De arte praedicatoria

Contra invidiam, his auctoritatibus potest praedicator munire auditores; Dominus ait in Evangelio: Nolite invidere invicem. Item Petrus ait: Deponentes omnem malitiam, et omnem dolum, et simulationes, et detractiones, et omnem invidiam.¹ Salomon ait: Vita carnium, sanitas cordis; putredo ossium invidia.² Item Augustinus ait: «Invidia omnes virtutes concremat. Invidus certe est, qui alienum bonum suum facit, invidendo, supplicium.» De eadem ait Isidorus: «Unde bonus proficit, inde malus vel invidus contabescit.» De eadem alia auctoritas: «Invidia diaboli mors intravit in orbem terrarum.»³ Item poeta:

Risus abest, nisi quem visi fecere dolores.

Item:

Invidia Siculi non invenere tyranni Majus tormentum.⁴

Juxta has auctoritates, sic procedat praedicator: Audistis, fratres charissimi, qualiter sacra Scriptura invidiae pestem persequitur, qualiter malum livoris exsecratur. Unde maxime vitanda est pestis invidiae, quae primo se vexat et suum possessorem infestat, primo sibi nocet quam alium vulneret, et in se sua vulnera revertuntur. Haec est quae in alterius prosperis dolet, et in alterius laetis luget, in alterius adversitate laetatur. O vitium, omni vitio despectius, omni peste dejectius! quod virtus molestat, infestat felicitas, beatitudo vexat, laetitia cruciat! Cum caetera vitia quamdam habeant perfunctoriam delectationem, laetitiae umbram, felicitatis imaginem, pestis ista est tormentum sine refrigerio, morbus sine remedio, labor sine respiratione, poena sine interpolatione. Hoc est peccatum quod se ipsum punit, se impunitum non relinquit; simul maculat et cruciat, simul punit et vitiat; hic est vermis qui ex manna nascitur; hic est vermis quo Jonae hedera desiccatur; hic est ignitus serpens quo filii Israel punguntur, hic est bruchus quo fructus terrae depascuntur.

Legimus filiis Israel coelitus manna datum,⁵ ex quo servato scatebat pluralitas vermium: sic ex coelesti gratia collata fideli, occasionaliter in animo superbi nascitur invidia; et quanto magis fidelis in manna coelestis gratiae solidatur, tanto magis superbi mens in invidiae vermem resolvitur. Legimus vermen ex hedera natum, cujus umbra Jonas⁶ a caloris insultu defendebatur, hederam funditus corrosisse; sic invidia quasi vermis ex nitore virtutis nata, puritatem conscientiae qua se homo contra aestus vitiorum debet defendere, funditus corrodit; et caput Jonae, id est mentem hominis aestibus vitiorum exponit. Filios Israel in deserto peregrinantes legimus serpentes igneos pupugisse;⁷ sic claustrales in hujus mundi deserto exsulantes, qui debent esse veri filii Israel, frequenter invidia laborant, vermis enim iste habitat in cinere et cilicio, et in pulvere latitans, pungit usque ad mortem. Haec est tinea quae purpuramenta virtutum demolitur. Haec est aerugo quae thesaurum sapientiae depraedatur. Bruchus iste terrae virentia consumit, quia si quid boni operis viret in homine, perdit.

Haec est pestis, quae angelum ejecit de coelo, hominem proscripsit a paradiso. Haec filios Israel in deserto percussit; haec contra Joseph fratres armavit; haec Danielem in lacum leonum detrusit; haec tandem Caput nostrum patibulo crucis affixit. O homo, quod tibi emolumentum si invides, quod lucrum si leves? Tu laqueum aperis, et illum effodis, et ipsemet in foveam cadis quam facis? dum alios laboras tenere, ipse teneris; dum alios defraudare, deciperis. O homo, naturam impugnas, charitatem debellas, te ipsum molestas, erras in proximum, offendis Deum. Cum deberes alterius gaudia tua facere congaudendo, alterius dolorem tuum facere condolendo, cum in alterius miseriam tuam deberes miseriam legere, in te ipso statum proximi cognoscere. Quo tendit livor! quo prosilit zelus! quo fertur invidia! Quae rumpit vinculum amicitiae, charitatis glutinum, foedus amoris, legem naturalis justitiae.