De arte praedicatoria

Si ad patientiam vis auditores informare, his utere auctoritatibus: Patientia opus perfectum habet.¹ Item: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam.² Item: Doctrina viri per patientiam dignoscitur.³ Et philosophus ait: Morum patientia summa, haec est per quam martyr moriendo superat viventem, patiendo triumphat, in tribulatione invenit dulcedinem, in labore quietem. De felle elicit favum, de aceto mellitum; contumeliae sagittas patientiae clypeus frangit, injuriarum jacula tolerantiae virtus expellit. Quatuor sunt injuriarum species quas patientia victrix expugnat, quibus resistendo, superat. Prima est injuria verborum quam patientia aut per silentii tranquillitatem absorbet, aut mollitie verborum demulcet. Secunda injuria est odii quam patientia remittit, et pro odio charitatem reddit. Tertia est injuria rerum quam patientia superat, modico contenta viatico. Quarta est injuria corporis proprii quam repellit castigatio carnis. Multi leguntur habuisse patientiae umbram, multos legimus mentitos fuisse constantiam, ut prosperitatem consequerentur mundanam. Miramur quaedam animalia quae per medios ignes sine noxa corporis transeunt; sed multo magis mirari debemus eos qui per ferrum et ruinas et ignes illaesi et indemnes animo transeunt. Turpe est cedere passioni, turpius est succumbere: luctare contra eam, si semel victa fuerit, rixam non iterabit. Auge animum, amplia virtutem, non est vir fortis aut strenuus, qui laborem fugit; his, inquam, negotiis locum debet habere patientia, ubi se ingerit coelestis negotii causa; alioquin, sordido te continue fatigabis labore. Quare, si vides gravia insistere, noli terga vertere, sed pedetentim in tutum recede; facile est per patientiam tribulationum aculeos evadere, facile est per patientiam bona temporalia contemnere. Quid turpius, quam in ipso securitatis limine esse sollicitum? Causa haec est quae nos facit impatientes, quod sumus boni coelestis inanes. Sunt autem septem patientiae species, quae in septem petitionibus Dominicae orationis comprehenduntur.

Prima est, contra mundi insultum, contra vanae gloriae appetitum, contra terreni laboris desiderium, contra cupiditatis retinaculum; quae petitur cum dicitur: Libera nos a malo,⁴ quasi diceret fidelis: confer patientiam contra malum saeculi, contra mundi insultum. De hac eadem patientia fit sermo, cum dicitur in catologo beatitudinum: Beati pauperes spiritu.⁵ Patientiae enim prima species consistit in spirituali paupertate, quae est in abdicatione rerum exteriorum, in abdicatione naturalium donorum, cum homo pro naturalibus animae dotibus non intumescit, in abdicatione eorum quae pertinent ad dotes corporis, ut fortitudinis, pulchritudinis, etc.

Secunda patientia est contra insultus diaboli. Quae species patientiae petitur, cum dicitur: Et ne nos inducas in tentationem.⁶ Non petit homo ne tentetur, sed, ne in tentationem ducatur; tentatur enim quis, et non in tentationem ducitur; ut justus, qui resistit diabolo; tentatur, et in tentationem ducitur, qui peccando, maligno subjicitur; de hac patientia dicitur: Beati mites, etc.⁷ In hac enim patientia, summa mansuetudo resultat, quod homo malignanti daemoni assensum non praestat.

Tertia patientia est contra injurias proximi, quando homo patienter sustinet contumelias; haec petitur cum dicitur: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris.⁸ De eadem dicitur: Beati misericordes, etc.⁹ Spiritualis enim misericordiae effectus est in injuriarum remissione.

Quarta species patientiae est contra naturalis paupertatis instantiam cum aliquis constanti animo egestatis sustinet ingruentiam. Haec petitur cum dicitur: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie.¹⁰ Quis est iste panis quotidianus, nisi patientia contra paupertatem in hujus vitae dispendio? Haec enim patientia est quae viatici modicum computat immensum, quae abundanter cibat mentem, quamvis non impleat ventrem. Haec patientia fructuosa facit jejunia; haec in milio invenit similam, in gobione salmonem, in aquis pigmentum; de hac dicitur: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam.¹¹ Patientia enim quae in materiali jejunio satietatem invenit, justitiam sitit et esurit; et quanto magis cibum materialem fastidit, tanto magis spiritualem appetit.

