gratiae, nisi supponendo initium aliquod bonae voluntatis: cumque urgerentur exemplo adultorum quibus praedicatum fuit Evangelium, aliis vero non fuit; quod refundi non poterat in initium bonae voluntatis, cum omnes essent sub peccato infidelitatis conclusi:

Cum autem dicitur eis, inquit, quare aliis, vel alicubi praedicetur, vel non praedicetur, vel nunc praedicetur quod aliquando pene omnibus, sicut nunc aliquibus gentibus non praedicatum sit: dicunt, id praescientiae esse divinae, ut eo tempore, et ibi, et illis veritas annuntiaretur, vel annuntietur: quando et ubi praenoscebatur esse credenda.

Addit:

Et hoc non solum aliorum Catholicorum testimoniis, sed etiam Sanctitatis tuae disputatione antiquiore, se probare testantur, ubi tamen eamdem gratiam non minore veritatis perspicuitate docueris: ut illud quod dicit Sanctitas tua in quaestione contra Porphyrium de tempore Christianae Religionis: tunc voluisse hominibus apparere Christum et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse qui in eum erant credituri.

Quibus constat Semipelagianos asseruisse illam divinam praescientiam divinis decretis anteriorem de qua hic sermo est. Probatur itaque maior, nimirum quod S. Augustinus illam scientiam mediam respuerit: hic enim cap. 9. lib. De Praedestinatione Sanctorum, respondens ad id quod Semipelagiani ex ipsius scriptis, tum adversus Porphyrium, tum in Commentario in Epistolam ad Romanos, usurpabant ad asserendam praescientiam esse divinis decretis anteriorem; cum retulisset ea omnia quae contra Porphyrium dixerat, concludit Semipelagianos perperam asserere quod voluerit praescientiam divinam divinis decretis esse anteriorem; imo illam ipsis decretis esse subnixam ibidem se docuisse affirmat;

Cernitis, inquit, me sine praeiudicio latentis consilii Dei aliarumque causarum, hoc de praescientia Christi dicere voluisse, quod convincendae Paganorum infidelitati, qui hanc obiecerant quaestionem, sufficere videretur? Quid enim est verius quam praesciisse Christum, qui, et quando, et quibus locis in eum fuerant credituri? Sed utrum praedicato sibi Christo a seipsis habituri essent fidem, an Deo donante sumpturi, idest, utrum tantummodo eos praescierit, an etiam praedestinaverit Deus, quaerere ac disserere tunc necessarium non putavi. Proinde quod dixi, tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse qui in eum fuerant credituri, posset etiam sic dici tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari Doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse qui electi fuerant in ipso ante mundi constitutionem.

Quibus verbis S. Augustinus ad decretum divinae voluntatis et eius electionem revocat scientiam, qua Deus praescivit, praedicato Evangelio his vel illis temporibus, quinam essent in illum credituri. Sentit ergo scientiam illorum conditionatorum praesupponere in Deo decretum aliquod suae divinae voluntatis.

Confirmatur. ibidem sanctus Augustinus, cap. 10. ait:

Praedestinatio sine praescientia non potest esse, potest autem sine praedestinatione praescientia: praedestinatione quippe Deus ea praescivit, quae fuerat ipse facturus. Unde dictum est: fecit quae futura sunt: Praescire autem potens est, etiam quae ipse non facit, sicuti quaecumque peccata.

Unde sic argumentor: quae Deus est facturus, praenoscit ex praedestinatione, idest ex decreto suo: ergo non datur in eo praescientia futurorum independenter a suo decreto. Patet antecedens ex verbis ipsius Augustini hoc solum statuentis discrimen inter praescientiam et praedestinationem, quod praedestinatio sit tantum eorum, quae Deus facturus est, praescientia vero sit etiam eorum quae non est facturus, qualia sunt peccata; ideoque ex eius mente praescientia futurorum quae facturus est, posterior est decretis, non vero anterior.

Confirmatur 2. ex eodem sancto Augustino lib. De Bono Perseverantiae, c. 9. exponens illud quod dicit S. Ioannes 1:

Si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum; ubi respondens: Non erant ex eis, quia non erant secundum propositum vocati, non erant in Christo electi ante constitutionem mundi, non erant in eo sortem consecuti, non erant praedestinati secundum propositum eius, qui universa operatur: sibi obiiciens ex parte Pelagianorum; Certe poterat illos Deus praesciens esse lapsuros, antequam id fieret, auferre de hac vita; respondet: An eo redituri sumus, ut adhuc disputemus quanta absurditate dicatur iudicare homines mortuos etiam de his peccatis quae praescivit eos Deus perpetraturos fuisse, si viverent? Quod ita abhorret a sensibus christianis aut prorsus humanis, ut id etiam refellere pudeat.

Quibus verbis diserte improbat praescientiam eorum quae decreta antecedunt. Deinde ibidem confirmat illa quae dixerat cap. 9. De Praedest. Sanctorum, nimirum quod quando dixit Christum tunc hominibus apparuisse, et apud eos praedicasse suam Doctrinam, quando et ubi sciebat qui erant in eum credituri, illud intellexit sine praeiudicio latentis consilii Dei, et sine exclusione divini decreti: ergo semper supponit decretum divinum antecedere divinam praescientiam.

Replicant. scientiae mediae assertores S. Augustinum in his textibus loqui de futuris absolutis, non autem de conditionatis.

Contra. De illis futuris loquitur sanctus Augustinus, de quibus interrogatus fuerat a sanctis Prospero et Hilario, et de quibus agebant Semipelagiani, alioquin ad rem non responderet; de quibus tandem ipse mentionem fecerat in libro De sex quaestionibus Paganorum: sed illa futura de quibus sermo est, sunt conditionata. Probatur 1. ex Epistola sancti Prosperi, qui cum distinxisset duo genera Semipelagianorum, quorum aliqui magis ad Pelagianos deflectebant, concludit:

Pene omnium par invenitur, et una sententia, qua propositum et praedestinationem Dei secundum praescientiam receperunt, ut ob hoc Deus alios vasa honoris, alios contumeliae fecerit, quia finem uniuscuiusque providerit, et sub ipso gratiae adiutorio in qua futurus esset voluntate et actione, praescivit.

Quibus patet Semipelagianos sensisse Deum utique aliquos reprobare, quod praeviderit eos etiam non consensuros gratiae, si illam haberent; non ergo loquitur de futuris absolute. Deinde ipsemet sanctus Augustinus sufficienter indicat se loqui de futuris conditionatis: tum quia explicat quaestionem, Si Christus pari tempore et loco apud Gentiles praedicasset, an illi credidissent vel non: quod certe non est futurum absolute, sed conditionate. Denique, cap. 10. De Praedestinatione Sanctorum, ait: Praedestinatione quippe Deus ea praescivit, quae fuerat ipse facturus: sed quae Deus fuerat facturus, non sunt absolute, sed conditionate futura; absolute enim futura, absolute facturus est, non vero facturus erat: ergo ibi agit de futuris conditionate. Adde quod ibidem sanctus Augustinus affirmat divinam praescientiam praesupponere divinum decretum, et consequenter, etiam dato et concesso quod de futuris absolutis ageret, semper scientiam mediam et antecedentem decretum excluderet.

