Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus
Gaudenzio da Brescia (1612–1672)
Reuerendi patris Gaudentij Bontempi, ... Palladium theologicum, seu Tota theologia scholastica in septem tomos distributa. Ad intimam mentem d. Bonauenturae seraphici doctoris ... Tomus quintus, De virtutibus
First published 1676
Bontempi's Palladium theologicum (Lyon 1676) is a complete scholastic theology composed ad mentem D. Bonaventurae, arranged in seven tractatus on the order of the Secunda secundae. This fifth volume, De virtutibus, treats the theological virtues (faith, hope, charity, with their gifts, beatitudes and fruits), the cardinal virtues and their opposite vices, and the states and offices of men (religious and prelates, bishops, princes), including the extensive disputations on contracts, religion, vows, fortitude, temperance and the judicial process. It is a significant example of the Bonaventurian scholastic school and a counterpart to the Thomist manuals of the period.
Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: DE FIDE
Disputatio II: De Infidelitate
Disputatio III: De Haeresi
Disputatio IV: De Spe
Disputatio V: De Dono Timoris
Disputatio VI: De Desperatione
Disputatio VII: De Praesumptione
Disputatio VIII: De Charitate
Quaestio I: Quid sit CHARITAS
Quaestio II: Quodnam sit Charitatis obiectum
Quaestio III: An Charitas sit proprie Dei amicitia
Quaestio IV: Utrum Charitas sit Habitus creatus
Quaestio V: An Charitas sit una specialis Virtus
Quaestio VI: An Charitas sit una specie specialissima
Quaestio VII: An Charitas sit virtutum praestantissima
Quaestio VIII: An Charitas sit Forma Virtutum
Quaestio IX: An praeter Charitatem infusam detur alia charitas, nostris actibus acquisita
Quaestio X: An Charitas possit esse informis
Quaestio XI: An CHARITAS augeatur, et quomodo
Quaestio XII: An, et quomodo CHARITAS huius vitae sit perfecta
Quaestio XIII: An CHARITAS minui possit
PRIMA opinio est, Caritatem minui paulatim per augmentum contrariae concupiscentiae in peccatis venialibus, non tamen omnino tolli. Sic Altisiodor. 3. part. tract. 5. cap. 5.
VERA sententia est; minui Caritatem per venialia quoad feruorem, non quo ad entitatem; tolli verò per peccatum mortale omnino. Ita cum Sanctis Doctoribus communiter Theologi apud Tannerum disp. 2. quaest. 2. dub. 6.
ASSERO, Caritatem nunquam minui quoad entitatem substantialem.
PROBATVR à D. Bonauent. primò, quia est habitus vniformis: Ergo vel totus destruitur, vel non minuitur. Hoc tamen argumentum non adeò probatur Seraphico, qui quaest. 1. ad 2. admittit in Caritate augmentum, etiamsi forma simplex sit.
SECVNDO probatur à S. Doctore: Caritas ab eo dependet in destructione, à quo in productione, & augmentatione; sed Deus est productor, & augmentator physicus Caritatis, vt dixi quaest. 11. assert. 2. Deus autem non cessat influere, nisi offensus grauiter, & tunc eam tollit omnino ab homine auerso: Ergo.
TERTIO. Quod aliquem habitum minuit, ei est contrarium: Veniale non est Caritati contrarium: Ergo. Similiter nec cupiditas est ei contraria, sed per accidens ei aduenit, vt patet in Angelis, & Adamo innocente: Ergo.
QVARTO. Quod aliud diminuit, illi praeualet; sed peccatum veniale non habet posse super Caritatem, quia plus diligit Caritas Deum, quàm cupiditas venialis conuertatur ad creaturam: Ergo.
QVINTO. Si veniale diminuit Caritatem, tollens ab ea gradus; sequitur, aliquando eam tollere omnino, & reddere hominem inimicum Deo.
SEXTO. Si veniale minuit Caritatem: Ergo & praemium substantiale, quod est bonum aeternum: Ergo meretur poenam aeternam. His mediis vtuntur alij.
OBICIES primo ex D. Augustino Lib. 83. q.q. quaest. 3. Venenum Caritatis est cupiditas, vnde ait: Vbi magna cupiditas, ibi parua Caritas, & Lib. 10. confess. cap. 29. Minus te amat, qui aliquid tecum amat, quod non propter te amat.
Respondet S. Doctor, minui Caritatem quoad fervorem. Quamvis autem per veniale peccatum se disponat ad ruinam Caritatis; tamen non minuit Deus ex hoc demerito congruo caritatem; sicut auget ex dispositione actuum bonorum, quia pronior est Deus ad miserendum, quam ad puniendum. Hinc solvitur sequens obiectio.
Obiicies secundo. Sicut homo progreditur proficiens, ita retrocedit; sed per profectum augetur Caritas: Ergo dum retrocedit, minuitur.
Respondet S. Doctor, ex dictis, hominem retrocedendo solum debilitari quoad fervorem, quia Caritas non destruitur, nisi a mortali contrario, dum autem proficit, ascendit quoad gradus Caritatis meritorie. Deinde pronior est Deus ad gratias, quam ad poenas immittendas.
Obiicies tertio. Id, quod est causa suae debilitationis in termino, est causa diminutionis in via; sed arbitrium in aversione est causa destructionis Caritatis: Ergo et in dispositione est causa diminutionis.
Respondet S. Doctor, negando Maiorem: forma enim substantialis destruitur solum in termino, et nulla pars eius in tempore dispositionum.
Respondet secundo, Maiorem esse veram, quando dispositio, et terminus sunt eiusdem rationis; at in casu nostro, terminus est peccatum mortale; dispositio autem est veniale.
Respondet tertio, Caritatem pendere a Divina influentia, et acceptatione; et ita auget, acceptans opera; neque venialia ad hanc poenam imputat.
Obiicies quarto. Opposita nata sunt fieri circa idem; sed caritas augetur: Ergo et minuitur.
Respondet S. Doctor, Maiorem veram, nisi alterum insit per naturam, alterum non sit: augmentum inest ex natura Caritati, addita Dei acceptatione; diminutio autem ex nostro arbitrio tantum venit: Ergo.
Obiicies quinto. Quae sunt separabilia, possunt separari; sed primi gradus Caritatis erant sine gradibus additis per augmentum: Ergo.
Respondet S. Doctor, nihil esse quod eos separet, ideo nequeunt separari; non enim nos id possumus, qui non influimus physice in Caritatis habitum; neque etiam Deus, qui non influit nisi ad destructionem, et quidem homine se prius avertente.