Quinta patientia est contra insultum carnis, quando homo viriliter refrenat insultum carnis, et castigat jumentum, ut sensualitas famuletur rationi, caro spiritui, quando spiritus super carnem tenet imperium, quando contra carnem ratio obtinet regnum. Hoc regnum petitur in dominica oratione, cum dicitur. Adveniat regnum tuum,¹² id est fac ut sicut omnia obediunt tibi, ita in nobis sensualitas pareat rationi. Ut, sicut omnia in regno tuo sunt pacifica, ita in regno nostrae mentis omnia sint tranquilla. O quam timendum est hoc duellum inter carnem et spiritum, ubi caro contra spiritum armatur, illecebris sensuum, jucunditate carnalium delectationum. Vide exercitum carnis, qui militat in ejus castris, et cum carne venit ad bellum; pulchritudo rei quae decipit visum, blandimentum soni quod seducit auditum, odoramenta rerum quae suspendunt olfactum, sapor cibi qui allicit gustum, lenitas rei quae provocat tactum. Contra hunc exercitum armat patientia mentem, quae sola hostes istos valet expugnare, sola litem terminare, sola exsulantem rationem in suo regno restituere. Istud bellum plus quam civile est, et ideo magis cavendum. Est bellum externum inter hominem et diabolum, de quo dicitur: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates aeris hujus.¹³ Est civile bellum inter hominem et proximum, de quo dicitur: Filii matris meae pugnaverunt contra me.¹⁴ Est bellum plus quam civile, inter carnem et spiritum, de quo dicitur: Militat caro adversus spiritum, et spiritus adversus carnem.¹⁵ Hoc bellum sedari potest spirituali luctu, si lugeat quis absentiam sponsi, si fleat pro ingruentia peccati, si doleat abstinendo a desiderio carnali, si ploret cessando ab amore mundi. De quo luctu dicitur: Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur.¹⁶

Sexta patientia est contra miserias corporis, quae attenduntur in labore, languore, frigore, aestu, fame, siti. Haec vulnera intulerunt latrones homini descendenti a Jerusalem in Jericho,¹⁷ id est daemones Adae peccanti, qui descendit a Jerusalem coelestis visionis in Jericho, id est in defectum nostrae mortalitatis. Contra haec patientia est, quando animus superat virtutem morbi in languore gratias agens Deo, et ita in infirmitate carnis invenit sanitatem mentis; quando etiam in labore mens invenit requiem, poenam referens ad debitum finem, ut quae sunt languores corporum, sint medicamina mentium. Contra has miserias corporis, petitur patientia cum dicitur: Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra,¹⁸ id est fac ut, sicut in coelo, id est in humana Christi natura nutu tuae voluntatis fuit firma tua patientia, contra has miserias carnis, sic et in terra, id est in nobis terrenis hominibus, sit patientia contra infirmitates corporis. De hac dicitur: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt.¹⁹ Per hanc patientiam oculus rationis purgatur, ne per languorem in desperationem cadat, vel per laborem in torporem ruat.

Septima vero patientia est contra flagella Dei, quae justum examinat, servum probat, filium demonstrat. Haec petitur, cum dicitur: Sanctificetur nomen tuum.²⁰ Per hoc enim quod aliquis patiens est in Dei flagellis, sanctificatur in eo nomen filiationis; et quanto patientius sustinet flagella Dei, tanto magis in eo sanctificatur nomen paternum, quia Flagellat Pater, per poenam, omnem filium quem recipit per patientiam.²¹ De hac patientia dicitur: Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur.²² Illi enim qui pacem retinent pectoris per patientiam dum a Patre flagellantur, recte filii Dei esse probantur. Si quis ergo patiens esse desiderat, Job patientiam, Christi finem, martyrum constantiam diligenter attendat, et sic omnibus mundanis insultibus patientiae virtute illudat. Ut legitur in libro Macrobii: «Vinculo patientiae obligandi sunt impetus animi; magna est illius gloria, qui nullius laudibus crescit, nullius vituperationibus decrescit.» Plato de patientia ait: «Congrediendum est cum voluptariis rebus, ut adversus eas non fuga nec absentia simus tuti, sed vigore animi et constanti praesentia moderatoque usu continentiam temperantiamque tueamur, et calefacto simulque refecto animo, si quid in eo vel frigidae tristitiae, vel torpentis vecordiae fuerit, diluamus.» Ait etiam Aristoteles: «Quis habens aliquid humani pudoris, voluptates cum sue et asino communes se habere gratulatur?» Similiter et Socrates dicebat multos homines propterea velle vivere ut ederent et biberent, non bibere et edere ut viverent. Gregorius etiam ait: «Nulli imponas quod pati ipse non possis.» Et iterum Socrates: «Sapientis est, ne in cassem cadat, cavere, et si quis forte ceciderit, fortiter ferre. Fortis enim non potest judicari, nisi et sapiens fuerit, virtus enim sine sapientia temeritas periculosa putanda est.» Item Socrates: «Viri boni est scire pati, nec facere injuriam.» Item, idem: «Patientia miseriarum portus est.»