Replicant alii. sanctum Augustinum respuere quidem scientiam mediam et independentem a decreto, non quidem quantum ad substantiam et bonum usum, sed quantum ad abusum et modum erroneum, quo illam Semipelagiani admittebant, quatenus scilicet dicebant ex illa Deo exhiberi motiva praedestinationis et gratiae.

Contra. Primo, Sanctus Augustinus eo modo reiicit praescientiam independentem a decreto, quo illam tradiderat in libro De sex quaestionibus Paganorum: sed illam tradiderat ibidem quantum ad substantiam; ibi enim dixerat quod Christus tunc hominibus voluit apparere, quando et ubi sciebat qui in eum fuerant credituri: ergo illam reprobat non solum quantum ad abusum, sed etiam quantum ad substantiam. Secundo illam negat praescientiam ante decretum ut asserebatur a Semipelagianis: sed illi astruebant praescientiam non solum quantum ad motivum gratiae et praedestinationis, sed etiam ad salvandam libertatem arbitrii, ut constat ex verbis sancti Prosperi: ergo non solum quantum ad abusum, sed etiam quantum ad substantiam illam respuit.

Replicant caeteri. quod etsi S. Augustinus loquatur de scientia media quoad substantiam, tamen non asserit eam supponere decretum absolutum ex parte subiecti, seu decernentis, sed tantum conditionatum ex parte actus, quod consistit cum ipsamet scientia media quae decretum absolutum antecedit.

Contra. haec replica directe militat in ipsummet S. Augustinum iam laudatum et dicentem, Quod Deus praedestinatione praescivit quae ipse fuerat facturus: ac proinde praescientia illa supponit decretum absolutum ex parte subiecti. Deinde, ipsemet S. Augustinus, lib. De Bono Perseverantiae, cap. 17, loquens de donis quae Deus gratuito concedit ad perseverandum, ait: Haec Dei dona, si nulla est praedestinatio quam defendimus, non praesciuntur a Deo; praesciuntur autem: haec est igitur praedestinatio quam defendimus. Quibus verbis S. Augustinus concludit praescientiam ex praedestinatione, ac proinde ex praesupposito decreto absoluto ex parte Dei decernentis. Constat ergo S. August. scientiam mediam explodere, ac proinde illam non admittit.

SCIENTIA MEDIA IMPUGNATUR SECUNDO RATIONE THEOLOGICA.

Probatur 2. Conclusio ratione Theologica. Scientia media dicitur cognitio certa et evidens futurorum conditionatorum antecedenter ad decretum divinum et praedestinationem divinae voluntatis: sed talis cognitio Deo repugnat: ergo non est asserenda.

Maior patet, quamquam enim scientiae mediae Assertores invicem pugnent in asserendo medio in quo Deus cognoscat futura contingentia conditionata antecedenter ad decretum, omnes tamen in hoc conveniunt quod illa divina cognitio certa sit et evidens et anterior ipsis divinis decretis.

Probatur itaque minor. illa Scientia Deo repugnat quae implicat in terminis: sed scientia Dei de conditionate futuris ante decretum implicat in terminis: ergo Deo repugnat. Maior constat: nihil enim contradictorium et sibi ipsi repugnans Deo attribui debet. Minor vero probatur ex iis quae diximus, rerum futuritionem pendere a divino decreto, vel absoluto, si absoluta sit futuritio; vel conditionato, si fuerit conditionata: ergo requirit causam externam, quae illam de esse possibili ad esse futurum deducat: sed praecipua causa rerum futuritionis est ipsamet divina voluntas, res aliquas extrahens ab esse possibili ad esse futurum; adeoque rerum futuritio a decreto divino pendet.

Confirmatur 1. Ita se habet decretum Dei absolutum in ordine ad futurum absolute, sicut decretum conditionatum in ordine ad futurum conditionate: sed implicat quod aliquid sit futurum absolute, nisi praecedat decretum absolutum Dei decernentis, quod illud fiat: ergo pariter implicat quod aliquid sit futurum conditionate, nisi praecedat decretum Dei statuentis, ut futurum illud fiat, si adsit et impleatur conditio.

Confirmatur 2. Futurum conditionatum, adimpleta conditione, transit in futurum absolute: ergo si ante decretum suae voluntatis cognoscit Deus certo et infallibiliter, quod si Petrus, v. g. ponatur in talibus circumstantiis, consentiet tali obiecto sibi proposito, adimpleta illa conditione, antequam Deus aliquid decernat de actu futuro, cognoscet illud esse futurum absolute; et ita in hac hypothesi aliquid poterit esse futurum absolute independenter a decreto divinae voluntatis, quod nullus Theologorum admittet.

Replicant scientiae mediae assertores. equidem res non habere futuritionem nisi a decreto divino; sed hoc esse discrimen inter absolute et conditionate futura, quod absoluta dependent quidem a decreto actuali et exercito et actu elicito a Deo: conditionata vero non requirunt decretum actu positum et existens in voluntate divina; sed tantum decretum, quod esset et poneretur si poneretur conditio. Existentia enim causae, inquiunt, debet habere proportionem cum existentia effectus: ergo quemadmodum necessarium est ut effectus, qui est, habeat causam quae sit actu; et effectui qui erit, assignetur causa quae futura est; ita pariter necessarium est ut effectui qui esset, etiam assignetur causa quae esset. Cum ergo effectus futuri conditionate nec de facto sint actu existentes, nec sint revera et absolute futuri, sed solum essent si poneretur conditio; idcirco non requirunt aliquod decretum actu formatum, sed tantum ponendum et formandum, si talis conditio poneretur.

Contra. Primo haec replica directe militat in sanctum Augustinum, qui ut iam pluries diximus, asserit Deum praescire conditionate futura, idque dependenter a decreto suo: ergo sicut de facto praescit illa conditionate futura, etiam de facto illa decrevit et praedefinivit, alioquin non de facto et actu ea sciret et cognosceret, sed tantum cognovisset et scivisset, si ipsius divina Scientia divinumve decretum penderet a conditione ponenda, nec ipsa ponenda conditione fuisset anterius.

— Deinde, decretum illud ponendum si ponatur conditio, vel cognoscitur actu a Deo, vel non: asserere non possunt illud actu non cognosci; affirmant enim res conditionate futuras cognosci dependenter ab illo decreto conditionate ponendo. Si cognoscatur autem, vel cognoscitur ut actu existens, vel ut futurum. Si primum, habeo intentum: si secundum, sequitur aliqua Dei decreta esse futura, quod prius contra Suarez falsum esse probavimus.

— Deinde, si daretur aliquod decretum conditionate futurum, sequeretur divinam voluntatem esse mutandam, et ab aliquo extrinseco dependere: siquidem decretum formabitur, si talis adsit conditio de re conditionate futura; non formabitur autem, si talis conditio desit: sed implicat divinam voluntatem esse mutabilem, et ab aliquo extrinseco dependere: ergo pariter implicat decretum divinum de conditionatis esse futurum.

