De arte praedicatoria

His auctoritatibus informatur homo ad dilectionem proximi: Diliges proximum tuum sicut teipsum.¹ Quaecunque vultis ut faciant vobis homines, et vos facite illis.² Diligite inimicos vestros, bene facite his qui oderunt vos.³ Sixtus etiam ait: « Fundamentum et initium est Dei cultus amare homines. » S. Gregorius: « Charitas vera est, si et in Deo diligitur amicus, et propter Deum diligitur inimicus. » Non ipse Deus diligitur sine proximo, nec ipse proximus sine Deo. Iterum Beda: « Dilectio dicitur, eo quod duos liget, Deum et hominem, vel unumquemque proximum cum alio conjungat. » Quamvis enim dilectio Dei major sit in dignitate charitatis, tamen dilectio proximi major est in operatione, quia per dilectionem proximi pervenitur ad dilectionem Dei.

O homo, dilige proximum tuum sicut te ipsum; bona quae optas tibi non invideas alii; si majus optas tibi quam alii, invidus es; si majus alii quam tibi, fatuus es. Consule naturam, illa te docebit diligere proximum tuum sicut te ipsum. Ipsa etenim fecit omnia communia, unum fecit omnibus ortum, quia

Omne genus hominum simili descendit ab ortu.

Si alii negas quod tibi vis fieri, naturam impugnas, jus commune enervas.

Nulli imponas quod ipse pati non possis; haec exhibe aliis, quae tibi optas exhiberi. Quomodo in alio tuam potes aspernari naturam, qui in te ipso eamdem amplecteris? Omne animal sibi simile diligit, sic omnis homo diligere deberet proximum suum. Omnis caro conjungitur ad sui similem societatem. Samaritanus evangelicus, tametsi alienus esset a vulnerato, tamen curavit aegrotum, et quomodo tu non potes diligere proximum tuum? Sis ergo omni proximo amicus persecutionis tempore et non tantum prosperitatis; noli esse amicus mensae aut fortunae sed tribulationis, ut ejus adversitates tuas facias compatiendo, ut ejus dolorem tuum facias condolendo; ejus passionem tuam facias compatiendo, quae est major charitas quam animam ponere pro amicis suis, et charitatem extendere ad inimicos.

Haec sunt mirabilia in lege Domini. Sicut Deus miseretur suae creaturae, sic miserere in proximo tuae naturae. Quam laudanda est charitas quae proximos ligat, diversos compaginat, pluralitatem ad unitatem reducit, diversitatem in identitatem redigit? Haec est concors dissonantia, pluralitas unita, dissensus consentiens, varietas conjungens. Haec est tunica Christi desuper contexta per totum.⁴

Haec est tunica Joseph distincta secundum opus plumarium.⁵ Haec est varietas qua legitur circumamicta regina de qua dicitur: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumdata varietate.⁶ De hac unitate charitatis dicitur: Ecce, quam bonum et quam jucundum, habitare fratres in unum!⁷ In unum, non tam quoad locum quam quoad animum. Nam in uno loco habitare, et non esse animo uno, poena est et non delectatio. Haec unitas ad coelestem perducit unitatem, de qua dicitur: Unam petii a Domino, hanc requiram,⁸ etc. Haec unitas hominem in proximo ditat, in alterius felicitate laetificat, haec bonum speciale in commune deducit, bonum alterius ampliat, non exstinguit. Pudeat Christianos vinculo charitatis invicem non astringi, cum ethnicos pares in amicitia ex ipso naturalis amoris nexu legimus fuisse ligatos! Cum temporalis amor multos unum in amicitia fecerit, coelestis amore fideles vinculo charitatis non ligabit? Si frivolae causae in multis amicitiam pariunt, aeterna praemia idem non poterunt?

O quanta suavitas in vera proximi dilectione, quam non parit favor humanus, non terrena commoditas, non humana carnalitas, sed sola charitas! Haec est quae in Samuele orat pro Saule.⁹ Haec est quae pro populo ad Deum allegat in Moyse,¹⁰ haec flet in David¹¹ pro Jonatha, pro Jerusalem in Jeremia. Certe a dilectione Dei deviat qui se ab amore proximi alienat, quia: Qui proximum quem videt non diligit, Deum quem non vidit quomodo diligere potest?¹² O homo, nonne vis ut proximus te diligat propter Deum? eum dilige propter te ipsum. Ut ait moralis philosophus Seneca: « Si vis amari, ama. » O felix amor, quem non externae causae impellunt, verum insita summi forma boni, livore carens se contentus est. Talis amor in se suam habet dilectionem, non anxiatur; in tranquillo posita est, non per ludibria defluit. O quam jucundum est in altero invenire te ipsum! Torporis est et negligentiae, charitatis usum obsoletum relinquere, et nobilissimae virtutis non habere exercitium.

Gloriosum est verae amicitiae esse artificem quae superficialis dilectionis purgat fecem. Habeas amicum non ut te viset aegrotum, non ut famelicum cibet, non ut consoletur incarceratum, sed ut eum in carcere visites, esurientem cibes, potes sitientem, recipias errantem. Si pauperem proximum diligis, ex sola dilectione eleemosynam facis, eleemosyna enim cordis multo major est quam corporis; charitas enim in eleemosyna sufficit, sine terrena substantia. Illa quoque quae corporaliter datur, non sufficit, nisi benigno animo tribuatur. Tene igitur ordinem charitatis. Dilige Deum super omnia, te infra, proximum juxta, carnem infra. Dilige carnem tuam non ut ei servias, sed ut eam disciplinaliter corrigas, dilige eam ad bonum non ad saeculi luxum. Non sequaris ejus voluntatem, sed eam cogas sequi voluntatem tuam. Tanquam bonus medicus, cura in ea quod infirmum est, quod factum, quod morbidum; sic ad tempus doleat ut in aeternum congaudeat, ad tempus sentiat acrimoniam medicinae, ut consequatur commodum sanitatis aeternae.