De arte praedicatoria

Scientes quia hora est jam nos de somno surgere:¹ notandum est, fratres charissimi, quod triplex est somnus. Est somnus, quando quis rapitur ad contemplationem coelestium, et tunc quiescunt naturales vires; de quo dicitur: Misit Dominus soporem in Adam;² et alius somnus, quando quiescunt animales virtutes, et operantur naturales; de quo dicitur, quod angelus apparuit in somnis, Joseph.³ Tertius somnus est quando dormit ratio, et sensualitas exorbitat. Primus somnus fit supra hominem; secundus secundum hominem; tertius infra hominem. Primus miraculosus, secundus imaginarius, tertius monstruosus. Per primum fit homo Deus, per secundum spiritus, per tertium pecus. In primo somniat vera, in secundo monstruosa; tertius vero fit nocte peccati, in tenebris vitii, in umbra delicti. Nunc ergo in tempore gratiae, hora est jam nos de somno erroris surgere, de somno peccati exsurgere. Quatuor enim nos debent excitare a somno: sol oriens, galli cantus, timor furis, sollicitudo rei familiaris. Sol justitiae nos excitat a somno peccati, qui nobis jam ortus est per gratiam in baptismo, quando abrenuntiavimus peccato. Per hoc ergo quod jam accepimus gratiam, invitamur ad sollicitudinem mentis, et ad ejus custodiam.

Galli cantus nos excitat a somno, id est praedicatoris admonitio. Timor etiam furis, id est diaboli, qui si nos invenit dormientes, intrabit corpus per luxuriam, animam per superbiam, auferens purpuramenta virtutum, divitias bonorum operum. Sollicitudo etiam rei familiaris nos excitare debet a somno peccati. Excitemur ergo, quia tot excitant nos; vigilemus, quia tot ad vigilias nos invitant, et quia propior est nostra salus, quam cum credidimus;⁴ perseveremus in gratia, quia imminet gloria. Curramus per stadium, quia imminet bravium. Dupliciter autem justus appropinquat saluti aeternae: per diaetam vitae naturalis, per diaetam vitae spiritualis, quia quanto plus justus explet de diaeta temporalis vitae, tanto plus accedit ad vitam gloriae.

Quanto magis complet diaetam vitae spiritualis, tanto magis appropinquat saluti vitae aeternalis. Quanto ergo justus sanctior, tanto saluti propinquior, quantoque senior, tanto eidem vicinior. Propior est nostra salus quam cum credimus,⁵ quia cum primo est nobis fides collata major pars restabat de vitae diaeta, et ideo major pars justitiae erat consummanda. Nox etiam praecessit, et dies appropinquavit (ibidem). Triplex est nox, nox ignorantiae, nox culpae, nox tribulationis mundanae. De nocte ignorantiae dicitur: Nox praecessit, Dies autem appropinquavit. De nocte culpae dicitur: Lavabo per singulas noctes lectum meum.⁶ De nocte tribulationis mundanae dicitur: In die mandavit Dominus misericordiam suam, et nocte canticum ejus.⁷ In prima ambulant fatui, in secunda impii, in tertia miseri. Nox autem ignorantiae recessit, quia jam instructi sumus per legem, informati per rationem, docti per creaturam omnem. Lex enim docet quid agendum, ratio quomodo agendum, creatura pro quo agendum. Omnis enim creatura dum Creatori servit, ad serviendum Deo nos instruit.

Recessit etiam nox culpae, quia ex quo gratia nobis in baptismo est collata, culpa a nobis est relegata. Recessit nox tribulationis mundanae, quia cum primitiva Ecclesia varias sustineret tribulationes, ab insultu tyrannorum, ab impetu falsorum fratrum, ab impugnatione haereticorum; jam ex parte tempestas est sedata, ut Ecclesia quiete possit Deo militare. Ergo, dies appropinquavit, scilicet dies scientiae, ut illuminet nescientem; dies gratiae, ut dirigat deviantem; dies prosperitatis mundanae, ut mulceat laborantem. Abjiciamus ergo opera tenebrarum.⁸ Sicut variae sunt species noctis, ita diversae sunt species obtenebrationis. Sunt enim tenebrae ignorantiarum, de quibus dicitur: Populus gentium qui ambulabat in tenebris, vidit lucem magnam.⁹ Sunt tenebrae peccatorum, de quibus dicitur: Qui ambulat in tenebris, nescit quo vadat.¹⁰ Sunt tenebrae poenarum, de quibus dicitur: Projicite eum in tenebras exteriores;¹¹ tenebrae ignorantiarum, sunt interiores; tenebrae peccatorum, intimae; tenebrae poenarum, exteriores. Abjiciamus ergo opera tenebrarum,¹² ut bene agamus, fugiamus opera poenarum, ne misere vivamus. Abjiciamus opera ignorantiarum, ut simus prudentes; opera peccatorum, ut simus simplices; opera poenarum, ut simus felices. Et sic induamus arma lucis,¹³ muniti luce sapientiae contra haereticos, luce gratiae contra diabolum, luce gloriae contra infernum. Sicut in die honeste ambulemus.¹⁴ Qui in nocte ambulat, frequenter inhoneste ambulat, quia aut offendit in scandalum, aut incidit in lutum, aut labitur in praecipitium, aut ruit in lacum: sic qui in nocte peccatorum ambulat, aliquando offendit in montem superbiae, incidit in praecipitium gulae, ruit in lacum avaritiae. Ambulemus ergo honeste in die bonae operationis, ut perveniamus ad diem aeternitatis.