— Denique, si verum esset quod replicant Adversarii, nimirum causam esse proportionandam effectui, eo modo quo dictum est, sequeretur decreta de rebus absolute futuris non esse etiam actu in Deo; sicque nedum conditionate, sed etiam absolute futura non praesupponerent decretum exercitum et actu formatum, sed tantum formandum. At falsum consequens: ergo et antecedens. Patet sequela maioris, futura enim absoluta non sunt actu ab aeterno, sed solum revera existent in aliqua temporis differentia: ergo si verum sit, quod effectui qui erit, assignari tantum debeat causa quae erit, non causa quae de facto est; aperte sequitur, quod etiam id quod est absolute futurum, non debeat praesupponere decretum actu formatum sed tantum decretum in futuro formandum; quod cum scientiae mediae Assertores verum non censeant, nec sentire debent effectui, qui esset si talis poneretur conditio, etiam assignari debere decretum, non quod actu sit, sed quod esset si talis conditio poneretur.

Probatur 2. Scientia media est inutilis ad eos fines ad quos necessaria affirmatur a suis Assertoribus: ergo non est admittenda. Probatur antecedens: Necessitas, et utilitas scientiae mediae, si qua esset, maxime ad conciliandam humanam libertatem cum praedestinatione et gratia efficaci, necnon ad dirigendum Deum in suis decretis absolutis, seu ad fundandam certam, et infallibilem futurorum absolutorum notitiam: sed ad utrumque est inutilis: ergo, etc. Maior patet ex sententia Adversariorum, qui arbitrantur quod nisi Deus per scientiam mediam creatae voluntatis affectus omnes exploraret, videretque quid homo in his vel illis occasionibus et circumstantiis positus ex innata libertate voliturus sit, non possit certo et infallibiliter aliquid statuere circa salutem et conversionem hominum, seseque exponeret periculo id non implendi, quod efficaciter intendit. Arbitrantur pariter certitudinem praedestinationis cum nostra libertate non posse aliter conciliari, quam per illam scientiam, qua Deus praevidet consensum futurum antecedenter ad decretum; ita quod si divinum decretum et gratia ex illo proveniens nostrae voluntatis consensum et determinationem prioritate naturae antecederet, inferret necessitatem antecedentem, adeoque libertatem violaret.

Probatur itaque minor. Primo quidem, quia Deus in formandis suis decretis absolutis circa salutem hominum sufficienter dirigitur per scientiam simplicis intelligentiae: ergo non indiget scientia media directrice et humanae voluntatis exploratrice. Patet antecedens: Deus enim per scientiam simplicis intelligentiae comprehendit suam essentiam et omnipotentiam, videtque in thesauris suae misericordiae illa infinita media et auxilia efficacissima, quibus fortiter et suaviter praevenire potest et allicere humanam voluntatem, ut consentiat, et quando et ubi voluerit: Quis enim tam impie desipiat, inquit sanctus Augustinus in Enchiridio, cap. 98, ut dicat Deum malas hominum voluntates, quas voluerit, quando voluerit, ubi voluerit in bonum non posse convertere?

Quod ipsemet Augustinus fusius explicat, nec minus eleganter Homilia 23. ex quinquaginta,

Adulter non fuisti, inquit, in illa tua vita praeterita plena ignorantia nondum illuminatus, nondum bonum malumque discernens, nondum credens in illum qui te nescientem regebat: hoc tibi dicit Deus tuus: regebam te mihi, servabam te mihi: Ut adulterium non committeres, suasor defuit; ut suasor deesset, ego feci. Locus et tempus defuit, et ut hoc deesset, ego feci. Adfuit suasor, non defuit locus, non defuit tempus: ut non consentires, ego feci. Agnosce ergo gratiam eius cui debes quod non admisisti, etc.

Quibus verbis sanctus Augustinus aperte docet tempus, locum, aliasque circumstantias a Deo decerni sua infinita providentia: ergo non opus est ut per scientiam mediam exploret opportunas circumstantias temporis et loci, necnon et affectus humanae voluntatis.

Maxime cum, ut cecinit S. Prosper carmine De ingratis cap. 5,

At vero Omnipotens hominem cum gratia salvat, Ipsa suum consummat opus, cui tempus agendi Semper adest, quae gesta velit; non moribus illi Fit mora, nec causis anceps suspenditur ullis: Nec quod sola potest, cura officioque ministri Exequitur, famulisque vicem committit agendi.

Confirmatur. Deus per scientiam simplicis intelligentiae novit omnia possibilia: ergo pariter per illam novit modum congruum alliciendae humanae voluntatis, et eam conciliandi cum suis decretis: ergo ad id non est necessaria scientia media. Patet consequentia: si enim hic modus innotescat per scientiam simplicis intelligentiae, ad illum detegendum non est necessaria alia scientia. Antecedens etiam constat, modus enim ille quicumque excogitabilis, prius possibilis est, quam futurus; ac proinde prius videretur per scientiam simplicis intelligentiae, quae versatur circa omnia possibilia.

Probatur etiam secunda pars minoris. nempe quod illa scientia media sit inutilis ad conciliandam humanam libertatem cum praedestinatione et gratia efficaci: Tum quia primo sancti Patres diserte affirmant, hanc conciliationem esse difficillimam: unde sanctus August. Epist. 105. ad Sixtum: Cur ille credat, ille non credat, et cum ambo idem audiunt, si miraculum in eorum conspectu fiat, ambo idem vident; altitudo est divitiarum sapientiae et scientiae Dei, cuius inscrutabilia sunt iudicia. Et infra: Cur illum potius quam illum liberet, aut non liberet, scrutetur qui potest iudiciorum eius tam magnum profundum: verumtamen caveat praecipitium. Et lib. De Praedestinatione Sanctorum, cap. 9: Cur istum potius quam illum liberet, inscrutabilia sunt iudicia eius et investigabiles viae eius: melius enim et hic audimus et dicimus: O homo tu quis es, qui respondeas Deo! quam dicere audeamus quasi noverimus, quod occultum esse voluit. Et lib. 4. Contra Iulianum, cap. 8: Ista quaestio ubi de arbitrio libertatis et Dei gratia disputatur, (et idem de praedestinatione) ita est ad discernendum difficilis, ut quando defenditur liberum arbitrium, negari Dei gratia videatur: quando autem asseritur Dei gratia, liberum arbitrium putetur auferri.

Quibus constat S. Augustinum longe dissentire a Recentioribus Theologis, qui arbitrantur facilem esse conciliationem efficacis gratiae cum libertate creata.

Secundo: tantum abest ut modus ille conciliationis per scientiam mediam videatur facilis, imo non immerito a pluribus Theologis ut impossibilis respuitur. Illud enim in quo fundatur haec conciliatio per scientiam mediam, est quod creatum arbitrium prius a Deo videatur se determinare ad actum liberum, quam Deus concurrat ad illum actum; adeo ut voluntas concurrendi ex parte Dei supponat praescientiam conditionatam concursus ipsius arbitrii creati; et tamen inter utriusque divinae et humanae voluntatis concursum nulla sit distinctio, nullus ordo prioris nisi prioritate rationis.

Quis autem potest intelligere distinctionem rationis, quae simpliciter est nihil, esse fundamentum conciliandi efficacis gratiae cum libertate creata? Quomodo Deus, qui hominum instar, non concipit distincta, quae ex natura rei sunt indistincta, talis concordiae mysterium deteget? An forte nos veram talis concordiae rationem exploramus, quam Deus capere non potest?

IMPUGNATUR TERTIO AB INCONVENIENTIBUS ET ABSURDIS EX EA ORIUNDIS.

Primo quidem, quia illa videtur detrahere divinae omnipotentiae: supposita enim scientia media de aliquo conditionato, v. g. de conversione Petri futura si ponatur in illis vel illis circumstantiis et conditionibus, vel potest divina voluntas stantibus illis circumstantiis velle Petrum non converti, vel non potest illud velle. Si primum, illa scientia non erit infallibilis, quia veritas obiectiva huius futuri conditionati per repugnantem divinam volitionem evacuabitur. Si secundum, tunc infirma censetur divina omnipotentia, et libertas divinae voluntatis infirmior erit, quam libertas voluntatis creatae; voluntas enim creata sub illis occasionibus et circumstantiis praevidetur se determinatura ad unam partem cum possibilitate et libertate sese determinandi ad aliam, quod ipsi divinae libertati et voluntati non competeret:

Ita ne vero, inquit sanctus Fulgentius lib. De Incarnatione et Gratia, cap. 29, rerum ordo credi putarique permittitur, ut Deus qui Creator est hominis valeat hominem facere, non mutare? Et qui nullius eget adiutorio ut hominem faciat operari, tamen quod vult in hominis voluntate non possit, priusquam in homine ipsum velle repererit? hanc amentiam et a fidelibus suis arceat, et ab infidelibus auferat Deus.

Secundo, ex scientia media sequitur error Semipelagianorum, qui asserebant praedestinationem ad gratiam fieri ex praevisione meritorum: illa enim praedestinatio fit ex praevisis meritis naturalibus, si in signo rationis antecedente divinum decretum, quo eliguntur et praedestinantur homines ad gratiam, Deus praevideat ipsorum futura merita: atqui ex admissa scientia media Deus futura illa merita praevidet in signo antecedente decretum praedestinationis ad gratiam: ergo ex scientia media sequitur fieri praedestinationem ad gratiam ex praevisis meritis naturalibus. Patet maior: Deus enim in illo priori signo rationis, si priusquam statuat conferre gratiam homini, videat illius merita futura, non potest non moveri intuitu illorum ad conferendam homini gratiam. Minor vero probatur, nam in quocumque signo rationis aliquid verum est, a Deo praevidetur, et consequenter si in illo priori signo Petri merita naturalia sint vera obiective, a Deo praevidentur: sicque ab illis praevisis meritis Deus movebitur ad conferendam homini gratiam, quod manifestum errorem Semipelagianorum involvit.

Tertio, ex illa scientia media sequeretur hominem seipsum discernere ex puris naturalibus: ex hypothesi enim quod Deus praevideat Petrum et Paulum, illum quidem consensurum gratiae, si ipsi detur in tali circumstantia; alterum vero non consensurum: vel Petrus sese determinabit ad consentiendum ex solis viribus liberi arbitrii, vel talis determinatio causanda est a gratia excitante, aut a gratia coagente et coefficiente: sed haec determinatio dici non potest in sententia Adversariorum fieri a gratia, vel excitante, vel coefficiente: ergo oportet ut fateantur illam determinationem fieri solis viribus liberi arbitrii.

Probatur minor. in primis enim talis determinatio voluntatis non potest praevideri a Deo ut causanda per gratiam moraliter excitantem, quia scientiae mediae Assertores censent talem gratiam subiici libero arbitrio et ab illo determinari et applicari ad agendum; et consequenter sentire non possunt illam determinationem fieri a gratia excitante, sed a libero arbitrio. Patet eadem Minor quantum ad secundam partem: gratia enim operans et coefficiens, seu concursus simultaneus ordinis supernaturalis est ex se, inquiunt, indifferens et modo indifferenti offertur voluntati, et ab illa determinatur ad speciem actus: sed concursus indifferens et determinabilis a voluntate humana non potest causare eius determinationem, imo potius ab ea determinatur: ergo determinatio voluntatis ad consentiendum gratiae non potest praevideri a Deo per scientiam mediam ut causata per gratiam coefficientem.

Et consequenter, si Deus videat Petrum antecedenter decretum sese determinaturum, videt illam determinationem futuram ex solis liberi arbitrii viribus, quod Semipelagianorum, imo et Pelagianorum haeresim sapit.

Plures alias implicantias proferunt scientiae mediae Expugnatores: nimirum. 1. Quod haec auferat a Deo rationem Primae causae, quia supponit creaturam sese primo determinaturam et independenter a decreto. 2. Quod a Deo tollat rationem primi liberi, quia primum liberum debet esse primum determinans et primum eligens; eligere enim et determinare est proprius actus libertatis; et scientia media tollit a Deo rationem primi eligentis et primi determinantis, quia supponit electionem et determinationem voluntatis humanae conditionate futuram ante omnem electionem, seu ante omne decretum actuale et exercitum. 3. Quod scientia media officiat supremo Dei in hominum voluntates dominio, cum scientiae mediae Assertores affirment hominum voluntates sese determinare et applicare ad agendum antecedenter ad decretum divinum, quo Deus illas determinare censetur. 4. Quod tribuat Deo modum concurrendi cum causis liberis caecum et ignorantem, vagum et indeterminatum, quia supponit concursum indifferentem et sine intentione et volitione alicuius actus et effectus particularis, cum sola intentione generali faciendi, quod volet creatura, sive bonum, sive malum: hoc autem est concurrere caeco et ignoranti modo, et agere confuse et in incertum; eo fere modo quo quis sagittam eiaculari et eiicere vellet in tenebris, dubius quo tendat quove attingat, nisi per subsequentem lucem: sicut enim visio sequens, non impedit quominus illa sagittae eiaculatio facta fuerit modo quodam caeco et ignoranti, ita cognitio et exploratio scientiae mediae non impedit, quin modus agendi et concurrendi cum causis liberis caecus et ignarus, vagus et indeterminatus Deo attribuatur.

PROPONUNTUR OBIECTIONES EX SCRIPTURA SACRA ET SOLVUNTUR.

Obiiciunt 1. Scientiae mediae Assertores varios Scripturae sacrae textus quibus nituntur suam sententiam firmare. In primis vero proferunt illam Christi obiurgationem, Matthaei 11.: Vae tibi Bethsaida, vae tibi Corozaim, etc., ex qua sic argumentantur: Deus cognoscit certo et infallibiliter Tyriorum et Sidoniorum conversionem futuram, ea conditione quod Christus Dominus apud eos praedicasset: sed illam non cognovit in decreto aliquo: ergo illam cognovit antecedenter ad tale decretum, et consequenter per scientiam mediam. Maior patet ex prima Quaestione praesentis Sectionis, in qua determinavimus Deum habere certam et infallibilem cognitionem de futuris conditionatis. Minorem probant: Christus non solum praedixit, sed etiam obiurgat incredulitatem Iudaeorum comparative ad Gentiles, qui si vidissent miracula, quae viderant Iudaei, poenitentiam egissent: sed illa obiurgatio, saltem ut comparativa, non foret iusta, si poenitentia Gentilium cognita fuisset futura conditionate in decreto divino: ergo ita non fuit cognita. Minor probatur: ut comparativa increpatio iusta videatur, debet esse aequalitas inter extrema illius comparationis; non enim iuste increpatus fuisset servus, cui Paterfamilias duo talenta tradiderat, quod decem non fuisset lucratus, sicut ille qui quinque acceperat: sed supposito decreto conditionato circa poenitentiam Gentilium et eodem decreto negato erga Iudaeos, non salvaretur aequalitas inter illos, possentque iuste respondere Iudaei, Ideo visis miraculis Christi, poenitentiam non egimus, sicut egissent Tyrii et Sidonii; quia non habuisti illud decretum erga nos de poenitentia futura, sicut habuisti illud erga Gentiles: ergo si talis praevisio futurae poenitentiae fiat in decreto, sequitur non esse iustam Christi obiurgationem; quod consequens cum sit falsum, etiam falsum est illud unde sequitur.

Respondeo 1. Sanctum Augustinum hoc Tyriorum et Sidoniorum principio scientiam mediam convellere: cum enim Capitul. 9. libri de Bono Perseverantiae retulisset responsionem quam fecerat uni ex sex quaestionibus Paganorum, Christum scilicet, venisse tali tempore, quia praesciebat, quod in eum non essent credituri homines, si ante venisset, quae est sententia Assertorum scientiae mediae, subdit:

Haec certe de Tyro et Sidone non possumus dicere: et in eis cognoscimus ad eas causas praedestinationis haec divina iudicia pertinere, sine quarum causarum latentium praeiudicio tunc ista respondere me dixi. Facile est quippe ut infidelitatem accusemus Iudaeorum de libera voluntate venientem, qui factis apud se tam magnis virtutibus credere noluerunt, quod et Dominus increpans arguit et dixit: vae tibi Corozaim;

quibus verbis S. Augustinus duo dicit: primum quidem, illam Tyriorum conditionate futuram poenitentiam non in congruitatem eorum vocationis esse refundendam, ac proinde illam ex decreto solum conditionato praevideri. secundum, quod merito accusentur Iudaei quod sufficiens habuerint auxilium ad agendam poenitentiam, quam tamen ex voluntate agere noluerunt: ergo longe distat S. Augustini sententia a scientiae mediae Assertoribus.

Respondeo 2. Idem argumentum retorqueri posse in ipsos scientiae mediae Defensores: licet enim nobiscum fateantur Iudaeos et Tyrios fuisse pares et aequales in gratia considerata secundum entitatem physicam; non tamen negant illos fuisse inaequales in gratia spectata secundum illius esse morale et quatenus est allicitiva voluntatis hoc aut illo modo. Vel enim censent illam allectionem moralem fieri conformiter ad complexionem et genium, ut docet Vasquez; vel in ea congruitate temporis et in illis occasionibus, in quibus praevidebantur Gentiles per scientiam mediam consensuri: Iudaeis vero eadem quidem gratia exhibita fuit, sed non secundum eamdem efficaciam moralem, seu non attenta inclinatione illa illisque circumstantiis. Cum ergo Iudaei non habuerint illam aequalem gratiam secundum esse morale, aeque iuste conqueri possent, ac conquererentur de non posito erga ipsos decreto conditionato futurae poenitentiae.

Respondeo 3. Negando minorem, et ad omnes illius probationes dico, ad illam iustam increpationem Iudaeorum sufficere, quod tenebantur converti, ad idque sufficiens habebant auxilium. Ut quis enim iuste arguatur prae alio, sufficit quod eadem sit utriusque obligatio, quam tamen unus transgreditur, et alter adimplet: obligatio autem haec fundatur super posse aliquid efficere, non autem super ipsum actum et applicationem potentiae. Unde cum decretum conditionatum non conferat posse, sed illud supponat, et potentiam conditionate applicet ad actum, hinc est quod non tollat aequalitatem obligationis, nec obstet iustae increpationi etiam comparativae. Unde licet positum fuerit decretum conditionatum de futura conditionate poenitentia Tyriorum visis Christi miraculis, quod non fuit positum erga Iudaeos: nihilominus Iudaei iuste increpantur, quia habebant sufficiens auxilium ad suam conversionem.

Urgent Adversarii. S. August. lib. De Bono Pers. cap. 10. tractans quaestionem cur Deus noluerit apud Tyrios et Sidonios fieri illa signa, quibus visis, essent in Deum credituri, ait:

Quidam Disputator Catholicus non ignobilis hunc Evangelii locum sic exposuit, ut diceret praescivisse Dominum Tyrios et Sidonios a fide fuisse postea recessuros, cum factis apud se miraculis credidissent, et misericordia potius non eum illis ista fecisse: quoniam graviori poenae obnoxii fierent, si fidem quam tenuerant reliquissent, quam si eam nullo tempore tenuissent.

Quam utique sententiam cum de facto S. August. approbaverit, sequitur ipsum approbasse scientiam mediam futurorum conditionatorum ante quodlibet decretum. Non enim verisimile est Deum decrevisse illos praedeterminasse ad actum fidei, et apostasiae quam praevidebat secuturam, ex hypothesi quod visis illis signis essent in eum credituri.

Confirmatur 1. Haec duo aperte repugnant, Deum absolute decrevisse, ut non fierent coram illis ea signa, ne credentes et postea a fide recedentes gravius forent puniendi: et Deum decrevisse illos determinare ad actum fidei.

Confirmatur 2. Cum illa suppositio, nempe faciendi coram eis illa signa ex sola Dei voluntate penderet, insulse diceretur Deum decrevisse determinare Tyrios et Sidonios ad actum fidei, si fierent coram eis illa signa: hoc enim nihil aliud esset dicere, quam quod Deus decrevisset eis dare fidem, si decrevisset coram eis facere miracula.

Respondeo 1. Sanctum Augustinum non approbasse simpliciter sententiam illius Doctoris, subdit enim: Sed si sententia illa vera est: ex qua deducit argumentum ad confirmandum id quod adversus Semipelagianos docuerat, videlicet non salvari hominem, nec damnari propter bona vel mala opera quae praevidebat Deus ipsum facturum, si diutius vixisset; sed tantum propter ea opera quae revera facturus est in vita sua.

Respondeo 2. Deum in decreto conditionato quo statuerat movere Tyrios et Sidonios ad fidem et poenitentiam agendam, ex hypothesi quod apud eos facta fuissent illa signa, certo cognovisse futuram eorum conversionem: sicut enim scientia futurorum absolute praesupponit in Deo decretum absolutum, quo decernit se concursum cum voluntate creata ad actus suos; ita pariter scientia futurorum conditionate praesupponit in eo decretum conditionatum, quo statuit ut essent futura si impleretur conditio, nihil enim potest esse futurum nisi Deo volente et determinante.

Ad primam confirmationem. respondeo non esse repugnantiam inter haec duo, quod scilicet Deus absoluto decreto statuerit ut non fierent coram illis illa signa, ne credentes et postmodum a fide recedentes gravius punirentur: et quod decreto conditionato statuerit eos movere et determinare ad actum fidei si apud eos facta fuissent illa signa: duo namque illa decreta non opponuntur invicem, quia unum est absolutum, aliud vero conditionatum.

Ad secundam confirmationem. dico exinde nihil adversum nos colligi, sicut enim recte infertur quod Deus decrevisset regere et administrare alterum mundum si revera statuisset illum creare; ita pariter recte dicitur quod Deus decrevit dare Tyriis et Sidoniis fidem, si decrevisset ut coram eis illa signa fierent.

Urgent iterum. ex eodem sancto Augustino ibidem cap. 14, ubi eumdem Scripturae textum expendens, affirmat quod Tyrii et Sidonii acturi essent magnam humilitatis poenitentiam, si in eos facta essent divinarum illa signa virtutum. Hanc autem certitudinem agendae poenitentiae non refundit in decretum divinum, sed in propensionem et dispositionem voluntatis Tyriorum et Sidoniorum, de quibus locutus fuerat c. 9, sic enim ait: ex quo apparet habere quosdam in ingenio ipso divinum munus intelligentiae naturaliter, quo moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus vel audiant verba, vel signa conspiciant. Loquebatur autem de Tyriis et Sidoniis de quibus infert: non erant ergo sic excaecati oculi, nec sic induratum cor Tyriorum, quoniam credidissent si qualia viderunt ipsi (Iudaei) signa, (Tyrii) vidissent.

Nego. Sanctum Augustinum hanc de agenda poenitentia certam cognitionem in aliud refundere quam in decretum divinum; nam statim sensum suum aperiens, indicat illam praescientiam praesupponere divinum aliquod decretum divinae voluntatis; subiungit namque: Audiunt enim et faciunt, quibus datum est: non autem faciunt, sive audiant, sive non audiant quibus datum non est. Et iterum: sed quia ut crederent non erat eis datum, etiam unde crederent est negatum. Quibus verbis sanctus Augustinus poenitentiam Tyriorum in decretum voluntatis Dei, quo gratiam suam distribuit, quibus vult, et quando vult, refundit. Nec enim eam agendae poenitentiae certitudinem reducere poterat in ipsam dispositionem naturalem et munus intelligentiae, quo moverentur ad fidem, si facta fuissent coram eis signa. Loquitur enim S. Augustinus solum de signis externis, quae ad fidem non sufficiunt, sed praeterea requiritur gratia interius movens: alioquin sanctus Augustinus consensisset Pelagianis, qui ad fidem non aliam necessariam esse gratiam quam Evangelii praedicationem asserebant.

Obiiciunt iterum. plures alios Scripturae textus, quibus probare nituntur Deum nosse plura conditionate futura per scientiam mediam et antecedenter ad quodlibet decretum. Primum testimonium proferunt ex illo Genesis 11. de illis primis hominibus qui dixerunt: Venite, faciamus nobis civitatem et turrim cuius culmen pertingat ad caelum et celebremus nomen nostrum: de quibus ibidem Deus ait: Coeperunt hoc facere, nec desistent a cogitationibus suis, donec opere eas compleant. Quibus praedicit Deus aedificationem illam complendam, nisi ab ea illi homines fuissent avocati per confusionem linguarum. Secundum proferunt ex cap. 34. Exodi et 3. Regum cap. 11, ubi prohibetur Iudaeis accipere uxores filias Gentilium, Certissime enim, inquit, avertent corda vestra ut sequamini Deos earum; ubi vox illa, certissime, praedictionem eventus ex certa atque infallibili scientia profectam significat. Tertium proferunt ex 4. Regum cap. 2, ubi cum Elias dixisset ad Elisaeum, ut quodcumque vellet postularet, antequam tolleretur ab eo: dixissetque Elisaeus: Obsecro ut fiat in me duplex spiritus tuus, respondit Elias: rem difficilem postulasti: attamen si videris me quando tollar a te, erit tibi quod petisti: si autem non videris, non erit. Quo loco duplex revelatur eventus conditionatus, scilicet infusio duplicis spiritus apposita conditione, si videret Eliam, et negatio infusionis si non videret. Quartum proferunt ex Ioannis 5. ubi Christus ait:

Ego veni in nomine Patris mei et non accepistis me: si alius venerit in nomine suo, illum accipietis et ibi est qui accusat vos Moyses, in quo vos speratis: si enim crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi; de me enim ille scripsit.

Quibus verbis duplex futurum conditionatum praedicitur. Quintum sumitur ex prima Epistola ad Corinth. cap. 2. Si enim cognovissent (inquit sanctus Paulus de Crucifixoribus Christi) numquam Dominum gloriae crucifixissent; ubi manifeste enunciatur conditionatum futurum, ex hypothesi quod Pilatus et principes Iudaeorum cognovissent Christum esse Dominum gloriae. Missos facio alios similes Scripturae textus, quos acervatim congerunt scientiae mediae Assertores: illi enim ex praedictorum explicatione facile solventur.

Itaque Respondeo ad primum. revera Deum praevidisse, quod illorum hominum voluntates erant de facto determinatae ad perficiendam civitatem et turrim, nisi ab ipsa per divisionem linguarum fuissent praepediti: at id noverat in decreto conditionato, quo statuerat permittere consummationem illius civitatis iuxta dispositionem voluntatis illorum hominum, nisi rationabili de causa eos ab illo opere avocasset. Pluries enim in Scriptura sacra revelantur effectus futuri secundum dispositionem et determinationem causarum, qui tamen reipsa non fuerunt impleti, quoniam Deus ne sequerentur impedivit. Sic sequenda erat Ninive subversio intra quadraginta dies, sicut praedixerat Ionas cap. 3., nempe secundum demerita illius civitatis, nisi Deus ob eorum poenitentiam, sententiam in eos animadvertendi revocasset.

Ad secundum. dico vocem illam certissime significare quidem non infallibilem certitudinem, sed tantum moralem, quae interdum deficit: unde secluso idololatrandi periculo Deus permisit Iudaeis accipere uxores alienigenas, sicut patet de Ruth, quam Booz duxit in uxorem.

Ad tertium. respondeo quod in decreto, quo Deus statuit ut fieret in Elisaeo duplex spiritus, ex hypothesi quod Eliam videret quando substrahendus erat ab eo, certo cognovit Deus illum duplicem eventum conditionatum: unde non per scientiam mediam antecedenter ad decretum, sed in ipso decreto utrumque illud conditionatum cognovit.

Ad quartum. dico quod illa propositio: Si alius venerit in nomine suo, illum accipietis, non est de futuro pure conditionato, quod nusquam habiturum erat esse: sed de futuro absolute, illa enim praedictio concernit Antichristi adventum qui veniet in nomine suo et plures seducet.

Ad alteram conditionalem propositionem eiusdem textus. nempe si crederetis Moysi, etc., dico illud futurum conditionatum fuisse Christo cognitum, non per scientiam mediam, sed per scientiam simplicis intelligentiae propter necessariam connexionem quam habent illae duae propositiones: si non crediderunt Christo, etiam non crediderunt Moysi; Moyses enim de Christo testimonium protulit. Sicut a simili, hoc conditionatum: si Petrus currat, movebitur, cognoscitur per scientiam simplicis intelligentiae, propter necessariam connexionem cum conditione, etiamsi nusquam de facto ponenda sit illa conditio.

Ad ultimum. dico quod Deus voluit iustis de causis occultare mysterium Incarnationis Diabolo et ministris eius, ne scilicet impediretur hominum redemptio per Christi mortem. Unde illi per ignorantiam crucifixerunt Christum, sicut testatur sanctus Petrus, Actorum 3: Et nunc fratres scio quod per ignorantiam fecistis. Haec autem omnia non contigerunt nisi ex decreto divinae voluntatis, saltem permittente, adeoque illud conditionatum cognitum fuit in illo decreto.

PROFERUNTUR ET SOLVUNTUR OBIECTIONES EX SANCTIS PATRIBUS.

Obiiciunt 1. varios sancti Augustini contextus, quibus contendunt ipsum agnovisse et approbasse scientiam mediam futurorum conditionatorum existentem in Deo ante omne liberum decretum illius voluntatis. Sed quoniam plura iam a nobis soluta fuerunt illius sancti Doctoris testimonia, solum profero illud quod habetur De Bono Perseverantiae c. 9. ubi sanctus Augustinus, ait: Certe poterat illos Deus praesciens esse lapsuros, antequam id fieret ex hac vita auferre. Et lib. De corrept. et grat. cap. 8.

Respondeant, inquit, si possunt, cur illos Deus, cum fideliter et pie viverent, non tunc de vitae huius periculis rapuit, ne malitia mutaret intellectum eorum, aut ne fictio deciperet animam eorum? Utrum hoc in potestate non habuit, an eorum futura mala nescivit? Nempe nihil horum, nisi perversissime et insanissime dicitur.

Respondeo ad primum. ibi S. Augustinum non agere de conditionatis, quae non sunt futura; sed de praescientia peccatorum, quae reipsa erant futura et quae Deus iusto iudicio noluit impedire rapiendo scilicet hominem in aetate immatura, antequam fierent.

Ad alterum contextum. respondeo, quod veritas illorum futurorum contingentium conditionatorum fundatur in decreto Dei conditionato, quo statuit Deus illa permittere, ex hypothesi quod illa conditio adesset; unde per scientiam liberam, quae sequitur decretum divinae voluntatis, cognoscit Deus eiusmodi futura conditionata, non autem per scientiam mediam, quae decretum antecedit.

Obiiciunt 2. Alios sanctos Patres, primo quidem sanctum Gregorium Nyssenum, Oratione de iis qui praemature arripiuntur, ubi sic ait: Verisimile est Deum, qui id quod futurum est aeque ut praeteritum cognovit, progressum vitae infantis ad perfectionem prohibere; ne quod vi praescia malum animadvertendum est in eo qui ita victurus fuisset, perficiatur. Item sanctum Cyrillum supra laudatum quaest. 1. n. 5. ubi probans quoddam dictum Porphyrii ait, quod Deus sciens futurum saepe numero praevenit, hos quidem adolescentes prius e vita eripiens, illos vero reliquens. Insuper sanctum Chrysostomum Homil. 65. in Matthaeum, ubi agens de vocatione sanctorum Pauli et Matthaei docet, tunc Deum ipsos vocasse quando noverat consensuros. Et S. Bernardum Sermone 54. in Cantica, ubi ait: Deus interdum substrahit gratiam, non pro superbia, quae iam sit, sed qua futura esset, nisi gratia substraheretur: ergo videt Deus futuram superbiam nisi substraheretur gratia: sed illud non videt in decreto, quia Deus superbiae futuritionem non decernit: ergo eam videt ante decretum quodcumque, adeoque videt per scientiam mediam.

Respondeo ad SS. Gregorium et Cyrillum. eos illo modo explicandos esse, quo sanctus Augustinus lib. De Praedestinatione Sanctorum cap. 14. explicat illud Sapientiae 4. Raptus est ne malitia, etc. ubi ait:

Dictum est illud secundum pericula huius vitae, non secundum praescientiam Dei, qui hoc praescivit quod futurum erat, non quod futurum non erat: idest, quod ei mortem immaturam fuerat largiturus, ut tentationi substraheretur: non quod peccaturus esset, qui mansurus in tentatione non esset.

Vel dicendum, quod Deus peccata illorum iuvenum futura ex hypothesi praescivit in decreto conditionato, quo statuit ea permittere si diutius viverent, et concurrere ad entitatem peccati; sed quoniam voluntate absoluta decrevit eiusmodi peccata impedire, rapuit eos in aetate immatura. Decretum enim Dei actuale impediendi peccatum, quod praescitur futurum ex hypothesi, non repugnat, sed potius valde consonat cum decreto conditionato, quo statuit permittere illa peccata, nisi per immaturam mortem fuissent impedita.

Ad sanctum Chrysostomum. dico eum ita esse intelligendum, quod Deus illos Apostolos vocaverit, quando praescivit se per gratiam in illis operaturum et effecturum, ut libenter et ex animo obtemperarent: quae responsio conformis est Doctrinae S. Augustini cap. 18. De Bono Perseverantiae, ubi hanc tradit regulam: quando apud aliquos verbi Dei Tractatores reperitur nomen praescientiae et agitur de vocatione Electorum, nomine Praescientiae intelligi debet praedestinatio, idest praescientia in decreto et praedestinatione fundata.

Ad sanctum Bernardum. dico Deum substrahendo gratiam praescire superbiam per scientiam simplicis intelligentiae, qua videt omnia possibilia; et etiam per scientiam visionis, quatenus praecessit decretum de praebendo concursu ad actum physicum et materialem illius superbiae.

PROPONUNTUR, AC SOLVUNTUR OBIECTIONES PETITAE A RATIONE.

Obiiciunt 1. Deus cognoscit veritatem huius futuri conditionati: Si dederim Petro gratiam efficacem, convertetur: sed non potest illam veritatem cognoscere nisi per scientiam mediam: ergo illa in Deo est admittenda. Maior patet ex dictis. Minorem sic probant: haec veritas cum sit libera et contingens, non potest a Deo cognosci per scientiam simplicis intelligentiae, qua versatur solum circa res naturales et necessarias: et cum sit de futuro conditionato, non attingitur per scientiam visionis, quae solum fertur circa res absolute futuras: ergo illa veritas solum cognoscitur per scientiam mediam.

Nego minorem. Illa namque veritas agnoscitur per scientiam simplicis intelligentiae, quia licet extrema sint libera et contingentia, tamen significatio, quae in ea exprimitur, infallibilis est et necessaria, ac proinde ad scientiam Dei naturalem pertinet. Fieri enim potest, quod conditionalis propositio necessaria sit ex vi consequentiae et illationis, licet inferatur ex libero et contingenti, imo ex falso et impossibili. Haec enim est necessaria, Si Petrus loquitur, movet linguam, et tamen utrumque extremum secundum se sumptum, idest locutio Petri et motus linguae, liberum est et contingens: similiter haec est necessaria, Si homo est equus, est hinnibilis, et tamen utrumque est falsum et impossibile, nempe quod homo sit equus et hinnibilis. Unde cum in hac conditionali, Si dederim Petro gratiam efficacem, convertetur, exprimatur bonitas illationis et consequentiae, quae est necessaria, utpote deducta ex hoc principio omnino necessario, quidquid Deus efficaciter vult, infallibiliter eveniet, ideo veritas illius consequentiae cognoscitur per scientiam simplicis intelligentiae.

Obiiciunt 2. Futura conditionata secluso divino decreto habent veritatem, aut falsitatem: ergo ante decretum cognoscuntur a Deo: sed non cognoscuntur per scientiam simplicis intelligentiae, quia contingentia et conditionata sunt, ac proinde attingi non possunt ab illa scientia, quae versatur solum circa necessaria: neque per scientiam visionis, quia haec sequitur tantum ad decretum: ergo cognoscuntur per scientiam mediam. Probatur antecedens. congruitas vocationis non dependet a decreto Dei; ideo namque vocatio est congrua, non quia eligitur a Deo, sed e contra idcirco eligitur a Deo quia est congrua: ergo ante liberam electionem cognoscit Deus congruitatem vocationis, et consequenter cognoscit etiam futuram conversionem, quae ex tali vocatione orietur.

Respondent aliqui cum Didaco Alvarez. negando maiorem: tum quia, ut docet Aristoteles lib. 1. De Interpret. c. 8. propositiones de futuro contingenti, secundum se non habent determinatam veritatem, aut falsitatem, quia contingens, in quantum contingens, se habet omnino indifferenter ad utrumlibet: ergo ante decretum divinae voluntatis determinantis ad alterutram partem contradictionis, nihil est determinate futurum in rebus creatis; adeoque dici potest, quod ante illud decretum res non habent determinatam veritatem, aut falsitatem. Tum quia dici potest, quod quando propositiones sunt in materia contingenti, non semper opus est, quod una sit determinate vera et altera determinate falsa: sed sufficit, quod si una est vera, altera sit falsa; ita ut repugnet ambas simul esse falsas, aut simul veras. Tum denique, quia licet pro quolibet instanti temporis necesse sit, quod ex duabus propositionibus de futuro contingenti, altera sit determinate vera et altera falsa: non tamen oportet, quod pro quolibet signo rationis, altera concipiatur determinate vera et altera falsa. Unde ante decretum neutra illarum propositionum dicenda est determinate vera, aut falsa, sed indifferens ad utrumque. Si enim Deus in secundo signo rationis decernat, ut posito in esse antecedenti, ponatur similiter et consequens, propositio conditionalis affirmativa de futuro contingenti erit vera, et opposita erit falsa: si autem decernat, ut posito in esse antecedenti, non sequatur consequens, propositio conditionalis negativa de futuro contingenti erit vera et affirmativa erit falsa.

Verum quoniam hae solutiones difficultatem patiuntur, idcirco nego minorem: illam enim congruitatem vocationis cognoscit Deus per scientiam simplicis intelligentiae et videt illam per scientiam visionis, ubi formavit decretum efficax convertendi hominem per illam congruam vocationem, quam ad eum finem, ad quem illam Deus eligit, usurpat.

Obiiciunt 3. Haereticum est asserere Deum cognoscere futura conditionata in decreto suo: ergo illa cognoscit antecedenter ad suum decretum, adeoque per scientiam mediam. Probatur antecedens. ex Doctrina Calvini lib. 3. Institutionum cap. 23. § 7. Decretum quidem horribile fateor: inficiari tamen nemo potest quin praesciverit Deus quem exitum esset habiturus homo, antequam ipsum conderet: et ideo praesciverit, quia decreto suo id ordinaverit. Censet ergo Calvinus Deum futura praescire in suo decreto, adeoque divinum decretum suam praescientiam antecedere.

Respondeo. negando antecedens: et ad eius probationem, dico Calvinum non idcirco damnatum, quod assereret decretum divinum antecedere divinam scientiam de rebus absolute, vel conditionate futuris: sed tantum quod ex antecedente decreto inferret omnia fieri necessario, et nihil contingenter evenire: proindeque nullam esse hominum libertatem; ait enim Calvinus 1. 2. instit. c. 3. § 5. Voluntatem necessitate in malum trahi, quamvis libertas abdicata offendit eos, qui inter necessitatem et coactionem distinguere nesciunt, etc. Quibus patet Calvinum sensisse decretum divinum nostram evertere libertatem, nec relinquere in voluntate nostra ullam indifferentiam ad actus oppositos, sed solam spontaneitatem et immunitatem a coactione.

Obiiciunt 4. Deus certo novit peccata futura sub conditione: sed illa non novit in decreto: ergo antecedenter ad illud ea cognoscit, ac proinde per scientiam mediam. Probatur minor. si Deus haberet decretum circa peccata futura absolute, vel conditionate, esset illorum causa, et ipsi peccati malitia tribueretur; non enim alia ratione homini peccanti malitia tribuitur, nisi quia voluntarie sese determinat et ex se decernit actum peccaminosum. Deinde, si peccatum esset a Deo decretum, iam peccatum non esset; in tantum enim peccatum est, in quantum est contrarium divinae voluntati; sed si ab illo decerneretur, non esset contrarium, imo conforme divinae voluntati: ergo non esset peccatum.

Nego minorem. et ad primam probationem dico: Deus esset causa peccati quantum ad entitatem physicam actus, concedo: quantum ad deformitatem et carentiam rectitudinis moralis, nego: non enim idcirco malitia peccati homini peccanti proprie tribuitur, quia decernit et concurrit ad actum peccaminosum entitative consideratum, sed eo quod operetur ut agens morale, ac difformiter ad regulas morum, et sese substrahat a rectitudine divini concursus et divinae motionis. Deus autem ita non concurrit, nec decernit, quia non operatur ut agens morale et cum dependentia ad regulas morum, sed ut Prima causa et ut Provisor universalis, praebens omnibus causis secundis media necessaria ad agendum.

Ad secundam probationem. dico: Peccatum si esset conforme divinae voluntati iam non esset peccatum, sub ea ratione sub qua esset illi conforme, concedo: sub alia, nego: esset autem conforme divinae voluntati secundum entitatem physicam actus, qua a Deo decernitur, et ut sic non esset peccatum: non esset autem conforme secundum moralitatem et deformitatem ipsius actus, quae nec a Deo decernitur, nec producitur, imo prohibetur: sed tantum voluntate creata libere deflectente a rectitudine, quae debebat inesse tali actui. Quomodo autem moralitas, seu carentia rectitudinis actus peccaminosi ab entitate eiusdem actus distinguatur, resolvetur in Disputatione sequenti.